Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

Abhidhammapiṭake

Aṭṭhasālinī nāma

Dhammasaṅgaṇī-aṭṭhakathā

Ganthārambhakathā

Karuṇā viya sattesu, paññā yassa mahesino;

Ñeyyadhammesu sabbesu, pavattittha yathāruci.

Dayāya tāya sattesu, samussāhitamānaso;

Pāṭihīrāvasānamhi, vasanto tidasālaye.

Pāricchattakamūlamhi, paṇḍukambalanāmake;

Silāsane sannisinno, ādiccova yugandhare.

Cakkavāḷasahassehi, dasahāgamma sabbaso;

Sannisinnena devānaṃ, gaṇena parivārito.

Mātaraṃ pamukhaṃ katvā, tassā paññāya tejasā;

Abhidhammakathāmaggaṃ, devānaṃ sampavattayi.

Tassa pāde namassitvā, sambuddhassa sirīmato;

Saddhammañcassa pūjetvā, katvā saṅghassa cañjaliṃ.

Nipaccakārassetassa, katassa ratanattaye;

Ānubhāvena sosetvā, antarāye asesato.

Visuddhācārasīlena, nipuṇāmalabuddhinā;

Bhikkhunā buddhaghosena, sakkaccaṃ abhiyācito.

Yaṃ devadevo devānaṃ, desetvā nayato puna;

Therassa sāriputtassa, samācikkhi vināyako.

Anotattadahe katvā, upaṭṭhānaṃ mahesino;

Yañca sutvāna so thero, āharitvā mahītalaṃ.

Bhikkhūnaṃ payirudāhāsi, iti bhikkhūhi dhārito;

Saṅgītikāle saṅgīto, vedehamuninā puna.

Tassa gambhīrañāṇehi, ogāḷhassa abhiṇhaso;

Nānānayavicittassa, abhidhammassa ādito.

Yā mahākassapādīhi, vasīhiṭṭhakathā purā;

Saṅgītā anusaṅgītā, pacchāpi ca isīhi yā.

Ābhatā pana therena, mahindenetamuttamaṃ;

Yā dīpaṃ dīpavāsīnaṃ, bhāsāya abhisaṅkhatā.

Apanetvā tato bhāsaṃ, tambapaṇṇinivāsinaṃ;

Āropayitvā niddosaṃ, bhāsaṃ tantinayānugaṃ.

Nikāyantaraladdhīhi, asammissaṃ anākulaṃ;

Mahāvihāravāsīnaṃ, dīpayanto vinicchayaṃ.

Atthaṃ pakāsayissāmi, āgamaṭṭhakathāsupi;

Gahetabbaṃ gahetvāna, tosayanto vicakkhaṇe.

Kammaṭṭhānāni sabbāni, cariyābhiññā vipassanā;

Visuddhimagge panidaṃ, yasmā sabbaṃ pakāsitaṃ.

Tasmā taṃ aggahetvāna, sakalāyapi tantiyā;

Padānukkamato eva, karissāmatthavaṇṇanaṃ.

Iti me bhāsamānassa, abhidhammakathaṃ imaṃ;

Avikkhittā nisāmetha, dullabhā hi ayaṃ kathāti.

Nidānakathā

Tattha kenaṭṭhena abhidhammo? Dhammātirekadhammavisesaṭṭhena. Atirekavisesatthadīpako hettha ‘abhi’-saddo. ‘‘Bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti no paṭikkamanti’’ (ma. ni. 3.384; saṃ. ni. 5.195) ‘‘abhikkantavaṇṇā’’tiādīsu (saṃ. ni. 

敬礼彼世尊、阿罗汉、正等正觉者
《阿毗达摩藏》
《阿钵驮多罗注》
《法聚注》
序言
犹如怜悯众生的慈悲，智慧属于大仙者；
于一切所知法，随其意乐而宣说。
以悲愍众生故，其心生大欢喜；
在帝释天宫中，止住于神变末尾。
在无忧树根下，名为黄金鼓坐处；
端坐石座之上，如日照耀于两山之间。
从千万世界来，十方悉皆圆满；
与诸天众围绕，共同端坐一处。
以母亲为首，以其智慧之威力；
为诸天宣说阿毗达摩言教之道。
顶礼彼具德正觉者双足，
供养正法，向僧伽合掌。
以此礼敬三宝之力，
消除一切障碍无余。
以清净行为戒，具锐利无垢之智慧；
比丘佛音恭敬祈请。
天中之天为诸天宣说，复从本源；
导师为上座舍利弗详细开示。
在无热池中，侍奉大仙；
上座听闻后，携回大地。
为诸比丘宣说，为诸比丘所持；
于结集时，复由毗提诃仙人结集。
以其深邃智慧，频频深入；
阿毗达摩学说，从一开始多样精彩。
大迦叶等有能力者，先前之注释；
曾经结集，后诸仙人亦复结集。
上座摩诃印陀将此最上法，
为岛屿居民，制作于其语言。
去除彼语言，去除丹布尼瓦西人之语；
安立无过之语，随顺论义次第。
不与其他部类混杂，清晰明了；
为大寺院居民，阐明其决断。
我将阐明经典注释中之义理；
善巧地接受，令人欢喜。
一切业处、行、神通、观察；
《清净道论》中已全部阐明。
因此不取全部论义，
将依次第解释其义。
我正宣说此阿毗达摩言说；
请专注听闻，此法实为难得。
序论
何谓阿毗达摩？以超越法之特殊义理。此处"阿"字显示超越特殊义理。
"我的苦受极为猛烈，不退转"，"极为美妙"等处。

1.1-2) viya. Tasmā yathā samussitesu bahūsu chattesu ceva dhajesu ca yaṃ atirekappamāṇaṃ visesavaṇṇasaṇṭhānañca chattaṃ, taṃ ‘aticchatta’nti vuccati, yo atirekappamāṇo nānāvirāgavaṇṇavisesasampanno ca dhajo so ‘atidhajo’ti vuccati, yathā ca ekato sannipatitesu bahūsu rājakumāresu ceva devesu ca yo jātibhogayasaissariyādisampattīhi atirekataro ceva visesavantataro ca rājakumāro so ‘atirājakumāro’ti vuccati, yo āyuvaṇṇaissariyayasasampattiādīhi atirekataro ceva visesavantataro ca devo so ‘atidevo’ti vuccati, tathārūpo brahmāpi ‘atibrahmā’ti vuccati, evameva ayampi dhammo dhammātirekadhammavisesaṭṭhena ‘abhidhammo’ti vuccati.

Suttantañhi patvā pañcakkhandhā ekadeseneva vibhattā, na nippadesena; abhidhammaṃ patvā pana suttantabhājanīyaabhidhammabhājanīyapañhapucchakanayānaṃ vasena nippadesato vibhattā. Tathā dvādasāyatanāni, aṭṭhārasa dhātuyo, cattāri saccāni, bāvīsatindriyāni, dvādasapadiko paccayākāro. Kevalañhi indriyavibhaṅge suttantabhājanīyaṃ natthi, paccayākāre ca pañhapucchakaṃ natthi. Suttantañca patvā cattāro satipaṭṭhānā ekadeseneva vibhattā, na nippadesena; abhidhammaṃ patvā pana tiṇṇampi nayānaṃ vasena nippadesatova vibhattā. Tathā cattāri sammappadhānāni, cattāro iddhipādā, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, cattāri jhānāni, catasso appamaññāyo, pañca sikkhāpadāni, catasso paṭisambhidā. Kevalañhettha sikkhāpadavibhaṅge suttantabhājanīyaṃ natthi. Suttantaṃ patvā ca ñāṇaṃ ekadeseneva vibhattaṃ na nippadesena; tathā kilesā. Abhidhammaṃ patvā pana ‘‘ekavidhena ñāṇavatthū’’tiādinā (vibha. 751) nayena mātikaṃ ṭhapetvā nippadesatova vibhattaṃ. Tathā ekakato paṭṭhāya anekehi nayehi kilesā. Suttantaṃ patvā ca bhūmantaraparicchedo ekadeseneva vibhatto, na nippadesena; abhidhammaṃ pana patvā tiṇṇampi nayānaṃ vasena bhūmantaraparicchedo nippadesatova vibhatto. Evaṃ dhammātirekadhammavisesaṭṭhena abhidhammoti veditabbo.

Pakaraṇaparicchedato panesa dhammasaṅgaṇīvibhaṅgadhātukathāpuggalapaññattikathāvatthuyamakapaṭṭhānānaṃ sattannaṃ pakaraṇānaṃ vasena ṭhito. Ayamettha ācariyānaṃ samānakathā. Vitaṇḍavādī panāha – ‘kathāvatthu kasmā gahitaṃ? Nanu sammāsambuddhassa parinibbānato aṭṭhārasavassādhikāni dve vassasatāni atikkamitvā moggaliputtatissattherenetaṃ ṭhapitaṃ? Tasmā sāvakabhāsitattā chaḍḍetha na’nti. ‘Kiṃ pana chappakaraṇāni abhidhammo’ti? ‘Evaṃ na vadāmī’ti. ‘Atha kiṃ vadesī’ti. ‘Sattappakaraṇānī’ti. ‘Kataraṃ gahetvā satta karosī’ti? ‘Mahādhammahadayaṃ nāma atthi, etena saha sattā’ti. ‘Mahādhammahadaye apubbaṃ natthi, katipayāva pañhāvārā avasesā, kathāvatthunāva saddhiṃ sattā’ti. ‘No kathāvatthunā, mahādhātukathā nāma atthi, tāya saddhiṃ sattā’ti. ‘Mahādhātukathāyaṃ apubbaṃ natthi, appamattikāva tanti avasesā. Kathāvatthunāva saddhiṃ sattā’ti.


以下是巴利文的完整直译：
1.1-2) 因此，就像在许多高高举起的伞盖和旗帜中，有超出常规尺寸和特殊颜色形状的伞盖，被称为"超级伞盖"；有超出常规尺寸且具有各种颜色特征的旗帜，被称为"超级旗帜"。就像在许多聚集在一起的王子和天神中，有以出生、财富、名誉、权力等成就超出并更为卓越的王子，被称为"超级王子"；有以寿命、容貌、权力、名誉等成就超出并更为卓越的天神，被称为"超级天神"；同样地，梵天也被称为"超级梵天"。这种法以超越普通法的特殊意义，被称为"阿毗达摩"。
在经典中，五蕴仅在一个方面被分析，而非详细分析；而在阿毗达摩中，则根据经典分析、阿毗达摩分析、问答方法等进行详细分析。同样地，十二处、十八界、四谛、二十二根、十二缘起。在根的分析中没有经典分析，在缘起中没有问答。在经典中，四念处仅在一个方面被分析，而非详细分析；而在阿毗达摩中，则根据三种方法进行详细分析。同样地，四正勤、四神足、七觉支、八正道、四禅、四无量心、五戒、四无碍解。在戒的分析中没有经典分析。在经典中，智慧仅在一个方面被分析，而非详细分析；烦恼也是如此。在阿毗达摩中，则如"智慧的基础有一种方式"等，从根本开始进行详细分析。同样地，从一开始就有多种方法分析烦恼。在经典中，界限仅在一个方面被分析，而非详细分析；而在阿毗达摩中，则根据三种方法进行详细分析。因此，应当理解阿毗达摩为超越普通法的特殊意义。
从论著章节来看，它建立在七部论著的基础上：法集、分别、界论、人施设、论事、双论、发趣论。这是诸师的共同说法。争论者则说："为什么要接受《论事》？佛陀涅槃后已过去两百一十八年，由目犍连子提多尊者建立，因此作为弟子所说应当被抛弃。"
"难道阿毗达摩只有六部论著吗？"
"不是这样说。"
"那你说什么？"
"七部论著。"
"你用哪一部作为七部？"
"有一部名为《大法心》，与之一起有七部。"
"《大法心》中没有先前的内容，只有少数问题，与《论事》一起有七部。"
"不是与《论事》，而是与《大界论》一起。"


Sammāsambuddho hi sattappakaraṇāni desento kathāvatthuṃ patvā yā esā puggalavāre tāva catūsu pañhesu dvinnaṃ pañcakānaṃ vasena aṭṭhamukhā vādayutti taṃ ādiṃ katvā sabbakathāmaggesu asampuṇṇabhāṇavāramattāya pāḷiyā mātikaṃ ṭhapesi. Sā panesā ‘‘puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenāti. Āmantā. Yo saccikaṭṭho paramattho tato so puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenāti. Nahevaṃ vattabbe. Ājānāhi niggahaṃ…pe… puggalo nupalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenāti. Āmantā. Yo saccikaṭṭho paramattho tato so puggalo nupalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenāti. Nahevaṃ vattabbe. Ājānāhi niggahaṃ…pe…. Sabbattha puggalo upalabbhati sabbattha puggalo nupalabbhati, sabbadā puggalo upalabbhati sabbadā puggalo nupalabbhati, sabbesu puggalo upalabbhati sabbesu puggalo nupalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenā’’ti (kathā. 15-16) evaṃ paṭhamaṃ vādaṃ nissāya paṭhamaṃ niggahaṃ, dutiyaṃ nissāya dutiyaṃ …pe… aṭṭhamaṃ nissāya aṭṭhamaṃ niggahaṃ dassentena satthārā ṭhapitā. Iminā nayena sabbattha mātikāṭhapanaṃ veditabbaṃ. Taṃ panetaṃ mātikaṃ ṭhapento imaṃ disvā ṭhapesi – mama parinibbānato aṭṭhārasavassādhikānaṃ dvinnaṃ vassasatānaṃ matthake moggaliputtatissatthero nāma bhikkhu bhikkhusahassamajjhe nisinno sakavāde pañca suttasatāni paravāde pañcāti suttasahassaṃ samodhānetvā dīghanikāyappamāṇaṃ kathāvatthuppakaraṇaṃ bhājessatīti.

Moggaliputtatissattheropi idaṃ pakaraṇaṃ desento na attano ñāṇena desesi, satthārā pana dinnanayena ṭhapitamātikāya desesi. Iti satthārā dinnanayena ṭhapitamātikāya desitattā sakalampetaṃ pakaraṇaṃ buddhabhāsitameva nāma jātaṃ. Yathā kiṃ? Yathā madhupiṇḍikasuttantādīni . Madhupiṇḍikasuttantasmiñhi bhagavā ‘‘yatonidānaṃ bhikkhu purisaṃ papañcasaññāsaṅkhā samudācaranti, ettha ce natthi abhinanditabbaṃ abhivaditabbaṃ ajjhositabbaṃ, esevanto rāgānusayāna’’nti (ma. ni. 1.202) mātikaṃ ṭhapetvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ pāvisi.

Dhammappaṭiggāhakā bhikkhū mahākaccānattheraṃ upasaṅkamitvā dasabalena ṭhapitamātikāya atthaṃ pucchiṃsu. Thero pucchitamattakeneva akathetvā dasabalassa apacitidassanatthaṃ ‘‘seyyathāpi āvuso puriso sāratthiko sāragavesī’’ti (ma. ni. 

以下是巴利文的完整直译：
因正等觉者讲授七部论著，涉及到经典内容时，这些人首先在四个问题中，依据两种五个问题的方式，设立了八种论辩，作为基础，建立了完整的经典内容。于是，这个经典内容被称为“个人的真实存在”。我告诉你，谁是真实的存在，那么这个人被称为“真实存在”。并不是这样。你要知道，制止……等……个人不被称为“真实存在”。我告诉你，谁是真实的存在，那么这个人不被称为“真实存在”。并不是这样。你要知道，制止……等……在所有地方，个人存在，在所有地方，个人不存在，始终个人存在，始终个人不存在，所有情况下，个人存在，所有情况下，个人不存在，基于真实的存在。这样，基于第一次辩论，建立了第一次制止；基于第二次辩论，建立了第二次……等……基于第八次辩论，建立了第八次制止，由老师所设立。根据这种方式，所有的经典内容应当被理解。然后，当设立这个经典内容时，他看到了这个——在我涅槃后，已经过去两百一十八年，由目犍连子提多尊者坐在比丘千人中间，依据自说的五百部经典，依据他人说的五部经典，汇聚成一千部经典，讲述《长部经典》的内容。
目犍连子提多尊者在讲授这个经典时，并不是凭自己的智慧在讲授，而是根据老师所设立的经典内容进行讲授。因此，由于老师所设立的经典内容，整个经典被称为佛所说。那是什么呢？就像《蜜饼经》等等。在《蜜饼经》中，佛陀说：“因为从因缘中，僧人对人产生了种种的执着和分别，如果这里没有应当被喜爱、应当被称赞、应当被依止的，那么这就是贪欲的根源。”说完这些，他便起身进入了寺院。
法的接受者们前往大迦叶尊者那里，询问十力所设立的经典的意义。尊者仅仅回答了问题，而没有详细阐述，以便展示十力的不同。就像说：“就像一个人寻求有意义的东西。”

1.203) sāropamaṃ āharitvā sārarukkho viya bhagavā sākhāpalāsasadisā sāvakā, ‘‘so hāvuso bhagavā jānaṃ jānāti, passaṃ passati cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato’’ti satthāraṃ thometvā punappunaṃ therehi yācito satthārā ṭhapitamātikāya atthaṃ vibhajitvā ‘‘ākaṅkhamānā ca pana tumhe āyasmanto bhagavantaṃyeva upasaṅkamitvā etamatthaṃ paṭipuccheyyātha sace sabbaññutaññāṇena saddhiṃ saṃsandiyamānaṃ sameti gaṇheyyātha, no ce mā gaṇhitthā’’ti iminā adhippāyena ‘‘yathā vo bhagavā byākaroti tathā naṃ dhāreyyāthā’’ti vatvā uyyojesi.

Te satthāraṃ upasaṅkamitvā pucchiṃsu. Satthā dukkathitaṃ kaccānenāti avatvā suvaṇṇāliṅgaṃ ussāpento viya gīvaṃ unnāmetvā supupphitasatapattasassirikaṃ mahāmukhaṃ pūrento brahmassaraṃ nicchāretvā sādhu sādhūti therassa sādhukāraṃ datvā ‘‘paṇḍito, bhikkhave, mahākaccāno, mahāpañño bhikkhave mahākaccāno, maṃ cepi tumhe, bhikkhave, etamatthaṃ paṭipuccheyyātha, ahampi taṃ evamevaṃ byākareyyaṃ yathā taṃ mahākaccānena byākata’’nti (ma. ni. 

以下是巴利文的完整直译：
1.203) 以树木的比喻引出，正如佛陀像树木的枝叶一样，有许多弟子，佛陀说：“他啊，朋友，佛陀是知者，见者，具眼者，具智慧者，具法者，具梵者，行为的推动者，法的引导者，永恒的给予者，法的主人，正如如来。”在称赞老师后，被长老们一再请求，老师基于设立的经典内容进行解释：“然而，你们，尊者们，应该亲自去问佛陀这个意义；如果能够与全知的智慧相结合，若能够相聚就应当接受，否则就不要接受。”以这个意思说：“如同佛陀为你们所说的那样，你们应当接受。”
他们前去问老师。老师回答：“这是关于卡恰那的教义。”然后像是抛出黄金标志一样，抬起脖子，像是充满了盛开的花朵和丰盈的草地，倾吐出天人的声音，称赞道：“好，好。”然后对长老给予赞美：“聪明的，比丘们，伟大的卡恰那，伟大的智慧者，比丘们，伟大的卡恰那，如果你们问我这个意义，我也会如同伟大的卡恰那所说的那样进行解释。”

1.205) āha.

Evaṃ satthārā anumoditakālato paṭṭhāya ca pana sakalaṃ suttaṃ buddhabhāsitaṃ nāma jātaṃ. Ānandattherādīhi vitthāritasuttesupi eseva nayo. Evameva sammāsambuddho sattappakaraṇāni desento kathāvatthuṃ patvā vuttanayena mātikaṃ ṭhapesi. Ṭhapento ca pana imaṃ addasa –

Mama parinibbānato aṭṭhārasavassādhikānaṃ dvinnaṃ vassasatānaṃ matthake moggaliputtatissatthero nāma bhikkhu bhikkhusahassamajjhe nisinno sakavāde pañca suttasatāni paravāde pañcāti suttasahassaṃ samodhānetvā dīghanikāyappamāṇaṃ kathāvatthuppakaraṇaṃ bhājessatīti.

Moggaliputtatissattheropi imaṃ pakaraṇaṃ desento na attano ñāṇena desesi, satthārā pana dinnanayena ṭhapitamātikāya desesi. Iti satthārā dinnanayena ṭhapitamātikāya desitattā sakalampetaṃ pakaraṇaṃ buddhabhāsitameva jātaṃ. Evaṃ kathāvatthunāva saddhiṃ satta pakaraṇāni abhidhammo nāma.

Tattha dhammasaṅgaṇīpakaraṇe catasso vibhattiyo – cittavibhatti rūpavibhatti nikkheparāsi atthuddhāroti. Tattha kāmāvacarakusalato aṭṭha, akusalato dvādasa, kusalavipākato soḷasa, akusalavipākato satta, kiriyato ekādasa; rūpāvacarakusalato pañca, vipākato pañca, kiriyato pañca; arūpāvacarakusalato cattāri, vipākato cattāri, kiriyato cattāri; lokuttarakusalato cattāri, vipākato cattārīti ekūnanavuti cittāni cittavibhatti nāma. Cittuppādakaṇḍantipi etasseva nāmaṃ. Taṃ vācanāmaggato atirekachabhāṇavāraṃ, vitthāriyamānaṃ pana anantamaparimāṇaṃ hoti.

Tadanantaraṃ ekavidhena duvidhenātiādinā nayena mātikaṃ ṭhapetvā vitthārena vibhajitvā dassitā rūpavibhatti nāma. Rūpakaṇḍantipi etasseva nāmaṃ. Taṃ vācanāmaggato atirekadvibhāṇavāraṃ. Vitthāriyamānaṃ pana anantamaparimāṇaṃ hoti.

Tadanantaraṃ mūlato khandhato dvārato bhūmito atthato dhammato nāmato liṅgatoti evaṃ mūlādīhi nikkhipitvā desito nikkheparāsi nāma. So –

Mūlato khandhato cāpi, dvārato cāpi bhūmito;

Atthato dhammato cāpi, nāmato cāpi liṅgato;

Nikkhipitvā desitattā, nikkhepoti pavuccati.

Nikkhepakaṇḍantipi tasseva nāmaṃ. Taṃ vācanāmaggato timattabhāṇavāraṃ. Vitthāriyamānaṃ pana anantamaparimāṇaṃ hoti.

Tadanantaraṃ pana tepiṭakassa buddhavacanassa atthuddhārabhūtaṃ yāva saraṇadukā nikkhittaṃ aṭṭhakathākaṇḍaṃ nāma. Yato mahāpakaraṇiyā bhikkhū mahāpakaraṇe gaṇanacāraṃ asallakkhentā gaṇanacāraṃ samānenti. Taṃ vācanāmaggato dvimattabhāṇavāraṃ. Vitthāriyamānaṃ pana anantamaparimāṇaṃ hoti.

Iti sakalampi dhammasaṅgaṇīpakaraṇaṃ vācanāmaggato atirekaterasamattabhāṇavāraṃ. Vitthāriyamānaṃ pana anantamaparimāṇaṃ hoti. Evametaṃ –

Cittavibhatti rūpañca, nikkhepo atthajotanā;

Gambhīraṃ nipuṇaṃ ṭhānaṃ, tampi buddhena desitaṃ.

Tadanantaraṃ vibhaṅgappakaraṇaṃ nāma. Taṃ khandhavibhaṅgo āyatanavibhaṅgo dhātuvibhaṅgo saccavibhaṅgo idriyavibhaṅgo paccayākāravibhaṅgo satipaṭṭhānavibhaṅgo sammappadhānavibhaṅgo iddhipādavibhaṅgo bojjhaṅgavibhaṅgo maggaṅgavibhaṅgo jhānavibhaṅgo appamaññāvibhaṅgo sikkhāpadavibhaṅgo paṭisambhidāvibhaṅgo ñāṇavibhaṅgo khuddakavatthuvibhaṅgo dhammahadayavibhaṅgoti aṭṭhārasavidhena vibhattaṃ.


以下是巴利文的完整直译：
1. 他说。
自从导师被赞同的时刻开始，整个经典就成为了佛陀所说。即使在阿难尊者等人详细阐述的经典中，情况也是如此。正如这样，正等正觉者在宣说七部论时，到达了论事（Kathāvatthu）并按照已说明的方式确立了要义。确立时，他看到：
"在我涅槃后，一百九十八年之际，名叫摩诃目犍连子提舍的比丘，坐在千比丘中间，将宣说五百部经在他自己的观点上，五百部经在他人的观点上，总共一千部经，其篇幅相当于长部（Dīghanikāya）的论事论（Kathāvatthu）。"
摩诃目犍连子提舍尊者在宣说这部论时，并非以自己的智慧宣说，而是按照导师给予的方式，宣说了已确立的要义。因此，由于是按照导师给予的方式，宣说了已确立的要义，所以整部论都成为了佛陀所说。这样，连同论事在内，七部论即为阿毗达磨。
在此，法集论（Dhammasaṅgaṇī）中有四种分析：心分析、色分析、析出、义释。在那里，从欲界善有八种，不善有十二种，善异熟有十六种，不善异熟有七种，无记有十一种；色界善有五种，异熟有五种，无记有五种；无色界善有四种，异熟有四种，无记有四种；出世间善有四种，异熟有四种，总共九十一种心，称为心分析。这也称为心生品。从语言途径来看，超过了六诵本，但在详细阐述时，则是无量无边的。
接下来，通过"一种、二种"等方式确立要义，并详细分析，显示了色分析。这也称为色品。从语言途径来看，超过了两诵本，但在详细阐述时，则是无量无边的。
接下来，从根本、蕴、门、界、义、法、名、性等方面析出并宣说，称为析出。其颂曰：
从根本、从蕴、从门、从界，
从义、从法、从名、从性；
析出而宣说缘故，
称之为析出无疑。
这也称为析出品。从语言途径来看，为三诵本。但在详细阐述时，则是无量无边的。
接下来，对三藏佛语的义释，直至皈依双，称为义释品。因为大论比丘在大论中不注意计算方式，而调和计算方式。从语言途径来看，为两诵本。但在详细阐述时，则是无量无边的。
这样，整个法集论从语言途径来看，超过了十三诵本。但在详细阐述时，则是无量无边的。如是：
心分析、色分析、析出、义释，
深奥精微之处，亦为佛所宣说。
接下来是分别论（Vibhaṅga）。它包括蕴分别、处分别、界分别、谛分别、根分别、缘起分别、念处分别、正勤分别、神足分别、觉支分别、道支分别、禅定分别、无量分别、戒品分别、分别智、小事分别、法心分别，共十八种分别。


Tattha khandhavibhaṅgo suttantabhājanīyaabhidhammabhājanīyapañhapucchakānaṃ vasena tidhā vibhatto. So vācanāmaggato pañcamattabhāṇavāro, vitthāriyamāno pana ananto aparimāṇo hoti. Tato paraṃ āyatanavibhaṅgādayopi eteheva tīhi nayehi vibhattā. Tesu āyatanavibhaṅgo vācanāmaggato atirekabhāṇavāro, dhātuvibhaṅgo dvimattabhāṇavāro. Tathā saccavibhaṅgo. Indriyavibhaṅge suttantabhājanīyaṃ natthi; vācanāmaggato panesa atirekabhāṇavāramatto. Paccayākāravibhaṅgo chamattabhāṇavāro, pañhapucchakaṃ panettha natthi. Satipaṭṭhānavibhaṅgo atirekabhāṇavāramatto; tathā sammappadhāna iddhipādabojjhaṅgamaggaṅgavibhaṅgā. Jhānavibhaṅgo dvibhāṇavāramatto, appamaññāvibhaṅgo atirekabhāṇavāramatto. Sikkhāpadavibhaṅgepi suttantabhājanīyaṃ natthi; vācanāmaggato panesa atirekabhāṇavāramatto; tathā paṭisambhidāvibhaṅgo. Ñāṇavibhaṅgo dasavidhena vibhatto; vācanāmaggato panesa timattabhāṇavāro. Khuddakavatthuvibhaṅgopi dasavidhena vibhatto; vācanāmaggato panesa timattabhāṇavāro. Dhammahadayavibhaṅgo tividhena vibhatto; vācanāmaggato panesa atirekadvibhāṇavāramatto. Sabbepi vitthāriyamānā anantā aparimāṇā honti. Evametaṃ vibhaṅgappakaraṇaṃ vācanāmaggato pañcatiṃsamattabhāṇavāraṃ; vitthārato pana anantamaparimāṇaṃ hoti.

Tadanantaraṃ dhātukathāpakaraṇaṃ nāma. Taṃ saṅgaho asaṅgaho, saṅgahitena asaṅgahitaṃ, asaṅgahitena saṅgahitaṃ, saṅgahitena saṅgahitaṃ, asaṅgahitena asaṅgahitaṃ; sampayogo vippayogo, sampayuttena vippayuttaṃ, vippayuttena sampayuttaṃ, sampayuttena sampayuttaṃ, vippayuttena vippayuttaṃ; saṅgahitena sampayuttaṃ vippayuttaṃ; sampayuttena saṅgahitaṃ asaṅgahitaṃ, asaṅgahitena sampayuttaṃ vippayuttaṃ, vippayuttena saṅgahitaṃ asaṅgahitanti cuddasavidhena vibhattaṃ. Taṃ vācanāmaggato atirekachabhāṇavāramattaṃ, vitthāriyamānaṃ pana anantamaparimāṇaṃ hoti.

Tadanantaraṃ puggalapaññatti nāma. Sā ‘‘khandhapaññatti āyatanapaññatti dhātupaññatti saccapaññatti indriyapaññatti puggalapaññattī’’ti chabbidhena vibhattā. Sā vācanāmaggato atirekapañcabhāṇavārā; vitthāriyamānā pana anantā aparimāṇāva hoti.

Tadanantaraṃ kathāvatthuppakaraṇaṃ nāma. Taṃ sakavāde pañca suttasatāni paravāde pañcāti suttasahassaṃ samodhānetvā vibhattaṃ. Taṃ vācanāmaggato idāni potthake likhitaṃ aggahetvā saṅgītiāropitanayena dīghanikāyappamāṇaṃ, vitthāriyamānaṃ pana anantamaparimāṇaṃ hoti.

Tadanantaraṃ yamakaṃ nāma. Taṃ mūlayamakaṃ khandhayamakaṃ āyatanayamakaṃ dhātuyamakaṃ saccayamakaṃ saṅkhārayamakaṃ anusayayamakaṃ cittayamakaṃ dhammayamakaṃ indriyayamakanti dasavidhena vibhattaṃ. Taṃ vācanāmaggato vīsabhāṇavārasataṃ, vitthārato pana anantamaparimāṇaṃ hoti.


以下是巴利文的完整直译：
在这里，蕴分别被分为三类：经典的、阿毗达磨的、问题与回答的。它从语言途径来看，属于五诵本，但在详细阐述时则是无量无边的。接下来，处分别等也以同样的三种方式进行划分。在这些中，处分别从语言途径来看，属于超过一诵本，元素分别为双诵本。真理分别也是如此。感官分别在经典中没有；但从语言途径来看，它的量超过一诵本。缘起分别为六诵本，而在此没有问题与回答。念处分别的量超过一诵本；同样，正勤、神足、觉支、道支、禅定分别也是如此。微细分别为双诵本，少量分别的量超过一诵本。戒品分别在经典中没有；但从语言途径来看，它的量超过一诵本；同样，分析分别也是如此。智慧分别被分为十种；从语言途径来看，它的量为三诵本。小事分别也被分为十种；从语言途径来看，它的量也是三诵本。法心分别被分为三种；从语言途径来看，它的量超过二诵本。所有这些在详细阐述时都是无量无边的。这样，整个分别论从语言途径来看，属于五十种的量；而在详细阐述时则是无量无边的。
接下来是元素论的部分。它包括：聚合、不聚合、聚合的与不聚合的、聚合的与聚合的、不聚合的与不聚合的；结合与分离、结合的与分离的、分离的与结合的、结合的与结合的、分离的与分离的；聚合的与结合的分离；结合的与聚合的不聚合、不聚合的与结合的分离、分离的与聚合的不聚合，这些被分为十四种。从语言途径来看，它的量超过一诵本，而在详细阐述时则是无量无边的。
接下来是人名的部分。它被分为六类：“蕴名、处名、元素名、真理名、感官名、人名”。从语言途径来看，它的量超过五种；而在详细阐述时则是无量无边的。
接下来是论事论的部分。它包括在自见中五百部经典，在他见中五百部经典，总共一千部经典。它从语言途径来看，现已在经典中写下，按照记载的方式相当于长部（Dīghanikāya），而在详细阐述时则是无量无边的。
接下来是双重的部分。它被分为十种：根本的、蕴的、处的、元素的、真理的、概念的、潜在的、心的、法的、感官的。它从语言途径来看，属于二十种的量，而在详细阐述时则是无量无边的。


Tadanantaraṃ mahāpakaraṇaṃ nāma. Paṭṭhānantipi tasseva nāmaṃ. Taṃ hetupaccayo ārammaṇapaccayo adhipatipaccayo anantarapaccayo samanantarapaccayo sahajātapaccayo aññamaññapaccayo nissayapaccayo upanissayapaccayo purejātapaccayo pacchājātapaccayo āsevanapaccayo kammapaccayo vipākapaccayo āhārapaccayo indriyapaccayo jhānapaccayo maggapaccayo sampayuttapaccayo vippayuttapaccayo atthipaccayo natthipaccayo vigatapaccayo avigatapaccayoti. Paccayavasena tāva catuvīsatividhena vibhattaṃ.

Imasmiṃ pana ṭhāne paṭṭhānaṃ samānetabbaṃ. Kusalattikādayo hi dvāvīsati tikā, nāma hetū dhammā nahetū dhammā…pe… saraṇā dhammā araṇā dhammāti ime sataṃ dukā. Aparepi vijjābhāgino dhammā avijjābhāgino dhammā…pe… khaye ñāṇaṃ, anuppāde ñāṇanti dvācattālīsa suttantikadukā nāma. Tesu dvāvīsati tikā sataṃ dukāti ayaṃ āhaccabhāsitā jinavacanabhūtā sabbaññubuddhena desitā sattannaṃ pakaraṇānaṃ mātikā nāma.

Athāpare dvācattālīsa suttantikadukā kutopabhavā kena ṭhapitā kena desitāti? Dhammasenāpatisāriputtattherappabhavā, tena ṭhapitā, tena desitāti. Ime ṭhapento pana thero na sāmukkaṃsikena attano ñāṇena ṭhapesi. Ekuttariyaṃ pana ekanipātadukanipātasaṅgīti dasuttarasuttantehi samodhānetvā ābhidhammikattherānaṃ suttantaṃ patvā akilamatthaṃ ṭhapitā. Te panete ekasmiṃ nikkhepakaṇḍeyeva matthakaṃ pāpetvā vibhattā. Sesaṭṭhānesu yāva saraṇadukā abhidhammo vibhatto.

Sammāsambuddhena hi anulomapaṭṭhāne dvāvīsati tike nissāya tikapaṭṭhānaṃ nāma niddiṭṭhaṃ. Sataṃ duke nissāya dukapaṭṭhānaṃ nāma niddiṭṭhaṃ. Tato paraṃ dvāvīsati tike gahetvā dukasate pakkhipitvā dukatikapaṭṭhānaṃ nāma dassitaṃ. Tato paraṃ dukasataṃ gahetvā dvāvīsatiyā tikesu pakkhipitvā tikadukapaṭṭhānaṃ nāma dassitaṃ. Tike pana tikesuyeva pakkhipitvā tikatikapaṭṭhānaṃ nāma dassitaṃ. Duke ca dukesuyeva pakkhipitvā dukadukapaṭṭhānaṃ nāma dassitaṃ. Evaṃ –

Tikañca paṭṭhānavaraṃ dukuttamaṃ,

Dukatikañceva tikadukañca;

Tikatikañceva dukadukañca,

Cha anulomamhi nayā sugambhīrāti. (paṭṭhā. 1.1.39);

Paccanīyapaṭṭhānepi dvāvīsatitike nissāya tikapaṭṭhānaṃ nāma. Dukasataṃ nissāya dukapaṭṭhānaṃ nāma. Dvāvīsatitike dukasate pakkhipitvā dukatikapaṭṭhānaṃ nāma. Dukasataṃ dvāvīsatiyā tikesu pakkhipitvā tikadukapaṭṭhānaṃ nāma. Tike tikesuyeva pakkhipitvā tikatikapaṭṭhānaṃ nāma. Duke dukesuyeva pakkhipitvā dukadukapaṭṭhānaṃ nāmāti paccanīyepi chahi nayehi paṭṭhānaṃ niddiṭṭhaṃ. Tena vuttaṃ –

Tikañca paṭṭhānavaraṃ dukuttamaṃ,

Dukatikañceva tikadukañca;

Tikatikañceva dukadukañca,

Cha paccanīyamhi nayā sugambhīrāti. (paṭṭhā. 1.1.44);

Tato paraṃ anulomapaccanīyepi eteneva upāyena cha nayā dassitā. Tenāha –

Tikañca paṭṭhānavaraṃ dukuttamaṃ,

Dukatikañceva tikadukañca;

Tikatikañceva dukadukañca,

Cha anulomapaccanīyamhi nayā sugambhīrāti. (paṭṭhā. 1.1.48);

Tadanantaraṃ paccanīyānulomepi eteheva chahi nayehi niddiṭṭhaṃ. Tenāha –

Tikañca paṭṭhānavaraṃ dukuttamaṃ,

Dukatikañceva tikadukañca;

Tikatikañceva dukadukañca,

Cha paccanīyānulomamhi nayā sugambhīrāti. (paṭṭhā. 1.

以下是巴利文的完整直译：
接下来是大论的部分。它的名称也为“根本”。它包括因缘、所缘、主导缘、紧接缘、相续缘、共生缘、相互缘、依赖缘、附属缘、前生缘、后生缘、接触缘、业缘、果缘、食缘、根缘、禅定缘、道缘、相应缘、离异缘、存在缘、非存在缘、消失缘、非消失缘。根据缘的不同，共分为二十四种。
在此处，应当引入根本。善法等二十二种，名为因法与非因法……等……归依法、避难法等，这些为一百种。还有一些是有知识的法、无知识的法……等……灭尽的智慧、未生的智慧，这些为二十四种经典的法。它们是由智者所说，由全知者所教导，属于七部论的要义。
接下来，二十四种经典的法从何而来，谁设立，谁教导？是由法军的舍利弗尊者所设立、所教导。因此，设立时，尊者并非依靠自己的智慧。通过一次性和单一的集成，结合十种经典，归纳出阿毗达磨的经典，设立了不动的要义。它们在一个单独的析出部分中被划分。其余的地方，直到归依法，阿毗达磨被划分。
正等正觉者以顺应根本，基于二十二种法，所设立的根本被称为“根本”。一百种法基于二种法被称为“法根”。接下来，抓住二十二种法，将一百种法纳入二种法中，这被称为“二法根”。接下来，抓住一百种法，将二十二种法纳入其中，这被称为“法根”。法则法则地将二种法纳入二种法中，这被称为“双法根”。这样—
根本与根本的法则，
二法与二法的法则；
双法与双法的法则，
六种顺应的法则深远而微妙。（根本 1.1.39）
在反向根本中，基于二十二种法，所设立的根本被称为“根本”。一百种法基于二种法被称为“法根”。二十二种法中抓住一百种法，这被称为“二法根”。一百种法中抓住二十二种法，这被称为“法根”。法则法则地将二种法纳入二种法中，这被称为“双法根”。因此，在反向根本中也以六种方式设立根本。由此可知—
根本与根本的法则，
二法与二法的法则；
双法与双法的法则，
六种反向根本的法则深远而微妙。（根本 1.1.44）
接下来，顺应的反向根本中也以同样的方式呈现六种法则。由此可知—
根本与根本的法则，
二法与二法的法则；
双法与双法的法则，
六种顺应反向根本的法则深远而微妙。（根本 1.1.48）
接下来，在反向根本的顺应中也以这些六种法则设立。由此可知—
根本与根本的法则，
二法与二法的法则；
双法与双法的法则，
六种反向顺应的法则深远而微妙。（根本 1.1.）

1.52);

Evaṃ anulome cha paṭṭhānāni, paṭilome cha, anulomapaccanīye cha, paccanīyānulome cha paṭṭhānānīti idaṃ catuvīsatisamantapaṭṭhānasamodhānaṃ paṭṭhānaṃ mahāpakaraṇaṃ nāma.

Idāni imassa abhidhammassa gambhīrabhāvavijānanatthaṃ cattāro sāgarā veditabbā – saṃsārasāgaro, jalasāgaro, nayasāgaro, ñāṇasāgaroti. Tattha saṃsārasāgaro nāma –

Khandhānañca paṭipāṭi, dhātuāyatanāna ca;

Abbocchinnaṃ vattamānā, saṃsāroti pavuccatīti.

Evaṃ vuttaṃ saṃsāravaṭṭaṃ. Svāyaṃ yasmā imesaṃ sattānaṃ uppattiyā purimā koṭi na paññāyati ettakānañhi vassasatānaṃ vā vassasahassānaṃ vā vassasatasahassānaṃ vā, kappasatānaṃ vā kappasahassānaṃ vā kappasatasahassānaṃ vā matthake sattā uppannā, tato pubbe nāhesunti vā, asukassa nāma rañño kāle uppannā, asukassa buddhassa kāle uppannā tato pubbe nāhesunti vā, ayaṃ paricchedo natthi; ‘‘purimā, bhikkhave, koṭi na paññāyati avijjāya, ito pubbe avijjā nāhosi atha pacchā samabhavī’’ti (a. ni. 


以下是巴利文的完整直译：
1.52) 这样，顺次有六种发端，逆次有六种，顺次-逆转有六种，逆转-顺次有六种发端，这就是被称为二十四种总体发端的《发端大论》。
现在为了了解这部阿毗达摩的深奥本质，应当知晓四种海洋 - 轮回海、水海、理则海、智慧海。在这其中，轮回海者 -
蕴的次第，界与处；
不断流转运行中，
名曰轮回无穷尽。
这样说明了轮回的旋转。因为对于这些有情的生起，其最初的端点是无法确定的。即便是在百年、千年、百千年，或百劫、千劫、百千劫的层面上，有情已经生起，但在此之前是否存在，或在某某王的时代生起，或在某某佛陀的时代生起，在此之前是否存在，这种界限是不存在的；"比丘们，无明的最初端点是无法确定的，在此之前无明不存在，而后才出现"。

10.61) iminā pana nayena saṃsārasāgaro anamataggova.

Mahāsamuddo pana jalasāgaro nāmāti veditabbo. So caturāsītiyojanasahassagambhīro. Tattha udakassa āḷhakasatehi vā āḷhakasahassehi vā āḷhakasatasahassehi vā pamāṇaṃ nāma natthi . Atha kho asaṅkhyeyyo appameyyo mahāudakakkhandhotveva saṅkhyaṃ gacchati. Ayaṃ jalasāgaro nāma.

Katamo nayasāgaro? Tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ. Dvepi hi tantiyo paccavekkhantānaṃ saddhāsampannānaṃ pasādabahulānaṃ ñāṇuttarānaṃ kulaputtānaṃ anantaṃ pītisomanassaṃ uppajjati. Katamā dve? Vinayañca abhidhammañca. Vinayadharabhikkhūnañhi vinayatantiṃ paccavekkhantānaṃ dosānurūpaṃ sikkhāpadapaññāpanaṃ nāma – imasmiṃ dose imasmiṃ vītikkame idaṃ nāma hotīti sikkhāpadapaññāpanaṃ – aññesaṃ avisayo, buddhānameva visayoti. Uttarimanussadhammapeyyālaṃ paccavekkhantānaṃ nīlapeyyālaṃ paccavekkhantānaṃ sañcarittapeyyālaṃ paccavekkhantānaṃ anantaṃ pītisomanassaṃ uppajjati. Ābhidhammikabhikkhūnampi khandhantaraṃ āyatanantaraṃ dhātvantaraṃ indriyantaraṃ balabojjhaṅgakammavipākantaraṃ rūpārūpaparicchedaṃ saṇhasukhumadhammaṃ gaganatale tārakarūpāni gaṇhanto viya rūpārūpadhamme pabbaṃ pabbaṃ koṭṭhāsaṃ koṭṭhāsaṃ katvā vibhajanto dassesi vata no satthāti abhidhammatantiṃ paccavekkhantānaṃ anantaṃ pītisomanassaṃ uppajjati.

Evaṃ uppattiyā panassa idaṃ vatthupi veditabbaṃ – mahāgatigamiyatissadattatthero kira nāma mahābodhiṃ vandissāmīti paratīraṃ gacchanto nāvāya uparitale nisinno mahāsamuddaṃ olokesi. Athassa tasmiṃ samaye neva paratīraṃ paññāyittha, na orimatīraṃ, ūmivegappabhedasamuggatajalacuṇṇaparikiṇṇo pana pasāritarajatapaṭṭasumanapupphasantharasadiso mahāsamuddova paññāyittha. So kiṃ nu kho mahāsamuddassa ūmivego balavā udāhu catuvīsatippabhede samantapaṭṭhāne nayamukhaṃ balavanti cintesi. Athassa mahāsamudde paricchedo paññāyati – ayañhi heṭṭhā mahāpathaviyā paricchinno, upari ākāsena, ekato cakkavāḷapabbatena, ekato velantena paricchinno; samantapaṭṭhānassa pana paricchedo na paññāyatīti saṇhasukhumadhammaṃ paccavekkhantassa balavapīti uppannā. So pītiṃ vikkhambhetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā yathānisinnova sabbakilese khepetvā aggaphale arahatte patiṭṭhāya udānaṃ udānesi –

Attheva gambhīragataṃ sudubbudhaṃ,

Sayaṃ abhiññāya sahetusambhavaṃ;

Yathānupubbaṃ nikhilena desitaṃ,

Mahesinā rūpagataṃva passatīti.

Ayaṃ nayasāgaro nāma.

Katamo ñāṇasāgaro? Sabbaññutaññāṇaṃ ñāṇasāgaro nāma. Ayaṃ saṃsārasāgaro nāma, ayaṃ jalasāgaro nāma, ayaṃ nayasāgaro nāmāti hi aññena na sakkā jānituṃ, sabbaññutaññāṇeneva sakkā jānitunti sabbaññutaññāṇaṃ ñāṇasāgaro nāma. Imesu catūsu sāgaresu imasmiṃ ṭhāne nayasāgaro adhippeto. Imañhi sabbaññubuddhāva paṭivijjhanti.


10.61) 然而，依此方式，轮回海是无始无终的。
大海则被称为水海。它的深度为四万八千由旬。在那里，水的量是无法测量的，无论是以百桶、千桶或百千桶来计量。然后，无法计算的、无量的巨大水流才可以被称为数量。这就是水海。
什么是理则海？是三藏佛语。因为对于那些反思的、具信心的、具安乐的、具智慧的贵族子弟来说，二者产生了无量的喜悦和快乐。那二者是什么？是《律》和《阿毗达摩》。对于持律的比丘来说，反思律的内容是根据过失而进行的纪律条目说明 - 在这个过失中，这个违犯是这样的 - 这是纪律条目说明 - 其他的则不适用，只有佛陀的教导适用。对于反思更高的人的法的比喻，反思蓝色法的比喻，反思行为法的比喻，产生了无量的喜悦和快乐。对于阿毗达摩的比丘来说，反思五蕴、六处、四大、六根、四正勤、果报的反思，是像在天空中抓住星星一样，将形态和形态的法逐个切分、分开，展示出法的本质。
因此，关于生起的这一点，应当知晓 - 据说大乘者阿迦提达尊者为了礼拜大菩提树，正准备渡过对岸，坐在船上，俯瞰大海。此时，他既看不见对岸，也看不见下岸，只看到那如同被暴风雨打翻的、满是水泡的海面，展现出如同银色的帷幕、花瓣的样子的大海。他在思考：大海的波浪是强大的，还是二十四种发端的流动更为强大呢？于是，他意识到大海是有限的 - 这是在大地之下被限制的，上面是天空，被一个轮回的山脉所限制，另一边是海洋；而对于发端的限制则无法被确定，因而产生了强烈的喜悦。他抑制了喜悦，增强了观照，像坐在那样安静地，清除了所有的烦恼，最终在至高的果位阿罗汉中，发出欢喜的声音 -
“在意义上确实深奥难懂，
自知自见因缘所生；
如同逐步全面地教导，
如同伟人所见的形态。”
这就是理则海。
什么是智慧海？是全知智。轮回海是这样的，水海是这样的，理则海是这样的，唯有通过全知智才能知晓，智慧海是全知智。在这四种海洋中，此处所指的就是理则海。因为所有的全知者都能洞察这一点。


Ayampi bhagavā bodhimūle nisinno ‘imaṃ paṭivijjhitvā imaṃ vata me dhammaṃ esantassa gavesantassa kappasatasahassādhikāni cattāri asaṅkhyeyyāni vītivattāni, atha me imasmiṃ pallaṅke nisinnena diyaḍḍhakilesasahassaṃ khepetvā ayaṃ dhammo paṭividdho’ti paṭividdhadhammaṃ paccavekkhanto sattāhaṃ ekapallaṅkena nisīdi. Tato tamhā pallaṅkā vuṭṭhāya ‘imasmiṃ vata me pallaṅke sabbaññutaññāṇaṃ paṭividdha’nti animisehi cakkhūhi sattāhaṃ pallaṅkaṃ olokento aṭṭhāsi. Tato devatānaṃ ‘ajjāpi nūna siddhatthassa kattabbakiccaṃ atthi, pallaṅkasmiñhi ālayaṃ na vijahatī’ti parivitakko udapādi.

Satthā devatānaṃ vitakkaṃ ñatvā tāvadeva tāsaṃ vitakkavūpasamanatthaṃ vehāsaṃ abbhuggantvā yamakapāṭihāriyaṃ dassesi. Mahābodhipallaṅkasmiñhi katapāṭihāriyañca, ñātisamāgame katapāṭihāriyañca, pāṭiyaputtasamāgame katapāṭihāriyañca, sabbaṃ kaṇḍambarukkhamūle katayamakapāṭihāriyasadisameva ahosi. Evaṃ yamakapāṭihāriyaṃ katvā pallaṅkassa ṭhitaṭṭhānassa ca antare ākāsato oruyha sattāhaṃ caṅkami. Imesu ca ekavīsatiyā divasesu ekadivasepi satthu sarīrato rasmiyo na nikkhantā.

Catutthe pana sattāhe pacchimuttarāya disāya ratanaghare nisīdi – ratanagharaṃ nāma neva sattaratanamayaṃ gehaṃ. Sattannaṃ pana pakaraṇānaṃ sammasitaṭṭhānaṃ ratanagharanti veditabbaṃ – tattha dhammasaṅgaṇiṃ sammasantassāpi sarīrato rasmiyo na nikkhantā. Vibhaṅgappakaraṇaṃ dhātukathaṃ puggalapaññattiṃ kathāvatthuppakaraṇaṃ yamakappakaraṇaṃ sammasantassāpi sarīrato rasmiyo na nikkhantā. Yadā pana mahāpakaraṇaṃ oruyha ‘‘hetupaccayo ārammaṇapaccayo…pe… avigatapaccayo’’ti sammasanaṃ ārabhi, athassa catuvīsatisamantapaṭṭhānaṃ sammasantassa ekantato sabbaññutaññāṇaṃ mahāpakaraṇeyeva okāsaṃ labhi. Yathā hi timirapiṅgalamahāmaccho caturāsītiyojanasahassagambhīre mahāsamuddeyeva okāsaṃ labhati, evameva sabbaññutaññāṇaṃ ekantato mahāpakaraṇeyeva okāsaṃ labhi.

Satthu evaṃ laddhokāsena sabbaññutaññāṇena yathāsukhaṃ saṇhasukhumadhammaṃ sammasantassa sarīrato nīlapītalohitodātamañjiṭṭhapabhassaravasena chabbaṇṇarasmiyo nikkhamiṃsu. Kesamassūhi ceva akkhīnañca nīlaṭṭhānehi nīlarasmiyo nikkhamiṃsu, yāsaṃ vasena gaganatalaṃ añjanacuṇṇasamokiṇṇaṃ viya umāpupphanīluppaladalasañchannaṃ viya vītipatantamaṇitālavaṇṭaṃ viya sampasāritamecakapaṭaṃ viya ca ahosi.

Chavito ceva akkhīnañca pītaṭṭhānehi pītarasmiyo nikkhamiṃsu; yāsaṃ vasena disābhāgā suvaṇṇarasadhārābhisiñcamānā viya suvaṇṇapaṭapasāritā viya kuṅkumacuṇṇakaṇikārapupphasamparikiṇṇā viya ca virociṃsu.

Maṃsalohitehi ceva akkhīnañca rattaṭṭhānehi lohitarasmiyo nikkhamiṃsu yāsaṃ vasena disābhāgā cīnapiṭṭhacuṇṇarañjitā viya supakkalākhārasasiñcamānā viya rattakambalaparikkhittā viya jayasumanapāribhaddakabandhujīvakakusumasamparikiṇṇā viya ca virociṃsu.

Aṭṭhīhi ceva dantehi ca akkhīnañca setaṭṭhānehi odātarasmiyo nikkhamiṃsu; yāsaṃ vasena disābhāgā rajataghaṭehi āsiñcamānakhīradhārāsamparikiṇṇā viya sampasāritarajatapaṭṭavitānā viya, vītipatantarajatatālavaṇṭā viya, kundakumudasinduvārasumanamallikādikusumasañchannā viya ca virociṃsu.


Ayampi bhagavā bodhimūle nisinno ‘imaṃ paṭivijjhitvā imaṃ vata me dhammaṃ esantassa gavesantassa kappasatasahassādhikāni cattāri asaṅkhyeyyāni vītivattāni, atha me imasmiṃ pallaṅke nisinnena diyaḍḍhakilesasahassaṃ khepetvā ayaṃ dhammo paṭividdho’ti paṭividdhadhammaṃ paccavekkhanto sattāhaṃ ekapallaṅkena nisīdi. Tato tamhā pallaṅkā vuṭṭhāya ‘imasmiṃ vata me pallaṅke sabbaññutaññāṇaṃ paṭividdha’nti animisehi cakkhūhi sattāhaṃ pallaṅkaṃ olokento aṭṭhāsi. Tato devatānaṃ ‘ajjāpi nūna siddhatthassa kattabbakiccaṃ atthi, pallaṅkasmiñhi ālayaṃ na vijahatī’ti parivitakko udapādi.
这位尊者坐在菩提树下，思考着：“我若能理解这一法，便是我所追寻、所探求的，经历了无量的千劫，四种无法计数的法已被我体悟。”于是，他在这座座位上坐了七天，清除了七万种烦恼，思考着：“这法已被我体悟。”然后，他从座位上站起，目不转睛地注视着：“我在这座位上确实已理解了全知智。”他站在座位上，目不转睛地凝视着座位七天。于是，天神们心中想：“今天确实有值得成就的事情，座位上并未有所动摇。”
当导师知道了天神们的想法，便立即升空，显现出神奇的变幻。在大菩提座上所做的神奇变幻，在亲属聚会所做的神奇变幻，在弟子聚会所做的神奇变幻，都是如同在树根下所做的神奇变幻。通过这样的神奇变幻，众生在座位的空隙之间，七天来不断地游走。在这二十一个日子里，即使一天，佛陀的身体上的光辉也未曾消失。
在第四个七天的最后，朝向西北的方向坐在宝殿中 - 宝殿并非由七宝构成的房屋。七种宝物的聚集之处应被称为宝殿 - 在那里，法的聚集者即便在思考时，身体上的光辉也未曾消失。分析类的聚集、元素论、个人特性、说法的聚集、双重聚集者，即便在思考时，身体上的光辉也未曾消失。当伟大的聚集降临时，开始思考：“因缘条件、所缘条件……等等，未曾消失的条件。”那么，二十四种发端的思考者，完全地获得了全知智的机会。就如同在四万八千由旬深的大海中获得机会一样，全知智的机会也完全地获得于伟大的聚集。
在导师所获得的机会中，凭借全知智如愿以偿地，深入思考的身体上，蓝色、黄色、红色、白色、明亮的光辉从六种颜色中显现而出。头发和胡须的蓝色光辉从蓝色的地方显现，仿佛天空中撒满了黑色的粉末，如同乌玛花、蓝色的莲花覆盖着，宛如绚丽的彩带般展开。
黄色的光辉从眼睛的黄色地方显现；仿佛方向的部分如同金色的雨滴洒落，仿佛金色的帷幕展开，像是藏着红色的花瓣般闪耀。
红色的光辉从口腔的红色地方显现；仿佛方向的部分如同中国的红色粉末洒落，仿佛精致的红色绸缎覆盖，像是盛开的胜利花朵般闪耀。
白色的光辉从牙齿和舌头的白色地方显现；仿佛方向的部分如同银罐洒落的奶水，像是展开的银色帷幕，仿佛穿越的银色彩带般闪耀。


Mañjiṭṭhapabhassarā pana tamhā tamhā sarīrappadesā nikkhamiṃsu. Iti tā chabbaṇṇarasmiyo nikkhamitvā ghanamahāpathaviṃ gaṇhiṃsu.

Catunahutādhikadviyojanasatasahassabahalā mahāpathavī niddhantasuvaṇṇapiṇḍi viya ahosi. Atha mahāpathaviṃ bhinditvā heṭṭhā udakaṃ gaṇhiṃsu. Pathavisandhārakaṃ aṭṭhanahutādhikacatuyojanasatasahassabahalaṃ udakaṃ suvaṇṇakalasehi āsiñcamānavilīnasuvaṇṇaṃ viya ahosi. Udakaṃ vinivijjhitvā vātaṃ aggahesuṃ. Chanahutādhikanavayojanasatasahassabahalo vāto samussitasuvaṇṇakkhandho viya ahosi. Vātaṃ vinivijjhitvā heṭṭhā ajaṭākāsaṃ pakkhandiṃsu.

Uparibhāgena uggantvāpi cātumahārājike gaṇhiṃsu. Te vinivijjhitvā tāvatiṃse tato yāme tato tusite tato nimmānaratī tato paranimmitavasavattī tato nava brahmaloke tato vehapphale tato pañca suddhāvāse vinivijjhitvā cattāro āruppe gaṇhiṃsu. Cattāro ca āruppe vinivijjhitvā ajaṭākāsaṃ pakkhandiṃsu.

Tiriyabhāgehi anantā lokadhātuyo pakkhandiṃsu. Ettakesu ṭhānesu candamhi candappabhā natthi, sūriye sūriyappabhā natthi, tārakarūpesu tārakarūpappabhā natthi, devatānaṃ uyyānavimānakapparukkhesu ceva sarīresu ca ābharaṇesu cāti sabbattha pabhā natthi. Tisahassimahāsahassilokadhātuyā ālokapharaṇasamattho mahābrahmāpi sūriyuggamane khajjopanako viya ahosi. Candasūriyatārakarūpadevatuyyānavimānakapparukkhānaṃ paricchedamattakameva paññāyittha. Ettakaṃ ṭhānaṃ buddharasmīhiyeva ajjhotthaṭaṃ ahosi. Ayañca neva buddhānaṃ adhiṭṭhāniddhi, na bhāvanāmayiddhi. Saṇhasukhumadhammaṃ pana sammasato lokanāthassa lohitaṃ pasīdi, vatthurūpaṃ pasīdi, chavivaṇṇo pasīdi. Cittasamuṭṭhānā vaṇṇadhātu samantā asītihatthamatte padese niccalāva aṭṭhāsi. Iminā nīhārena sattāhaṃ sammasi.

Satta rattindivāni sammasitadhammo kittako ahosīti? Ananto aparimāṇo ahosi. Ayaṃ tāva manasādesanā nāma. Satthā pana evaṃ sattāhaṃ manasā cintitadhammaṃ vacībhedaṃ katvā desento vassasatenapi vassasahassenapi vassasatasahassenapi matthakaṃ pāpetvā desetuṃ na sakkotīti na vattabbaṃ. Aparabhāgepi hi tathāgato tāvatiṃsabhavane pāricchattakamūle paṇḍukambalasilāyaṃ dasasahassacakkavāḷadevatānaṃ majjhe nisinno mātaraṃ kāyasakkhiṃ katvā kusalā dhammā, akusalā dhammā, abyākatā dhammāti dhammaṃ desento satabhāgena sahassabhāgena satasahassabhāgena dhammantarā dhammantaraṃ saṅkamitvā saṅkamitvāva desesi. Tayo māse nirantaraṃ pavattitadesanā vegena pavattā ākāsagaṅgā viya adhomukhaṭhapitaudakaghaṭā nikkhantaudakadhārā viya ca hutvā anantā aparimāṇā ahosi.

Buddhānañhi bhattānumodanakālepi thokaṃ vaḍḍhetvā anumodentānaṃ desanā dīghamajjhimanikāyappamāṇā hoti. Pacchābhattaṃ pana sampattaparisāya dhammaṃ desentānaṃ desanā saṃyuttaaṅguttarikadvemahānikāyappamāṇāva hoti. Kasmā? Buddhānañhi bhavaṅgaparivāso lahuko dantāvaraṇaṃ suphusitaṃ mukhādānaṃ siliṭṭhaṃ jivhā mudukā saro madhuro vacanaṃ lahuparivattaṃ. Tasmā taṃ muhuttaṃ desitadhammopi ettako hoti. Temāsaṃ desitadhammo pana ananto aparimāṇoyeva.



以下是巴利文的完整直译：
红色光芒从身体的各个部位散发出来。这样，六色光芒散发出来，并抓住了坚实的大地。
有四百万由旬加二百万由旬那么宽广的大地，就像被清除的金块一样。然后他们打破大地，下面抓住了水。水深八百万由旬加四百万由旬，就像被金杯浇灌的融化的金子一样。穿过水后，他们抓住了风。风深九百万由旬加六百万由旬，就像高高耸立的金块一样。穿过风后，他们跳入无边的空间。
从上方出发，他们抓住了四大王天。穿过四大王天后，抓住了三十三天，然后是夜摩天，然后是兜率天，然后是化乐天，然后是他化自在天，然后是九个梵天界，然后是遍净天，然后是五个净居天，穿过这些后抓住了四个无色界。穿过四个无色界后，他们跳入无边的空间。
从侧面，无数的世界界域跳跃而去。在这些地方，月亮没有月光，太阳没有太阳光，星星没有星光，天神的园林宫殿和树木以及身体和装饰品上都没有光芒。即使是伟大的梵天，在整个三千大千世界中也只能像被遮蔽的小虫一样。月亮、太阳、星星、天神的园林宫殿和树木只能勉强看到轮廓。这个地方完全被佛陀的光芒所笼罩。这不是佛陀的神通力量，也不是修习而来的神通。当细微精微的法被触及时，世界之主的血液平静了，物质形态平静了，肤色平静了。由心产生的色界在周围八十肘的范围内完全静止不动。通过这种方式，他在七天内触及了一切。
这七天夜晚和白天所触及的是什么？它是无限的、无量的。这就是意念的宣说。世尊在用意念思考了七天后，即使用语言宣说，即使经过百年、千年、十万年也无法完全宣说。后来，在三十三天的帕利恰塔树下的白色石座上，面对一万个世界的天神，以母亲为证人，宣说善法、不善法和无记法，他在讲述中穿插着一百分之一、千分之一、万分之一的法，连续不断地宣说。三个月不间断地宣说，速度如天河，如倒置水壶中流出的水流，是无限无量的。
即使在佛陀祝福饭食时，稍微增加赞美的说法也会达到长中阿含经的程度。在饭后对在场的人宣说时，说法只限于相应部、增支部和两部大部经。为什么？因为佛陀的语言本性轻快，牙齿洁白，嘴巴清洁，舌头柔软，声音甜美，言语轻盈。因此，即使在片刻宣说的法也如此广大。而三个月宣说的法则是无限无量的。


Ānandatthero hi bahussuto tipiṭakadharo pañcadasa gāthāsahassāni saṭṭhi padasahassāni latāpupphāni ākaḍḍhanto viya ṭhitapadeneva ṭhatvā gaṇhāti vā vāceti vā deseti vā. Ettako therassa eko uddesamaggo nāma hoti. Therassa hi anupadaṃ uddesaṃ dadamāno añño dātuṃ na sakkoti, na sampāpuṇāti. Sammāsambuddhova sampāpuṇeyya. Evaṃ adhimattasatimā adhimattagatimā adhimattadhitimā sāvako satthārā temāsaṃ iminā nīhārena desitadesanaṃ vassasataṃ vassasahassaṃ uggaṇhantopi matthakaṃ pāpetuṃ na sakkoti.

Evaṃ temāsaṃ nirantaraṃ desentassa pana tathāgatassa kabaḷīkārāhārappaṭibaddhaṃ upādinnakasarīraṃ kathaṃ yāpesīti? Paṭijagganeneva. Buddhānañhi so so kālo suvavatthito suparicchinno supaccakkho. Tasmā bhagavā dhammaṃ desentova manussaloke kālaṃ oloketi. So bhikkhācāravelaṃ sallakkhetvā nimmitabuddhaṃ māpetvā ‘imassa cīvaraggahaṇaṃ pattaggahaṇaṃ sarakutti ākappo ca evarūpo nāma hotu, ettakaṃ nāma dhammaṃ desetū’ti adhiṭṭhāya pattacīvaramādāya anotattadahaṃ gacchati. Devatā nāgalatādantakaṭṭhaṃ denti. Taṃ khāditvā anotattadahe sarīraṃ paṭijaggitvā manosilātale ṭhito surattadupaṭṭaṃ nivāsetvā cīvaraṃ pārupitvā cātumahārājadattiyaṃ selamayaṃ pattaṃ ādāya uttarakuruṃ gacchati. Tato piṇḍapātaṃ āharitvā anotattadahatīre nisinno taṃ paribhuñjitvā divāvihārāya candanavanaṃ gacchati.

Dhammasenāpatisāriputtattheropi tattha gantvā sammāsambuddhassa vattaṃ katvā ekamantaṃ nisīdati. Athassa satthā nayaṃ deti. ‘Sāriputta, ettako dhammo mayā desito’ti ācikkhati. Evaṃ sammāsambuddhe nayaṃ dente paṭisambhidāppattassa aggasāvakassa velante ṭhatvā hatthaṃ pasāretvā dassitasamuddasadisaṃ nayadānaṃ hoti. Therassāpi nayasatena nayasahassena nayasatasahassena bhagavatā desitadhammo upaṭṭhātiyeva.

Satthā divāvihāraṃ nisīditvā dhammaṃ desetuṃ kāya velāya gacchatīti? Sāvatthivāsīnaṃ kulaputtānaṃ sampattānaṃ dhammadesanavelā nāma atthi, tāya velāya gacchati. Dhammaṃ desetvā gacchantaṃ vā āgacchantaṃ vā ke jānanti ke na jānantīti? Mahesakkhā devatā jānanti, appesakkhā devatā na jānanti. Kasmā na jānantīti? Sammāsambuddhassa vā nimmitabuddhassa vā rasmiādīsu nānattābhāvā. Ubhinnampi hi tesaṃ rasmīsu vā saresu vā vacanesu vā nānattaṃ natthi.

Sāriputtattheropi satthārā desitaṃ desitaṃ dhammaṃ āharitvā attano saddhivihārikānaṃ pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ desesi. Tesaṃ ayaṃ pubbayogo – te kira kassapadasabalassa kāle khuddakavagguliyoniyaṃ nibbattā pabbhāre olambantā dvinnaṃ ābhidhammikabhikkhūnaṃ abhidhammaṃ sajjhāyantānaṃ sare nimittaṃ gahetvā kaṇhapakkhasukkapakkhe ajānitvāpi sare nimittaggāhamattakeneva kālaṃ katvā devaloke nibbattiṃsu. Ekaṃ buddhantaraṃ devaloke vasitvā tasmiṃ kāle manussaloke nibbattā yamakapāṭihāriye pasīditvā therassa santike pabbajiṃsu. Thero satthārā desitaṃ desitaṃ dhammaṃ āharitvā tesaṃ desesi. Sammāsambuddhassa abhidhammadesanāpariyosānañca tesaṃ bhikkhūnaṃ sattappakaraṇauggahaṇañca ekappahāreneva ahosi.


以下是巴利文的完整直译：
阿难尊者确实博学，持有三藏，像抓住十六朵花一样，站立不动，或者说话、讲授。这样，尊者的一个教导就成了。对于尊者来说，给出连续的教导，其他人无法给予，也无法达到。只有正等觉者才能达到。因此，具有极高的智慧、极高的进步、极高的决心的弟子，在师父的教导下，即使学习了百年、千年、万年，也无法完全掌握。
这样，连续地讲授教法的如来，如何能让被摄受的身体得到解脱呢？唯有通过正念。佛陀的时机是清晰且明确的。因此，世尊在讲授教法时，注视着人间的时机。到乞食的时间，考虑到自己成为了觉悟的佛，想着“这个袈裟、这个钵、这个食物应当如此，这样的教法应当讲授”，于是他拿起钵，前往没有火焰的地方。天神们给予他牙齿、象牙、木棍等供养。吃完后，他保养身体，站在心灵的石台上，身披袈裟，拿着四大王天的石制钵，前往北方的库鲁（现代印度北部地区）。然后，他带着乞食的食物，坐在没有火焰的地方，享用之后，前往白檀林进行白天的休息。
法军的首领舍利弗尊者也前往那里，按照正等觉者的行为，坐在一旁。然后，师父给他这个教导：“舍利弗，我所讲的法是这样的。”这样，正等觉者给予的教导，在获得了分解的阿根提法的顶尖弟子面前，像海洋的波浪一样高高举起。
师父在白天休息时，为什么要去讲法呢？因为在舍卫城的贵族们，有适合的时间来讲法。讲法时，去的人和来的人，有些人知道，有些人不知道。大德天神知道，小德天神不知道。为什么不知道呢？因为正等觉者或觉悟的佛，在光线等方面没有差异。其实在他们的光线或声音中，没有差异。
舍利弗尊者也把师父所讲的教法带回去，教给自己的信徒中的五百位比丘。他们的前世因缘是这样的——他们在迦叶尊者的时代，生于小部族，摇摆不定，跟随两位阿毗达摩比丘学习阿毗达摩，抓住了声音的特征，虽然不知道声音的特征，但在声音的特征上度过了时光，转生到天界。经历了一次佛的教化后，转生到人间，因双重的神通而感到愉悦，便在尊者的身边出家。尊者把师父所讲的教法带回去，教给他们。正等觉者的阿毗达摩讲授的结果，以及他们比丘的七种法的掌握，都是通过一次的传授而成。


Abhidhamme vācanāmaggo nāma sāriputtattherappabhavo. Mahāpakaraṇe gaṇanacāropi thereneva ṭhapito. Thero hi iminā nīhārena dhammantaraṃ amakkhetvāva sukhaṃ gahetuṃ dhāretuṃ pariyāpuṇituṃ vācetuñca pahotīti gaṇanacāraṃ ṭhapesi. Evaṃ sante therova paṭhamataraṃ ābhidhammiko hotīti? Na hoti. Sammāsambuddhova paṭhamataraṃ ābhidhammiko. So hi naṃ mahābodhipallaṅke nisīditvā paṭivijjhi. Buddho hutvā ca pana sattāhaṃ ekapallaṅkena nisinno udānaṃ udānesi –

‘‘Yadā have pātubhavanti dhammā,

Ātāpino jhāyato brāhmaṇassa;

Athassa kaṅkhā vapayanti sabbā,

Yato pajānāti sahetudhammaṃ.

‘‘Yadā have pātubhavanti dhammā,

Ātāpino jhāyato brāhmaṇassa;

Athassa kaṅkhā vapayanti sabbā,

Yato khayaṃ paccayānaṃ avedi.

‘‘Yadā have pātubhavanti dhammā,

Ātāpino jhāyato brāhmaṇassa;

Vidhūpayaṃ tiṭṭhati mārasenaṃ,

Sūriyova obhāsayamantalikkha’’nti. (mahāva. 1-3; udā. 1-3);

Idaṃ paṭhamabuddhavacanaṃ nāma. Dhammapadabhāṇakā pana –

‘‘Anekajātisaṃsāraṃ, sandhāvissaṃ anibbisaṃ;

Gahakāraṃ gavesanto, dukkhā jāti punappunaṃ.

‘‘Gahakāraka diṭṭhosi, puna gehaṃ na kāhasi;

Sabbā te phāsukā bhaggā, gahakūṭaṃ visaṅkhataṃ;

Visaṅkhāragataṃ cittaṃ, taṇhānaṃ khayamajjhagā’’ti. (dha. pa. 153-154);

Idaṃ paṭhamabuddhavacanaṃ nāmāti vadanti.

Yamakasālānamantare nipannena parinibbānasamaye ‘‘handa dāni, bhikkhave, āmantayāmi vo, vayadhammā saṅkhārā, appamādena sampādethā’’ti (dī. ni. 

以下是巴利文的完整直译：
阿毗达摩的教义之道是舍利弗尊者的成就。在大论中，计算的方式也是由尊者所确立。尊者通过这种方式，除了不注意其他法以外，能够快乐地掌握、保持、充实和讲述，因此确立了计算的方式。这样，尊者是否是最初的阿毗达摩学者？不是。只有正等觉者才是最初的阿毗达摩学者。因为他在大菩提树下坐着，获得了觉悟。成为佛陀后，他在七天内坐在一条长椅上，宣说了以下的偈语：
“当法显现时，
精进的修行者如同婆罗门；
此时，所有的疑惑都消散，
因为他理解因缘法。
“当法显现时，
精进的修行者如同婆罗门；
此时，所有的疑惑都消散，
因为他了解因的灭尽。
“当法显现时，
精进的修行者如同婆罗门；
魔军的威胁远离，
如同太阳照耀天空。”
这是第一个佛陀的言教。关于法句的讲述：
“无数生死轮回，奔走不息；
寻找抓住者，痛苦再度重生。
“抓住者你已见到，再不再建家；
你所有的享受皆为破碎，抓住的屋顶已被毁；
无执着的心，贪欲的灭尽。”
这是第一个佛陀的言教。
在双重的教义之间，临近涅槃的时候，他对比丘们说：“那么，现在，我要告诉你们，所有的法都具有无常的特性，请以精进来实践。”

2.218) vuttavacanaṃ pacchimabuddhavacanaṃ nāma.

Ubhinnamantare pañcacattālīsa vassāni pupphadāmaṃ ganthentena viya, ratanāvaliṃ āvunantena viya, ca kathito amatappakāsano saddhammo majjhimabuddhavacanaṃ nāma.

Taṃ sabbampi saṅgayhamānaṃ piṭakato tīṇi piṭakāni honti, nikāyato pañca nikāyā, aṅgato navaṅgāni, dhammakkhandhato caturāsītidhammakkhandhasahassāni. Kathaṃ? Sabbampi hetaṃ piṭakato vinayapiṭakaṃ suttantapiṭakaṃ abhidhammapiṭakanti tippabhedameva hoti. Tattha ubhayāni pātimokkhāni dve vibhaṅgā dvāvīsati khandhakā soḷasa parivārāti idaṃ vinayapiṭakaṃ nāma. Brahmajālādicatuttiṃsasuttasaṅgaho dīghanikāyo. Mūlapariyāyasuttādidiyaḍḍhasatadvesuttasaṅgaho majjhimanikāyo. Oghataraṇasuttādisattasuttasahassasattasatadvāsaṭṭhisuttasaṅgaho saṃyuttanikāyo. Cittapariyādānasuttādinavasuttasahassapañcasatasattapaññāsasuttasaṅgaho aṅguttaranikāyo. Khuddakapāṭhadhammapadaudānaitivuttakasuttanipātavimānavatthupetavatthutheragāthātherīgāthājātakaniddesapaṭisambhidāapadānabuddhavaṃsacariyāpiṭakavasena pannarasappabhedo khuddakanikāyoti idaṃ suttantapiṭakaṃ nāma. Dhammasaṅgaṇīādīni satta pakaraṇāni abhidhammapiṭakaṃ nāma. Tattha –

Vividhavisesanayattā, vinayanato ceva kāyavācānaṃ;

Vinayatthavidūhi ayaṃ, vinayo vinayoti akkhāto.

Vividhā hi ettha pañcavidhapātimokkhuddesapārājikādisattaāpattikkhandhamātikāvibhaṅgādippabhedā nayā visesabhūtā ca daḷhīkammasithilakaraṇappayojanā anupaññattinayā. Kāyikavācasikaajjhācāranisedhanato cesa kāyaṃ vācañca vineti. Tasmā vividhanayattā visesanayattā kāyavācānañca vinayanato ayaṃ vinayo vinayoti akkhāto. Tenetametassa vacanatthakosallatthaṃ vuttaṃ –

‘‘Vividhavisesanayattā , vinayanato ceva kāyavācānaṃ;

Vinayatthavidūhi ayaṃ, vinayo vinayoti akkhāto’’ti.

Itaraṃ pana –

Atthānaṃ sūcanato, suvuttato savanatotha sūdanato;

Suttāṇā suttasabhāgato ca ‘sutta’nti akkhātaṃ.

Tañhi attatthaparatthādibhede atthe sūceti. Suvuttā cettha atthā veneyyajjhāsayānulomena vuttattā. Savati cetaṃ atthe, sassamiva phalaṃ, pasavatīti vuttaṃ hoti. Sūdati cetaṃ, dhenu viya khīraṃ, paggharatīti vuttaṃ hoti. Suṭṭhu ca ne tāyati rakkhatīti vuttaṃ hoti. Suttasabhāgañcetaṃ. Yathā hi tacchakānaṃ suttaṃ pamāṇaṃ hoti evametampi viññūnaṃ. Yathā ca suttena saṅgahitāni pupphāni na vikiriyanti na viddhaṃsiyanti evametena saṅgahitā atthā. Tenetametassa vacanatthakosallatthaṃ vuttaṃ –

‘‘Atthānaṃ sūcanato, suvuttato savanatotha sūdanato;

Suttāṇā suttasabhāgato ca suttanti akkhāta’’nti.

Abhidhammassa vacanattho vuttoyeva. Aparo nayo –

Yaṃ ettha vuḍḍhimanto, salakkhaṇā pūjitā paricchinnā;

Vuttādhikā ca dhammā, abhidhammo tena akkhāto.

Ayañhi abhisaddo vuḍḍhilakkhaṇapūjitaparicchinnādhikesu dissati. Tathā hesa ‘‘bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti, no paṭikkamantī’’tiādīsu (ma. ni. 3.384; saṃ. ni. 5.195) vuḍḍhiyaṃ āgato. ‘‘Yā tā rattiyo abhiññātā abhilakkhitā’’tiādīsu (ma. ni. 1.49) lakkhaṇe. ‘‘Rājābhirājā manujindo’’tiādīsu (ma. ni. 


以下是对应文段的中文直译：
2.218) 所说的语言被称为后期佛陀的语言。
在两者之间，仿佛在编织四十五年的花环，仿佛在穿戴宝石项链，阐明不死的正法被称为中期佛陀的语言。
所有这些被汇集起来，从藏（Piṭaka）来看有三个藏，从部（Nikāya）来看有五个部，从支（Aṅga）来看有九支，从法蕴（Dhammakkhandha）来看有八万四千法蕴。怎么说呢？所有这些从藏的角度来看，是三种分别：律藏、经藏、论藏。在那里，有两种波提木叉，两种分别（Vibhaṅga），二十二犍度（Khandhaka），十六附随（Parivāra）——这就是律藏。长部（Dīghanikāya）是包含梵网等三十四部经。中部（Majjhimanikāya）是包含根本法门等二百五十部经。相应部（Saṃyuttanikāya）是包含度脱洪流等七千七百六十二部经。增支部（Aṅguttaranikāya）是包含心的执著等九千五百五十七部经。小部（Khuddakanikāya）是包含小诵、法句、优陀那、如是语、经集、天宫事、鬼事、长老偈、长老尼偈、本生、义疏、分别智、行传、佛种姓等十五种。这就是经藏。七部论（Abhidhamma）是论藏。在那里——
因多样性和特殊性，从调伏身语的角度；
有智者称之为律，律因调伏而得名。
在这里，有多种方式，包括五种波提木叉的宣说、波罗夷等七种罪类、母法、分别等不同方式，以及坚定、放松、目的等未制定的方式。因为阻止身体和语言的不当行为，所以调伏身语。因此，因多样性、特殊性和调伏身语，这被称为律。因此，为了阐明其语言的要义，曾说：
"因多样性和特殊性，从调伏身语的角度；
有智者称之为律，律因调伏而得名。"
另一种说法是：
因阐明意义、善说、听闻、澄清；
因保护、类似经典而称为"经"。
这确实阐明了自利、他利等各种意义。在这里，意义善说，因为符合应化者的意趣而说。它听闻这些意义，如谷物结出果实。它澄清这些，如乳牛挤奶。它完美地保护。就像木匠的线是标准，这也是智者的标准。就像用线束缚的花朵不会散落、不会损坏，这些意义也被束缚。因此，为了阐明其语言的要义，曾说：
"因阐明意义、善说、听闻、澄清；
因保护、类似经典而称为'经'"。
论的语言要义已经说过。另一种说法是：
在这里，成长、特相、受尊重、被限定；
超越所说的法，因此称为论。
"阿"这个词出现在成长、特相、受尊重、被限定和超越等情况中。

2.399; su. ni. 558) pūjite. ‘‘Paṭibalo vinetuṃ abhidhamme abhivinaye’’tiādīsu (mahāva. 85) paricchinne; aññamaññasaṅkaravirahite dhamme ca vinaye cāti vuttaṃ hoti. ‘‘Abhikkantena vaṇṇenā’’tiādīsu (vi. va. 75) adhike.

Ettha ca ‘‘rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharatī’’tiādinā (dha. sa. 163 ādayo) nayena vuḍḍhimantopi dhammā vuttā. ‘‘Rūpārammaṇaṃ vā saddārammaṇaṃ vā’’tiādinā (dha. sa. 1) nayena ārammaṇādīhi lakkhaṇīyattā salakkhaṇāpi. ‘‘Sekkhā dhammā, asekkhā dhammā, lokuttarā dhammā’’tiādinā (dha. sa. tikamātikā 11; dukamātikā 12) nayena pūjitāpi; pūjārahāti adhippāyo. ‘‘Phasso hoti, vedanā hotī’’tiādinā (dha. sa. 1) nayena sabhāvaparicchinnattā paricchinnāpi. ‘‘Mahaggatā dhammā, appamāṇā dhammā, anuttarā dhammā’’tiādinā (dha. sa. tikamātikā 12; dukamātikā 99) nayena adhikāpi dhammā vuttā. Tenetametassa vacanatthakosallatthaṃ vuttaṃ –

‘‘Yaṃ ettha vuḍḍhimanto, salakkhaṇā pūjitā paricchinnā;

Vuttādhikā ca dhammā, abhidhammo tena akkhāto’’ti.

Yaṃ panettha avisiṭṭhaṃ, taṃ –

Piṭakaṃ piṭakatthavidū, pariyattibbhājanatthato āhu;

Tena samodhānetvā, tayopi vinayādayo ñeyyā.

Pariyattipi hi ‘‘mā piṭakasampadānenā’’tiādīsu (a. ni. 3.66) piṭakanti vuccati. ‘‘Atha puriso āgaccheyya kudālapiṭakaṃādāyā’’tiādīsu (ma. ni. 1.228; a. ni. 

2.399; su. ni. 558) 被供养的。“有能力调伏的，能在论中调伏”，如是所说（《大毗婆沙论》85）是有限的；在不相互混杂的法和律中，如此说到。“以美妙的色彩”，如是所说（《维摩诘经》75）是更为的。
在这里，“因色的生起而修道，心中带着慈心，向一个方向扩展而住”，如是所说的（《法句经》163等）也有成长的法被提到。“色法或声法”，如是所说的（《法句经》1）因缘等特征而被称为有特征的。“有学的法，无学的法，超世间的法”，如是所说的（《法句经》三十七法目11；二十法目12）被供养；供养的意图是这样的。“有接触，有感觉”，如是所说的（《法句经》1）因本性限制而被称为有限的。“伟大的法，无量的法，无上的法”，如是所说的（《法句经》三十七法目12；二十法目99）也有更多的法被提到。因此，为了阐明其语言的要义，曾说：
“在这里，成长、特相、受尊重、被限定；
超越所说的法，因此称为论。”
而在这里未被排除的，是——
“藏者，藏的知识者，从分配的角度来说被称为；
因此汇集起来，三者也是应知的律等。”
因为在《阿毗达摩经》中有“不要因藏的完整性而...”这样的说法（《阿毗达摩经》3.66）被称为藏。“那么人若来，带着铲子藏”，如是所说的（《中部经典》1.228；《阿尼经》）。

3.70) yaṃkiñci bhājanampi. Tasmā piṭakaṃ piṭakatthavidū pariyattibhājanatthato āhu.

Idāni tena samodhānetvā tayopi vinayādayo ñeyyāti. Tena evaṃ duvidhatthena piṭakasaddena saha samāsaṃ katvā vinayo ca so piṭakañca pariyattibhāvato, tassa tassa atthassa bhājanato cāti vinayapiṭakaṃ. Yathāvutteneva nayena suttantañca taṃ piṭakañcāti suttantapiṭakaṃ. Abhidhammo ca so piṭakañcāti abhidhammapiṭakanti evamete tayopi vinayādayo ñeyyā.

Evaṃ ñatvā ca punapi tesveva piṭakesu nānappakārakosallatthaṃ –

Desanāsāsanakathābhedaṃ tesu yathārahaṃ;

Sikkhāpahānagambhīrabhāvañca paridīpaye.

Pariyattibhedaṃ sampattiṃ, vipattiñcāpi yaṃ yahiṃ;

Pāpuṇāti yathā bhikkhu, tampi sabbaṃ vibhāvaye.

Tatrāyaṃ paridīpanā vibhāvanā ca – etāni hi tīṇi piṭakāni yathākkamaṃ āṇāvohāraparamatthadesanā, yathāparādhayathānulomayathādhammasāsanāni, saṃvarāsaṃvaradiṭṭhiviniveṭhananāmarūpaparicchedakathāti ca vuccanti.

Ettha hi vinayapiṭakaṃ āṇārahena bhagavatā āṇābāhullato desitattā āṇādesanā; suttantapiṭakaṃ vohārakusalena bhagavatā vohārabāhullato desitattā vohāradesanā; abhidhammapiṭakaṃ paramatthakusalena bhagavatā paramatthabāhullato desitattā paramatthadesanāti vuccati.

Tathā paṭhamaṃ ye te pacurāparādhā sattā te yathāparādhaṃ ettha sāsitāti yathāparādhasāsanaṃ; dutiyaṃ anekajjhāsayānusayacariyādhimuttikā sattā yathānulomaṃ ettha sāsitāti yathānulomasāsanaṃ; tatiyaṃ dhammapuñjamatte ‘ahaṃ mamā’ti saññino sattā yathādhammaṃ ettha sāsitāti yathādhammasāsananti vuccati.

Tathā paṭhamaṃ ajjhācārapaṭipakkhabhūto saṃvarāsaṃvaro ettha kathitoti saṃvarāsaṃvarakathā; saṃvarāsaṃvaroti khuddako ceva mahanto ca saṃvarāsaṃvaro, kammākammaṃ viya ca phalāphalaṃ viya ca; dutiyaṃ dvāsaṭṭhidiṭṭhipaṭipakkhabhūtā diṭṭhiviniveṭhanā ettha kathitāti diṭṭhiviniveṭhanakathā; tatiyaṃ rāgādipaṭipakkhabhūto nāmarūpaparicchedo ettha kathitoti nāmarūpaparicchedakathāti vuccati.

Tīsupi cetesu tisso sikkhā tīṇi pahānāni catubbidho ca gambhīrabhāvo veditabbo. Tathā hi vinayapiṭake visesena adhisīlasikkhā vuttā, suttantapiṭake adhicittasikkhā, abhidhammapiṭake adhipaññāsikkhā.

Vinayapiṭake ca vītikkamappahānaṃ, kilesānaṃ vītikkamapaṭipakkhattā sīlassa; suttantapiṭake pariyuṭṭhānappahānaṃ, pariyuṭṭhānapaṭipakkhattā samādhissa; abhidhammapiṭake anusayappahānaṃ, anusayapaṭipakkhattā paññāya.

Paṭhame ca tadaṅgappahānaṃ kilesānaṃ, itaresu vikkhambhanasamucchedappahānāni. Paṭhame ca duccaritasaṃkilesassa pahānaṃ, itaresu taṇhādiṭṭhisaṃkilesānaṃ pahānaṃ.

Ekamekasmiñcettha catubbidhopi dhammatthadesanāpaṭivedhagambhīrabhāvo veditabbo – tattha dhammoti tanti. Atthoti tassāyevattho. Desanāti tassā manasā vavatthāpitāya tantiyā desanā. Paṭivedhoti tantiyā tantiatthassa ca yathābhūtāvabodho. Tīsupi cetesu ete dhammatthadesanāpaṭivedhā. Yasmā sasādīhi viya mahāsamuddo mandabuddhīhi dukkhogāhā alabbhaneyyapatiṭṭhā ca tasmā gambhīrā. Evaṃ ekamekasmiṃ ettha catubbidhopi gambhīrabhāvo veditabbo.


3.70) 任何容器。因此，藏者被称为藏的知识者，从分配的角度来看。
现在通过汇集这些，三者也是应知的律等。因此，因如此二重意义的藏字，与律相结合，律和藏因其特性而分开，因此称为律藏。依照所说的方式，经典和这个藏也是，因此称为经藏。论和这个藏也是，因此称为论藏。如此，三者也是应知的律等。
因此，了解这些后，再次在这些藏中，因多种方式的技巧——
教导、说法的不同，恰如其分；
训练、放弃的深邃，亦应阐明。
因缘的不同，成就与失败，何处可得；
如同比丘，所有这些也应阐明。
在这里，阐明和说明——这三藏如实地包含命令、语言和究竟的教导，因而被称为法的教导、因而被称为因果、因而被称为法的教导。
在这里，律藏是由佛陀所命令的，因其命令的丰富而被称为命令的教导；经典藏是由佛陀所说的，因其说法的丰富而被称为说法的教导；论藏是由佛陀所说的究竟，因其究竟的丰富而被称为究竟的教导。
同样，第一类是那些多次犯错的众生，依其过失被教导；第二类是有多种意图的众生，依其顺应被教导；第三类是以“我”和“我的”之念为主的众生，依其法性被教导。
同样，第一类是与行为相对的训练，依其训练的调伏而说；第二类是与二十六种见解相对的见解调伏而说；第三类是与贪欲等相对的名色调伏而说。
在这三者中，三种训练、三种放弃及四种深邃的状态应被了解。确实在律藏中，特别提到的是超越的训练，在经典藏中，提到的是心的训练，在论藏中，提到的是智慧的训练。
在律藏中，放弃过失的训练，因烦恼的放弃而成为戒；在经典藏中，放弃困扰的训练，因困扰的放弃而成为定；在论藏中，放弃习气的训练，因习气的放弃而成为智慧。
第一类是放弃过失的训练，其他是放弃烦恼的训练。第一类是放弃恶行的污垢，其他是放弃欲望和见解的污垢。
在这里，若是一种，四种法的教导的深邃应被了解——在这里法即是如此。意义即是其意义。教导是以心所确定的教导。了解是以教导的意义真实的理解。在这三者中，这些法的教导的了解。因为像大海一样，愚者难以获得痛苦的解脱，因此深邃。因此，在这里若是一种，四种深邃的状态应被了解。




Aparo nayo – dhammoti hetu. Vuttañhetaṃ – ‘‘hetumhi ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā’’ti (vibha. 720). Atthoti hetuphalaṃ. Vuttañhetaṃ – ‘‘hetuphale ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā’’ti (vibha. 720). Desanāti paññatti, yathādhammaṃ dhammābhilāpoti adhippāyo; anulomapaṭilomasaṅkhepavitthārādivasena vā kathanaṃ. Paṭivedhoti abhisamayo. So ca lokiyalokuttaro. Visayato ca asammohato ca; atthānurūpaṃ dhammesu, dhammānurūpaṃ atthesu, paññattipathānurūpaṃ paññattīsu avabodho. Tesaṃ tesaṃ vā tattha tattha vuttadhammānaṃ paṭivijjhitabbo salakkhaṇasaṅkhāto aviparītasabhāvo.

Idāni yasmā etesu piṭakesu yaṃ yaṃ dhammajātaṃ vā atthajātaṃ vā yā cāyaṃ yathā yathā ñāpetabbo attho sotūnaṃ ñāṇassa abhimukho hoti tathā tathā tadatthajotikā desanā, yo cettha aviparītāvabodhasaṅkhāto paṭivedho tesaṃ tesaṃ vā dhammānaṃ paṭivijjhitabbo salakkhaṇasaṅkhāto aviparītasabhāvo – sabbampetaṃ anupacitakusalasambhārehi duppaññehi, sasādīhi viya mahāsamuddo, dukkhogāhaṃ alabbhaneyyapatiṭṭhañca, tasmā gambhīraṃ. Evampi ekamekasmiṃ ettha catubbidhopi gambhīrabhāvo veditabbo. Ettāvatā ca –

Desanāsāsanakathābhedaṃ tesu yathārahaṃ;

Sikkhāpahānagambhīrabhāvañca paridīpayeti –

Ayaṃ gāthā vuttatthā hoti.

Pariyattibhedaṃ sampattiṃ, vipattiñcāpi yaṃ yahiṃ;

Pāpuṇāti yathā bhikkhu, tampi sabbaṃ vibhāvayeti.

Ettha pana tīsu piṭakesu tividho pariyattibhedo daṭṭhabbo. Tisso hi pariyattiyo – alagaddūpamā nissaraṇatthā bhaṇḍāgārikapariyattīti.

Tattha yā duggahitā upārambhādihetu pariyāpuṭā ayaṃ alagaddūpamā. Yaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘seyyathāpi, bhikkhave, puriso alagaddatthiko alagaddagavesī alagaddapariyesanaṃ caramāno, so passeyya mahantaṃ alagaddaṃ, tamenaṃ bhoge vā naṅguṭṭhe vā gaṇheyya, tassa so alagaddo paṭiparivattitvā hatthe vā bāhāya vā aññatarasmiṃ vā aṅgapaccaṅge ḍaṃseyya, so tato nidānaṃ maraṇaṃ vā nigaccheyya maraṇamattaṃ vā dukkhaṃ. Taṃ kissa hetu? Duggahitattā, bhikkhave, alagaddassa. Evameva kho, bhikkhave, idhekacce moghapurisā dhammaṃ pariyāpuṇanti suttaṃ…pe… vedallaṃ, te taṃ dhammaṃ pariyāpuṇitvā tesaṃ dhammānaṃ paññāya atthaṃ na upaparikkhanti, tesaṃ te dhammā paññāya atthaṃ anupaparikkhataṃ na nijjhānaṃ khamanti, te upārambhānisaṃsā ceva dhammaṃ pariyāpuṇanti itivādappamokkhānisaṃsā ca. Yassa catthāya dhammaṃ pariyāpuṇanti tañcassa atthaṃ nānubhonti. Tesaṃ te dhammā duggahitā dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya saṃvattanti. Taṃ kissa hetu? Duggahitattā, bhikkhave, dhammāna’’nti (ma. ni. 1.238).

Yā pana suggahitā sīlakkhandhādipāripūriṃyeva ākaṅkhamānena pariyāpuṭā na upārambhādihetu, ayaṃ nissaraṇatthā. Yaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘tesaṃ te dhammā suggahitā dīgharattaṃ hitāya sukhāya saṃvattanti. Taṃ kissa hetu? Suggahitattā, bhikkhave, dhammāna’’nti (ma. ni. 

1. 非彼之因 – 法是其因。此说于 – “于因中之智是法分别” (vibha. 720)。义是因果。此说于 – “于因果中之智是义分别” (vibha. 720)。解释是宣说，如法地阐明法义之宗旨；或以顺逆、简略广释等方式的讲述。证得是现证。它有世间与出世间之分。就对象而言，有无迷惑之分；于法义相应，于义法相应，于宣说解释相应之理解。于彼彼处所说的法的各自应见的自性相、真实相、无颠倒相。
2. 现在，因为在这些经藏中，无论何种法类或义类，以及这应该如何宣说的义，能令听者的智得以趣向，如此这般，以阐明彼义的解释，于此中，彼彼法的无颠倒理解之真实相、各自应见的自性相、真实相、无颠倒相 – 所有这一切，对于未积聚善法资粮的愚者来说，如同无边大海，难以渡越，不可立足，因此深奥难测。如此，于此中，每一项的四种深奥性都应了知。以此 –
解释教诫讲述之差别，于其中恰如其分；
学习舍断之深奥性，也予以阐明 –
此偈颂是所说义。
3. 经藏差别、获得与失，于何处；
比丘如何获得，也全部阐明。
4. 于此，在三藏中，应见到三种经藏的差别。三种经藏是 – 如同毒蛇，以解脱为义，如同宝藏的家主经藏。
5. 其中，被错误理解的，以执取等为因而学习的，这是如同毒蛇。对此所说 – “譬如，比丘们，有人寻找毒蛇，搜寻毒蛇，四处游走，他看见一条大毒蛇，他用手或脚趾抓住它，那毒蛇反过来咬他的手或手臂或其他肢体，他因此而死或濒临死亡。这是什么原因？比丘们，因为错误地抓取毒蛇。同样地，比丘们，在此，有些愚人学习法，经…律…论，他们学习了法之后，不以智慧审察这些法的义理，这些法未以智慧审察其义理，他们不能忍受，他们以执取等为因学习法，也以执取言辞等为因。他们学习法的目的，也没有获得其义。这些法被错误地理解，长久以来导致不利与痛苦。这是什么原因？比丘们，因为错误地理解法。” (ma. ni. 1.238)
6. 而被正确理解的，以成就戒蕴等为希求而学习的，不是以执取等为因，这是以解脱为义。对此所说 – “这些法被正确地理解，长久以来导致有利与快乐。这是什么原因？比丘们，因为正确地理解法。” (ma. ni.

1.239).

Yaṃ pana pariññātakkhandho pahīnakileso bhāvitamaggo paṭividdhākuppo sacchikatanirodho khīṇāsavo kevalaṃ paveṇipālanatthāya vaṃsānurakkhaṇatthāya pariyāpuṇāti, ayaṃ bhaṇḍāgārikapariyattīti.

Vinaye pana suppaṭipanno bhikkhu sīlasampadaṃ nissāya tisso vijjā pāpuṇāti, tāsaṃyeva ca tattha pabhedavacanato. Sutte suppaṭipanno samādhisampadaṃ nissāya chaḷabhiññā pāpuṇāti, tāsaṃyeva ca tattha pabhedavacanato. Abhidhamme suppaṭipanno paññāsampadaṃ nissāya catasso paṭisambhidā pāpuṇāti tāsañca tattheva pabhedavacanato. Evametesu suppaṭipanno yathākkamena imaṃ vijjāttayachaḷabhiññācatupaṭisambhidāppabhedaṃ sampattiṃ pāpuṇāti.

Vinaye pana duppaṭipanno anuññātasukhasamphassaattharaṇapāvuraṇādiphassasāmaññato paṭikkhittesu upādinnakaphassādīsu anavajjasaññī hoti. Vuttañhetaṃ – ‘‘tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi, yathā yeme antarāyikā dhammā vuttā bhagavatā te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā’’ti (pāci. 417; ma. ni. 1.234). Tato dussīlabhāvaṃ pāpuṇāti. Sutte duppaṭipanno ‘‘cattārome, bhikkhave, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmi’’ntiādīsu (a. ni. 4.5) adhippāyaṃ ajānanto duggahitaṃ gaṇhāti. Yaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘attanā duggahitena amhe ceva abbhācikkhati attānañca khanati bahuñca apuññaṃ pasavatī’’ti (pāci. 417; ma. ni. 1.236). Tato micchādiṭṭhitaṃ pāpuṇāti. Abhidhamme duppaṭipanno dhammacintaṃ atidhāvanto acinteyyānipi cinteti, tato cittakkhepaṃ pāpuṇāti. Vuttañhetaṃ – ‘‘cattārimāni, bhikkhave, acinteyyāni, na cintetabbāni, yāni cintento ummādassa vighātassa bhāgī assā’’ti (a. ni. 4.77). Evametesu duppaṭipanno yathākkamena imaṃ dussīlabhāvamicchādiṭṭhitācittakkhepappabhedaṃ vipattiṃ pāpuṇātīti. Ettāvatā ca –

Pariyattibhedaṃ sampattiṃ, vipattiñcāpi yaṃ yahiṃ;

Pāpuṇāti yathā bhikkhu, tampi sabbaṃ vibhāvayeti.

Ayampi gāthā vuttatthā hoti. Evaṃ nānappakārato piṭakāni ñatvā tesaṃ vasena sabbampetaṃ saṅgayhamānaṃ tīṇi piṭakāni honti.

Kathaṃ nikāyato pañca nikāyāti? Sabbameva hetaṃ dīghanikāyo majjhimanikāyo saṃyuttanikāyo aṅguttaranikāyo khuddakanikāyoti pañcappabhedaṃ hoti. Tattha katamo dīghanikāyo? Tivaggasaṅgahāni brahmajālādīni catuttiṃsa suttāni.

Catuttiṃseva suttantā, tivaggo yassa saṅgaho;

Esa dīghanikāyoti, paṭhamo anulomiko.

Kasmā panesa dīghanikāyoti vuccati? Dīghappamāṇānaṃ suttānaṃ samūhato nivāsato ca. Samūhanivāsā hi nikāyoti vuccanti. ‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekanikāyampi samanupassāmi evaṃ cittaṃ yathayidaṃ, bhikkhave, tiracchānagatā pāṇā (saṃ. ni. 

7. 而已知蕴、已断烦恼、已修习道、已证得灭尽、已尽诸漏，只是为了维持传承，为了保存 lineage 而学习的，这是如同宝藏的家主经藏。
8. 在律藏中善巧学习的比丘，依靠戒的具足，获得三种明，以及其中各自的差别。在经藏中善巧学习的，依靠定的具足，获得六神通，以及其中各自的差别。在论藏中善巧学习的，依靠慧的具足，获得四种分别，以及其中各自的差别。如此，在这些经典中善巧学习的，依次获得这三种明、六神通、四分别的差别与成就。
9. 在律藏中不善巧学习的，对舍弃了允许的快乐接触，执取了舍弃的覆盖等接触，对已舍弃的覆盖等接触想成无罪。对此所说 – “我如此理解佛陀所教导的法，凡是佛陀所说的这些障碍法，奉行它们不会有障碍” (pāci. 417; ma. ni. 1.234)。由此获得破戒。在经藏中不善巧学习的，“比丘们，这四种人存在于世间”等等 (a. ni. 4.5) 不知其宗旨，错误地理解。对此所说 – “自己错误地理解，却教导我们，自掘坟墓，造作诸多恶业” (pāci. 417; ma. ni. 1.236)。由此获得邪见。在论藏中不善巧学习的，过度地思维法，思考不可思之事，由此获得心乱。对此所说 – “比丘们，这四种不可思之事，不可思考，思考它们会招致疯狂与精神错乱” (a. ni. 4.77)。如此，在这些经典中不善巧学习的，依次获得这破戒、邪见、心乱的差别与失落。以此 –
经藏差别、获得与失，于何处；
比丘如何获得，也全部阐明。
此偈颂也是所说义。如此，以各种方式了解经藏，并依它们，所有这一切汇集起来成为三藏。
10. 如何从结集来说是五部结集？所有这些是长部、中部、相应部、增支部、小部这五种差别。其中，什么是长部？三聚的汇集，从梵网经等三十四部经。
三十四部经，三聚是其汇集；
这是长部，第一个顺次排列。
为何它被称为长部？因为经的长度、聚集与安住。聚集与安住被称为结集。“比丘们，我不见其他任何一部结集像这样令心喜悦，比丘们，如同畜生道 (saṃ. ni.

3.100), poṇikanikāyo, cikkhallikanikāyo’’ti. Evamādīni cettha sādhakāni sāsanato lokato ca. Evaṃ sesānampi nikāyabhāve vacanattho veditabbo.

Katamo majjhimanikāyo? Majjhimappamāṇāni pañcadasavaggasaṅgahāni mūlapariyāyasuttādīni diyaḍḍhasataṃ dve ca suttāni.

Diyaḍḍhasatasuttantā, dve ca suttāni yattha so;

Nikāyo majjhimo pañca, dasavaggapariggaho.

Katamo saṃyuttanikāyo? Devatāsaṃyuttādivasena ṭhitāni oghataraṇādīni satta suttasahassāni satta suttasatāni ca dvāsaṭṭhi ca suttāni.

Satta suttasahassāni, satta suttasatāni ca;

Dvāsaṭṭhi ceva suttantā, eso saṃyuttasaṅgaho.

Katamo aṅguttaranikāyo? Ekekaaṅgātirekavasena ṭhitāni cittapariyādānādīni nava suttasahassāni pañca suttasatāni sattapaññāsañca suttāni.

Nava suttasahassāni, pañca suttasatāni ca;

Sattapaññāsasuttāni, saṅkhyā aṅguttare ayaṃ.

Katamo khuddakanikāyo? Sakalaṃ vinayapiṭakaṃ, abhidhammapiṭakaṃ, khuddakapāṭha, dhammapadādayo ca pubbe dassitā pañcadasappabhedā; ṭhapetvā cattāro nikāye avasesaṃ buddhavacananti.

Ṭhapetvā caturopete, nikāye dīghaādike;

Tadaññaṃ buddhavacanaṃ, nikāyo khuddako matoti.

Evaṃ nikāyato pañca nikāyā honti.

Kathaṃ aṅgavasena navaṅgānīti? Sabbameva hidaṃ ‘suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthā udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedalla’nti navappabhedaṃ hoti. Tattha ubhatovibhaṅganiddesakhandhakaparivārā suttanipāte maṅgalasuttaratanasuttanālakasuttatuvaṭṭakasuttāni aññampi ca suttanāmakaṃ tathāgatavacanaṃ suttanti veditabbaṃ. Sabbampi sagāthakaṃ suttaṃ geyyanti veditabbaṃ. Visesena saṃyuttanikāye sakalopi sagāthāvaggo. Sakalampi abhidhammapiṭakaṃ, niggāthakaṃ suttaṃ, yañca aññampi aṭṭhahi aṅgehi asaṅgahitaṃ buddhavacanaṃ, taṃ veyyākaraṇanti veditabbaṃ. Dhammapadaṃ theragāthā therīgāthā suttanipāte nosuttanāmikā suddhikagāthā ca gāthāti veditabbā. Somanassañāṇamayikagāthāppaṭisaṃyuttā dvāsīti suttantā udānanti veditabbaṃ. ‘Vuttañhetaṃ bhagavatā’tiādinayappavattā (itivu. 1) dasuttarasatasuttantā itivuttakanti veditabbaṃ. Apaṇṇakajātakādīni paññāsādhikāni pañca jātakasatāni jātakanti veditabbaṃ. ‘‘Cattārome, bhikkhave, acchariyā abbhutā dhammā ānande’’tiādinayapavattā (dī. ni. 2.209; a. ni. 

3.100. “贝壳类，砾石类”等等。这些在此处是世俗和教法中有效的。同样的，其余在没有[明确]尼迦耶[所属]的情况下，其[经]文意义也应该被理解。
中部尼迦耶是什么？中等篇幅的由十五个品类汇编而成，从根本法门经等开始，一百五十二部经。
一百五十二部经，以及两部经在那里；
尼迦耶中部，十五个品类汇编。
相应部尼迦耶是什么？以天相应等方式排列的，从渡流[相应]等开始的七千七百六十二部经。
七千经，七百经；
还有六十二部经，这是相应部汇编。
增支部尼迦耶是什么？以一法增多到十一法的方式排列的，从心取[相应]等开始的九千五百五十七部经。
九千经，五百经；
五十七部经，这是增支部的数量。
小部尼迦耶是什么？全部律藏，阿毗达摩藏，小诵，法句经等，以及前面提到的十五种[小部经典]；除去四个尼迦耶，其余的佛陀言教[都属于小部]。
除去四个，长部等尼迦耶；
其余的佛陀言教，被称为小部尼迦耶。
这样，就尼迦耶来说，有五个尼迦耶。
如何就[九]支来说是九支呢？所有这些都是“经、祇夜、授记、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、论议”这九种类别。其中，两分分别解说犍度和附随[犍度]属于经的部分，吉祥经、宝经、孔雀经、大象经、毒蛇经，以及其他佛陀言教被称为经，应该被理解。所有带偈颂的经应该被理解为祇夜。尤其在相应部尼迦耶中，整个都是带偈颂的品。全部阿毗达摩藏，不带偈颂的经，以及其他未被八支包含的佛陀言教，应该被理解为授记。法句经、长老偈、长老尼偈、经的部分中不以经为名的清净偈颂，应该被理解为偈颂。与索玛长老的宿命智偈颂相关的八十二部经应该被理解为自说。“这是世尊所说的”等开头的（如是语 1）一百一十部经应该被理解为如是语。以未完成的本生等开始的五百五十多个本生故事应该被理解为本生。“比丘们，有四种奇特、未曾有的法，在喜悦中……”等开头的（长. 2.209; 增.

4.129) sabbepi acchariyaabbhutadhammappaṭisaṃyuttā suttantā abbhutadhammanti veditabbaṃ.

Cūḷavedallamahāvedallasammādiṭṭhisakkapañhasaṅkhārabhājanīyamahāpuṇṇamasuttādayo sabbepi vedañca tuṭṭhiñca laddhā laddhā pucchitasuttantā vedallanti veditabbaṃ. Evametaṃ aṅgato navaṅgāni.

Kathaṃ dhammakkhandhato caturāsīti dhammakkhandhasahassānīti? Sabbameva hidaṃ buddhavacanaṃ.

‘‘Dvāsīti buddhato gaṇhiṃ, dve sahassāni bhikkhuto;

Caturāsīti sahassāni, ye me dhammā pavattino’’ti. (theragā. 1027);

Evaṃ paridīpitadhammakkhandhavasena caturāsītisahassappabhedaṃ hoti. Tattha ekānusandhikaṃ suttaṃ eko dhammakkhandho. Yaṃ anekānusandhikaṃ tattha anusandhivasena dhammakkhandhagaṇanā. Gāthābandhesu pañhāpucchanaṃ eko dhammakkhandho, vissajjanaṃ eko. Abhidhamme ekamekaṃ tikadukabhājanaṃ ekamekañca cittavārabhājanaṃ eko dhammakkhandho. Vinaye atthi vatthu, atthi mātikā, atthi padabhājanīyaṃ, atthi āpatti, atthi anāpatti, atthi antarāpatti, atthi tikacchedo. Tattha ekameko koṭṭhāso ekameko dhammakkhandhoti veditabbo. Evaṃ dhammakkhandhato caturāsīti dhammakkhandhasahassāni.

Evametaṃ sabbampi buddhavacanaṃ pañcasatikasaṅgītikāle saṅgāyantena mahākassapappamukhena vasīgaṇena ayaṃ dhammo ayaṃ vinayo, idaṃ paṭhamabuddhavacanaṃ, idaṃ majjhimabuddhavacanaṃ, idaṃ pacchimabuddhavacanaṃ, idaṃ vinayapiṭakaṃ, idaṃ suttantapiṭakaṃ, idaṃ abhidhammapiṭakaṃ, ayaṃ dīghanikāyo…pe… ayaṃ khuddakanikāyo, imāni suttādīni navaṅgāni, imāni caturāsīti dhammakkhandhasahassānīti imaṃ pabhedaṃ vavatthapetvāva saṅgītaṃ. Na kevalañca imameva aññampi uddānasaṅgahavaggasaṅgahapeyyālasaṅgahaekanipātadukanipātādinipātasaṅgahasaṃyuttasaṅgaha paṇṇāsasaṅgahādianekavidhaṃ, tīsu piṭakesu sandissamānaṃ saṅgahappabhedaṃ vavatthapetvāva sattahi māsehi saṅgītaṃ.

Saṅgītipariyosāne cassa idaṃ mahākassapattherena dasabalassa sāsanaṃ pañcavassasahassaparimāṇakālaṃ pavattanasamatthaṃ katanti sañjātappamodā sādhukāraṃ viya dadamānā ayaṃ mahāpathavī udakapariyantaṃ katvā anekappakāraṃ kampi saṅkampi sampakampi sampavedhi. Anekāni ca acchariyāni pāturahesuṃ.

Evaṃ saṅgīte panettha ayaṃ abhidhammo piṭakato abhidhammapiṭakaṃ, nikāyato khuddakanikāyo, aṅgato veyyākaraṇaṃ, dhammakkhandhato katipayāni dhammakkhandhasahassāni honti.

Taṃ dhārayantesu bhikkhūsu pubbe eko bhikkhu sabbasāmayikaparisāya nisīditvā abhidhammato suttaṃ āharitvā dhammaṃ kathento ‘‘rūpakkhandho abyākato, cattāro khandhā siyā kusalā siyā akusalā siyā abyākatā; dasāyatanā abyākatā, dve āyatanā siyā kusalā siyā akusalā siyā abyākatā; soḷasa dhātuyo abyākatā, dve dhātuyo siyā kusalā siyā akusalā siyā abyākatā; samudayasaccaṃ akusalaṃ, maggasaccaṃ kusalaṃ, nirodhasaccaṃ abyākataṃ, dukkhasaccaṃ siyā kusalaṃ siyā akusalaṃ siyā abyākataṃ; dasindriyā abyākatā, domanassindriyaṃ akusalaṃ, anaññātaññassāmītindriyaṃ kusalaṃ, cattāri indriyāni siyā kusalā siyā abyākatā, cha indriyāni siyā kusalā siyā akusalā siyā abyākatā’’ti dhammakathaṃ kathesi.



4.129. 所有与奇特法相关的经，都应被理解为“奇特法”。
《小问经》《大问经》等，凡是与见、疑惑、问答、思辨、论议、容器相应的、大功德的经等，所有获得欢喜、获得满足、被问答的经，都应被理解为“问答”。这样，这是九支圣典的分类。
如何从法聚算出八万四千法聚呢？这全部都是佛陀的教言。
“从佛陀处获得八十二（法聚），从比丘处获得两千（法聚）；八万四千（法聚）是我的教法流传。”(长老偈 1027)
这样，根据阐述的法聚的分类，有八万四千种区别。其中，单一探讨的经是一个法聚。如果是多重探讨的，则根据探讨的数量来计算法聚。在偈颂体中，提出问题是一个法聚，解答是一个法聚。在阿毗达摩中，每一个三法聚的容器和每一个心路门是一个法聚。在律藏中，有事件、有主题、有文句、有犯戒、有不犯戒、有中间犯戒、有三法聚的划分。其中，每一个项目都被理解为一个法聚。这样，从法聚算出八万四千法聚。
所有这些佛陀的教言，在五百结集时，由以大迦叶为首的居住僧团结集，（他们）确定：这是法，这是律，这是最初的佛陀教言，这是中间的佛陀教言，这是最后的佛陀教言，这是律藏，这是经藏，这是阿毗达摩藏，这是长部…乃至…这是小部，这些是九支圣典，这些是八万四千法聚，确定了这样的区别后才结集。不仅如此，还在三藏中确定了各种其他的结集区别，例如概要结集、分组结集、问道结集、单诵结集、双诵结集等诵经结集、相应结集、五十结集等等，并用七个月的时间完成了结集。
在结集完成后，大地连同水面，为了表达对十力之教法能够流传五千年之久的欢喜，如同发出随喜的呼喊一般，以各种方式震动、摇晃、颤动、震颤。各种奇异的现象也出现了。
这样结集之后，从藏来说，阿毗达摩是从阿毗达摩藏（而来），小部是从经藏（而来），从圣典分类来说，语法是从问答（而来），从法聚来说有多少千法聚呢？
在比丘们思考这个问题时，以前有一位比丘在所有时段的诵经会上，引用阿毗达摩中的经文，说法时说：“色聚是无记的，四聚可以是善的、可以是不善的、可以是无记的；十处是无记的，两处可以是善的、可以是不善的、可以是无记的；十六界是无记的，两界可以是善的、可以是不善的、可以是无记的；集谛是不善的，道谛是善的，灭谛是无记的，苦谛可以是善的、可以是不善的、可以是无记的；十根是无记的，忧根是不善的,未知当知根是善的，四根可以是善的、可以是无记的，六根可以是善的、可以是不善的、可以是无记的。” 他这样说法。


Tasmiṃ ṭhāne eko bhikkhu nisinno ‘dhammakathika tvaṃ sineruṃ parikkhipanto viya dīghasuttaṃ āharasi, kiṃ suttaṃ nāmeta’nti āha. ‘Abhidhammasuttaṃ nāma, āvuso’ti. ‘Abhidhammasuttaṃ kasmā āharasi? Kiṃ aññaṃ buddhabhāsitaṃ suttaṃ āharituṃ na vaṭṭatī’ti? ‘Abhidhammo kena bhāsito’ti? ‘Na eso buddhabhāsito’ti. ‘Kiṃ pana te, āvuso, vinayapiṭakaṃ uggahita’nti? ‘Na uggahitaṃ, āvuso’ti. ‘Avinayadhāritāya maññe tvaṃ ajānanto evaṃ vadesī’ti. ‘Vinayamattameva, āvuso, uggahita’nti. ‘Tampi te duggahitaṃ, parisapariyante nisīditvā niddāyantena uggahitaṃ bhavissati; tumhādise hi pabbājento vā upasampādento vā sātisāro hoti’. ‘Kiṃ kāraṇā’? Vinayamattassapi duggahitattā; vuttañhetaṃ – ‘‘tattha anāpatti, na vivaṇṇetukāmo iṅgha tāva, āvuso, suttantaṃ vā gāthāyo vā abhidhammaṃ vā pariyāpuṇassu, pacchāpi vinayaṃ pariyāpuṇissasī’’ti (pāci. 442) bhaṇati. ‘‘Suttante okāsaṃ kārāpetvā abhidhammaṃ vā vinayaṃ vā pucchati, abhidhamme okāsaṃ kārāpetvā suttantaṃ vā vinayaṃ vā pucchati, vinaye okāsaṃ kārāpetvā suttantaṃ vā abhidhammaṃ vā pucchatī’’ti (pāci. 1221). ‘Tvaṃ pana ettakampi na jānāsī’ti ettakenapi paravādī niggahito hoti.

Mahāgosiṅgasuttaṃ pana itopi balavataraṃ. Tatra hi dhammasenāpati sāriputtatthero aññamaññaṃ pucchitapañhañca vissajjanañca ārocetuṃ satthu santikaṃ gantvā mahāmoggallānattherassa vissajjanaṃ ārocento ‘‘idhāvuso sāriputta, dve bhikkhū abhidhammakathaṃ kathenti , te aññamaññaṃ pañhaṃ pucchanti, aññamaññassa pañhaṃ puṭṭhā vissajjenti, no ca saṃsādenti, dhammī ca nesaṃ kathāpavattinī hoti, evarūpena kho, āvuso, sāriputta, bhikkhunā gosiṅgasālavanaṃ sobheyyā’’ti (ma. ni. 1.343) āha. Satthā ābhidhammikā nāma mama sāsane paribāhirāti avatvā suvaṇṇāliṅgasadisaṃ gīvaṃ unnāmetvā puṇṇacandasassirīkaṃ mahāmukhaṃ pūretvā brahmaghosaṃ nicchārento ‘‘sādhu sādhu sāriputtā’’ti mahāmoggallānattherassa sādhukāraṃ datvā ‘‘yathā taṃ moggallāno ca sammā byākaramāno byākareyya, moggallāno hi sāriputta dhammakathiko’’ti (ma. ni. 


在那个地方，有一位比丘坐着。“你像转动法轮一样，宣说长篇的经，这个经叫什么名字？”这样问道。“尊者，它叫做《阿毗达摩经》。”“你为什么宣说《阿毗达摩经》？难道不能宣说其他佛陀所说的经吗？”“阿毗达摩是谁说的？”“这不是佛陀所说的。”“那么，尊者，你已经掌握了律藏吗？”“尊者，我没有掌握。”“我想，你因为不懂律，所以这样说。”“尊者，我只掌握了律。”“你连这都掌握得不好，彻底地学习之后才能掌握；像你这样的人，无论是出家还是受具足戒，都会有很多疑问。”“什么原因？”因为连律也掌握得不好；这样说——“对此没有过失，现在不想解释，尊者，你还是先学习经或偈颂或阿毗达摩，之后再学习律。”(pāci. 442)这样说。“在经中找到机会，问阿毗达摩或律；在阿毗达摩中找到机会，问经或律；在律中找到机会，问经或阿毗达摩。”(pāci. 1221)“你连这都不知道”即使这样，对方也会被驳倒。
《大牛角沙罗林经》更加有力。在那里，法将舍利弗尊者去到佛陀面前，报告互相问答和解答。“尊者舍利弗，这里有两位比丘谈论阿毗达摩，他们互相提问，互相解答提出的问题，没有互相赞同，他们的谈话是如法的，尊者舍利弗，这样的比丘才配得上牛角沙罗林。”(ma. ni. 1.343)这样说。佛陀伸出如同金色链条一样的脖子，如同满月一样照亮大脸，发出梵天之声，称赞大目犍连尊者说：“善哉！善哉！舍利弗！”“正如目犍连正确地解释那样解释，舍利弗，目犍连是说法者。”(ma. ni.

1.343) āha. Ābhidhammikabhikkhūyeva kira dhammakathikā nāma, avasesā dhammakathaṃ kathentāpi na dhammakathikā. Kasmā? Te hi dhammakathaṃ kathentā kammantaraṃ vipākantaraṃ rūpārūpaparicchedaṃ dhammantaraṃ āloḷetvā kathenti. Ābhidhammikā pana dhammantaraṃ na āloḷenti. Tasmā ābhidhammiko bhikkhu dhammaṃ kathetu vā mā vā, pucchitakāle pana pañhaṃ kathessatīti. Ayameva ekantadhammakathiko nāma hoti. Idaṃ sandhāya satthā sādhukāraṃ datvā ‘sukathitaṃ moggallānenā’ti āha.

Abhidhammaṃ paṭibāhento imasmiṃ jinacakke pahāraṃ deti, sabbaññutaññāṇaṃ paṭibāhati, satthu vesārajjaññāṇaṃ paṭinivatteti, sotukāmaṃ parisaṃ visaṃvādeti, ariyamagge āvaraṇaṃ bandhati, aṭṭhārasasu bhedakaravatthūsu ekasmiṃ sandissati ukkhepanīyakammatajjanīyakammāraho hoti. Taṃ taṃ kammaṃ katvā uyyojetabbo ‘gaccha vighāsādo hutvā jīvissasī’ti.

Athāpi evaṃ vadeyya – ‘‘sace abhidhammo buddhabhāsito, yathā anekesu suttasahassesu ‘ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharatī’tiādinā nayena nidānaṃ sajjitaṃ, evamassāpi nidānaṃ sajjitaṃ bhaveyyā’’ti. So ‘jātakasuttanipātadhammapadādīnaṃ evarūpaṃ nidānaṃ natthi, na cetāni na buddhabhāsitānī’ti paṭikkhipitvā uttaripi evaṃ vattabbo – ‘paṇḍita, abhidhammo nāmesa sabbaññubuddhānaṃyeva visayo, na aññesaṃ visayo. Buddhānañhi okkanti pākaṭā, abhijāti pākaṭā, abhisambodhi pākaṭā, dhammacakkappavattanaṃ pākaṭaṃ. Yamakapāṭihāriyaṃ pākaṭaṃ, tidivakkamo pākaṭo, devaloke desitabhāvo pākaṭo, devorohanaṃ pākaṭaṃ. Yathā nāma cakkavattirañño hatthiratanaṃ vā assaratanaṃ vā thenetvā yānake yojetvā vicaraṇaṃ nāma aṭṭhānaṃ akāraṇaṃ; cakkaratanaṃ vā pana thenetvā palālasakaṭe olambitvā vicaraṇaṃ nāma aṭṭhānaṃ akāraṇaṃ; yojanappamāṇaṃ obhāsanasamatthaṃ maṇiratanaṃ vā pana kappāsapacchiyaṃ pakkhipitvā vaḷañjanaṃ nāma aṭṭhānaṃ akāraṇaṃ. Kasmā? Rājārahabhaṇḍatāya; evameva abhidhammo nāma na aññesaṃ visayo, sabbaññubuddhānaṃyeva visayo. Tesaṃ vasena desetabbadesanā. Buddhānañhi okkanti pākaṭā…pe… devorohanaṃ pākaṭaṃ. Abhidhammassa nidānakiccaṃ nāma natthi paṇḍitā’ti. Na hi sakkā evaṃ vutte paravādinā sahadhammikaṃ udāharaṇaṃ udāharituṃ.

Maṇḍalārāmavāsī tissabhūtitthero pana mahābodhinidāno esa abhidhammo nāmāti dassetuṃ ‘‘yena svāhaṃ, bhikkhave, vihārena paṭhamābhisambuddho viharāmi tassa padesena vihāsi’’nti (saṃ. ni. 


1.343) 他说。只有精通阿毗达摩的比丘才是真正的说法师，其余的人即使说法也不是说法师。为什么？因为他们说法时，掺杂解释其他业、其他果报、色法和非色法的界限、其他法来说法。但是精通阿毗达摩的人不掺杂其他法。所以，精通阿毗达摩的比丘说法也好，不说法也好，在被问到的时候，能解答问题。只有这样才是真正的说法师。佛陀为此表示赞赏说：“目犍连说法善哉！”
研习阿毗达摩，在这个佛陀正法中给予打击，违背一切智智，阻碍佛陀的威势与智慧，动摇听众的信心，对圣道设置障碍，在十八种异说中，成为应受呵斥、应受处罚、应受驱逐的对象。做了这样的事之后，应该被命令：“你去，成为障碍者，然后生活吧！”
即便这样说——“如果阿毗达摩是佛陀所说，就像在许多经文中以‘一时，世尊住在王舍城’等方式建立因缘，阿毗达摩也应该建立因缘。”他会反驳说：“本生经、小部经、法句经等都没有这样的因缘，难道这些不是佛陀所说吗？” 然后应该这样回答：“智者，阿毗达摩只是遍智佛陀的领域，不是其他人的领域。佛陀的出生是公开的，种族是公开的，正觉是公开的，转法轮是公开的。双现神变是公开的，升忉利天是公开的，在忉利天说法是公开的，从天而降是公开的。就像转轮圣王的象宝或马宝，套上轭具，在田野里游荡是没有意义的；或者把轮宝挂在草车上游荡是没有意义的；或者把与轭具大小相称、能够照明的宝珠扔进棉絮里玩耍是没有意义的。为什么？因为这是国王的宝物；同样，阿毗达摩不是其他人的领域，只是遍智佛陀的领域。根据他们的意愿来说法。佛陀的出生是公开的……从天而降是公开的。智者，阿毗达摩不需要建立因缘。” 这样说之后，对方无法举出同法的例子。
住在曼陀罗园的帝须长老却说，大菩提树的因缘就是阿毗达摩，为了说明这一点，他说：“比丘们，我最初成正觉的地方，你们也住在那地方。”(相应部尼迦耶


 imaṃ padesavihārasuttantaṃ āharitvā kathesi. Dasavidho hi padeso nāma – khandhapadeso, āyatanapadeso, dhātupadeso, saccapadeso, indriyapadeso, paccayākārapadeso, satipaṭṭhānapadeso, jhānapadeso, nāmapadeso, dhammapadesoti. Tesu satthā mahābodhimaṇḍe pañcakkhandhe nippadesena paṭivijjhi, imaṃ temāsaṃ vedanākkhandhavaseneva vihāsi. Dvādasāyatanāni aṭṭhārasa dhātuyo nippadesena paṭivijjhi. Imaṃ temāsaṃ dhammāyatane vedanāvasena dhammadhātuyañca vedanāvaseneva vihāsi. Cattāri saccāni nippadesena paṭivijjhi, imaṃ temāsaṃ dukkhasacce vedanāvaseneva vihāsi. Bāvīsatindriyāni nippadesena paṭivijjhi, imaṃ temāsaṃ vedanāpañcakaindriyavasena vihāsi. Dvādasapadikaṃ paccayākāravaṭṭaṃ nippadesena paṭivijjhi, imaṃ temāsaṃ phassapaccayā vedanāvaseneva vihāsi. Cattāro satipaṭṭhāne nippadesena paṭivijjhi, imaṃ temāsaṃ vedanāsatipaṭṭhānavaseneva vihāsi. Cattāri jhānāni nippadesena paṭivijjhi, imaṃ temāsaṃ jhānaṅgesu vedanāvaseneva vihāsi. Nāmaṃ nippadesena paṭivijjhi, imaṃ temāsaṃ tattha vedanāvaseneva vihāsi. Dhamme nippadesena paṭivijjhi, imaṃ temāsaṃ vedanāttikavaseneva vihāsīti. Evaṃ thero padesavihārasuttantavasena abhidhammassa nidānaṃ kathesi.

Gāmavāsī sumanadevatthero pana heṭṭhālohapāsāde dhammaṃ parivattento ‘ayaṃ paravādī bāhā paggayha araññe kandanto viya, asakkhikaṃ aḍḍaṃ karonto viya ca, abhidhamme nidānassa atthibhāvampi na jānātī’ti vatvā nidānaṃ kathento evamāha – ekaṃ samayaṃ bhagavā devesu viharati tāvatiṃsesu pāricchattakamūle paṇḍukambalasilāyaṃ. Tatra kho bhagavā devānaṃ tāvatiṃsānaṃ abhidhammakathaṃ kathesi – ‘‘kusalā dhammā, akusalā dhammā, abyākatā dhammā’’ti.

Aññesu pana suttesu ekameva nidānaṃ. Abhidhamme dve nidānāni – adhigamanidānañca desanānidānañca . Tattha adhigamanidānaṃ dīpaṅkaradasabalato paṭṭhāya yāva mahābodhipallaṅkā veditabbaṃ. Desanānidānaṃ yāva dhammacakkappavattanā. Evaṃ ubhayanidānasampannassa panassa abhidhammassa nidānakosallatthaṃ idaṃ tāva pañhākammaṃ veditabbaṃ – ayaṃ abhidhammo nāma kena pabhāvito? Kattha paripācito? Kattha adhigato? Kadā adhigato? Kena adhigato? Kattha vicito? Kadā vicito? Kena vicito? Kattha desito? Kassatthāya desito? Kimatthaṃ desito? Kehi paṭiggahito? Ke sikkhanti? Ke sikkhitasikkhā? Ke dhārenti? Kassa vacanaṃ? Kenābhatoti?

Tatridaṃ vissajjanaṃ – kena pabhāvitoti bodhiabhinīhārasaddhāya pabhāvito. Kattha paripācitoti aḍḍhachakkesu jātakasatesu. Kattha adhigatoti bodhimūle. Kadā adhigatoti visākhāpuṇṇamāsiyaṃ. Kenādhigatoti sabbaññubuddhena. Kattha vicitoti bodhimaṇḍe. Kadāvicitoti ratanagharasattāhe. Kena vicitoti sabbaññubuddhena. Kattha desitoti devesu tāvatiṃsesu. Kassatthāya desitoti devatānaṃ. Kimatthaṃ desitoti caturoghaniddharaṇatthaṃ. Kehi paṭiggahitoti devehi. Ke sikkhantīti sekkhā ca puthujjanakalyāṇā ca. Ke sikkhitasikkhāti arahanto khīṇāsavā. Ke dhārentīti yesaṃ vattati te dhārenti. Kassa vacananti bhagavato vacanaṃ, arahato sammāsambuddhassa. Kenābhatoti ācariyaparamparāya.


1. 他讲述了这“经行处经”，经行处有十种：蕴处、界处、界处、谛处、根处、缘生处、念处、禅处、名处、法处。其中，世尊在摩诃菩提座上，以五蕴的分别而遍知，（世尊）依此五蕴中的受蕴而经行。以十二处、十八界分别而遍知，（世尊）依此十二处中的法处、十八界中的法界，以受为本质而经行。以四圣谛分别而遍知，（世尊）依此四圣谛中的苦圣谛，以受为本质而经行。以二十二根分别而遍知，（世尊）依此二十二根中的五受根而经行。以十二支缘起分别而遍知，（世尊）依此十二支缘起中的触缘受而经行。以四念处分别而遍知，（世尊）依此四念处中的受念处而经行。以四禅分别而遍知，（世尊）依此四禅的禅支中的受而经行。以名分别而遍知，（世尊）依此名中的受而经行。以法分别而遍知，（世尊）依此法中的受而经行。长老就这样以经行处经作为阿毗达摩的起源而讲述。
2. 而住在村庄的善德长老，在下层铁殿说法时说道：“这位外道像是抓住别人的手臂在森林里哭泣一样，又像是在做无益的努力一样，他根本不知道阿毗达摩起源的存在。”他讲述起源时这样说道：一时，世尊住在忉利天善法堂的巴利质多罗树下。在那里，世尊为忉利天诸天讲述阿毗达摩：“善法，不善法，无记法。”
3. 而在其他经典中，只有一个起源。阿毗达摩有两个起源：证得的起源和宣说的起源。其中，证得的起源，从燃灯十力佛直到（世尊证悟的）摩诃菩提座，是应该知道的。宣说的起源，直到转法轮。这样，对于具足两种起源的阿毗达摩，为了懂得起源的巧妙，首先应该知道这些问题：这阿毗达摩由谁发起？在哪里成熟？在哪里证得？何时证得？由谁证得？在哪里整理？何时整理？由谁整理？在哪里宣说？为了谁宣说？为了什么目的宣说？由谁接受？谁学习？谁已学完？谁受持？是谁的言教？由谁带来？
4. 其中，解答如下：由谁发起？由趋向菩提的愿望而发起。在哪里成熟？在过去五百世本生故事中。在哪里证得？在菩提树下。何时证得？在卫塞月月圆日。由谁证得？由一切智佛证得。在哪里整理？在菩提座。何时整理？在七宝室中。由谁整理？由一切智佛整理。在哪里宣说？在忉利天。为了谁宣说？为了诸天。为了什么目的宣说？为了消除四种病患。由谁接受？由诸天接受。谁学习？有学之人和为了世间人的利益（而学习的出家人）。谁已学完？阿拉汉，断尽烦恼者。谁受持？那些致力于此法的人受持。是谁的言教？是世尊的言教，阿拉汉、正等正觉的言教。由谁带来？由师承相传而来。


Ayañhi sāriputtatthero bhaddaji sobhito piyajālī piyapālo piyadassī kosiyaputto siggavo sandeho moggaliputto sudatto dhammiyo dāsako soṇako revatoti evamādīhi yāva tatiyasaṅgītikālā ābhato. Tato uddhaṃ tesaṃyeva sissānusissehīti evaṃ tāva jambudīpatale ācariyaparamparāya ābhato. Imaṃ pana dīpaṃ –

Tato mahindo iṭṭiyo, uttiyo sambalo tathā;

Paṇḍito bhaddanāmo ca, ete nāgā mahāpaññā.

Jambudīpā idhāgatāti (pari. 3, 8).

Imehi mahānāgehi ābhato. Tato uddhaṃ tesaṃyeva sissānusissasaṅkhātāya ācariyaparamparāya yāvajjatanakālā ābhato.

Sumedhakathā

Evaṃ ābhatassa panassa yaṃ taṃ dīpaṅkaradasabalato paṭṭhāya yāva mahābodhipallaṅkā adhigamanidānaṃ, yāva dhammacakkappavattanā desanānidānañca vuttaṃ, tassa āvibhāvatthaṃ ayaṃ anupubbikathā veditabbā –

Ito kira kappasatasahassādhikānaṃ catunnaṃ asaṅkhyeyyānaṃ matthake amaravatī nāma nagaraṃ ahosi. Tattha sumedho nāma brāhmaṇo paṭivasati ubhato sujāto, mātito ca pitito ca, saṃsuddhagahaṇiko, yāva sattamā kulaparivaṭṭā akkhitto anupakuṭṭho jātivādena, abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato. So aññaṃ kammaṃ akatvā brāhmaṇasippameva uggaṇhi. Tassa daharakāleyeva mātāpitaro kālamakaṃsu. Athassa rāsivaḍḍhako amacco āyapotthakaṃ āharitvā suvaṇṇarajatamaṇimuttādipūrite gabbhe vivaritvā ‘ettakaṃ te kumāra mātu santakaṃ, ettakaṃ pitu santakaṃ, ettakā ayyakapayyakānaṃ santakāti yāva sattamā kulaparivaṭṭā dhanaṃ ācikkhitvā etaṃ paṭipajjāhī’ti āha. Sumedhapaṇḍito cintesi – ‘imaṃ dhanaṃ saṃharitvā mayhaṃ pitupitāmahādayo paralokaṃ gacchantā ekakahāpaṇampi gahetvā na gatā, mayā pana gahetvā gamanakāraṇaṃ kātuṃ vaṭṭatī’ti so rañño ārocetvā nagare bheriṃ carāpetvā mahājanassa dānaṃ datvā tāpasapabbajjaṃ pabbaji. Imasmiṃ pana ṭhāne sumedhakathā kathetabbā. Vuttañhetaṃ buddhavaṃse (bu. vaṃ. 

1. 这从舍利弗长老、跋陀长老、商瞿长老、优波离长老、优波底长老、拘希那之子（拘希那子）长老、胜军长老、离怖长老、目犍连子帝须长老、优多长老、法护长老、达沙长老、孙长老、离婆多长老等等，一直传到第三次结集。之后由他们的弟子和弟子的弟子，这样在阎浮提由师承相传而来。而这岛上——
之后，摩哂陀、伊提耶、优提耶、三婆罗，
以及博学的跋陀长老，这些大龙象，大智慧者，
从阎浮提来到这里。(岛史3, 8).
由这些大龙象带来。之后由他们的弟子和弟子的弟子组成的师承相传，一直到现在。
2. 苏迷陀的故事
对于这样传下来的（阿毗达摩），从燃灯十力佛直到（世尊证悟的）摩诃菩提座是证得的起源，直到转法轮是宣说的起源，为了阐明它，应该知道以下的次第故事：
据说，在过去超过一百万个劫的四个阿僧祇的最后，有一个城市名叫“不死城”。那里住着一位名叫苏迷陀的婆罗门，父母双方都是良家出身，从母方和父方来说都是贵族，血统纯正，直到七代家族传承都没有瑕疵，没有受到种族歧视的玷污，相貌端庄，值得观看，令人愉悦，具备最高的容貌和光彩。他不做其他工作，只学习婆罗门学问。在他年幼时，父母就去世了。之后，他的舅舅，一位富有的商人，拿来账簿，打开装满金、银、珠宝、珍珠等的箱子，说道：“孩子，这是你母亲的遗产，这是你父亲的遗产，这是你祖父母的遗产……”一直到七代家族的财产都指给他看，并说：“你继承这些吧。”聪明的苏迷陀心想：“我继承这些财产，我的父母等先人去世时，一个贝壳也没带走，而我继承了却要带走，这合适吗？”于是他禀告国王，在城里击鼓宣告，把所有财产都布施给民众，然后出家成为隐士。在这个地方，应该讲述苏迷陀的故事。这在佛种姓经(Buddhavaṃsa)里已经说过。


Kappe ca satasahasse, caturo ca asaṅkhiye;

Amaraṃ nāma nagaraṃ, dassaneyyaṃ manoramaṃ.

Dasahi saddehi avivittaṃ, annapānasamāyutaṃ;

Hatthisaddaṃ assasaddaṃ, bherisaṅkharathāni ca;

Khādatha pivatha ceva, annapānena ghositaṃ.

Nagaraṃ sabbaṅgasampannaṃ, sabbakammamupāgataṃ;

Sattaratanasampannaṃ, nānājanasamākulaṃ;

Samiddhaṃ devanagaraṃva, āvāsaṃ puññakamminaṃ.

Nagare amaravatiyā, sumedho nāma brāhmaṇo;

Anekakoṭisannicayo, pahūtadhanadhaññavā.

Ajjhāyako mantadharo, tiṇṇaṃ vedāna pāragū;

Lakkhaṇe itihāse ca, sadhamme pāramiṃ gato.

Rahogato nisīditvā, evaṃ cintesahaṃ tadā;

Dukkho punabbhavo nāma, sarīrassa ca bhedanaṃ.

Jātidhammo jarādhammo, byādhidhammo sahaṃ tadā;

Ajaraṃ amataṃ khemaṃ, pariyesissāmi nibbutiṃ.

Yaṃnūnimaṃ pūtikāyaṃ, nānākuṇapapūritaṃ;

Chaḍḍayitvāna gaccheyyaṃ, anapekkho anatthiko.

Atthi hehiti so maggo, na so sakkā na hetuye;

Pariyesissāmi taṃ maggaṃ, bhavato parimuttiyā.

Yathāpi dukkhe vijjante, sukhaṃ nāmapi vijjati;

Evaṃ bhave vijjamāne, vibhavopi icchitabbako.

Yathāpi uṇhe vijjante, aparaṃ vijjati sītalaṃ;

Evaṃ tividhaggi vijjante, nibbānaṃ icchitabbakaṃ.

Yathāpi pāpe vijjante, kalyāṇamapi vijjati;

Evameva jāti vijjante, ajātipicchitabbakaṃ.

Yathā gūthagato puriso, taḷākaṃ disvāna pūritaṃ;

Na gavesati taṃ taḷākaṃ, na doso taḷākassa so.

Evaṃ kilesamaladhove, vijjante amatantaḷe;

Na gavesati taṃ taḷākaṃ, na doso amatantaḷe.

Yathā arīhi pariruddho, vijjante gamanampathe;

Na palāyati so puriso, na doso añjasassa so.

Evaṃ kilesapariruddho, vijjamāne sive pathe;

Na gavesati taṃ maggaṃ, na doso sivamañjase.

Yathāpi byādhito puriso, vijjamāne tikicchake;

Na tikicchāpeti taṃ byādhiṃ, na doso so tikicchake.

Evaṃ kilesabyādhīhi, dukkhito paripīḷito;

Na gavesati taṃ ācariyaṃ, na doso so vināyake.

Yathāpi kuṇapaṃ puriso, kaṇṭhe baddhaṃ jigucchiya;

Mocayitvāna gaccheyya, sukhī serī sayaṃvasī.

Tathevimaṃ pūtikāyaṃ, nānākuṇapasañcayaṃ;

Chaḍḍayitvāna gaccheyyaṃ, anapekkho anatthiko.

Yathā uccāraṭṭhānamhi, karīsaṃ naranāriyo;

Chaḍḍayitvāna gacchanti, anapekkhā anatthikā.

Evamevāhaṃ imaṃ kāyaṃ, nānākuṇapapūritaṃ;

Chaḍḍayitvāna gacchissaṃ, vaccaṃ katvā yathā kuṭiṃ.

Yathāpi jajjaraṃ nāvaṃ, paluggaṃ udagāhiniṃ;

Sāmī chaḍḍetvā gacchanti, anapekkhā anatthikā.

Evamevāhaṃ imaṃ kāyaṃ, navacchiddaṃ dhuvassavaṃ;

Chaḍḍayitvāna gacchissaṃ, jiṇṇanāvaṃva sāmikā.

Yathāpi puriso corehi, gacchanto bhaṇḍamādiya;

Bhaṇḍacchedabhayaṃ disvā, chaḍḍayitvāna gacchati.

Evameva ayaṃ kāyo, mahācorasamo viya;

Pahāyimaṃ gamissāmi, kusalacchedanābhayā.

Evāhaṃ cintayitvāna, nekakoṭisataṃ dhanaṃ;

Nāthānāthānaṃ datvāna, himavantamupāgamiṃ.

Himavantassāvidūre, dhammiko nāma pabbato;

Assamo sukato mayhaṃ, paṇṇasālā sumāpitā.

Caṅkamaṃ tattha māpesiṃ, pañcadosavivajjitaṃ;

Aṭṭhaguṇasamupetaṃ, abhiññābalamāhariṃ.

Sāṭakaṃ pajahiṃ tattha, navadosamupāgataṃ;

Vākacīraṃ nivāsesiṃ, dvādasaguṇamupāgataṃ.

Aṭṭhadosasamākiṇṇaṃ , pajahiṃ paṇṇasālakaṃ;

Upāgamiṃ rukkhamūlaṃ, guṇe dasahupāgataṃ.


1. 无数劫，四个阿僧祇。
2. 有一座名叫阿摩罗的城市，值得一看，赏心悦目。
3. 十种声音不绝于耳，饮食俱全；
4. 象声、马声、鼓声、螺声、车声；
5. 吃吧，喝吧，充满了饮食的声音。
6. 这座城市一切具足，百业兴旺；
7. 拥有七宝，人潮涌动；
8. 繁华如同天宫，是福德之人的住所。
9. 在阿摩罗瓦提城（Amaravatī，可能指古代印度的一个城市），有一位名叫苏梅多的婆罗门；
10. 拥有亿万财富，积聚了大量金银财宝。
11. 他是一位精通咒语的老师，通晓三吠陀；
12. 精通相学和历史，证得了圣法。
13. 他被疾病缠身，于是如此思忖：
14. 轮回是痛苦的，身体终将败坏。
15. 生、老、病、死，如影随形；
16. 我要寻求不老、不死、安稳的涅槃。
17. 我要舍弃这充满污秽、遍布各种不净之物的身体；
18. 无牵无挂，无欲无求。
19. 解脱之道确实存在，我不能不去追求，没有理由不去追求；
20. 我要寻求那解脱之道，从生死中得到解脱。
21. 如同痛苦存在时，快乐也存在；
22. 同样，在生死轮回中，也应该追求解脱。
23. 如同炎热存在时，凉爽也存在；
24. 同样，在三昧真火中，也应该追求涅槃。
25. 如同罪恶存在时，善良也存在；
26. 同样，在生死轮回中，也应该追求不生不灭。
27. 如同从粪坑出来的人，看到一个充满清水的池塘；
28. 不会嫌弃那池塘，那不是池塘的过错。
29. 同样，在烦恼的污泥中，存在着甘露之池；
30. 不寻求那甘露之池，那不是甘露之池的过错。
31. 如同被敌人包围，存在着逃生之路；
32. 那个人却不逃走，那不是道路的过错。
33. 同样，被烦恼包围，存在着解脱之道；
34. 不寻求那解脱之道，那不是解脱之道的过错。
35. 如同病人，存在着治疗方法；
36. 却不治疗疾病，那不是治疗方法的过错。
37. 同样，被烦恼疾病折磨，痛苦不堪；
38. 不寻求导师的帮助，那不是导师的过错。
39. 如同有人在脖子上挂着令人作呕的腐肉；
40. 解脱之后就会快乐、自在、无拘无束。
41. 同样，我要舍弃这充满各种不净之物的腐朽之身；
42. 无牵无挂，无欲无求。
43. 如同男女在火葬场；
44. 舍弃尸体后离去，无牵无挂，无欲无求。
45. 同样，我也要舍弃这充满各种不净之物的身体；
46. 像抛弃破屋一样离开。
47. 如同破旧的船，漏水下沉；
48. 船主舍弃它离去，无牵无挂，无欲无求。
49. 同样，我也要舍弃这破旧漏水、充满污秽的身体；
50. 像船主舍弃破船一样。
51. 如同有人带着财物，被盗贼追赶；
52. 眼看财物就要被抢走，就舍弃财物逃命。
53. 同样，这身体也像大盗贼一样；
54. 为了避免善根被盗，我要舍弃它而去。
55. 我如此思忖后，将亿万财富；
56. 施舍给贫困之人，然后前往喜马拉雅山。
57. 在喜马拉雅山附近，有一座名叫达摩的山；
58. 那里安静祥和，我的茅棚已经建好。
59. 我在那里修建了一条经行道，没有五种过失；
60. 具备八种功德，获得了神通之力。
61. 我在那里舍弃了衣服，它有九种过失；
62. 我安住在裸体的生活中，它有十二种功德。
63. 我舍弃了有八种过失的茅棚；
64. 前往树下，它有十种功德。



Vāpitaṃ ropitaṃ dhaññaṃ, pajahiṃ niravasesato;

Anekaguṇasampannaṃ, pavattaphalamādiyiṃ.

Tatthappadhānaṃ padahiṃ, nisajjaṭṭhānacaṅkame;

Abbhantaramhi sattāhe, abhiññābala pāpuṇinti. (bu. vaṃ. 

已播种，已栽种的谷物，离开村庄，进入没有住户的地方；
具有多种功德，能带来增进禅那等果实的（树木）；
在那里掘地为座，经行之处也要平整；
七日之内，（精进禅修者）能证得神通之力。(bu. vaṃ.)

2.1-33);

Tattha assamo sukato mayhaṃ, paṇṇasālā sumāpitāti imissā pāḷiyā sumedhapaṇḍitena assamapaṇṇasālācaṅkamā sahatthā māpitā viya vuttā. Ayaṃ panettha attho – mahāsattañhi ‘‘himavantaṃ ajjhogāhetvā ajja dhammikapabbataṃ pavisissāmī’’ti nikkhantaṃ disvā sakko devānamindo vissakammadevaputtaṃ āmantesi – ‘‘gaccha, tāta, ayaṃ sumedhapaṇḍito ‘pabbajissāmī’ti nikkhanto etassa vasanaṭṭhānaṃ māpehī’’ti. So tassa vacanaṃ sampaṭicchitvā ramaṇīyaṃ assamaṃ suguttaṃ paṇṇasālaṃ, manoramaṃ caṅkamañca māpesi. Bhagavā pana tadā attano puññānubhāvena nipphannaṃ taṃ assamapadaṃ sandhāya ‘‘sāriputta tasmiṃ dhammikapabbate –

Assamo sukato mayhaṃ, paṇṇasālā sumāpitā;

Caṅkamaṃ tattha māpesiṃ, pañcadosavivajjita’’nti. –

Āha. Tattha assamo sukato mayhanti sukato mayā. Paṇṇasālā sumāpitāti paṇṇacchannā sālāpi me sumāpitā ahosi.

Pañcadosavivajjitanti pañcime caṅkamadosā nāma thaddhavisamatā, antorukkhatā, gahanacchannatā, atisambādhatā, ativisālatāti. Thaddhavisamabhūmibhāgasmiñhi caṅkame caṅkamantassa pādā rujjanti, phoṭā uṭṭhahanti, cittaṃ ekaggataṃ na labhati, kammaṭṭhānaṃ vipajjati. Mudusamatale pana phāsuvihāraṃ āgamma kammaṭṭhānaṃ sampajjati. Tasmā thaddhavisamabhūmibhāgatā eko dosoti veditabbo. Caṅkamanassa anto vā majjhe vā koṭiyaṃ vā rukkhe sati pamādamāgamma caṅkamantassa nalāṭaṃ vā sīsaṃ vā paṭihaññatīti antorukkhatā dutiyo doso. Tiṇalatādigahanacchanne caṅkame caṅkamanto andhakāravelāyaṃ uragādike pāṇe akkamitvā vā māreti, tehi vā daṭṭho dukkhaṃ āpajjatīti gahanacchannatā tatiyo doso. Atisambādhe caṅkame vitthārato ratanike vā aḍḍharatanike vā caṅkamantassa paricchede pakkhalitvā nakhāpi aṅguliyopi bhijjantīti atisambādhatā catuttho doso. Ativisāle caṅkame caṅkamantassa cittaṃ vidhāvati, ekaggataṃ na labhatīti ativisālatā pañcamo doso. Puthulato pana diyaḍḍharatanaṃ dvīsu passesu ratanamattaanucaṅkamaṃ dīghato saṭṭhihatthaṃ mudutalaṃ samavippakiṇṇavālukaṃ caṅkamaṃ vaṭṭati, cetiyagirimhi dīpappasādakamahāmahindattherassa caṅkamanaṃ viya, tādisaṃ taṃ ahosi. Tenāha ‘‘caṅkamaṃ tattha māpesiṃ, pañcadosavivajjita’’nti.

Aṭṭhaguṇasamupetanti aṭṭhahi samaṇasukhehi upetaṃ. Aṭṭhimāni samaṇasukhāni nāma dhanadhaññapariggahābhāvo anavajjapiṇḍapariyesanabhāvo, nibbutapiṇḍabhuñjanabhāvo, raṭṭhaṃ pīḷetvā dhanasāraṃ vā sīsakahāpaṇādīni vā gaṇhantesu rājakulesu raṭṭhapīḷanakilesābhāvo, upakaraṇesu nicchandarāgabhāvo, coravilope nibbhayabhāvo, rājarājamahāmaccehi asaṃsaṭṭhabhāvo catūsu disāsu appaṭihatabhāvoti. Idaṃ vuttaṃ hoti ‘‘yathā tasmiṃ assame vasantena sakkā honti imāni aṭṭha samaṇasukhāni vindituṃ, evaṃ aṭṭhaguṇasamupetaṃ taṃ assamaṃ māpesi’’ nti.

Abhiññābalamāharinti pacchā tasmiṃ assame vasanto kasiṇaparikammaṃ katvā abhiññānañca samāpattīnañca uppādanatthāya aniccato dukkhato vipassanaṃ ārabhitvā thāmappattaṃ vipassanābalaṃ āhariṃ. Yathā tasmiṃ vasanto taṃ balaṃ āharituṃ sakkomi, evaṃ taṃ assamaṃ tassa abhiññatthāya vipassanābalassa anucchavikaṃ katvā māpesinti attho.


2.1-33.
在那里，我的静室已修好，草庵已完工，经行处也已平整。“以此偈颂，仿佛善慧智者已亲手丈量了静室、草庵和经行处一般。”此中含义是：摩诃萨埵（菩萨）想着“今天我将离开雪山，进入法幢山”，帝释天看到他出发后，召唤了一位工巧天人，（对他说）：”你去，孩子，这位善慧智者想着‘我要出家’而出走，你替他准备住所。“他领命后，准备了舒适安全的静室、赏心悦目的草庵和令人愉悦的经行处。当时，佛陀针对因自己功德力而出现的这处静室说道：”舍利弗，在那法幢山中——
我的静室已修好，草庵已完工；
经行处也已平整，远离五种过失。“
如是说。在那里，我的静室已修好，即我已修好。草庵已完工，即覆盖树叶的草棚也已完工。
远离五种过失，即所谓的五种经行处的过失，分别是：地面不平、树木在内、被草丛遮蔽、过于狭窄、过于宽阔。在地面不平的地方经行，脚会疼痛，会生水泡，心无法专注，会荒废禅修。而在平坦光滑的地面上，能够舒适地经行，从而成就禅修。因此，地面不平是第一种过失。经行处的中间或边上，或角落里有树木，经行者不小心会撞到树上，伤到额头或头部，因此树木在内是第二种过失。在被茅草等遮蔽的经行处，经行者在昏暗中行走，蛇等动物可能会爬出来惊吓或伤害他，或者被他看到而感到害怕，因此被草丛遮蔽是第三种过失。在过于狭窄的经行处，经行者转身时，衣服会被树枝刮到，指甲或手指可能会受伤，因此过于狭窄是第四种过失。在过于宽阔的经行处，经行者的心会散乱，无法专注，因此过于宽阔是第五种过失。恰当的（经行处），宽度应为两臂半的长度，两边留出一臂的长度，长度六十肘，地面平坦柔软，沙土均匀分布，就像支提山大寺中燃灯长老摩诃因陀的经行处一样，（我的经行处）就是这样的。因此说“经行处也已平整，远离五种过失”。
具备八种功德，即具备八种沙门之乐。八种沙门之乐是指：没有财产和谷物等积蓄、能够获得清净的饮食、享用寂静的饮食、没有为了获取财富、金银财宝或钱币等而在王室奔走效力的劳苦、对资具没有贪爱、没有盗贼的威胁、不与国王大臣等交往、在四方没有障碍。这就是说：“正如居住在那静室中能够获得这八种沙门之乐，我已准备好了具备这八种功德的静室。”
成就神通力，后来我住在那静室中，修习遍处定，为了生起神通和等至，开始观修无常、苦，从而获得了强大的观智力。正如我住在那静室中能够获得这种力量，我已准备好了那处能成就神通和观智力的静室。

Sāṭakaṃ pajahiṃ tattha, navadosamupāgatanti etthāyaṃ anupubbikathā, tadā kira kuṭileṇacaṅkamādipaṭimaṇḍitaṃ pupphūpagaphalūpagarukkhasañchannaṃ ramaṇīyaṃ madhurasalilāsayaṃ apagatavāḷamigabhiṃsanakasakuṇaṃ pavivekakkhamaṃ assamaṃ māpetvā alaṅkatacaṅkamassa ubhosu antesu ālambanaphalakaṃ saṃvidhāya nisīdanatthāya caṅkamavemajjhe samatalaṃ muggavaṇṇasilaṃ māpetvā antopaṇṇasālāyaṃ jaṭāmaṇḍalavākacīratidaṇḍakuṇḍikādike tāpasaparikkhāre maṇḍape pānīyaghaṭapānīyasaṅkhapānīyasarāvāni aggisālāyaṃ aṅgārakapalladāruādīnīti evaṃ yaṃ yaṃ pabbajitānaṃ upakārāya saṃvattati, taṃ taṃ sabbaṃ māpetvā paṇṇasālāya bhittiyaṃ ‘‘ye keci pabbajitukāmā ime parikkhāre gahetvā pabbajantū’’ti akkharāni chinditvā devalokameva gate vissakammadevaputte sumedhapaṇḍito himavantapāde girikandarānusārena attano nivāsanānurūpaṃ phāsukaṭṭhānaṃ olokento nadīnivattane vissakammanimmitaṃ sakkadattiyaṃ ramaṇīyaṃ assamaṃ disvā caṅkamakoṭiṃ gantvā padavalañjaṃ apassanto ‘‘dhuvaṃ pabbajitā dhuragāme bhikkhaṃ pariyesitvā kilantarūpā āgantvā paṇṇasālaṃ pavisitvā nisinnā bhavissantī’’ti cintetvā thokaṃ āgametvā ‘‘ativiya cirāyanti, jānissāmī’’ti paṇṇasālakuṭidvāraṃ vivaritvā anto pavisitvā ito cito ca olokento mahābhittiyaṃ akkharāni vācetvā ‘‘mayhaṃ kappiyaparikkhārā ete, ime gahetvā pabbajissāmī’’ti attanā nivatthapārutaṃ sāṭakayugaṃ pajahi. Tenāha ‘‘sāṭakaṃ pajahiṃ tatthā’’ti. Evaṃ paviṭṭho ahaṃ sāriputta tassaṃ paṇṇasālāyaṃ sāṭakaṃ pajahiṃ.

Navadosamupāgatanti sāṭakaṃ pajahanto nava dose disvā pajahinti dīpeti. Tāpasapabbajjaṃ pabbajitānañhi sāṭakasmiṃ nava dosā upaṭṭhahanti. Tesu tassa mahagghabhāvo eko doso, parapaṭibaddhatāya uppajjanabhāvo eko, paribhogena lahuṃ kilissanabhāvo eko, kiliṭṭho hi dhovitabbo ca rajitabbo ca hoti, paribhogena lahukaṃ jīraṇabhāvo eko jiṇṇassa hi tunnaṃ vā aggaḷadānaṃ vā kātabbaṃ hoti. Punapariyesanāya durabhisambhavabhāvo eko, tāpasapabbajjāya asāruppabhāvo eko, paccatthikānaṃ sādhāraṇabhāvo eko, yathā hi naṃ paccatthikā na gaṇhanti, evaṃ gopetabbo hoti. Paribhuñjantassa vibhūsanaṭṭhānabhāvo eko, gahetvā carantassa khandhabhāramahicchabhāvo ekoti.

Vākacīraṃ nivāsesinti tadā ahaṃ sāriputta ime nava dose disvā sāṭakaṃ pahāya vākacīraṃ nivāsesiṃ muñjatiṇaṃ hīraṃ hīraṃ katvā ganthetvā kataṃ vākacīraṃ nivāsanapārupanatthāya ādiyinti attho.

Dvādasaguṇamupāgatanti dvādasahi ānisaṃsehi samannāgataṃ, vākacīrasmiñhi dvādasānisaṃsā – appagghaṃ sundaraṃ kappiyanti ayaṃ tāva eko ānisaṃso, sahatthā kātuṃ sakkāti ayaṃ dutiyo, paribhogena saṇikaṃ kilissati dhoviyamānepi papañco natthīti ayaṃ tatiyo, paribhogena jiṇṇepi sibbitabbābhāvo catuttho, puna pariyesantassa sukhena karaṇabhāvo pañcamo, tāpasapabbajjāya sāruppabhāvo chaṭṭho, paccatthikānaṃ nirupabhogabhāvo sattamo, paribhuñjantassa vibhūsanaṭṭhānābhāvo aṭṭhamo, dhāraṇe sallahukabhāvo navamo, cīvarapaccaye appicchabhāvo dasamo, vākuppattiyā dhammikaanavajjabhāvo ekādasamo vākacīre naṭṭhepi anapekkhabhāvo dvādasamoti.


1. 放弃了那里的精致衣服。这里有一个依次发生的故事来解释为什么放弃了那里的精致衣服。当时，在一个令人愉悦的、有着甜美水体的池塘边，那里没有危险的野兽和扰人的鸟类，是一个僻静、舒适、宁静的地方。在装饰好的河岸的两端，设置了靠板，在河岸中间铺设了平滑的、浅黄色的石板以供坐下。在附近的茅草棚里，准备了缠发带、树皮衣、木杖、水瓶等等修行必需的物品。在供水处，准备了水罐、水瓢和水瓮；在火房里，准备了木炭、劈柴等等。总之，凡是出家人所需用的东西，都准备妥当了。在茅草棚的墙上，写着“凡是想出家的人，拿上这些必需品就可以出家”。就像天神下凡一样，一位名叫善慧的、已完成天职的天神，在喜马拉雅山脚下，沿着山谷寻找适合他居住的舒适地方。他在河边看到一个由完成天职的天神创造的、由因陀罗神赐予的、令人愉悦、宁静的处所。他走到河岸边，没有看到鞋子。“想必出家人到附近村庄乞食后，疲惫地回来，已经进入茅草棚休息了。”他这样想着，稍微等了一会儿。“时间太久了，我去看看。”他打开茅草棚的小门，进去四处张望，在墙上读到了那些字。“这些正是我需要的物品，拿上这些我就可以出家了。”他于是放弃了自己带来的两套精致衣服。因此说“放弃了那里的精致衣服”。舍利弗，我当时就是这样，在那茅草棚里放弃了精致衣服。
2. 九种过失：放弃精致衣服是因为看到了精致衣服的九种过失而放弃的，这里加以说明。对于出家的修行者来说，精致衣服存在九种过失：价格昂贵是一种过失；依赖他人制作是一种过失；容易弄脏是一种过失，因为弄脏了就要洗又要染；容易磨损是一种过失，因为磨损了就要缝补或添加补丁；难以再次获得是一种过失；与出家修行者的身份不相符是一种过失；会被俗人共用是一种过失，就像俗人不会拿走（出家人的）树皮衣一样，（精致衣服）也应该妥善保管；穿着它进食是一种装饰，这是一种过失；带着它行走是一种负担，这也是一种过失。
3. 穿上树皮衣：当时，舍利弗，我看到了这九种过失，放弃了精致衣服，穿上了树皮衣。意思是：把麻搓成细绳，编织成树皮衣，然后穿上它作为蔽体的衣服。
4. 具有十二种功德：具有十二种优点。树皮衣有十二种优点：价格低廉、美观、实用，这是一项优点；可以自己制作，这是第二项优点；不容易弄脏，即使洗了也不褪色，这是第三项优点；即使磨损了也不需要缝补，这是第四项优点；再次获得很容易，这是第五项优点；与出家修行者的身份相符，这是第六项优点；不会被俗人使用，这是第七项优点；穿着它进食不会成为装饰，这是第八项优点；穿着轻便，这是第九项优点；对衣服的需求少，这是第十项优点；由于树皮的来源正当，因此无可非议，这是第十一项优点；即使树皮衣丢失了也不必执着，这是第十二项优点。


Aṭṭhadosasamākiṇṇaṃ, pajahiṃ paṇṇasālakanti kathaṃ pajahiṃ? So kira varasāṭakayugaṃ omuñcanto cīvaravaṃse laggitaṃ anojapupphadāmasadisaṃ rattavākacīraṃ gahetvā nivāsetvā tassupari aparaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ vākacīraṃ paridahitvā punnāgapupphasantharasadisaṃ sakhuraṃ ajinacammaṃ ekaṃsaṃ katvā jaṭāmaṇḍalaṃ paṭimuñcitvā cūḷāya saddhiṃ niccalabhāvakaraṇatthaṃ sārasūciṃ pavesetvā muttājālasadisāya sikkāya pavāḷavaṇṇaṃ kuṇḍikaṃ odahitvā tīsu ṭhānesu vaṅkakājaṃ ādāya ekissā kājakoṭiyā kuṇḍikaṃ, ekissā aṅkusakapacchitidaṇḍakādīni olaggetvā khārikājaṃ aṃse katvā dakkhiṇena hatthena kattaradaṇḍaṃ gahetvā paṇṇasālato nikkhamitvā saṭṭhihatthe mahācaṅkame aparāparaṃ caṅkamanto attano vesaṃ oloketvā ‘‘mayhaṃ manoratho matthakaṃ patto, sobhati vata me pabbajjā, buddhapaccekabuddhādīhi sabbehipi dhīrapurisehi vaṇṇitā thomitā ayaṃ pabbajjā nāma, pahīnaṃ me gihibandhanaṃ, nikkhantosmi nekkhammaṃ, laddhā me uttamapabbajjā, karissāmi samaṇadhammaṃ, labhissāmi aggaphalasukha’’nti ussāhajāto khārikājaṃ otāretvā caṅkamavemajjhe muggavaṇṇasilāpaṭṭe suvaṇṇapaṭimā viya nisinno divasabhāgaṃ vītināmetvā sāyanhasamayaṃ paṇṇasālaṃ pavisitvā bidalamañcakapasse kaṭṭhattharikāya nipanno sarīraṃ utuṃ gāhāpetvā balavapaccūse pabujjhitvā attano āgamanaṃ āvajjesi ‘‘ahaṃ gharāvāse ādīnavaṃ disvā amitabhogaṃ anantayasaṃ pahāya araññaṃ pavisitvā nekkhamagavesako hutvā pabbajito, ito dāni paṭṭhāya pamādacāraṃ carituṃ na vaṭṭati, pavivekañhi pahāya vicarantaṃ micchāvitakkamakkhikā khādanti, idāni mayā pavivekamanubrūhetuṃ vaṭṭati, ahañhi gharāvāsaṃ palibodhato disvā nikkhanto, ayañca manāpā paṇṇasālā, beluvapakkavaṇṇā paribhaṇḍakatā bhūmi, rajatavaṇṇā setabhittiyo, kapotapādavaṇṇaṃ paṇṇacchadanaṃ, vicittattharaṇavaṇṇo bidalamañcako, nivāsaphāsukaṃ vasanaṭṭhānaṃ, na etto atirekatarā viya me gehasampadā paññāyatī’’ti paṇṇasālāya dose vicinanto aṭṭha dose passi.

Paṇṇasālāparibhogasmiñhi aṭṭha ādīnavā – mahāsamārambhena? Dabbasambhāre samodhānetvā karaṇapariyesanabhāvo eko ādīnavo. Tiṇapaṇṇamattikāsu patitāsu tāsaṃ punappunaṃ ṭhapetabbatāya nibaddhajagganabhāvo dutiyo, senāsanaṃ nāma mahallakassa pāpuṇāti, avelāya vuṭṭhāpiyamānassa cittekaggatā na hotīti uṭṭhāpanīyabhāvo tatiyo, sītuṇhapaṭighātena kāyassa sukhumālakaraṇabhāvo catuttho, gehaṃ paviṭṭhena yaṃkiñci pāpaṃ sakkā kātunti garahapaṭicchādanabhāvo pañcamo, ‘‘mayha’’nti pariggahakaraṇabhāvo chaṭṭho, gehassa atthibhāvo nāmesa dutiyakavāso viyāti sattamo ūkāmaṅgulagharagoḷikādīnaṃ sādhāraṇatāya bahusādhāraṇabhāvo aṭṭhamoti ime aṭṭha ādīnave disvā mahāsatto paṇṇasālaṃ pajahi. Tenāha ‘‘aṭṭhadosasamākiṇṇaṃ, pajahiṃ paṇṇasālaka’’nti.

Upāgamiṃ rukkhamūlaṃ guṇe dasahupāgatanti channaṃ paṭikkhipitvā dasahi guṇehi upetaṃ rukkhamūlaṃ upāgatosmīti vadati.


被八种过失所缠缚，是如何舍弃了茅草屋的呢？他解下上好的八层叠袈裟，取下搭在袈裟架上的、如同阿耨达花环般鲜艳的紫红色外衣，穿上它，又在其上披上一件金黄色的外衣，将如同龙华花簇般的鹿皮衣搭在一肩，解开发髻，为了使心念平静，将莎草针插在发髻中，在如同珍珠网般的发网里挂上珊瑚色的水瓶，在三个地方弯折锡杖，在一处锡杖环上挂着水瓶，在一处挂着钩子、斧头柄、手杖等等，将行乞的钵挂在肩上，右手拿着剃刀柄，从茅草屋里出来，在六十肘长的经行道上来回走动，观察着自己的装束：“我的心愿已经达成，我的出家真庄严啊！这出家是被诸佛、辟支佛等一切智者所赞叹称颂的，我的家庭束缚已经断除，我已出离俗世，我已获得殊胜的出家，我将奉行沙门法，我将获得最高的解脱之乐！”生起这样的欢喜，放下行乞的钵，如同金色的雕像般坐在经行道中间的绿色石板上，度过了白昼，傍晚时分进入茅草屋，在双层坐具旁的木架上安放身体，让身体感受气候，在后半夜醒来，反省自己的来处：“我见到居家生活的过患，舍弃了无量的享乐和无边的名誉，进入山林，成为寻求解脱者而出家，从今以后，不应放逸而行，舍弃静处而游荡，会被邪思蚊虫叮咬，现在我应当亲近静处，我正是因为厌离居家生活而出家的，而这茅草屋令我生起执著，像葫芦一样颜色的墙壁，灰色的地面，银白色的墙壁，鸽子脚一样的茅草屋顶，色彩斑斓的双层坐具，舒适的居住场所，我的家产也不过如此啊！”这样想着茅草屋的过失，看到了八种过失。
在享用茅草屋时，有八种过患——是大费周章吗？收集各种材料建造它是一种过患；草、树叶、尘土落在上面，需要反复清理是第二种过患；座位是属于强者的，不按时起床会失去专注，需要早起是第三种过患；要为身体抵御冷热是第四种过患；进入屋内可以做任何不好的事，屋子成了遮掩罪过的屏障是第五种过患；对屋子产生“我的”这种执著是第六种过患；因为有了这屋子，这里就像第二个家是第七种过患；与白蚁、臭虫、壁虎等共同居住是第八种过患。见到这八种过患，菩萨舍弃了茅草屋。所以说“被八种过失所缠缚，舍弃了茅草屋”。
他走向树根，说树根具有十种功德，舍弃了茅草屋，走向了具有十种功德的树根。



Tatrime dasa guṇā – appasamārambhatā eko guṇo upagamanamattameva hi tattha hotīti. Appaṭijagganatā dutiyo tañhi sammaṭṭhampi asammaṭṭhampi paribhogaphāsukaṃ hotiyeva. Anuṭṭhāpanīyabhāvo tatiyo, garahaṃ nappaṭicchādeti, tattha hi pāpaṃ karonto lajjatīti garahāya appaṭicchādanabhāvo catuttho, abbhokāsāvāso viya kāyaṃ na santhambhetīti kāyassa asanthambhanabhāvo pañcamo. Pariggahakaraṇābhāvo chaṭṭho, gehālayapaṭikkhepo sattamo, bahusādhāraṇagehe viya ‘‘paṭijaggissāmi naṃ, nikkhamathā’’ti nīharaṇābhāvo aṭṭhamo, vasantassa sappītikabhāvo navamo, rukkhamūlasenāsanassa gatagataṭṭhāne sulabhatāya anapekkhabhāvo dasamoti, ime dasa guṇe disvā rukkhamūlaṃ upāgatosmīti vadati.

Imāni ettakāni kāraṇāni sallakkhetvā mahāsatto punadivase bhikkhāya gāmaṃ pāvisi. Athassa sampattagāme manussā mahantena ussāhena bhikkhaṃ adaṃsu. So bhattakiccaṃ niṭṭhāpetvā assamaṃ āgamma nisīditvā cintesi ‘‘nāhaṃ ‘āhāraṃ na labhāmī’ti pabbajito siniddhāhāro nāmesa mānamadapurisamade vaḍḍheti. Āhāramūlakassa dukkhassa anto natthi yaṃnūnāhaṃ vāpitaṃ ropitaṃ dhaññanibbattakaṃ āhāraṃ pajahitvā pavattaphalabhojano bhaveyya’’nti. So tato paṭṭhāya tathā katvā ghaṭento vāyamanto sattāhabbhantareyeva aṭṭha samāpattiyo pañca ca abhiññāyo nibbattesi. Tena vuttaṃ –

‘‘Vāpitaṃ ropitaṃ dhaññaṃ, pajahiṃ niravasesato;

Anekaguṇasampannaṃ, pavattaphalamādiyiṃ.

‘‘Tatthappadhānaṃ padahiṃ, nisajjaṭṭhānacaṅkame;

Abbhantaramhi sattāhe, abhiññābala pāpuṇi’’nti.

Evaṃ me siddhippattassa, vasībhūtassa sāsane;

Dīpaṅkaro nāma jino, uppajji lokanāyako.

Uppajjante ca jāyante, bujjhante dhammadesane;

Caturo nimitte nāddasaṃ, jhānaratisamappito.

Paccantadesavisaye, nimantetvā tathāgataṃ;

Tassa āgamanaṃ maggaṃ, sodhenti tuṭṭhamānasā.

Ahaṃ tena samayena, nikkhamitvā sakassamā;

Dhunanto vākacīrāni, gacchāmi ambare tadā.

Vedajātaṃ janaṃ disvā, tuṭṭhahaṭṭhaṃ pamoditaṃ;

Orohitvāna gaganā, manusse pucchi tāvade.

‘‘Tuṭṭhahaṭṭho pamudito, vedajāto mahājano;

Kassa sodhīyati maggo, añjasaṃ vaṭumāyanaṃ’’.

Te me puṭṭhā viyākaṃsu ‘‘buddho loke anuttaro;

Dīpaṅkaro nāma jino, uppajji lokanāyako;

Tassa sodhīyati maggo, añjasaṃ vaṭumāyanaṃ’’.

‘‘Buddho’’ti vacanaṃ sutvāna, pīti uppajji tāvade;

‘‘Buddho buddho’’ti kathayanto, somanassaṃ pavedayiṃ.

Tattha ṭhatvā vicintesiṃ, tuṭṭho saṃviggamānaso;

‘‘Idha bījāni ropissaṃ, khaṇo ve mā upaccagā’’.

Yadi buddhassa sodhetha, ekokāsaṃ dadātha me;

Ahampi sodhayissāmi, añjasaṃ vaṭumāyanaṃ.

Adaṃsu te mamokāsaṃ, sodhetuṃ añjasaṃ tadā;

‘‘Buddho buddho’’ti cintento, maggaṃ sodhemahaṃ tadā.

Aniṭṭhite pamokāse, dīpaṅkaro mahāmuni;

Catūhi satasahassehi, chaḷabhiññehi tādihi;

Khīṇāsavehi vimalehi, paṭipajji añjasaṃ jino.

Paccuggamanā vattanti, vajjanti bheriyo bahū;

Āmoditā naramarū, sādhukāraṃ pavattayuṃ.

Devā manusse passanti, manussāpi ca devatā;

Ubhopi te pañjalikā, anuyanti tathāgataṃ.

Devā dibbehi turiyehi, manussā mānusehi ca;

Ubhopi te vajjayantā, anuyanti tathāgataṃ.


那里有十种功德：首先是不费事，因为只要走过去就可以了；第二是不需维护，无论整理与否，它都适宜居住；第三是不需早起；第四是不遮掩罪过，在那里做坏事会感到羞愧，所以它不遮掩罪过；第五是不放逸身体，就像露天的住所一样，不会使身体放逸；第六是不产生执著；第七是抛弃家舍；第八是不需驱逐，如同公共场所一样，不会有“我要整理它，让他人离开”的想法；第九是令春天欢喜；第十是不依赖，因为树根座位随处可得。看到这十种功德，所以说走向了树根。
考虑到这些原因，菩萨第二天又进村乞食。村里的人们非常热情地供养他食物。他吃完饭，回到住处坐下思考：“我不是因为‘得不到食物’而出家，长久挨饿只会增加我慢和懈怠。以食物为根本的痛苦无有止境，还不如我舍弃耕种得来的食物，以自然落下的果实为食。”于是他从那时起就这样做，精进不懈，仅仅七天之内就证得了八种禅定和五种神通。所以说：
“舍弃耕种得来的粮食，毫无保留；
享用多具功德，自然落下的果实。
在没有障碍的地方，以双足行走于经行道；
七天之内，获得神通之力。”
当我证得成就，佛法得以住世时，
世间出现了名叫燃灯的佛陀，世间引导者。
在佛陀说法，人们证悟的场所，
我见到四种瑞相，沉浸在禅悦之中。
在世界的边缘，预知如来将至，
人们欢喜地清理道路，迎接他的到来。
那时我从自己的住处出来，
抖落身上的衣服，飞腾在空中。
看到人们欢喜雀跃，欣喜不已，
我从空中落下，向人们询问：
“你们欢喜雀跃，欣喜不已，
是在为谁清扫道路，装饰道路两旁？”
他们回答我说：“世间最胜的佛陀，
名叫燃灯的佛陀，世间引导者，
我们是在为他清扫道路，装饰道路两旁。”
听到“佛陀”二字，我心中生起欢喜，
念着“佛陀，佛陀”，我进入喜悦之境。
我站在那里思考，欣喜而充满活力：
“我要在这里种下善的种子，不要错过这良机。”
如果你们为佛陀清扫道路，请给我留一个位置，
我也要清扫道路，装饰道路两旁。
他们给我留了一个位置，让我装饰道路两旁，
我心中想着“佛陀，佛陀”，清扫着道路。
在我还没有清扫完的时候，伟大的圣者燃灯佛，
与四十万位拥有六种神通的阿罗汉，
清净的漏尽者们，走上了这条道路。
在他走过之后，钟鼓齐鸣，
人们欢喜雀跃，发出赞叹之声。
天神与人类互相观看，
他们双手合十，跟随如来。
天神用天上的乐器，人类用人间的乐器，
一同演奏，跟随如来。


Dibbaṃ mandāravaṃ pupphaṃ, padumaṃ pārichattakaṃ;

Disodisaṃ okiranti, ākāsanabhagatā marū.

Dibbaṃ candanacuṇṇañca, varagandhañca kevalaṃ;

Disodisaṃ okiranti, ākāsanabhagatā marū.

Campakaṃ salalaṃ nīpaṃ, nāgapunnāgaketakaṃ;

Disodisaṃ ukkhipanti, bhūmitalagatā narā.

Kese muñcitvāhaṃ tattha, vākacīrañca cammakaṃ;

Kalale pattharitvāna, avakujjo nipajjahaṃ.

Akkamitvāna maṃ buddho, saha sissehi gacchatu;

Mā naṃ kalale akkamittha, hitāya me bhavissati.

Pathaviyaṃ nipannassa, evaṃ me āsi cetaso;

‘‘Icchamāno ahaṃ ajja, kilese jhāpaye mama.

‘‘Kiṃ me aññātavesena, dhammaṃ sacchikatenidha;

Sabbaññutaṃ pāpuṇitvā, buddho hessaṃ sadevake.

‘‘Kiṃ me ekena tiṇṇena, purisena thāmadassinā;

Sabbaññutaṃ pāpuṇitvā, santāressaṃ sadevakaṃ.

‘‘Iminā me adhikārena, katena purisuttame;

Sabbaññutaṃ pāpuṇitvā, tāremi janataṃ bahuṃ.

‘‘Saṃsārasotaṃ chinditvā, viddhaṃsetvā tayo bhave;

Dhammanāvaṃ samāruyha, santāressaṃ sadevakaṃ’’.

Dīpaṅkaro lokavidū, āhutīnaṃ paṭiggaho;

Ussīsake maṃ ṭhatvāna, idaṃ vacanamabravi.

‘‘Passatha imaṃ tāpasaṃ, jaṭilaṃ uggatāpanaṃ;

Aparimeyye ito kappe, buddho loke bhavissati.

‘‘Ahu kapilavhayā rammā, nikkhamitvā tathāgato;

Padhānaṃ padahitvāna, katvā dukkarakārikaṃ.

‘‘Ajapālarukkhamūle, nisīditvā tathāgato;

Tattha pāyāsaṃ paggayha, nerañjaramupehiti.

‘‘Nerañjarāya tīramhi, pāyāsaṃ ada so jino;

Paṭiyattavaramaggena, bodhimūlamupehiti.

‘‘Tato padakkhiṇaṃ katvā, bodhimaṇḍaṃ anuttaro;

Assattharukkhamūlamhi, bujjhissati mahāyaso.

‘‘Imassa janikā mātā, māyā nāma bhavissati;

Pitā suddhodano nāma, ayaṃ hessati gotamo.

‘‘Anāsavā vītarāgā, santacittā samāhitā;

Kolito upatisso ca, aggā hessanti sāvakā;

Ānando nāmupaṭṭhāko, upaṭṭhissatimaṃ jinaṃ.

‘‘Khemā uppalavaṇṇā ca, aggā hessanti sāvikā;

Anāsavā vītarāgā, santacittā samāhitā.

‘‘Bodhi tassa bhagavato, assatthoti pavuccati;

Citto ca hatthāḷavako, aggā hessantupaṭṭhakā;

Uttarā nandamātā ca, aggā hessantupaṭṭhikā’’.

Idaṃ sutvāna vacanaṃ, asamassa mahesino;

Āmoditā naramarū, buddhabījaṃ kira ayaṃ.

Ukkuṭṭhisaddā vattanti, apphoṭenti hasanti ca;

Katañjalī namassanti, dasasahassī sadevakā.

Yadimassa lokanāthassa, virajjhissāma sāsanaṃ;

Anāgatamhi addhāne, hessāma sammukhā imaṃ.

Yathā manussā nadiṃ tarantā, paṭititthaṃ virajjhiya;

Heṭṭhā titthe gahetvāna, uttaranti mahānadiṃ.

Evameva mayaṃ sabbe, yadi muñcāmimaṃ jinaṃ;

Anāgatamhi addhāne, hessāma sammukhā imaṃ.

Dīpaṅkaro lokavidū, āhutīnaṃ paṭiggaho;

Mama kammaṃ pakittetvā, dakkhiṇaṃ pādamuddhari.

Ye tatthāsuṃ jinaputtā, sabbe padakkhiṇamakaṃsu maṃ;

Narā nāgā ca gandhabbā, abhivādetvāna pakkamuṃ.

Dassanaṃ me atikkante, sasaṅghe lokanāyake;

Haṭṭhatuṭṭhena cittena, āsanā vuṭṭhahiṃ tadā.

Sukhena sukhito homi, pāmojjena pamodito;

Pītiyā ca abhissanno, pallaṅkaṃ ābhujiṃ tadā.

Pallaṅkena nisīditvā, evaṃ cintesahaṃ tadā;

‘‘Vasībhūto ahaṃ jhāne, abhiññāpāramiṃ gato.

‘‘Dasasahassilokamhi , isayo natthi me samā;

Asamo iddhidhammesu, alabhiṃ īdisaṃ sukhaṃ’’.


天上的乾闼婆们从空中散落曼陀罗花、莲花和优钵罗花。
天上的乾闼婆们从空中散落天上的栴檀粉和各种香料。
地上的人们抛洒黄玉兰花、沙罗双树花、尼拘陀树花、龙华花、优昙钵罗花和栀子花。
我解开头发，脱下外衣，
将衣衫铺在地上，俯身卧倒。
让佛陀从我身上走过，与弟子们一同前往，
不要从地上走过，这将对我有益。
我俯卧在地上，心中这样想：
“我今天就要断除我的烦恼。
“我何必穿着其他衣服，在此证得圣果？
获得一切智后，成为世间一切众生的佛陀。
“我何必独自一人，向一位凡人展示神通？
获得一切智后，度脱世间一切众生。
“凭借我这份功德，在最胜的人中，
获得一切智后，度脱无数众生。
“斩断生死轮回之流，摧毁三界，
乘坐正法之船，度脱世间一切众生。”
世间之眼燃灯佛，接受供养后，
站在我的上方，说了这番话：
“看看这位苦行者，这位头顶炽热苦行的修行者，
无数劫以后，他将成为世间的佛陀。
“如来将从迦毗罗卫城出家，
精进修行，历经种种苦行。
“如来将在牧羊人树下静坐，
在那里接受乳糜，前往尼连禅河。
“在尼连禅河岸边，如来将供养乳糜，
然后沿着正确的道路，前往菩提树。
“然后绕菩提树右转，最胜的菩提道场，
在菩提树下，他将证悟无上正觉。
“这位世尊的母亲，将名为摩耶，
父亲将名为净饭王，他将名为瞿昙。
“无漏的、断除贪欲的、心境平静的、专注的，
憍陈如和舍利弗，将成为他的上首弟子；
阿难将成为他的侍者，侍奉这位佛陀。
“ Khema和Uppalavanna，将成为他的上首女弟子；
无漏的、断除贪欲的、心境平静的、专注的。
“这位世尊的菩提树，被称为菩提树；
质多和波罗提木叉，将成为他的上首侍者；
优多罗和难陀的母亲，将成为他的上首女侍者。”
听到这位伟大圣者的这番话，
人们欢喜雀跃，说这是佛陀的种子。
人们发出欢呼声，鼓掌大笑，
双手合十顶礼，世间的一切众生。
如果我们对这位世间之主生起厌离之心，
在未来的某一天，我们将无法亲眼见到他。
就像人们渡河，放弃原来的渡口，
抓住下游的渡口，才能渡过大河。
同样地，我们所有人，如果舍弃这位佛陀，
在未来的某一天，我们将无法亲眼见到他。
世间之眼燃灯佛，接受供养后，
称赞了我的功德，抬起右脚。
在那里所有佛陀的弟子，都绕着我右转，
人、龙和乾闼婆，向我顶礼后离去。
在看到这位世间引导者，连同他的僧众走过之后，
我心中欢喜雀跃，从座位上起身。
我感到快乐，充满喜悦，
心中充满欢喜，盘腿而坐。
我盘腿而坐，心中这样想：
“我已证得禅定，获得神通。
“在十方世界中，没有一位仙人能与我相比；
在神通和法力方面，无人能及，我获得了如此的快乐。”


Pallaṅkābhujane mayhaṃ, dasasahassādhivāsino;

Mahānādaṃ pavattesuṃ, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Yā pubbe bodhisattānaṃ, pallaṅkavaramābhuje;

Nimittāni padissanti, tāni ajja padissare.

Sītaṃ byapagataṃ hoti, uṇhañca upasammati;

Tāni ajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Dasasahassī lokadhātū, nissaddā honti nirākulā;

Tāni ajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Mahāvātā na vāyanti, na sandanti savantiyo;

Tāni ajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Thalajā dakajā pupphā, sabbe pupphanti tāvade;

Tepajja pupphitā sabbe, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Latā vā yadi vā rukkhā, phalabhārā honti tāvade;

Tepajja phalitā sabbe, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Ākāsaṭṭhā ca bhūmaṭṭhā, ratanā jotanti tāvade;

Tepajja ratanā jotanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Mānussakā ca dibbā ca, turiyā vajjanti tāvade;

Tepajjubho abhiravanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Vicittapupphā gaganā, abhivassanti tāvade;

Tepi ajja pavassanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Mahāsamuddo ābhujati, dasasahassī pakampati;

Tepajjubho abhiravanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Nirayepi dasasahasse, aggī nibbanti tāvade;

Tepajja nibbutā aggī, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Vimalo hoti sūriyo, sabbā dissanti tārakā;

Tepi ajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Anovaṭṭhena udakaṃ, mahiyā ubbhijji tāvade;

Tampajjubbhijjate mahiyā, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Tārāgaṇā virocanti, nakkhattā gaganamaṇḍale;

Visākhā candimāyuttā, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Bilāsayā darīsayā, nikkhamanti sakāsayā;

Tepajja āsayā chuddhā, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Na hoti arati sattānaṃ, santuṭṭhā honti tāvade;

Tepajja sabbe santuṭṭhā, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Rogā tadupasammanti, jighacchā ca vinassati;

Tānipajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Rogo tadā tanu hoti, doso moho vinassati;

Tepajja vigatā sabbe, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Bhayaṃ tadā na bhavati, ajjapetaṃ padissati;

Tena liṅgena jānāma, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Rajo nuddhaṃsati uddhaṃ, ajjapetaṃ padissati;

Tena liṅgena jānāma, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Aniṭṭhagandho pakkamati, dibbagandho pavāyati;

Sopajja vāyati gandho, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Sabbe devā padissanti, ṭhapayitvā arūpino;

Tepajja sabbe dissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Yāvatā nirayā nāma, sabbe dissanti tāvade;

Tepajja sabbe dissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Kuṭṭā kavāṭā selā ca, na hontāvaraṇā tadā;

Akāsabhūtā tepajja, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Cutī ca upapatti ca, khaṇe tasmiṃ na vijjati;

Tānipajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Daḷhaṃ paggaṇha vīriyaṃ, mā nivatta abhikkama;

Mayampetaṃ vijānāma, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Buddhassa vacanaṃ sutvā, dasasahassīnacūbhayaṃ;

Tuṭṭhahaṭṭho pamodito, evaṃ cintesahaṃ tadā.

Advejjhavacanā buddhā, amoghavacanā jinā;

Vitathaṃ natthi buddhānaṃ, dhuvaṃ buddho bhavāmahaṃ.

Yathā khittaṃ nabhe leḍḍu, dhuvaṃ patati bhūmiyaṃ;

Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassataṃ.

Yathāpi sabbasattānaṃ, maraṇaṃ dhuvasassataṃ;

Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassataṃ.


我盘腿而坐时，十方世界发出巨大的声音：
“你必定成佛。”
过去诸佛**盘腿而坐时，
出现的那些瑞相，今天都出现了。
寒冷消失，温暖袭来；
这些瑞相今天都出现了，你必定成佛。
十方世界，寂静无声，清净无染；
这些瑞相今天都出现了，你必定成佛。
狂风停止，暴雨不降；
这些瑞相今天都出现了，你必定成佛。
陆地和水生的花朵，全都盛开；
今天所有的花都盛开了，你必定成佛。
所有的藤蔓和树木，都结满了果实；
今天所有的果实都成熟了，你必定成佛。
空中和地上的珍宝，全都闪耀光芒；
今天所有的珍宝都闪耀光芒，你必定成佛。
人间和天上的乐器，全都奏响；
今天所有的乐器都奏响了，你必定成佛。
空中飘落五彩缤纷的花雨；
今天花雨飘落，你必定成佛。
大海翻腾，十方世界震动；
今天这些都出现了，你必定成佛。
十方地狱的火焰，全都熄灭；
今天所有的火焰都熄灭了，你必定成佛。
太阳的光芒清净明亮，所有的星星都清晰可见；
今天所有的星星都清晰可见，你必定成佛。
清澈的泉水，从地里涌出；
今天泉水从地里涌出，你必定成佛。
天上的星星闪耀，星座在空中排列；
与月亮相连的氐宿出现，你必定成佛。
从贝壳、象牙和海螺中，发出光芒；
今天它们都发出光芒，你必定成佛。
众生没有怨恨，都感到满足；
今天所有的众生都感到满足，你必定成佛。
疾病消除，死亡消失；
这些瑞相今天都出现了，你必定成佛。
疾病减轻，嗔恨和愚痴消失；
今天所有的这些都消失了，你必定成佛。
恐惧消失，今天出现这样的瑞相；
以此为证，我们知道你必定成佛。
灰尘向上飘散，今天出现这样的瑞相；
以此为证，我们知道你必定成佛。
难闻的气味消失，天上的香味飘散；
今天飘散着这样的香味，你必定成佛。
所有天神都显现身形，包括无色界天；
今天所有天神都显现身形，你必定成佛。
所有地狱都显现出来；
今天所有地狱都显现出来，你必定成佛。
墙壁、门窗和岩石，不再成为障碍；
今天它们都如同虚空，你必定成佛。
投生和死亡，在这一刻都不存在；
这些瑞相今天都出现了，你必定成佛。
坚定地保持精进，不要退转；
我们知道你必定成佛。
听到佛陀的话语，十方世界的一切众生，
都欢喜雀跃，我心中这样想：
诸佛的语言真实不虚，
诸佛的语言永不落空。
佛陀不会说谎，我必定成佛。
就像从空中抛下的石头，必定落到地上；
同样，最尊贵的佛陀的语言，必定真实永恒。
就像所有众生，必定会死亡；
同样，最尊贵的佛陀的语言，必定真实永恒。


Yathā rattikkhaye patte, sūriyuggamanaṃ dhuvaṃ;

Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassataṃ.

Yathā nikkhantasayanassa, sīhassa nadanaṃ dhuvaṃ;

Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassataṃ.

Yathā āpannasattānaṃ, bhāramoropanaṃ dhuvaṃ;

Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassataṃ.

Handa buddhakare dhamme, vicināmi ito cito;

Uddhaṃ adho dasa disā, yāvatā dhammadhātuyā.

Vicinanto tadādakkhiṃ, paṭhamaṃ dānapāramiṃ;

Pubbakehi mahesīhi, anuciṇṇaṃ mahāpathaṃ.

Imaṃ tvaṃ paṭhamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya;

Dānapāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi.

Yathāpi kumbho sampuṇṇo, yassa kassaci adhokato;

Vamate vudakaṃ nissesaṃ, na tattha parirakkhati.

Tatheva yācake disvā, hīnamukkaṭṭhamajjhime;

Dadāhi dānaṃ nissesaṃ, kumbho viya adhokato.

Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare;

Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā.

Vicinanto tadādakkhiṃ, dutiyaṃ sīlapāramiṃ;

Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ.

Imaṃ tvaṃ dutiyaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya;

Sīlapāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi.

Yathāpi camarī vālaṃ, kismiñci paṭilaggitaṃ;

Upeti maraṇaṃ tattha, na vikopeti vāladhiṃ.

Tatheva catūsu bhūmīsu, sīlāni paripūraya;

Parirakkha sadā sīlaṃ, camarī viya vāladhiṃ.

Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare;

Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā.

Vicinanto tadādakkhiṃ, tatiyaṃ nekkhammapāramiṃ;

Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ.

Imaṃ tvaṃ tatiyaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya;

Nekkhammapāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi.

Yathā andughare puriso, ciravuttho dukhaṭṭito;

Na tattha rāgaṃ janeti, muttimeva gavesati.

Tatheva tvaṃ sabbabhave, passa andugharaṃ viya;

Nekkhammābhimukho hoti, bhavato parimuttiyā.

Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare;

Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā.

Vicinanto tadādakkhiṃ, catutthaṃ paññāpāramiṃ;

Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ.

Imaṃ tvaṃ catutthaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya;

Paññāpāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi.

Yathāpi bhikkhu bhikkhanto, hīnamukkaṭṭhamajjhime;

Kulāni na vivajjento, evaṃ labhati yāpanaṃ.

Tatheva tvaṃ sabbakālaṃ, paripucchaṃ budhaṃ janaṃ;

Paññāpāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi.

Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare;

Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā.

Vicinanto tadādakkhiṃ, pañcamaṃ vīriyapāramiṃ;

Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ.

Imaṃ tvaṃ pañcamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya;

Vīriyapāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi.

Yathāpi sīho migarājā, nisajjaṭṭhānacaṅkame;

Alīnavīriyo hoti, paggahitamano sadā.

Tatheva tvaṃ sabbabhave, paggaṇha vīriyaṃ daḷhaṃ;

Vīriyapāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi.

Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare;

Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā.

Vicinanto tadādakkhiṃ, chaṭṭhamaṃ khantipāramiṃ;

Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ.

Imaṃ tvaṃ chaṭṭhamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya;

Tattha advejjhamānaso, sambodhiṃ pāpuṇissasi.

Yathāpi pathavī nāma, sucimpi asucimpi ca;

Sabbaṃ sahati nikkhepaṃ, na karoti paṭighaṃ tayā.


就像夜晚结束，太阳升起是必然的；
同样，最尊贵的佛陀的语言，必定真实永恒。
就像睡醒的狮子，必定会咆哮；
同样，最尊贵的佛陀的语言，必定真实永恒。
就像背负重担的人，必定会放下重担；
同样，最尊贵的佛陀的语言，必定真实永恒。
好吧，我将从现在开始，仔细思量成佛之道；
遍观上下十方，以及整个法界。
我仔细思量，首先看到了布施波罗蜜；
这是过去诸佛，所遵循的伟大道路。
你应当首先坚定地确立，
修习布施波罗蜜，如果你想要证得菩提。
就像装满水的瓶子，底部有个洞；
水会全部流出，不会有任何残留。
同样，看到乞讨者，无论贫富贵贱，
都要毫无保留地布施，就像底部有洞的瓶子一样。
成佛之道不仅仅只有这些，
我还要思量其他，能够成就菩提的法。
我仔细思量，然后看到了持戒波罗蜜；
这是过去诸佛，所修习和奉行的。
你应当其次坚定地确立，
修习持戒波罗蜜，如果你想要证得菩提。
就像母牛的尾巴，被什么东西缠住；
它会死在那里，也不会放弃它的尾巴。
同样，在四个地方，都要圆满持戒；
永远守护戒律，就像母牛守护它的尾巴一样。
成佛之道不仅仅只有这些，
我还要思量其他，能够成就菩提的法。
我仔细思量，然后看到了出离波罗蜜；
这是过去诸佛，所修习和奉行的。
你应当再次坚定地确立，
修习出离波罗蜜，如果你想要证得菩提。
就像被关在厕所里的人，长时间待在那里非常痛苦；
他不会对那里产生贪恋，只想尽快出去。
同样，你应当视所有的存在，如同厕所一样；
专注于出离，从生死轮回中解脱。
成佛之道不仅仅只有这些，
我还要思量其他，能够成就菩提的法。
我仔细思量，然后看到了智慧波罗蜜；
这是过去诸佛，所修习和奉行的。
你应当再次坚定地确立，
修习智慧波罗蜜，如果你想要证得菩提。
就像比丘乞食，无论贫富贵贱，
都不会舍弃任何家庭，这样才能获得食物。
同样，你应当随时，向智者请教；
修习智慧波罗蜜，你将证得无上菩提。
成佛之道不仅仅只有这些，
我还要思量其他，能够成就菩提的法。
我仔细思量，然后看到了精进波罗蜜；
这是过去诸佛，所修习和奉行的。
你应当再次坚定地确立，
修习精进波罗蜜，如果你想要证得菩提。
就像狮子，百兽之王，在它的领地里，
永远充满活力，精神饱满。
同样，你应当在所有的存在中，坚定地保持精进；
修习精进波罗蜜，你将证得无上菩提。
成佛之道不仅仅只有这些，
我还要思量其他，能够成就菩提的法。
我仔细思量，然后看到了忍辱波罗蜜；
这是过去诸佛，所修习和奉行的。
你应当再次坚定地确立，
修习忍辱波罗蜜，怀着真诚之心，你将证得无上菩提。
就像大地，无论干净还是肮脏，
都能承受一切，不会有任何嗔恨。



Tatheva tvampi sabbesaṃ, sammānāvamānakkhamo;

Khantipāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi.

Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare;

Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā.

Vicinanto tadādakkhiṃ, sattamaṃ saccapāramiṃ;

Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ.

Imaṃ tvaṃ sattamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya;

Tattha advejjhavacano, sambodhiṃ pāpuṇissasi.

Yathāpi osamī nāma, tulābhūtā sadevake;

Samaye utuvasse vā, na vokkamati, vīthito.

Tatheva tvampi saccesu, mā vokkamasi vīthito;

Saccapāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi.

Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare;

Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā.

Vicinanto tadādakkhiṃ, aṭṭhamaṃ adhiṭṭhānapāramiṃ;

Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ.

Imaṃ tvaṃ aṭṭhamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya;

Tattha tvaṃ acalo hutvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi.

Yathāpi pabbato selo, acalo suppatiṭṭhito;

Na kampati bhusavātehi, sakaṭṭhāneva tiṭṭhati.

Tatheva tvampi adhiṭṭhāne, sabbadā acalo bhava;

Adhiṭṭhānapāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi.

Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare;

Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā.

Vicinanto tadādakkhiṃ, navamaṃ mettāpāramiṃ;

Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ.

Imaṃ tvaṃ navamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya;

Mettāya asamo hohi, yadi bodhiṃ pattumicchasi.

Yathāpi udakaṃ nāma, kalyāṇe pāpake jane;

Samaṃ pharati sītena, pavāheti rajomalaṃ.

Tatheva tvampi hitāhite, samaṃ mettāya bhāvaya;

Mettāpāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi.

Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare;

Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā.

Vicinanto tadādakkhiṃ, dasamaṃ upekkhāpāramiṃ;

Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ.

Imaṃ tvaṃ dasamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya;

Tulābhūto daḷho hutvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi.

Yathāpi pathavī nāma, nikkhittaṃ asuciṃ suciṃ;

Upekkhati ubhopete, kopānunayavajjitā.

Tatheva tvampi sukhadukkhe, tulābhūto sadā bhava;

Upekkhāpāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi.

Ettakāyeva te loke, ye dhammā bodhipācanā;

Tatuddhaṃ natthi aññatra, daḷhaṃ tattha patiṭṭhaha.

Ime dhamme sammasato, sabhāvarasalakkhaṇe;

Dhammatejena vasudhā, dasasahassī pakampatha.

Calatā ravati pathavī, ucchuyantaṃva pīḷitaṃ;

Telayante yathā cakkaṃ, evaṃ kampati medinī.

Yāvatā parisā āsi, buddhassa parivesane;

Pavedhamānā sā tattha, mucchitā sesi bhūmiyā.

Ghaṭānekasahassāni , kumbhīnañca satā bahū;

Sañcuṇṇamathitā tattha, aññamaññaṃ paghaṭṭitā.

Ubbiggā tasitā bhītā, bhantā byāthitamānasā;

Mahājanā samāgamma, dīpaṅkaramupāgamuṃ.

Kiṃ bhavissati lokassa, kalyāṇamatha pāpakaṃ;

Sabbo upadduto loko, taṃ vinodehi cakkhuma.

Tesaṃ tadā saññāpesi, dīpaṅkaro mahāmuni;

Vissatthā hotha mā bhātha, imasmiṃ pathavikampane.

Yamahaṃ ajja byākāsiṃ, buddho loke bhavissati;

Eso sammasati dhammaṃ, pubbakaṃ jinasevitaṃ.

Tassa sammasato dhammaṃ, buddhabhūmiṃ asesato;

Tenāyaṃ kampitā pathavī, dasasahassī sadevake.

Buddhassa vacanaṃ sutvā, mano nibbāyi tāvade;

Sabbe maṃ upasaṅkamma, punāpi abhivandisuṃ.


同样，你也要对所有人，无论赞叹还是侮辱，都能忍受；
修习忍辱波罗蜜，你将证得无上菩提。
成佛之道不仅仅只有这些，
我还要思量其他，能够成就菩提的法。
我仔细思量，然后看到了真诚波罗蜜；
这是过去诸佛，所修习和奉行的。
你应当再次坚定地确立，
修习真诚波罗蜜，真诚的语言，你将证得无上菩提。
就像秤砣，在所有事物中，
无论是合适的季节还是不合适的季节，都不会偏离道路。
同样，你也要在真理上，不偏离道路；
修习真诚波罗蜜，你将证得无上菩提。
成佛之道不仅仅只有这些，
我还要思量其他，能够成就菩提的法。
我仔细思量，然后看到了决意波罗蜜；
这是过去诸佛，所修习和奉行的。
你应当再次坚定地确立，
修习决意波罗蜜，坚定不移，你将证得无上菩提。
就像山上的岩石，稳固而不可动摇；
它不会被强风吹动，始终屹立在原地。
同样，你也要在决意上，始终坚定不移；
修习决意波罗蜜，你将证得无上菩提。
成佛之道不仅仅只有这些，
我还要思量其他，能够成就菩提的法。
我仔细思量，然后看到了慈爱波罗蜜；
这是过去诸佛，所修习和奉行的。
你应当再次坚定地确立，
修习慈爱波罗蜜，充满慈爱，如果你想要证得菩提。
就像水，无论对好人还是坏人，
都平等地带来清凉，洗去尘垢。
同样，你也要对所有众生，平等地修习慈爱；
修习慈爱波罗蜜，你将证得无上菩提。
成佛之道不仅仅只有这些，
我还要思量其他，能够成就菩提的法。
我仔细思量，然后看到了舍离波罗蜜；
这是过去诸佛，所修习和奉行的。
你应当再次坚定地确立，
修习舍离波罗蜜，保持平衡，坚定不移，你将证得无上菩提。
就像大地，无论扔下干净还是肮脏的东西，
都能平等地对待，没有喜欢或厌恶。
同样，你也要对快乐和痛苦，始终保持平衡；
修习舍离波罗蜜，你将证得无上菩提。
世间所有能够成就菩提的法，就是这些；
除此之外别无其他，坚定地奉行它们。
我正确地思量这些，包含一切意义的法，
凭借正法的威力，十方世界都震动起来。
大地摇晃发出巨响，如同被压迫的人发出呻吟；
就像旋转的车轮发出声音，大地也震动起来。
所有在佛陀周围的弟子，
都惊恐地昏倒在地。
成千上万的瓶子和罐子，
都被震碎，互相碰撞。
人们惊慌失措，恐惧不安，
迷茫而精神恍惚，
众人聚集在一起，来到燃灯佛面前。
世间将会发生什么，是好是坏？
整个世界都充满了恐惧，请为我们解惑。
伟大的圣者燃灯佛，对他们说道：
“请安心，不要害怕，大地之所以震动，
是因为我今天所说的，他将在未来成佛；
他正在正确地思量正法，过去诸佛所奉行的。
因为他正确地思量正法，彻底地证悟佛果，
所以大地才会震动，十方世界的一切众生。
听到佛陀的话语，我的心平静下来；
所有人都来到我面前，再次向我顶礼。



Samādayitvā buddhaguṇaṃ, daḷhaṃ katvāna mānasaṃ;

Dīpaṅkaraṃ namassitvā, āsanā vuṭṭhahiṃ tadā.

Dibbaṃ mānusakaṃ pupphaṃ, devā mānusakā ubho;

Samokiranti pupphehi, vuṭṭhahantassa āsanā.

Vedayanti ca te sotthiṃ, devā mānusakā ubho;

Mahantaṃ patthitaṃ tuyhaṃ, taṃ labhassu yathicchitaṃ.

Sabbītiyo vivajjantu, soko rogo vinassatu;

Mā te bhavantvantarāyā, phusa khippaṃ bodhimuttamaṃ.

Yathāpi samaye patte, pupphanti pupphino dumā;

Tatheva tvaṃ mahāvīra, buddhañāṇena pupphasu.

Yathā ye keci sambuddhā, pūrayuṃ dasapāramī;

Tatheva tvaṃ mahāvīra, pūrehi dasapāramī.

Yathā ye keci sambuddhā, bodhimaṇḍamhi bujjhare;

Tatheva tvaṃ mahāvīra, bujjhassu jinabodhiyaṃ.

Yathā ye keci sambuddhā, dhammacakkaṃ pavattayuṃ;

Tatheva tvaṃ mahāvīra, dhammacakkaṃ pavattaya.

Puṇṇamāye yathā cando, parisuddho virocati;

Tatheva tvaṃ puṇṇamano, viroca dasasahassiyaṃ.

Rāhumutto yathā sūriyo, tāpena atirocati;

Tatheva lokā muñcitvā, viroca siriyā tuvaṃ.

Yathā yā kāci nadiyo, osaranti mahodadhiṃ;

Evaṃ sadevakā lokā, osarantu tavantike.

Tehi thutappasattho so, dasa dhamme samādiya;

Te dhamme paripūrento, pavanaṃ pāvisī tadā.

Sumedhakathā niṭṭhitā.

Tadā te bhojayitvāna, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ;

Upagacchuṃ saraṇaṃ tassa, dīpaṅkarassa satthuno.

Saraṇāgamane kañci, nivesesi tathāgato;

Kañci pañcasu sīlesu, sīle dasavidhe paraṃ.

Kassaci deti sāmaññaṃ, caturo phalamuttame;

Kassaci asame dhamme, deti so paṭisambhidā.

Kassaci varasamāpattiyo, aṭṭha deti narāsabho;

Tisso kassaci vijjāyo, chaḷabhiññā pavecchati.

Tena yogena janakāyaṃ, ovadati mahāmuni;

Tena vitthārikaṃ āsi, lokanāthassa sāsanaṃ.

Mahāhanusabhakkhandho, dīpaṅkarasanāmako;

Bahū jane tārayati, parimoceti duggatiṃ.

Bodhaneyyaṃ janaṃ disvā, satasahassepi yojane;

Khaṇena upagantvāna, bodheti taṃ mahāmuni.

Paṭhamābhisamaye buddho, koṭisatamabodhayi;

Dutiyābhisamaye nātho, navutikoṭimabodhayi.

Yadā ca devabhavanamhi, buddho dhammadesayi;

Navutikoṭisahassānaṃ, tatiyābhisamayo ahu.

Sannipātā tayo āsuṃ, dīpaṅkarassa satthuno;

Koṭisatasahassānaṃ, paṭhamo āsi samāgamo.

Puna nāradakūṭamhi, pavivekagate jine;

Khīṇāsavā vītamalā, samiṃsu satakoṭiyo.

Yamhi kāle mahāvīro, sudassanasiluccaye;

Navutikoṭisahassehi, pavāresi mahāmuni.

Ahaṃ tena samayena, jaṭilo uggatāpano;

Antalikkhamhi caraṇo, pañcābhiññāsu pāragū.

Dasavīsasahassānaṃ, dhammābhisamayo ahu;

Ekadvinnaṃ abhisamayā, gaṇanāto asaṅkhiyā.

Vitthārikaṃ bāhujaññaṃ, iddhaṃ phītaṃ ahu tadā;

Dīpaṅkarassa bhagavato, sāsanaṃ suvisodhitaṃ.

Cattāri satasahassāni, chaḷabhiññā mahiddhikā;

Dīpaṅkaraṃ lokaviduṃ, parivārenti sabbadā.

Ye keci tena samayena, jahanti mānusaṃ bhavaṃ;

Appattamānasā sekhā, garahitā bhavanti te.

Supupphitaṃ pāvacanaṃ, arahantehi tādihi;

Khīṇāsavehi vimalehi, upasobhati sadevake.

Nagaraṃ rammavatī nāma, sudevo nāma khattiyo;

Sumedhā nāma janikā, dīpaṅkarassa satthuno.

Sumaṅgalo ca tisso ca, ahesuṃ aggasāvakā;

Sāgato nāmupaṭṭhāko, dīpaṅkarassa satthuno.


确立佛陀的功德，坚定心念，
顶礼燃灯佛后，我从座位上起身。
天神和人类，
都抛洒天界和人间的鲜花，在我起身时。
天神和人类，
都祝福我：“愿你的伟大愿望，如你所愿实现。
愿一切苦难都消失，愿悲伤和疾病都消除；
愿你没有障碍，迅速证得无上菩提。
就像在合适的季节，开花的树木盛开；
同样，大雄大力，你也要以佛陀的智慧绽放。
就像所有佛陀，圆满了十波罗蜜；
同样，大雄大力，你也要圆满十波罗蜜。
就像所有佛陀，在菩提树下证悟；
同样，大雄大力，你也要证得佛陀的菩提。
就像所有佛陀，转动法轮；
同样，大雄大力，你也要转动法轮。
就像在月圆之夜，月亮清净明亮地照耀；
同样，你也要以圆满的心，照耀十方世界。
就像摆脱罗睺的太阳，以光芒照耀；
同样，你也要度脱众生，以你的光芒照耀。
就像所有的河流，都流入大海；
同样，十方世界的一切众生，都将归依于你。”
他称赞我确立的这十种法，
我圆满这些法后，进入禅定。
善慧的故事到此结束。
那时，他们供养了世间引导者及其僧众，
皈依了导师燃灯佛。
如来为一些人授予皈依，
为一些人授予五戒，以及十种圆满的戒律。
为一些人授予四种殊胜的圣果，
为一些人讲解深奥的法，授予神足通。
这位人中之雄，为一些人授予八种禅定，
为一些人授予三种明，以及六种神通。
伟大的圣者以此方式教导人们，
世间之主的教法因此得以广泛传播。
伟大的燃灯佛，
度脱了无数众生，使他们从恶道中解脱。
看到需要教导的人们，即使相隔数百千由旬，
伟大的圣者也会瞬间到达，教导他们。
佛陀在第一次说法时，教化了一百亿人；
佛陀在第二次说法时，教化了九十亿人。
当佛陀在天界说法时，
第三次说法教化了九十亿人。
燃灯佛举行了三次法会，
第一次法会有一百亿人参加。
然后在人与天人聚集的地方，这位远离喧嚣的佛陀，
与一百亿清净的、断除烦恼的阿罗汉们聚集在一起。
当大雄大力在美丽的Sudassana山修行时，
伟大的圣者与九十亿人一起居住。
那时我是一位苦行者，头顶炽热苦行，
在空中行走，精通五种神通。
有十二万两千人，证得了圣果；
证得一果和二果的人，数不胜数。
那时，神通广大，法力无边，
燃灯佛的教法，清净无染。
四十万位拥有六种神通的大力阿罗汉，
始终围绕着世间之眼燃灯佛。
那时，所有舍弃人身的人，
如果还没有证得圣果，将会受到责备。
佛陀的教法，像鲜花一样盛开，
由阿罗汉等清净的、断除烦恼的人们，在世间传扬。
都城名为Rammati，国王名为Sudeva，
燃灯佛的母亲名为Sumedha。
Sumaṅgala和另外两位，是他的上首弟子；
Sāgata是燃灯佛的侍者。



Nandā ceva sunandā ca, ahesuṃ aggasāvikā;

Bodhi tassa bhagavato, pipphalīti pavuccati.

Asītihatthamubbedho, dīpaṅkaro mahāmuni;

Sobhati dīparukkhova, sālarājāva pupphito;

Pabhā vidhāvati tassa, samantā dvādasayojane.

Satasahassavassāni, āyu tassa mahesino;

Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ.

Jotayitvāna saddhammaṃ, santāretvā mahājanaṃ;

Jalitvā aggikkhandhova, nibbuto so sasāvako.

Sā ca iddhi so ca yaso, tāni ca pādesu cakkaratanāni;

Sabbaṃ tamantarahitaṃ, nanu rittā sabbasaṅkhārāti.

Dīpaṅkarassa bhagavato aparabhāge ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā koṇḍañño nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā ahesuṃ. Paṭhamasannipāte koṭisatasahassaṃ. Dutiye koṭisahassaṃ, tatiye navutikoṭiyo.

Tadā bodhisatto vijitāvī nāma cakkavattī hutvā koṭisatasahassasaṅkhassa buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi. Satthā bodhisattaṃ ‘‘buddho bhavissatī’’ti byākaritvā dhammaṃ desesi. So satthu dhammakathaṃ sutvā rajjaṃ niyyātetvā pabbaji. So tīṇi piṭakāni uggahetvā aṭṭha samāpattiyo, pañca ca abhiññāyo uppādetvā aparihīnajjhāno brahmaloke nibbatti. Koṇḍaññabuddhassa pana rammavatī nāma nagaraṃ, sunando nāma khattiyo pitā, sujātā nāma mātā, bhaddo ca subhaddo ca dve aggasāvakā, anuruddho nāma upaṭṭhāko, tissā ca upatissā ca dve aggasāvikā, sālakalyāṇī bodhi, aṭṭhāsītihatthubbedhaṃ sarīraṃ, vassasatasahassaṃ āyuppamāṇaṃ ahosi.

Tassa aparabhāge ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā ekasmiṃyeva kappe cattāro buddhā nibbattiṃsu maṅgalo sumano revato sobhitoti. Maṅgalassa pana bhagavato tīsu sāvakasannipātesu paṭhamasannipāte koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ. Dutiye koṭisahassaṃ. Tatiye navutikoṭiyo. Vemātikabhātā panassa ānandakumāro nāma navutikoṭisaṅkhyāya parisāya saddhiṃ dhammasavanatthāya satthu santikaṃ agamāsi, satthā tassa anupubbikathaṃ kathesi. So saddhiṃ parisāya saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Satthā tesaṃ kulaputtānaṃ pubbacariyakaṃ olokento iddhimayapattacīvarassa upanissayaṃ disvā dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā ‘‘etha bhikkhavo’’ti āha. Sabbe taṅkhaṇaññeva iddhimayapattacīvaradharā saṭṭhivassikattherā viya ākappasampannā hutvā satthāraṃ vanditvā parivārayiṃsu ayamassa tatiyo sāvakasannipāto ahosi.


Nandā和Sunandā，是他的上首女弟子；
他的菩提树，被称为Pipphali。
伟大的圣者燃灯佛，身高八十腕尺，
如同盛开的娑罗树王，光彩照人；
他的光芒，遍及周围十二由旬。
这位伟大圣者的寿命，长达十万岁；
他住世这么长时间，度脱了无数众生。
宣扬了正法，度脱了无数众生之后，
他像燃烧的火堆一样，连同他的弟子们一起涅槃。
他的神通、他的名望、他脚下的**，
这一切都消失了，一切有为法，都是空无的。
燃灯佛之后，经过一个阿僧祇劫，出现了名为拘留孙佛的导师。他也举行了三次**。第一次**有一百亿比丘参加。第二次有一千万比丘参加，第三次有九十亿比丘参加。
那时，菩萨名为Vijitāvī，是一位转轮圣王，他向以佛陀为首的一百亿比丘僧众，进行了盛大的布施。导师预言他将成佛，并为他宣讲佛法。他听闻佛陀说法后，舍弃王位出家。他学习了三藏，证得了八种禅定和五种神通，由于他不间断地禅修，死后往生于梵天界。拘留孙佛的都城名为Rammati，他的父亲是国王Sunanda，母亲名为Sujātā，两位上首弟子是Bhadda和Subhadda，侍者名为Anuruddha，两位上首女弟子是Tissa和Upatissa，菩提树名为Sālakalyaṇī，身高八十八腕尺，寿命长达十万岁。
他之后，经过一个阿僧祇劫，在同一个劫中出现了四位佛陀：Krakucchanda、Kanakamuni、Kassapa和释迦牟尼。拘留孙佛在三次中，第一次有一百亿比丘参加。第二次有一千万比丘参加。第三次有九十亿比丘参加。他的同母异父兄弟，名为Ānandakumāra，与九十亿弟子一起，来到佛陀面前听闻佛法。佛陀为他们循序渐进地宣讲佛法。他与弟子们一起证得了阿罗汉果，获得了神足通。佛陀观察到这些人的过去，看到他们依靠神通获得的衣钵，便伸出右手说：“来吧，比丘们。”他们立刻都拿着神通获得的衣钵，如同已经出家六十年的长老一样，威仪具足，顶礼佛陀后围绕在他身边。这是他的第三次**。


Yathā pana aññesaṃ buddhānaṃ samantā asītihatthappamāṇāyeva sarīrappabhā hoti, na, evaṃ tassa. Tassa pana bhagavato sarīrappabhā niccakālaṃ dasasahassilokadhātuṃ pharitvā aṭṭhāsi. Rukkhapathavīpabbatasamuddādayo antamaso ukkhaliyādīni upādāya suvaṇṇapaṭa pariyonaddhā viya ahesuṃ. Āyuppamāṇaṃ panassa navutivassasahassāni ahosi. Ettakaṃ kālaṃ candimasūriyādayo attano pabhāya virocituṃ nāsakkhiṃsu, rattindivaparicchedo na paññāyittha. Divā sūriyālokena viya sattā niccaṃ buddhālokeneva vicariṃsu. Sāyaṃ pupphitānaṃ kusumānaṃ, pāto ravanakasakuṇānañca vasena loko rattindivaparicchedaṃ sallakkhesi . Kiṃ pana aññesaṃ buddhānaṃ ayamānubhāvo natthīti? No natthi, tepi hi ākaṅkhamānā dasasahassiṃ vā lokadhātuṃ, tato vā bhiyyo ābhāya phareyyuṃ. Maṅgalassa pana bhagavato pubbapatthanāvasena aññesaṃ byāmappabhā viya sarīrappabhā niccameva dasasahassilokadhātuṃ pharitvā aṭṭhāsi.

So kira bodhisattacariyakāle vessantarasadise attabhāve ṭhito saputtadāro vaṅkapabbatasadise pabbate vasi. Atheko kharadāṭhiko nāma yakkho mahāpurisassa dānajjhāsayataṃ sutvā brāhmaṇavaṇṇena upasaṅkamitvā mahāsattaṃ dve dārake yāci. Mahāsatto ‘‘dadāmi brāhmaṇassa puttake’’ti haṭṭhapahaṭṭho udakapariyantaṃ pathaviṃ kampento dvepi dārake adāsi. Yakkho caṅkamanakoṭiyaṃ ālambanaphalakaṃ nissāya ṭhatvā passantasseva mahāsattassa muḷālakalāpaṃ viya dve dārake khādi. Mahāpurisassa yakkhaṃ oloketvā vivaṭamatte aggijālaṃ viya lohitadhāraṃ uggiramānaṃ tassa mukhaṃ disvāpi kesaggamattampi domanassaṃ nuppajji, ‘‘sudinnaṃ vata me dāna’’nti cintayato panassa sarīre mahantaṃ pītisomanassaṃ udapādi. So ‘‘imassa me nissandena anāgate imināva nīhārena sarīrato rasmiyo nikkhamantū’’ti patthanaṃ akāsi. Tassa taṃ patthanaṃ nissāya buddhabhūtassa sarīrato rasmiyo nikkhamitvā ettakaṃ ṭhānaṃ phariṃsu.

Aparampissa pubbacaritaṃ atthi. So kira bodhisattakāle ekassa buddhassa cetiyaṃ disvā ‘‘imassa buddhassa mayā jīvitaṃ pariccajituṃ vaṭṭatī’’ti daṇḍakadīpikāveṭhananiyāmena sakalasarīraṃ veṭhāpetvā ratanamattamakulaṃ satasahassagghanikaṃ suvaṇṇapātiṃ sappissa pūrāpetvā tattha sahassavaṭṭiyo jālāpetvā taṃ sīsenādāya sakalasarīraṃ jālāpetvā cetiyaṃ padakkhiṇaṃ karonto sakalarattiṃ vītināmesi. Evaṃ yāva aruṇuggamanā vāyamantassāpissa lomakūpamattampi usumaṃ na gaṇhi, padumagabbhaṃ paviṭṭhakālo viya ahosi. Dhammo hi nāmesa attānaṃ rakkhantaṃ rakkhati. Tenāha bhagavā –

‘‘Dhammo have rakkhati dhammacāriṃ,

Dhammo suciṇṇo sukhamāvahāti;

Esānisaṃso dhamme suciṇṇe,

Na duggatiṃ gacchati dhammacārī’’ti. (theragā. 303; jā. 1.10.102; 1.

不像其他佛陀那样，周身的光芒只有八十腕尺，他的光芒并非如此。这位世尊的光芒，恒常遍布十方世界。树木、大地、山脉、海洋等等，乃至最小的臼等等，都像被黄金覆盖一样闪耀。他的寿命长达九十万岁。在这段时间里，日月都无法以自身的光芒照耀，昼夜的分别也无法辨识。众生始终在佛光照耀下生活，如同白昼的阳光一般。人们只能通过夜晚盛开的花朵和鸣叫的鸟儿，来判断昼夜。难道其他佛陀没有这样的神通力吗？并非没有，他们如果愿意，也可以让光芒遍布十方世界，甚至更远。但由于拘留孙佛过去世的发愿，他的光芒不像其他佛陀那样，而是恒常遍布十方世界。
据说，他在菩萨修行时期，处于名为Vessantara的本生状态，与妻子儿女居住在一座名为Vaṅka的环状山上。那时，一个名叫Kharadāṭhika的夜叉，听说了这位大人物乐善好施的名声，便化身为婆罗门来到他面前，向这位菩萨讨要两个孩子。菩萨欣然答应：“我把孩子给婆罗门。”他欢喜地，使大地都震动起来，把两个孩子都给了他。夜叉站在山顶的平台上，当着菩萨的面，像吃甘蔗一样把两个孩子吃了。菩萨看着夜叉，看到他张开的嘴里喷出像火焰一样的血流，却丝毫没有生起嗔恨，反而心想：“我的布施真是太好了。”他心中生起了巨大的喜悦。他发愿：“愿我未来以此功德，让光芒从我的身体发出。”由于他的这个愿望，在他成佛后，光芒从他的身体发出，遍布如此广阔的范围。
他还有另一个过去世的故事。据说，在菩萨修行时期，他看到一座佛塔，心想：“我应该为了这位佛陀舍弃生命。”他用点燃的灯芯缠绕全身，将盛满珍宝、价值百万两黄金的金钵装满酥油，点燃一千盏灯，然后用狮吼声点燃全身，绕着佛塔行走，度过整个夜晚。直到黎明，燃烧的酥油也没有烧到他一根毫毛，就像他进入莲花花蕾一样。正法确实能保护奉行正法的人。因此，世尊说：
“正法保护奉行正法的人，
修习正法带来安乐；
这是修习正法的益处，
奉行正法的人不会堕入恶道。” (长老偈 303; 本生经 1.10.102; 1.

15.385);

Imassāpi kammassa nissandena tassa bhagavato sarīrobhāso dasasahassilokadhātuṃ pharitvā aṭṭhāsi.

Tadā amhākaṃ bodhisatto suruci nāma brāhmaṇo hutvā ‘‘satthāraṃ nimantessāmī’’ti upasaṅkamitvā madhuradhammakathaṃ sutvā ‘‘sve mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhatha bhante’’ti āha. Brāhmaṇa kittakehi te bhikkhūhi atthoti, kittakā pana vo bhante parivārā bhikkhūti. Tadā satthu paṭhamasannipātoyeva hoti. Tasmā ‘‘koṭisatasahassa’’nti āha. ‘‘Bhante, sabbehipi saddhiṃ mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti āha. Satthā adhivāsesi. Brāhmaṇo svātanāya nimantetvā gehaṃ gacchanto cintesi ‘‘ahaṃ ettakānaṃ bhikkhūnaṃ yāgubhattavatthādīni dātuṃ no na sakkomi, nisīdanaṭṭhānaṃ pana kathaṃ bhavissatī’’ti. Tassa sā cintā caturāsītiyojanasahassamatthake ṭhitassa devarañño paṇḍukambalasilāsanassa uṇhabhāvaṃ janesi. Sakko ‘‘ko nu kho maṃ imasmā ṭhānā cāvetukāmo’’ti dibbacakkhunā olokento mahāpurisaṃ disvā ‘‘ayaṃ suruci brāhmaṇo buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā nisīdanaṭṭhānatthāya cintesi, mayāpi tattha gantvā puññakoṭṭhāsaṃ gahetuṃ vaṭṭatī’’ti vaḍḍhakivaṇṇaṃ nimminitvā vāsipharasuhattho mahāpurisassa purato pāturahosi. ‘‘Atthi nu kho kassaci bhatiyā kattabbakicca’’nti āha. Mahāpuriso taṃ disvā ‘‘kiṃ kammaṃ karissasī’’ti āha. Mama ajānanasippaṃ nāma natthi, gehaṃ vā maṇḍapaṃ vā yo yaṃ kāreti, tassa taṃ kātuṃ jānāmīti. Tena hi mayhaṃ kammaṃ atthīti. Kiṃ, ayyāti? Svātanāya me koṭisatasahassabhikkhū nimantitā, tesaṃ nisīdanamaṇḍapaṃ karissasīti. Ahaṃ nāma kareyyaṃ, sace me bhatiṃ dātuṃ sakkhissathāti. Sakkhissāmi, tātāti. ‘‘Sādhu karissāmī’’ti gantvā ekaṃ padesaṃ olokesi.


正是因为这项功德，这位世尊的光芒遍布十方世界。
那时，我们的菩萨是一位名叫Suruci的婆罗门，他前去邀请佛陀，听了佛陀美妙的法语后，说：“尊者，请接受我的供养。”婆罗门问：“您有多少比丘弟子？您的随行比丘有多少？”那时正是佛陀的第一次**。因此佛陀回答说：“一百亿。”婆罗门说：“尊者，请您和所有弟子都接受我的供养。”佛陀应允了。婆罗门邀请了佛陀后，在回家的路上心想：“我无法供养这么多比丘的食物、衣服等等，更不用说座位了。”他正想着这个问题，帝释天在他头顶八万四千由旬的Pandu камbala石座上，感觉到了热度。帝释天用天眼观察，想知道是谁想让他离开这个座位，他看到了这位大人物，心想：“这位Suruci婆罗门邀请了以佛陀为首的比丘僧众，正在为座位发愁，我也应该去那里，获得功德。”他变化成一位建筑师，手持斧头，出现在这位大人物面前。“您有什么需要做的工作吗？”他说。菩萨看到他，问道：“你会做什么工作？”他说：“我没有不会的技艺，无论是谁想建造房屋或亭台楼阁，我都会做。”菩萨说：“那正好我有工作给你。”“什么工作，先生？”“我邀请了一百亿比丘来应供，你能为他们建造一个可以容纳他们的亭台楼阁吗？”“我可以，如果您能提供食物。”“我可以提供。”“好，我这就去做。”他走到一块地方，环顾四周。


Dvādasaterasayojanappamāṇo padeso kasiṇamaṇḍalaṃ viya samatalo ahosi. So ‘‘ettake ṭhāne sattaratanamayo maṇḍapo uṭṭhahatū’’ti cintetvā olokesi. Tāvadeva pathaviṃ bhinditvā maṇḍapo uṭṭhahi. Tassa suvaṇṇamayesu thambhesu rajatamayā ghaṭakā ahesuṃ, rajatamayesu thambhesu suvaṇṇamayā, maṇitthambhesu pavāḷamayā, pavāḷatthambhesu maṇimayā, sattaratanamayesu thambhesu sattaratanamayāva ghaṭakā ahesuṃ. Tato ‘‘maṇḍapassa antarantena kiṅkiṇikajālaṃ olambatū’’ti olokesi. Saha olokaneneva kiṅkiṇikajālaṃ olambi, yassa mandavāteritassa pañcaṅgikasseva tūriyassa madhurasaddo niggacchati. Dibbasaṅgītivattanakālo viya ahosi. ‘‘Antarantarā gandhadāmamālādāmāni olambantū’’ti cintesi. Tāvadeva dāmāni olambiṃsu. ‘‘Koṭisatasahassasaṅkhyānaṃ bhikkhūnaṃ āsanāni ca ādhārakāni ca pathaviṃ bhinditvā uṭṭhahantū’’ti cintesi. Tāvadeva uṭṭhahiṃsu. ‘‘Koṇe koṇe ekekā udakacāṭiyo uṭṭhahantū’’ti cintesi, tāvadeva udakacāṭiyo uṭṭhahiṃsu ettakaṃ māpetvā brāhmaṇassa santikaṃ gantvā ‘‘ehi ayya tava maṇḍapaṃ oloketvā mayhaṃ bhatiṃ dehī’’ti āha. Mahāpuriso gantvā maṇḍapaṃ olokesi . Olokentassevassa sakalasarīraṃ pañcavaṇṇāya pītiyā nirantaraṃ phuṭaṃ ahosi. Athassa maṇḍapaṃ oloketvā etadahosi ‘‘nāyaṃ maṇḍapo manussabhūtena kato, mayhaṃ pana ajjhāsayaṃ mayhaṃ guṇaṃ āgamma addhā sakkassa bhavanaṃ uṇhaṃ ahosi. Tato sakkena devaraññā ayaṃ maṇḍapo kārito bhavissatī’’ti. ‘‘Na kho pana me yuttaṃ evarūpe maṇḍape ekadivasaṃyeva dānaṃ dātuṃ, sattāhaṃ dassāmī’’ti cintesi.


十二由旬.1 范围的地方，像磨光的宝石（指经过打磨的宝石或水晶）一样平坦。他心想：“但愿如此大的地方涌现出一座七宝的殿堂！”便观察起来。就在那时，一座殿堂破地而出。它的金柱子上装着银质的坛罐，银柱子上装着金质的坛罐，宝石柱子上装着珊瑚质的坛罐，珊瑚柱子上装着宝石质的坛罐，七宝柱子上装着七宝质的坛罐。然后，他又想：“但愿殿堂的内部悬挂着金铃网！”随着他的心念，金铃网就悬挂了起来，那被微风吹动的金铃网，发出五种乐器合奏一样的美妙声音，如同天神的音乐演奏一般。“但愿到处都悬挂着散发香气的花环！”他想。顷刻间，花环就悬挂了起来。“但愿破地而出百千万计的比丘的座位和靠背！”他想。顷刻间，就涌现了出来。“但愿在每个角落都出现一个水瓶！”他想，顷刻间，水瓶就出现了。安排好这一切之后，他来到婆罗门面前，说道：“先生，请来看看您的殿堂，然后给我食物吧！” 大人物去看了殿堂。就在他观看的时候，他的全身都充满了五彩的喜悦。看了殿堂之后，他心想：“这座殿堂不是人类所能建造的，但由于我的愿望，我的功德，帝释天的宫殿变得滚烫。因此，这座殿堂一定是帝释天建造的。” “我不应该只在一个这样的殿堂里布施一天，我要布施七天。”他想。


Bāhirakadānañhi tattakampi samānaṃ bodhisattānaṃ tuṭṭhiṃ kātuṃ na sakkoti. Alaṅkatasīsaṃ pana chinditvā añjitaakkhīni uppāṭetvā, hadayamaṃsaṃ vā uppāṭetvā dinnakāle bodhisattānaṃ cāgaṃ nissāya tuṭṭhi nāma hoti. Amhākampi hi bodhisattassa sivijātake devasikaṃ pañcasatasahassakahāpaṇāni vissajjetvā catūsu nagaradvāresu, majjhe nagare ca dānaṃ dadantassa taṃ dānaṃ tuṭṭhiṃ uppādetuṃ nāsakkhi. Yadā panassa brāhmaṇavaṇṇena āgantvā sakko devarājā akkhīni yāci, tadā tāni uppāṭetvā dadamānasseva hāso uppajji, kesaggamattampi cittassa aññathattaṃ nāhosi. Evaṃ dānaṃ nissāya bodhisattānaṃ titti nāma natthi. Tasmā sopi mahāpuriso ‘‘sattāhaṃ mayā koṭisatasahassasaṅkhyānaṃ bhikkhūnaṃ dānaṃ dātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā tasmiṃ maṇḍape buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nisīdāpetvā sattāhaṃ gavapānaṃ nāma adāsi. Gavapānanti mahante mahante kolambe khīrassa pūretvā uddhanesu āropetvā ghanapākapakke khīre thoke taṇḍule pakkhipitvā pakkamadhusakkaracuṇṇasappīhi abhisaṅkhataṃ bhojanaṃ vuccati. Manussāyeva pana parivisituṃ nāsakkhiṃsu, devāpi ekantarikā hutvā parivisiṃsu. Dvādasaterasayojanappamāṇaṃ ṭhānampi bhikkhū gaṇhituṃ nappahotiyeva. Te pana bhikkhū attano ānubhāvena nisīdiṃsu. Pariyosānadivase sabbabhikkhūnaṃ pattāni dhovāpetvā bhesajjatthāya sappinavanītatelamadhuphāṇitānaṃ pūretvā ticīvarehi saddhiṃ adāsi. Saṅghanavakabhikkhunā laddhaticīvarasāṭakā satasahassagghanikā ahesuṃ. Satthā anumodanaṃ karonto ‘‘ayaṃ puriso evarūpaṃ mahādānaṃ adāsi, ko nu kho bhavissatī’’ti upadhārento ‘‘anāgate kappasatasahassādhikānaṃ dvinnaṃ asaṅkhyeyyānaṃ matthake gotamo nāma buddho bhavissatī’’ti disvā mahāpurisaṃ āmantetvā ‘‘tvaṃ ettakaṃ nāma kālaṃ atikkamitvā gotamo nāma buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Mahāpuriso byākaraṇaṃ sutvā ‘‘ahaṃ kira buddho bhavissāmi, ko me gharāvāsena attho , pabbajissāmī’’ti cintetvā tathārūpaṃ sampattiṃ kheḷapiṇḍaṃ viya pahāya satthu santike pabbaji. Pabbajitvā ca buddhavacanaṃ uggaṇhitvā abhiññā, samāpattiyo ca nibbattetvā āyupariyosane brahmaloke nibbatti.

Maṅgalassa pana bhagavato uttaraṃ nāma nagaraṃ ahosi. Pitāpi uttaro nāma khattiyo, mātāpi uttarā nāma, sudevo ca dhammaseno ca dve aggasāvakā, pālito nāma upaṭṭhāko, sīvalī ca asokā ca dve aggasāvikā, nāgarukkho bodhi, aṭṭhāsītihatthubbedhaṃ sarīraṃ ahosi. Navutivassasahassāni ṭhatvā parinibbute pana tasmiṃ ekappahāreneva dasacakkavāḷasahassāni ekandhakārāni ahesuṃ. Sabbacakkavāḷesu manussānaṃ mahantaṃ ārodanaparidevanaṃ ahosi.



1. 外施即使那样多，也不能让菩萨生起欢喜。即使砍下装饰的头，挖出涂抹的眼珠，或者挖出心脏的肉，在布施的时候，菩萨依靠布施，也没有什么欢喜。我们菩萨在鹿子本生中，在四个城门以及城中布施了价值五十万金钱的物品，那样的布施也不能让他生起欢喜。当一个婆罗门装扮的释提桓因来向他乞求眼睛的时候，他挖出眼睛布施时，反而生起了笑容，内心没有丝毫的不安。依靠这样的布施，菩萨也没有厌足。因此这位大男子心想：“我应该布施给以亿百千计数的比丘们七天。”于是，他就在那座大殿里，让以佛为首的比丘僧坐下，布施了七天的牛乳粥。牛乳粥，指的是：在大坛子里装满牛乳，放在炉子上，在浓稠的牛乳里放入少许米，煮熟后，加上蜂蜜、砂糖、酥油，这样的食物就叫做牛乳粥。人们都没有办法吃完，即使是诸天也靠近来吃。方圆十二或十三由旬的地方，比丘们都无法全部容纳。那些比丘们就凭借各自的神通力坐下。在最后一天，他让人洗干净所有比丘们的钵，装满酥油、牛油、蜂蜜、石蜜，作为药品，连同袈裟一起布施。僧中的长老比丘们得到的袈裟衣服，价值百千。世尊随喜功德，心想：“这个人布施了如此盛大的布施，他会是谁呢？”于是观察，看到在未来超过百千劫的两无量劫之后，将有位名叫瞿昙的佛出现，于是叫来这位大男子，说道：“你经过如此长的时间之后，将成为名叫瞿昙的佛。”
2. 大男子听到授记之后，心想：“我竟然会成为佛，居家生活还有什么意义呢？我要出家。”于是舍弃了那样的财产，如同舍弃玩耍的泥团一样，在世尊面前出家。出家之后，学习佛法，证得了神通和禅定，命终之后，往生于梵天界。
3. 未来佛名叫吉祥，他的都城名叫 Uttara（北方城），父亲名叫 Uttara（北方）王，母亲名叫 Uttarā（北方女），两位上首弟子名叫 Sudeva（善天）和 Dhammasena（法军），侍者名叫 Pālita（守护），两位上首女弟子名叫 Sīvalī（吉祥女）和 Asokā（无忧女），菩提树是龙树，佛身高达八十八腕尺。住世九十千岁后般涅槃，在他般涅槃后的一天，十千世界陷入一片黑暗。在所有世界中，人们都发出巨大的哭泣和哀号。


Evaṃ dasasahassilokadhātuṃ andhakāraṃ katvā parinibbutassa tassa bhagavato aparabhāge sumano nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā. Paṭhamasannipāte koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ. Dutiye kañcanapabbatamhi navutikoṭisahassāni, tatiye asītikoṭisahassāni. Tadā mahāsatto atulo nāma nāgarājā ahosi mahiddhiko mahānubhāvo, so ‘‘buddho uppanno’’ti sutvā ñātisaṅghaparivuto nāgabhavanā nikkhamitvā koṭisatasahassabhikkhuparivārassa tassa bhagavato dibbatūriyehi upahāraṃ kārāpetvā mahādānaṃ pavattetvā paccekaṃ dussayugāni datvā saraṇesu patiṭṭhāsi. Sopi naṃ satthā ‘‘anāgate buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Tassa bhagavato nagaraṃ mekhalaṃ nāma ahosi, sudatto nāma rājā pitā, sirimā nāma mātā, saraṇo ca bhāvitatto ca dve aggasāvakā, udeno nāma upaṭṭhāko, soṇā ca upasoṇā ca dve aggasāvikā, nāgarukkhova bodhi, navutihatthubbedhaṃ sarīraṃ, navutiyeva vassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosīti.

Tassa aparabhāge revato nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā ahesuṃ, paṭhamasannipāte gaṇanā nāma natthi, dutiye koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ, tathā tatiye. Tadā bodhisatto atidevo nāma brāhmaṇo hutvā satthu dhammadesanaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhāya sirasmiṃ añjaliṃ ṭhapetvā tassa satthuno kilesappahāne vaṇṇaṃ vatvā uttarāsaṅgena pūjamakāsi. Sopi naṃ ‘‘buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Tassa pana bhagavato nagaraṃ sudhaññavatī nāma ahosi, pitā vipulo nāma khattiyo, mātāpi vipulā nāma, varuṇo ca brahmadevo ca dve aggasāvakā, sambhavo nāma upaṭṭhāko, bhaddā ca subhaddā ca dve aggasāvikā, nāgarukkhova bodhi, sarīraṃ asītihatthubbedhaṃ ahosi, āyu saṭṭhivassasahassānīti.

Tassa aparabhāge sobhito nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā, paṭhamasannipāte koṭisatabhikkhū ahesuṃ, dutiye navutikoṭiyo, tatiye asītikoṭiyo. Tadā bodhisatto ajito nāma brāhmaṇo hutvā satthu dhammadesanaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhāya buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi. Sopi naṃ ‘‘buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Tassa pana bhagavato nagaraṃ sudhammaṃ nāma ahosi, pitā sudhammo nāma rājā, mātāpi sudhammā nāma, asamo ca sunetto ca dve aggasāvakā, anomo nāma upaṭṭhāko, nakulā ca sujātā ca dve aggasāvikā, nāgarukkhova bodhi, aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ sarīraṃ ahosi, navuti vassasahassāni āyuppamāṇanti.

Tassa aparabhāge ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā ekasmiṃyeva kappe tayo buddhā nibbattiṃsu anomadassī, padumo, nāradoti. Anomadassissa bhagavato tayo sāvakasannipātā, paṭhame aṭṭha bhikkhusatasahassāni ahesuṃ, dutiye satta, tatiye cha tadā bodhisatto eko yakkhasenāpati ahosi mahiddhiko mahānubhāvo anekakoṭisatasahassānaṃ yakkhānaṃ adhipati. So ‘‘buddho uppanno’’ti sutvā āgantvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi. Satthāpi naṃ ‘‘anāgate buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Anomadassissa pana bhagavato candavatī nāma nagaraṃ ahosi, yasavā nāma rājā pitā, yasodharā nāma mātā, nisabho ca anomo ca dve aggasāvakā, varuṇo nāma upaṭṭhāko , sundarī ca sumanā ca dve aggasāvikā, ajjunarukkho bodhi, sarīraṃ aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ ahosi, vassasatasahassaṃ āyūti.



Evaṃ dasasahassilokadhātuṃ andhakāraṃ katvā parinibbutassa tassa bhagavato aparabhāge sumano nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā. Paṭhamasannipāte koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ. Dutiye kañcanapabbatamhi navutikoṭisahassāni, tatiye asītikoṭisahassāni. Tadā mahāsatto atulo nāma nāgarājā ahosi mahiddhiko mahānubhāvo, so ‘‘buddho uppanno’’ti sutvā ñātisaṅghaparivuto nāgabhavanā nikkhamitvā koṭisatasahassabhikkhuparivārassa tassa bhagavato dibbatūriyehi upahāraṃ kārāpetvā mahādānaṃ pavattetvā paccekaṃ dussayugāni datvā saraṇesu patiṭṭhāsi. Sopi naṃ satthā ‘‘anāgate buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Tassa bhagavato nagaraṃ mekhalaṃ nāma ahosi, sudatto nāma rājā pitā, sirimā nāma mātā, saraṇo ca bhāvitatto ca dve aggasāvakā, udeno nāma upaṭṭhāko, soṇā ca upasoṇā ca dve aggasāvikā, nāgarukkhova bodhi, navutihatthubbedhaṃ sarīraṃ, navutiyeva vassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosīti.

Tassa aparabhāge revato nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā ahesuṃ, paṭhamasannipāte gaṇanā nāma natthi, dutiye koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ, tathā tatiye. Tadā bodhisatto atidevo nāma brāhmaṇo hutvā satthu dhammadesanaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhāya sirasmiṃ añjaliṃ ṭhapetvā tassa satthuno kilesappahāne vaṇṇaṃ vatvā uttarāsaṅgena pūjamakāsi. Sopi naṃ ‘‘buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Tassa pana bhagavato nagaraṃ sudhaññavatī nāma ahosi, pitā vipulo nāma khattiyo, mātāpi vipulā nāma, varuṇo ca brahmadevo ca dve aggasāvakā, sambhavo nāma upaṭṭhāko, bhaddā ca subhaddā ca dve aggasāvikā, nāgarukkhova bodhi, sarīraṃ asītihatthubbedhaṃ ahosi, āyu saṭṭhivassasahassānīti.

Tassa aparabhāge sobhito nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā, paṭhamasannipāte koṭisatabhikkhū ahesuṃ, dutiye navutikoṭiyo, tatiye asītikoṭiyo. Tadā bodhisatto ajito nāma brāhmaṇo hutvā satthu dhammadesanaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhāya buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi. Sopi naṃ ‘‘buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Tassa pana bhagavato nagaraṃ sudhammaṃ nāma ahosi, pitā sudhammo nāma rājā, mātāpi sudhammā nāma, asamo ca sunetto ca dve aggasāvakā, anomo nāma upaṭṭhāko, nakulā ca sujātā ca dve aggasāvikā, nāgarukkhova bodhi, aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ sarīraṃ ahosi, navuti vassasahassāni āyuppamāṇanti.

Tassa aparabhāge ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā ekasmiṃyeva kappe tayo buddhā nibbattiṃsu anomadassī, padumo, nāradoti. Anomadassissa bhagavato tayo sāvakasannipātā, paṭhame aṭṭha bhikkhusatasahassāni ahesuṃ, dutiye satta, tatiye cha tadā bodhisatto eko yakkhasenāpati ahosi mahiddhiko mahānubhāvo anekakoṭisatasahassānaṃ yakkhānaṃ adhipati. So ‘‘buddho uppanno’’ti sutvā āgantvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi. Satthāpi naṃ ‘‘anāgate buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Anomadassissa pana bhagavato candavatī nāma nagaraṃ ahosi, yasavā nāma rājā pitā, yasodharā nāma mātā, nisabho ca anomo ca dve aggasāvakā, varuṇo nāma upaṭṭhāko , sundarī ca sumanā ca dve aggasāvikā, ajjunarukkho bodhi, sarīraṃ aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ ahosi, vassasatasahassaṃ āyūti.



Evaṃ dasasahassilokadhātuṃ andhakāraṃ katvā parinibbutassa tassa bhagavato aparabhāge sumano nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā. Paṭhamasannipāte koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ. Dutiye kañcanapabbatamhi navutikoṭisahassāni, tatiye asītikoṭisahassāni. Tadā mahāsatto atulo nāma nāgarājā ahosi mahiddhiko mahānubhāvo, so ‘‘buddho uppanno’’ti sutvā ñātisaṅghaparivuto nāgabhavanā nikkhamitvā koṭisatasahassabhikkhuparivārassa tassa bhagavato dibbatūriyehi upahāraṃ kārāpetvā mahādānaṃ pavattetvā paccekaṃ dussayugāni datvā saraṇesu patiṭṭhāsi. Sopi naṃ satthā ‘‘anāgate buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Tassa bhagavato nagaraṃ mekhalaṃ nāma ahosi, sudatto nāma rājā pitā, sirimā nāma mātā, saraṇo ca bhāvitatto ca dve aggasāvakā, udeno nāma upaṭṭhāko, soṇā ca upasoṇā ca dve aggasāvikā, nāgarukkhova bodhi, navutihatthubbedhaṃ sarīraṃ, navutiyeva vassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosīti.

Tassa aparabhāge revato nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā ahesuṃ, paṭhamasannipāte gaṇanā nāma natthi, dutiye koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ, tathā tatiye. Tadā bodhisatto atidevo nāma brāhmaṇo hutvā satthu dhammadesanaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhāya sirasmiṃ añjaliṃ ṭhapetvā tassa satthuno kilesappahāne vaṇṇaṃ vatvā uttarāsaṅgena pūjamakāsi. Sopi naṃ ‘‘buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Tassa pana bhagavato nagaraṃ sudhaññavatī nāma ahosi, pitā vipulo nāma khattiyo, mātāpi vipulā nāma, varuṇo ca brahmadevo ca dve aggasāvakā, sambhavo nāma upaṭṭhāko, bhaddā ca subhaddā ca dve aggasāvikā, nāgarukkhova bodhi, sarīraṃ asītihatthubbedhaṃ ahosi, āyu saṭṭhivassasahassānīti.

Tassa aparabhāge sobhito nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā, paṭhamasannipāte koṭisatabhikkhū ahesuṃ, dutiye navutikoṭiyo, tatiye asītikoṭiyo. Tadā bodhisatto ajito nāma brāhmaṇo hutvā satthu dhammadesanaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhāya buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi. Sopi naṃ ‘‘buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Tassa pana bhagavato nagaraṃ sudhammaṃ nāma ahosi, pitā sudhammo nāma rājā, mātāpi sudhammā nāma, asamo ca sunetto ca dve aggasāvakā, anomo nāma upaṭṭhāko, nakulā ca sujātā ca dve aggasāvikā, nāgarukkhova bodhi, aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ sarīraṃ ahosi, navuti vassasahassāni āyuppamāṇanti.

Tassa aparabhāge ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā ekasmiṃyeva kappe tayo buddhā nibbattiṃsu anomadassī, padumo, nāradoti. Anomadassissa bhagavato tayo sāvakasannipātā, paṭhame aṭṭha bhikkhusatasahassāni ahesuṃ, dutiye satta, tatiye cha tadā bodhisatto eko yakkhasenāpati ahosi mahiddhiko mahānubhāvo anekakoṭisatasahassānaṃ yakkhānaṃ adhipati. So ‘‘buddho uppanno’’ti sutvā āgantvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi. Satthāpi naṃ ‘‘anāgate buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Anomadassissa pana bhagavato candavatī nāma nagaraṃ ahosi, yasavā nāma rājā pitā, yasodharā nāma mātā, nisabho ca anomo ca dve aggasāvakā, varuṇo nāma upaṭṭhāko , sundarī ca sumanā ca dve aggasāvikā, ajjunarukkho bodhi, sarīraṃ aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ ahosi, vassasatasahassaṃ āyūti.



1. 如此这般，在十千世界化为一片黑暗之后，那位世尊般涅槃后的某一时间，出现了一位名叫苏摩那的佛陀。他也有三次弟子集会。第一次集会有一亿比丘，第二次在迦ñཙ那山有九十亿比丘，第三次有八十亿比丘。那时，一位名叫阿图罗的大力、大威势的龙王，听到“佛陀出现”的消息，便率领亲族眷属离开龙宫，为那一亿比丘围绕的世尊安排天乐供养，举办盛大的布施，并于佛法僧三宝皈依。那位佛陀也为他授记：“你未来将成佛。”
2. 那位世尊的都城名为Mekhala，父亲是名为Sudatta的国王，母亲名为Sirima，两位上首弟子是Saraṇa和Bhāvitatta，侍者名为Udena，两位上首女弟子是Soṇā和Upasoṇā，菩提树是龙华树，身高九十 हाथ，寿命九十万年。
3. 在他之后，出现了一位名叫勒瓦陀的佛陀。他也有三次弟子集会，第一次集会弟子数量不可计数，第二次有一亿比丘，第三次也是一样。那时，菩萨是一位名叫阿提提瓦的婆罗门，听闻佛陀说法后，皈依三宝，双手合十于头顶，赞叹那位佛陀断除烦恼的功德，并以北方胜妙的方式礼敬。佛陀也为他授记：“你未来将成佛。”
4. 那位世尊的都城名为Sudhaññavatī，父亲是名为Vipula的刹帝利，母亲也名为Vipulā，两位上首弟子是Varuṇa和Brahmadeva，侍者名为Sambhava，两位上首女弟子是Bhaddā和Subhaddā，菩提树是龙华树，身高八十 हाथ，寿命六十万年。
5. 在他之后，出现了一位名叫Sobhita的佛陀。他也有三次弟子集会，第一次集会有一百亿比丘，第二次有九十亿，第三次有八十亿。那时，菩萨是一位名叫Ajita的婆罗门，听闻佛陀说法后皈依三宝，并为以佛陀为首的僧团举办盛大的布施。佛陀也为他授记：“你未来将成佛。”
6. 那位世尊的都城名为Sudhamma，父亲是名为Sudhamma的国王，母亲也名为Sudhammā，两位上首弟子是Asama和Sunetta，侍者名为Anomo，两位上首女弟子是Nakulā和Sujātā，菩提树是龙华树，身高八十五 हाथ，寿命九十万年。
7. 在他之后，经过一个阿僧祇劫，在同一个劫中出现了三位佛陀：Anomadassī、Paduma和Nārada。Anomadassī佛陀有三次弟子集会，第一次有八百千比丘，第二次有七百千，第三次有六百千。那时，菩萨是一位大力、大威势的夜叉统帅，统领着亿万夜叉。他听到“佛陀出现”的消息，便前来为以佛陀为首的僧团举办盛大的布施。佛陀也为他授记：“你未来将成佛。”
8. Anomadassī佛陀的都城名为Candavatī，父亲是名为Yasavā的国王，母亲名为Yasodharā，两位上首弟子是Nisabha和Anomo，侍者名为Varuṇa，两位上首女弟子是Sundarī和Sumanā，菩提树是阿阇那树，身高八十五 हाथ，寿命十万年。


Sāṭakaṃ pajahiṃ tattha, navadosamupāgatanti etthāyaṃ anupubbikathā, tadā kira kuṭileṇacaṅkamādipaṭimaṇḍitaṃ pupphūpagaphalūpagarukkhasañchannaṃ ramaṇīyaṃ madhurasalilāsayaṃ apagatavāḷamigabhiṃsanakasakuṇaṃ pavivekakkhamaṃ assamaṃ māpetvā alaṅkatacaṅkamassa ubhosu antesu ālambanaphalakaṃ saṃvidhāya nisīdanatthāya caṅkamavemajjhe samatalaṃ muggavaṇṇasilaṃ māpetvā antopaṇṇasālāyaṃ jaṭāmaṇḍalavākacīratidaṇḍakuṇḍikādike tāpasaparikkhāre maṇḍape pānīyaghaṭapānīyasaṅkhapānīyasarāvāni aggisālāyaṃ aṅgārakapalladāruādīnīti evaṃ yaṃ yaṃ pabbajitānaṃ upakārāya saṃvattati, taṃ taṃ sabbaṃ māpetvā paṇṇasālāya bhittiyaṃ ‘‘ye keci pabbajitukāmā ime parikkhāre gahetvā pabbajantū’’ti akkharāni chinditvā devalokameva gate vissakammadevaputte sumedhapaṇḍito himavantapāde girikandarānusārena attano nivāsanānurūpaṃ phāsukaṭṭhānaṃ olokento nadīnivattane vissakammanimmitaṃ sakkadattiyaṃ ramaṇīyaṃ assamaṃ disvā caṅkamakoṭiṃ gantvā padavalañjaṃ apassanto ‘‘dhuvaṃ pabbajitā dhuragāme bhikkhaṃ pariyesitvā kilantarūpā āgantvā paṇṇasālaṃ pavisitvā nisinnā bhavissantī’’ti cintetvā thokaṃ āgametvā ‘‘ativiya cirāyanti, jānissāmī’’ti paṇṇasālakuṭidvāraṃ vivaritvā anto pavisitvā ito cito ca olokento mahābhittiyaṃ akkharāni vācetvā ‘‘mayhaṃ kappiyaparikkhārā ete, ime gahetvā pabbajissāmī’’ti attanā nivatthapārutaṃ sāṭakayugaṃ pajahi. Tenāha ‘‘sāṭakaṃ pajahiṃ tatthā’’ti. Evaṃ paviṭṭho ahaṃ sāriputta tassaṃ paṇṇasālāyaṃ sāṭakaṃ pajahiṃ.

Navadosamupāgatanti sāṭakaṃ pajahanto nava dose disvā pajahinti dīpeti. Tāpasapabbajjaṃ pabbajitānañhi sāṭakasmiṃ nava dosā upaṭṭhahanti. Tesu tassa mahagghabhāvo eko doso, parapaṭibaddhatāya uppajjanabhāvo eko, paribhogena lahuṃ kilissanabhāvo eko, kiliṭṭho hi dhovitabbo ca rajitabbo ca hoti, paribhogena lahukaṃ jīraṇabhāvo eko jiṇṇassa hi tunnaṃ vā aggaḷadānaṃ vā kātabbaṃ hoti. Punapariyesanāya durabhisambhavabhāvo eko, tāpasapabbajjāya asāruppabhāvo eko, paccatthikānaṃ sādhāraṇabhāvo eko, yathā hi naṃ paccatthikā na gaṇhanti, evaṃ gopetabbo hoti. Paribhuñjantassa vibhūsanaṭṭhānabhāvo eko, gahetvā carantassa khandhabhāramahicchabhāvo ekoti.

Vākacīraṃ nivāsesinti tadā ahaṃ sāriputta ime nava dose disvā sāṭakaṃ pahāya vākacīraṃ nivāsesiṃ muñjatiṇaṃ hīraṃ hīraṃ katvā ganthetvā kataṃ vākacīraṃ nivāsanapārupanatthāya ādiyinti attho.

Dvādasaguṇamupāgatanti dvādasahi ānisaṃsehi samannāgataṃ, vākacīrasmiñhi dvādasānisaṃsā – appagghaṃ sundaraṃ kappiyanti ayaṃ tāva eko ānisaṃso, sahatthā kātuṃ sakkāti ayaṃ dutiyo, paribhogena saṇikaṃ kilissati dhoviyamānepi papañco natthīti ayaṃ tatiyo, paribhogena jiṇṇepi sibbitabbābhāvo catuttho, puna pariyesantassa sukhena karaṇabhāvo pañcamo, tāpasapabbajjāya sāruppabhāvo chaṭṭho, paccatthikānaṃ nirupabhogabhāvo sattamo, paribhuñjantassa vibhūsanaṭṭhānābhāvo aṭṭhamo, dhāraṇe sallahukabhāvo navamo, cīvarapaccaye appicchabhāvo dasamo, vākuppattiyā dhammikaanavajjabhāvo ekādasamo vākacīre naṭṭhepi anapekkhabhāvo dvādasamoti.


1. 放弃了那里的精致衣服。这里有一个依次发生的故事来解释为什么放弃了那里的精致衣服。当时，在一个令人愉悦的、有着甜美水体的池塘边，那里没有危险的野兽和扰人的鸟类，是一个僻静、舒适、宁静的地方。在装饰好的河岸的两端，设置了靠板，在河岸中间铺设了平滑的、浅黄色的石板以供坐下。在附近的茅草棚里，准备了缠发带、树皮衣、木杖、水瓶等等修行必需的物品。在供水处，准备了水罐、水瓢和水瓮；在火房里，准备了木炭、劈柴等等。总之，凡是出家人所需用的东西，都准备妥当了。在茅草棚的墙上，写着“凡是想出家的人，拿上这些必需品就可以出家”。就像天神下凡一样，一位名叫善慧的、已完成天职的天神，在喜马拉雅山脚下，沿着山谷寻找适合他居住的舒适地方。他在河边看到一个由完成天职的天神创造的、由因陀罗神赐予的、令人愉悦、宁静的处所。他走到河岸边，没有看到鞋子。“想必出家人到附近村庄乞食后，疲惫地回来，已经进入茅草棚休息了。”他这样想着，稍微等了一会儿。“时间太久了，我去看看。”他打开茅草棚的小门，进去四处张望，在墙上读到了那些字。“这些正是我需要的物品，拿上这些我就可以出家了。”他于是放弃了自己带来的两套精致衣服。因此说“放弃了那里的精致衣服”。舍利弗，我当时就是这样，在那茅草棚里放弃了精致衣服。
2. 九种过失：放弃精致衣服是因为看到了精致衣服的九种过失而放弃的，这里加以说明。对于出家的修行者来说，精致衣服存在九种过失：价格昂贵是一种过失；依赖他人制作是一种过失；容易弄脏是一种过失，因为弄脏了就要洗又要染；容易磨损是一种过失，因为磨损了就要缝补或添加补丁；难以再次获得是一种过失；与出家修行者的身份不相符是一种过失；会被俗人共用是一种过失，就像俗人不会拿走（出家人的）树皮衣一样，（精致衣服）也应该妥善保管；穿着它进食是一种装饰，这是一种过失；带着它行走是一种负担，这也是一种过失。
3. 穿上树皮衣：当时，舍利弗，我看到了这九种过失，放弃了精致衣服，穿上了树皮衣。意思是：把麻搓成细绳，编织成树皮衣，然后穿上它作为蔽体的衣服。
4. 具有十二种功德：具有十二种优点。树皮衣有十二种优点：价格低廉、美观、实用，这是一项优点；可以自己制作，这是第二项优点；不容易弄脏，即使洗了也不褪色，这是第三项优点；即使磨损了也不需要缝补，这是第四项优点；再次获得很容易，这是第五项优点；与出家修行者的身份相符，这是第六项优点；不会被俗人使用，这是第七项优点；穿着它进食不会成为装饰，这是第八项优点；穿着轻便，这是第九项优点；对衣服的需求少，这是第十项优点；由于树皮的来源正当，因此无可非议，这是第十一项优点；即使树皮衣丢失了也不必执着，这是第十二项优点。


Aṭṭhadosasamākiṇṇaṃ, pajahiṃ paṇṇasālakanti kathaṃ pajahiṃ? So kira varasāṭakayugaṃ omuñcanto cīvaravaṃse laggitaṃ anojapupphadāmasadisaṃ rattavākacīraṃ gahetvā nivāsetvā tassupari aparaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ vākacīraṃ paridahitvā punnāgapupphasantharasadisaṃ sakhuraṃ ajinacammaṃ ekaṃsaṃ katvā jaṭāmaṇḍalaṃ paṭimuñcitvā cūḷāya saddhiṃ niccalabhāvakaraṇatthaṃ sārasūciṃ pavesetvā muttājālasadisāya sikkāya pavāḷavaṇṇaṃ kuṇḍikaṃ odahitvā tīsu ṭhānesu vaṅkakājaṃ ādāya ekissā kājakoṭiyā kuṇḍikaṃ, ekissā aṅkusakapacchitidaṇḍakādīni olaggetvā khārikājaṃ aṃse katvā dakkhiṇena hatthena kattaradaṇḍaṃ gahetvā paṇṇasālato nikkhamitvā saṭṭhihatthe mahācaṅkame aparāparaṃ caṅkamanto attano vesaṃ oloketvā ‘‘mayhaṃ manoratho matthakaṃ patto, sobhati vata me pabbajjā, buddhapaccekabuddhādīhi sabbehipi dhīrapurisehi vaṇṇitā thomitā ayaṃ pabbajjā nāma, pahīnaṃ me gihibandhanaṃ, nikkhantosmi nekkhammaṃ, laddhā me uttamapabbajjā, karissāmi samaṇadhammaṃ, labhissāmi aggaphalasukha’’nti ussāhajāto khārikājaṃ otāretvā caṅkamavemajjhe muggavaṇṇasilāpaṭṭe suvaṇṇapaṭimā viya nisinno divasabhāgaṃ vītināmetvā sāyanhasamayaṃ paṇṇasālaṃ pavisitvā bidalamañcakapasse kaṭṭhattharikāya nipanno sarīraṃ utuṃ gāhāpetvā balavapaccūse pabujjhitvā attano āgamanaṃ āvajjesi ‘‘ahaṃ gharāvāse ādīnavaṃ disvā amitabhogaṃ anantayasaṃ pahāya araññaṃ pavisitvā nekkhamagavesako hutvā pabbajito, ito dāni paṭṭhāya pamādacāraṃ carituṃ na vaṭṭati, pavivekañhi pahāya vicarantaṃ micchāvitakkamakkhikā khādanti, idāni mayā pavivekamanubrūhetuṃ vaṭṭati, ahañhi gharāvāsaṃ palibodhato disvā nikkhanto, ayañca manāpā paṇṇasālā, beluvapakkavaṇṇā paribhaṇḍakatā bhūmi, rajatavaṇṇā setabhittiyo, kapotapādavaṇṇaṃ paṇṇacchadanaṃ, vicittattharaṇavaṇṇo bidalamañcako, nivāsaphāsukaṃ vasanaṭṭhānaṃ, na etto atirekatarā viya me gehasampadā paññāyatī’’ti paṇṇasālāya dose vicinanto aṭṭha dose passi.

Paṇṇasālāparibhogasmiñhi aṭṭha ādīnavā – mahāsamārambhena? Dabbasambhāre samodhānetvā karaṇapariyesanabhāvo eko ādīnavo. Tiṇapaṇṇamattikāsu patitāsu tāsaṃ punappunaṃ ṭhapetabbatāya nibaddhajagganabhāvo dutiyo, senāsanaṃ nāma mahallakassa pāpuṇāti, avelāya vuṭṭhāpiyamānassa cittekaggatā na hotīti uṭṭhāpanīyabhāvo tatiyo, sītuṇhapaṭighātena kāyassa sukhumālakaraṇabhāvo catuttho, gehaṃ paviṭṭhena yaṃkiñci pāpaṃ sakkā kātunti garahapaṭicchādanabhāvo pañcamo, ‘‘mayha’’nti pariggahakaraṇabhāvo chaṭṭho, gehassa atthibhāvo nāmesa dutiyakavāso viyāti sattamo ūkāmaṅgulagharagoḷikādīnaṃ sādhāraṇatāya bahusādhāraṇabhāvo aṭṭhamoti ime aṭṭha ādīnave disvā mahāsatto paṇṇasālaṃ pajahi. Tenāha ‘‘aṭṭhadosasamākiṇṇaṃ, pajahiṃ paṇṇasālaka’’nti.

Upāgamiṃ rukkhamūlaṃ guṇe dasahupāgatanti channaṃ paṭikkhipitvā dasahi guṇehi upetaṃ rukkhamūlaṃ upāgatosmīti vadati.


被八种过失所缠缚，是如何舍弃了茅草屋的呢？他解下上好的八层叠袈裟，取下搭在袈裟架上的、如同阿耨达花环般鲜艳的紫红色外衣，穿上它，又在其上披上一件金黄色的外衣，将如同龙华花簇般的鹿皮衣搭在一肩，解开发髻，为了使心念平静，将莎草针插在发髻中，在如同珍珠网般的发网里挂上珊瑚色的水瓶，在三个地方弯折锡杖，在一处锡杖环上挂着水瓶，在一处挂着钩子、斧头柄、手杖等等，将行乞的钵挂在肩上，右手拿着剃刀柄，从茅草屋里出来，在六十肘长的经行道上来回走动，观察着自己的装束：“我的心愿已经达成，我的出家真庄严啊！这出家是被诸佛、辟支佛等一切智者所赞叹称颂的，我的家庭束缚已经断除，我已出离俗世，我已获得殊胜的出家，我将奉行沙门法，我将获得最高的解脱之乐！”生起这样的欢喜，放下行乞的钵，如同金色的雕像般坐在经行道中间的绿色石板上，度过了白昼，傍晚时分进入茅草屋，在双层坐具旁的木架上安放身体，让身体感受气候，在后半夜醒来，反省自己的来处：“我见到居家生活的过患，舍弃了无量的享乐和无边的名誉，进入山林，成为寻求解脱者而出家，从今以后，不应放逸而行，舍弃静处而游荡，会被邪思蚊虫叮咬，现在我应当亲近静处，我正是因为厌离居家生活而出家的，而这茅草屋令我生起执著，像葫芦一样颜色的墙壁，灰色的地面，银白色的墙壁，鸽子脚一样的茅草屋顶，色彩斑斓的双层坐具，舒适的居住场所，我的家产也不过如此啊！”这样想着茅草屋的过失，看到了八种过失。
在享用茅草屋时，有八种过患——是大费周章吗？收集各种材料建造它是一种过患；草、树叶、尘土落在上面，需要反复清理是第二种过患；座位是属于强者的，不按时起床会失去专注，需要早起是第三种过患；要为身体抵御冷热是第四种过患；进入屋内可以做任何不好的事，屋子成了遮掩罪过的屏障是第五种过患；对屋子产生“我的”这种执著是第六种过患；因为有了这屋子，这里就像第二个家是第七种过患；与白蚁、臭虫、壁虎等共同居住是第八种过患。见到这八种过患，菩萨舍弃了茅草屋。所以说“被八种过失所缠缚，舍弃了茅草屋”。
他走向树根，说树根具有十种功德，舍弃了茅草屋，走向了具有十种功德的树根。



Tatrime dasa guṇā – appasamārambhatā eko guṇo upagamanamattameva hi tattha hotīti. Appaṭijagganatā dutiyo tañhi sammaṭṭhampi asammaṭṭhampi paribhogaphāsukaṃ hotiyeva. Anuṭṭhāpanīyabhāvo tatiyo, garahaṃ nappaṭicchādeti, tattha hi pāpaṃ karonto lajjatīti garahāya appaṭicchādanabhāvo catuttho, abbhokāsāvāso viya kāyaṃ na santhambhetīti kāyassa asanthambhanabhāvo pañcamo. Pariggahakaraṇābhāvo chaṭṭho, gehālayapaṭikkhepo sattamo, bahusādhāraṇagehe viya ‘‘paṭijaggissāmi naṃ, nikkhamathā’’ti nīharaṇābhāvo aṭṭhamo, vasantassa sappītikabhāvo navamo, rukkhamūlasenāsanassa gatagataṭṭhāne sulabhatāya anapekkhabhāvo dasamoti, ime dasa guṇe disvā rukkhamūlaṃ upāgatosmīti vadati.

Imāni ettakāni kāraṇāni sallakkhetvā mahāsatto punadivase bhikkhāya gāmaṃ pāvisi. Athassa sampattagāme manussā mahantena ussāhena bhikkhaṃ adaṃsu. So bhattakiccaṃ niṭṭhāpetvā assamaṃ āgamma nisīditvā cintesi ‘‘nāhaṃ ‘āhāraṃ na labhāmī’ti pabbajito siniddhāhāro nāmesa mānamadapurisamade vaḍḍheti. Āhāramūlakassa dukkhassa anto natthi yaṃnūnāhaṃ vāpitaṃ ropitaṃ dhaññanibbattakaṃ āhāraṃ pajahitvā pavattaphalabhojano bhaveyya’’nti. So tato paṭṭhāya tathā katvā ghaṭento vāyamanto sattāhabbhantareyeva aṭṭha samāpattiyo pañca ca abhiññāyo nibbattesi. Tena vuttaṃ –

‘‘Vāpitaṃ ropitaṃ dhaññaṃ, pajahiṃ niravasesato;

Anekaguṇasampannaṃ, pavattaphalamādiyiṃ.

‘‘Tatthappadhānaṃ padahiṃ, nisajjaṭṭhānacaṅkame;

Abbhantaramhi sattāhe, abhiññābala pāpuṇi’’nti.

Evaṃ me siddhippattassa, vasībhūtassa sāsane;

Dīpaṅkaro nāma jino, uppajji lokanāyako.

Uppajjante ca jāyante, bujjhante dhammadesane;

Caturo nimitte nāddasaṃ, jhānaratisamappito.

Paccantadesavisaye, nimantetvā tathāgataṃ;

Tassa āgamanaṃ maggaṃ, sodhenti tuṭṭhamānasā.

Ahaṃ tena samayena, nikkhamitvā sakassamā;

Dhunanto vākacīrāni, gacchāmi ambare tadā.

Vedajātaṃ janaṃ disvā, tuṭṭhahaṭṭhaṃ pamoditaṃ;

Orohitvāna gaganā, manusse pucchi tāvade.

‘‘Tuṭṭhahaṭṭho pamudito, vedajāto mahājano;

Kassa sodhīyati maggo, añjasaṃ vaṭumāyanaṃ’’.

Te me puṭṭhā viyākaṃsu ‘‘buddho loke anuttaro;

Dīpaṅkaro nāma jino, uppajji lokanāyako;

Tassa sodhīyati maggo, añjasaṃ vaṭumāyanaṃ’’.

‘‘Buddho’’ti vacanaṃ sutvāna, pīti uppajji tāvade;

‘‘Buddho buddho’’ti kathayanto, somanassaṃ pavedayiṃ.

Tattha ṭhatvā vicintesiṃ, tuṭṭho saṃviggamānaso;

‘‘Idha bījāni ropissaṃ, khaṇo ve mā upaccagā’’.

Yadi buddhassa sodhetha, ekokāsaṃ dadātha me;

Ahampi sodhayissāmi, añjasaṃ vaṭumāyanaṃ.

Adaṃsu te mamokāsaṃ, sodhetuṃ añjasaṃ tadā;

‘‘Buddho buddho’’ti cintento, maggaṃ sodhemahaṃ tadā.

Aniṭṭhite pamokāse, dīpaṅkaro mahāmuni;

Catūhi satasahassehi, chaḷabhiññehi tādihi;

Khīṇāsavehi vimalehi, paṭipajji añjasaṃ jino.

Paccuggamanā vattanti, vajjanti bheriyo bahū;

Āmoditā naramarū, sādhukāraṃ pavattayuṃ.

Devā manusse passanti, manussāpi ca devatā;

Ubhopi te pañjalikā, anuyanti tathāgataṃ.

Devā dibbehi turiyehi, manussā mānusehi ca;

Ubhopi te vajjayantā, anuyanti tathāgataṃ.


那里有十种功德：首先是不费事，因为只要走过去就可以了；第二是不需维护，无论整理与否，它都适宜居住；第三是不需早起；第四是不遮掩罪过，在那里做坏事会感到羞愧，所以它不遮掩罪过；第五是不放逸身体，就像露天的住所一样，不会使身体放逸；第六是不产生执著；第七是抛弃家舍；第八是不需驱逐，如同公共场所一样，不会有“我要整理它，让他人离开”的想法；第九是令春天欢喜；第十是不依赖，因为树根座位随处可得。看到这十种功德，所以说走向了树根。
考虑到这些原因，菩萨第二天又进村乞食。村里的人们非常热情地供养他食物。他吃完饭，回到住处坐下思考：“我不是因为‘得不到食物’而出家，长久挨饿只会增加我慢和懈怠。以食物为根本的痛苦无有止境，还不如我舍弃耕种得来的食物，以自然落下的果实为食。”于是他从那时起就这样做，精进不懈，仅仅七天之内就证得了八种禅定和五种神通。所以说：
“舍弃耕种得来的粮食，毫无保留；
享用多具功德，自然落下的果实。
在没有障碍的地方，以双足行走于经行道；
七天之内，获得神通之力。”
当我证得成就，佛法得以住世时，
世间出现了名叫燃灯的佛陀，世间引导者。
在佛陀说法，人们证悟的场所，
我见到四种瑞相，沉浸在禅悦之中。
在世界的边缘，预知如来将至，
人们欢喜地清理道路，迎接他的到来。
那时我从自己的住处出来，
抖落身上的衣服，飞腾在空中。
看到人们欢喜雀跃，欣喜不已，
我从空中落下，向人们询问：
“你们欢喜雀跃，欣喜不已，
是在为谁清扫道路，装饰道路两旁？”
他们回答我说：“世间最胜的佛陀，
名叫燃灯的佛陀，世间引导者，
我们是在为他清扫道路，装饰道路两旁。”
听到“佛陀”二字，我心中生起欢喜，
念着“佛陀，佛陀”，我进入喜悦之境。
我站在那里思考，欣喜而充满活力：
“我要在这里种下善的种子，不要错过这良机。”
如果你们为佛陀清扫道路，请给我留一个位置，
我也要清扫道路，装饰道路两旁。
他们给我留了一个位置，让我装饰道路两旁，
我心中想着“佛陀，佛陀”，清扫着道路。
在我还没有清扫完的时候，伟大的圣者燃灯佛，
与四十万位拥有六种神通的阿罗汉，
清净的漏尽者们，走上了这条道路。
在他走过之后，钟鼓齐鸣，
人们欢喜雀跃，发出赞叹之声。
天神与人类互相观看，
他们双手合十，跟随如来。
天神用天上的乐器，人类用人间的乐器，
一同演奏，跟随如来。


Dibbaṃ mandāravaṃ pupphaṃ, padumaṃ pārichattakaṃ;

Disodisaṃ okiranti, ākāsanabhagatā marū.

Dibbaṃ candanacuṇṇañca, varagandhañca kevalaṃ;

Disodisaṃ okiranti, ākāsanabhagatā marū.

Campakaṃ salalaṃ nīpaṃ, nāgapunnāgaketakaṃ;

Disodisaṃ ukkhipanti, bhūmitalagatā narā.

Kese muñcitvāhaṃ tattha, vākacīrañca cammakaṃ;

Kalale pattharitvāna, avakujjo nipajjahaṃ.

Akkamitvāna maṃ buddho, saha sissehi gacchatu;

Mā naṃ kalale akkamittha, hitāya me bhavissati.

Pathaviyaṃ nipannassa, evaṃ me āsi cetaso;

‘‘Icchamāno ahaṃ ajja, kilese jhāpaye mama.

‘‘Kiṃ me aññātavesena, dhammaṃ sacchikatenidha;

Sabbaññutaṃ pāpuṇitvā, buddho hessaṃ sadevake.

‘‘Kiṃ me ekena tiṇṇena, purisena thāmadassinā;

Sabbaññutaṃ pāpuṇitvā, santāressaṃ sadevakaṃ.

‘‘Iminā me adhikārena, katena purisuttame;

Sabbaññutaṃ pāpuṇitvā, tāremi janataṃ bahuṃ.

‘‘Saṃsārasotaṃ chinditvā, viddhaṃsetvā tayo bhave;

Dhammanāvaṃ samāruyha, santāressaṃ sadevakaṃ’’.

Dīpaṅkaro lokavidū, āhutīnaṃ paṭiggaho;

Ussīsake maṃ ṭhatvāna, idaṃ vacanamabravi.

‘‘Passatha imaṃ tāpasaṃ, jaṭilaṃ uggatāpanaṃ;

Aparimeyye ito kappe, buddho loke bhavissati.

‘‘Ahu kapilavhayā rammā, nikkhamitvā tathāgato;

Padhānaṃ padahitvāna, katvā dukkarakārikaṃ.

‘‘Ajapālarukkhamūle, nisīditvā tathāgato;

Tattha pāyāsaṃ paggayha, nerañjaramupehiti.

‘‘Nerañjarāya tīramhi, pāyāsaṃ ada so jino;

Paṭiyattavaramaggena, bodhimūlamupehiti.

‘‘Tato padakkhiṇaṃ katvā, bodhimaṇḍaṃ anuttaro;

Assattharukkhamūlamhi, bujjhissati mahāyaso.

‘‘Imassa janikā mātā, māyā nāma bhavissati;

Pitā suddhodano nāma, ayaṃ hessati gotamo.

‘‘Anāsavā vītarāgā, santacittā samāhitā;

Kolito upatisso ca, aggā hessanti sāvakā;

Ānando nāmupaṭṭhāko, upaṭṭhissatimaṃ jinaṃ.

‘‘Khemā uppalavaṇṇā ca, aggā hessanti sāvikā;

Anāsavā vītarāgā, santacittā samāhitā.

‘‘Bodhi tassa bhagavato, assatthoti pavuccati;

Citto ca hatthāḷavako, aggā hessantupaṭṭhakā;

Uttarā nandamātā ca, aggā hessantupaṭṭhikā’’.

Idaṃ sutvāna vacanaṃ, asamassa mahesino;

Āmoditā naramarū, buddhabījaṃ kira ayaṃ.

Ukkuṭṭhisaddā vattanti, apphoṭenti hasanti ca;

Katañjalī namassanti, dasasahassī sadevakā.

Yadimassa lokanāthassa, virajjhissāma sāsanaṃ;

Anāgatamhi addhāne, hessāma sammukhā imaṃ.

Yathā manussā nadiṃ tarantā, paṭititthaṃ virajjhiya;

Heṭṭhā titthe gahetvāna, uttaranti mahānadiṃ.

Evameva mayaṃ sabbe, yadi muñcāmimaṃ jinaṃ;

Anāgatamhi addhāne, hessāma sammukhā imaṃ.

Dīpaṅkaro lokavidū, āhutīnaṃ paṭiggaho;

Mama kammaṃ pakittetvā, dakkhiṇaṃ pādamuddhari.

Ye tatthāsuṃ jinaputtā, sabbe padakkhiṇamakaṃsu maṃ;

Narā nāgā ca gandhabbā, abhivādetvāna pakkamuṃ.

Dassanaṃ me atikkante, sasaṅghe lokanāyake;

Haṭṭhatuṭṭhena cittena, āsanā vuṭṭhahiṃ tadā.

Sukhena sukhito homi, pāmojjena pamodito;

Pītiyā ca abhissanno, pallaṅkaṃ ābhujiṃ tadā.

Pallaṅkena nisīditvā, evaṃ cintesahaṃ tadā;

‘‘Vasībhūto ahaṃ jhāne, abhiññāpāramiṃ gato.

‘‘Dasasahassilokamhi , isayo natthi me samā;

Asamo iddhidhammesu, alabhiṃ īdisaṃ sukhaṃ’’.


天上的乾闼婆们从空中散落曼陀罗花、莲花和优钵罗花。
天上的乾闼婆们从空中散落天上的栴檀粉和各种香料。
地上的人们抛洒黄玉兰花、沙罗双树花、尼拘陀树花、龙华花、优昙钵罗花和栀子花。
我解开头发，脱下外衣，
将衣衫铺在地上，俯身卧倒。
让佛陀从我身上走过，与弟子们一同前往，
不要从地上走过，这将对我有益。
我俯卧在地上，心中这样想：
“我今天就要断除我的烦恼。
“我何必穿着其他衣服，在此证得圣果？
获得一切智后，成为世间一切众生的佛陀。
“我何必独自一人，向一位凡人展示神通？
获得一切智后，度脱世间一切众生。
“凭借我这份功德，在最胜的人中，
获得一切智后，度脱无数众生。
“斩断生死轮回之流，摧毁三界，
乘坐正法之船，度脱世间一切众生。”
世间之眼燃灯佛，接受供养后，
站在我的上方，说了这番话：
“看看这位苦行者，这位头顶炽热苦行的修行者，
无数劫以后，他将成为世间的佛陀。
“如来将从迦毗罗卫城出家，
精进修行，历经种种苦行。
“如来将在牧羊人树下静坐，
在那里接受乳糜，前往尼连禅河。
“在尼连禅河岸边，如来将供养乳糜，
然后沿着正确的道路，前往菩提树。
“然后绕菩提树右转，最胜的菩提道场，
在菩提树下，他将证悟无上正觉。
“这位世尊的母亲，将名为摩耶，
父亲将名为净饭王，他将名为瞿昙。
“无漏的、断除贪欲的、心境平静的、专注的，
憍陈如和舍利弗，将成为他的上首弟子；
阿难将成为他的侍者，侍奉这位佛陀。
“ Khema和Uppalavanna，将成为他的上首女弟子；
无漏的、断除贪欲的、心境平静的、专注的。
“这位世尊的菩提树，被称为菩提树；
质多和波罗提木叉，将成为他的上首侍者；
优多罗和难陀的母亲，将成为他的上首女侍者。”
听到这位伟大圣者的这番话，
人们欢喜雀跃，说这是佛陀的种子。
人们发出欢呼声，鼓掌大笑，
双手合十顶礼，世间的一切众生。
如果我们对这位世间之主生起厌离之心，
在未来的某一天，我们将无法亲眼见到他。
就像人们渡河，放弃原来的渡口，
抓住下游的渡口，才能渡过大河。
同样地，我们所有人，如果舍弃这位佛陀，
在未来的某一天，我们将无法亲眼见到他。
世间之眼燃灯佛，接受供养后，
称赞了我的功德，抬起右脚。
在那里所有佛陀的弟子，都绕着我右转，
人、龙和乾闼婆，向我顶礼后离去。
在看到这位世间引导者，连同他的僧众走过之后，
我心中欢喜雀跃，从座位上起身。
我感到快乐，充满喜悦，
心中充满欢喜，盘腿而坐。
我盘腿而坐，心中这样想：
“我已证得禅定，获得神通。
“在十方世界中，没有一位仙人能与我相比；
在神通和法力方面，无人能及，我获得了如此的快乐。”


Pallaṅkābhujane mayhaṃ, dasasahassādhivāsino;

Mahānādaṃ pavattesuṃ, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Yā pubbe bodhisattānaṃ, pallaṅkavaramābhuje;

Nimittāni padissanti, tāni ajja padissare.

Sītaṃ byapagataṃ hoti, uṇhañca upasammati;

Tāni ajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Dasasahassī lokadhātū, nissaddā honti nirākulā;

Tāni ajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Mahāvātā na vāyanti, na sandanti savantiyo;

Tāni ajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Thalajā dakajā pupphā, sabbe pupphanti tāvade;

Tepajja pupphitā sabbe, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Latā vā yadi vā rukkhā, phalabhārā honti tāvade;

Tepajja phalitā sabbe, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Ākāsaṭṭhā ca bhūmaṭṭhā, ratanā jotanti tāvade;

Tepajja ratanā jotanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Mānussakā ca dibbā ca, turiyā vajjanti tāvade;

Tepajjubho abhiravanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Vicittapupphā gaganā, abhivassanti tāvade;

Tepi ajja pavassanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Mahāsamuddo ābhujati, dasasahassī pakampati;

Tepajjubho abhiravanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Nirayepi dasasahasse, aggī nibbanti tāvade;

Tepajja nibbutā aggī, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Vimalo hoti sūriyo, sabbā dissanti tārakā;

Tepi ajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Anovaṭṭhena udakaṃ, mahiyā ubbhijji tāvade;

Tampajjubbhijjate mahiyā, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Tārāgaṇā virocanti, nakkhattā gaganamaṇḍale;

Visākhā candimāyuttā, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Bilāsayā darīsayā, nikkhamanti sakāsayā;

Tepajja āsayā chuddhā, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Na hoti arati sattānaṃ, santuṭṭhā honti tāvade;

Tepajja sabbe santuṭṭhā, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Rogā tadupasammanti, jighacchā ca vinassati;

Tānipajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Rogo tadā tanu hoti, doso moho vinassati;

Tepajja vigatā sabbe, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Bhayaṃ tadā na bhavati, ajjapetaṃ padissati;

Tena liṅgena jānāma, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Rajo nuddhaṃsati uddhaṃ, ajjapetaṃ padissati;

Tena liṅgena jānāma, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Aniṭṭhagandho pakkamati, dibbagandho pavāyati;

Sopajja vāyati gandho, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Sabbe devā padissanti, ṭhapayitvā arūpino;

Tepajja sabbe dissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Yāvatā nirayā nāma, sabbe dissanti tāvade;

Tepajja sabbe dissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Kuṭṭā kavāṭā selā ca, na hontāvaraṇā tadā;

Akāsabhūtā tepajja, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Cutī ca upapatti ca, khaṇe tasmiṃ na vijjati;

Tānipajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Daḷhaṃ paggaṇha vīriyaṃ, mā nivatta abhikkama;

Mayampetaṃ vijānāma, dhuvaṃ buddho bhavissasi.

Buddhassa vacanaṃ sutvā, dasasahassīnacūbhayaṃ;

Tuṭṭhahaṭṭho pamodito, evaṃ cintesahaṃ tadā.

Advejjhavacanā buddhā, amoghavacanā jinā;

Vitathaṃ natthi buddhānaṃ, dhuvaṃ buddho bhavāmahaṃ.

Yathā khittaṃ nabhe leḍḍu, dhuvaṃ patati bhūmiyaṃ;

Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassataṃ.

Yathāpi sabbasattānaṃ, maraṇaṃ dhuvasassataṃ;

Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassataṃ.


我盘腿而坐时，十方世界发出巨大的声音：
“你必定成佛。”
过去诸佛**盘腿而坐时，
出现的那些瑞相，今天都出现了。
寒冷消失，温暖袭来；
这些瑞相今天都出现了，你必定成佛。
十方世界，寂静无声，清净无染；
这些瑞相今天都出现了，你必定成佛。
狂风停止，暴雨不降；
这些瑞相今天都出现了，你必定成佛。
陆地和水生的花朵，全都盛开；
今天所有的花都盛开了，你必定成佛。
所有的藤蔓和树木，都结满了果实；
今天所有的果实都成熟了，你必定成佛。
空中和地上的珍宝，全都闪耀光芒；
今天所有的珍宝都闪耀光芒，你必定成佛。
人间和天上的乐器，全都奏响；
今天所有的乐器都奏响了，你必定成佛。
空中飘落五彩缤纷的花雨；
今天花雨飘落，你必定成佛。
大海翻腾，十方世界震动；
今天这些都出现了，你必定成佛。
十方地狱的火焰，全都熄灭；
今天所有的火焰都熄灭了，你必定成佛。
太阳的光芒清净明亮，所有的星星都清晰可见；
今天所有的星星都清晰可见，你必定成佛。
清澈的泉水，从地里涌出；
今天泉水从地里涌出，你必定成佛。
天上的星星闪耀，星座在空中排列；
与月亮相连的氐宿出现，你必定成佛。
从贝壳、象牙和海螺中，发出光芒；
今天它们都发出光芒，你必定成佛。
众生没有怨恨，都感到满足；
今天所有的众生都感到满足，你必定成佛。
疾病消除，死亡消失；
这些瑞相今天都出现了，你必定成佛。
疾病减轻，嗔恨和愚痴消失；
今天所有的这些都消失了，你必定成佛。
恐惧消失，今天出现这样的瑞相；
以此为证，我们知道你必定成佛。
灰尘向上飘散，今天出现这样的瑞相；
以此为证，我们知道你必定成佛。
难闻的气味消失，天上的香味飘散；
今天飘散着这样的香味，你必定成佛。
所有天神都显现身形，包括无色界天；
今天所有天神都显现身形，你必定成佛。
所有地狱都显现出来；
今天所有地狱都显现出来，你必定成佛。
墙壁、门窗和岩石，不再成为障碍；
今天它们都如同虚空，你必定成佛。
投生和死亡，在这一刻都不存在；
这些瑞相今天都出现了，你必定成佛。
坚定地保持精进，不要退转；
我们知道你必定成佛。
听到佛陀的话语，十方世界的一切众生，
都欢喜雀跃，我心中这样想：
诸佛的语言真实不虚，
诸佛的语言永不落空。
佛陀不会说谎，我必定成佛。
就像从空中抛下的石头，必定落到地上；
同样，最尊贵的佛陀的语言，必定真实永恒。
就像所有众生，必定会死亡；
同样，最尊贵的佛陀的语言，必定真实永恒。


Yathā rattikkhaye patte, sūriyuggamanaṃ dhuvaṃ;

Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassataṃ.

Yathā nikkhantasayanassa, sīhassa nadanaṃ dhuvaṃ;

Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassataṃ.

Yathā āpannasattānaṃ, bhāramoropanaṃ dhuvaṃ;

Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassataṃ.

Handa buddhakare dhamme, vicināmi ito cito;

Uddhaṃ adho dasa disā, yāvatā dhammadhātuyā.

Vicinanto tadādakkhiṃ, paṭhamaṃ dānapāramiṃ;

Pubbakehi mahesīhi, anuciṇṇaṃ mahāpathaṃ.

Imaṃ tvaṃ paṭhamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya;

Dānapāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi.

Yathāpi kumbho sampuṇṇo, yassa kassaci adhokato;

Vamate vudakaṃ nissesaṃ, na tattha parirakkhati.

Tatheva yācake disvā, hīnamukkaṭṭhamajjhime;

Dadāhi dānaṃ nissesaṃ, kumbho viya adhokato.

Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare;

Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā.

Vicinanto tadādakkhiṃ, dutiyaṃ sīlapāramiṃ;

Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ.

Imaṃ tvaṃ dutiyaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya;

Sīlapāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi.

Yathāpi camarī vālaṃ, kismiñci paṭilaggitaṃ;

Upeti maraṇaṃ tattha, na vikopeti vāladhiṃ.

Tatheva catūsu bhūmīsu, sīlāni paripūraya;

Parirakkha sadā sīlaṃ, camarī viya vāladhiṃ.

Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare;

Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā.

Vicinanto tadādakkhiṃ, tatiyaṃ nekkhammapāramiṃ;

Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ.

Imaṃ tvaṃ tatiyaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya;

Nekkhammapāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi.

Yathā andughare puriso, ciravuttho dukhaṭṭito;

Na tattha rāgaṃ janeti, muttimeva gavesati.

Tatheva tvaṃ sabbabhave, passa andugharaṃ viya;

Nekkhammābhimukho hoti, bhavato parimuttiyā.

Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare;

Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā.

Vicinanto tadādakkhiṃ, catutthaṃ paññāpāramiṃ;

Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ.

Imaṃ tvaṃ catutthaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya;

Paññāpāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi.

Yathāpi bhikkhu bhikkhanto, hīnamukkaṭṭhamajjhime;

Kulāni na vivajjento, evaṃ labhati yāpanaṃ.

Tatheva tvaṃ sabbakālaṃ, paripucchaṃ budhaṃ janaṃ;

Paññāpāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi.

Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare;

Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā.

Vicinanto tadādakkhiṃ, pañcamaṃ vīriyapāramiṃ;

Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ.

Imaṃ tvaṃ pañcamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya;

Vīriyapāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi.

Yathāpi sīho migarājā, nisajjaṭṭhānacaṅkame;

Alīnavīriyo hoti, paggahitamano sadā.

Tatheva tvaṃ sabbabhave, paggaṇha vīriyaṃ daḷhaṃ;

Vīriyapāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi.

Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare;

Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā.

Vicinanto tadādakkhiṃ, chaṭṭhamaṃ khantipāramiṃ;

Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ.

Imaṃ tvaṃ chaṭṭhamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya;

Tattha advejjhamānaso, sambodhiṃ pāpuṇissasi.

Yathāpi pathavī nāma, sucimpi asucimpi ca;

Sabbaṃ sahati nikkhepaṃ, na karoti paṭighaṃ tayā.


就像夜晚结束，太阳升起是必然的；
同样，最尊贵的佛陀的语言，必定真实永恒。
就像睡醒的狮子，必定会咆哮；
同样，最尊贵的佛陀的语言，必定真实永恒。
就像背负重担的人，必定会放下重担；
同样，最尊贵的佛陀的语言，必定真实永恒。
好吧，我将从现在开始，仔细思量成佛之道；
遍观上下十方，以及整个法界。
我仔细思量，首先看到了布施波罗蜜；
这是过去诸佛，所遵循的伟大道路。
你应当首先坚定地确立，
修习布施波罗蜜，如果你想要证得菩提。
就像装满水的瓶子，底部有个洞；
水会全部流出，不会有任何残留。
同样，看到乞讨者，无论贫富贵贱，
都要毫无保留地布施，就像底部有洞的瓶子一样。
成佛之道不仅仅只有这些，
我还要思量其他，能够成就菩提的法。
我仔细思量，然后看到了持戒波罗蜜；
这是过去诸佛，所修习和奉行的。
你应当其次坚定地确立，
修习持戒波罗蜜，如果你想要证得菩提。
就像母牛的尾巴，被什么东西缠住；
它会死在那里，也不会放弃它的尾巴。
同样，在四个地方，都要圆满持戒；
永远守护戒律，就像母牛守护它的尾巴一样。
成佛之道不仅仅只有这些，
我还要思量其他，能够成就菩提的法。
我仔细思量，然后看到了出离波罗蜜；
这是过去诸佛，所修习和奉行的。
你应当再次坚定地确立，
修习出离波罗蜜，如果你想要证得菩提。
就像被关在厕所里的人，长时间待在那里非常痛苦；
他不会对那里产生贪恋，只想尽快出去。
同样，你应当视所有的存在，如同厕所一样；
专注于出离，从生死轮回中解脱。
成佛之道不仅仅只有这些，
我还要思量其他，能够成就菩提的法。
我仔细思量，然后看到了智慧波罗蜜；
这是过去诸佛，所修习和奉行的。
你应当再次坚定地确立，
修习智慧波罗蜜，如果你想要证得菩提。
就像比丘乞食，无论贫富贵贱，
都不会舍弃任何家庭，这样才能获得食物。
同样，你应当随时，向智者请教；
修习智慧波罗蜜，你将证得无上菩提。
成佛之道不仅仅只有这些，
我还要思量其他，能够成就菩提的法。
我仔细思量，然后看到了精进波罗蜜；
这是过去诸佛，所修习和奉行的。
你应当再次坚定地确立，
修习精进波罗蜜，如果你想要证得菩提。
就像狮子，百兽之王，在它的领地里，
永远充满活力，精神饱满。
同样，你应当在所有的存在中，坚定地保持精进；
修习精进波罗蜜，你将证得无上菩提。
成佛之道不仅仅只有这些，
我还要思量其他，能够成就菩提的法。
我仔细思量，然后看到了忍辱波罗蜜；
这是过去诸佛，所修习和奉行的。
你应当再次坚定地确立，
修习忍辱波罗蜜，怀着真诚之心，你将证得无上菩提。
就像大地，无论干净还是肮脏，
都能承受一切，不会有任何嗔恨。



Tatheva tvampi sabbesaṃ, sammānāvamānakkhamo;

Khantipāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi.

Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare;

Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā.

Vicinanto tadādakkhiṃ, sattamaṃ saccapāramiṃ;

Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ.

Imaṃ tvaṃ sattamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya;

Tattha advejjhavacano, sambodhiṃ pāpuṇissasi.

Yathāpi osamī nāma, tulābhūtā sadevake;

Samaye utuvasse vā, na vokkamati, vīthito.

Tatheva tvampi saccesu, mā vokkamasi vīthito;

Saccapāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi.

Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare;

Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā.

Vicinanto tadādakkhiṃ, aṭṭhamaṃ adhiṭṭhānapāramiṃ;

Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ.

Imaṃ tvaṃ aṭṭhamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya;

Tattha tvaṃ acalo hutvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi.

Yathāpi pabbato selo, acalo suppatiṭṭhito;

Na kampati bhusavātehi, sakaṭṭhāneva tiṭṭhati.

Tatheva tvampi adhiṭṭhāne, sabbadā acalo bhava;

Adhiṭṭhānapāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi.

Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare;

Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā.

Vicinanto tadādakkhiṃ, navamaṃ mettāpāramiṃ;

Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ.

Imaṃ tvaṃ navamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya;

Mettāya asamo hohi, yadi bodhiṃ pattumicchasi.

Yathāpi udakaṃ nāma, kalyāṇe pāpake jane;

Samaṃ pharati sītena, pavāheti rajomalaṃ.

Tatheva tvampi hitāhite, samaṃ mettāya bhāvaya;

Mettāpāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi.

Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare;

Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā.

Vicinanto tadādakkhiṃ, dasamaṃ upekkhāpāramiṃ;

Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ.

Imaṃ tvaṃ dasamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya;

Tulābhūto daḷho hutvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi.

Yathāpi pathavī nāma, nikkhittaṃ asuciṃ suciṃ;

Upekkhati ubhopete, kopānunayavajjitā.

Tatheva tvampi sukhadukkhe, tulābhūto sadā bhava;

Upekkhāpāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi.

Ettakāyeva te loke, ye dhammā bodhipācanā;

Tatuddhaṃ natthi aññatra, daḷhaṃ tattha patiṭṭhaha.

Ime dhamme sammasato, sabhāvarasalakkhaṇe;

Dhammatejena vasudhā, dasasahassī pakampatha.

Calatā ravati pathavī, ucchuyantaṃva pīḷitaṃ;

Telayante yathā cakkaṃ, evaṃ kampati medinī.

Yāvatā parisā āsi, buddhassa parivesane;

Pavedhamānā sā tattha, mucchitā sesi bhūmiyā.

Ghaṭānekasahassāni , kumbhīnañca satā bahū;

Sañcuṇṇamathitā tattha, aññamaññaṃ paghaṭṭitā.

Ubbiggā tasitā bhītā, bhantā byāthitamānasā;

Mahājanā samāgamma, dīpaṅkaramupāgamuṃ.

Kiṃ bhavissati lokassa, kalyāṇamatha pāpakaṃ;

Sabbo upadduto loko, taṃ vinodehi cakkhuma.

Tesaṃ tadā saññāpesi, dīpaṅkaro mahāmuni;

Vissatthā hotha mā bhātha, imasmiṃ pathavikampane.

Yamahaṃ ajja byākāsiṃ, buddho loke bhavissati;

Eso sammasati dhammaṃ, pubbakaṃ jinasevitaṃ.

Tassa sammasato dhammaṃ, buddhabhūmiṃ asesato;

Tenāyaṃ kampitā pathavī, dasasahassī sadevake.

Buddhassa vacanaṃ sutvā, mano nibbāyi tāvade;

Sabbe maṃ upasaṅkamma, punāpi abhivandisuṃ.


同样，你也要对所有人，无论赞叹还是侮辱，都能忍受；
修习忍辱波罗蜜，你将证得无上菩提。
成佛之道不仅仅只有这些，
我还要思量其他，能够成就菩提的法。
我仔细思量，然后看到了真诚波罗蜜；
这是过去诸佛，所修习和奉行的。
你应当再次坚定地确立，
修习真诚波罗蜜，真诚的语言，你将证得无上菩提。
就像秤砣，在所有事物中，
无论是合适的季节还是不合适的季节，都不会偏离道路。
同样，你也要在真理上，不偏离道路；
修习真诚波罗蜜，你将证得无上菩提。
成佛之道不仅仅只有这些，
我还要思量其他，能够成就菩提的法。
我仔细思量，然后看到了决意波罗蜜；
这是过去诸佛，所修习和奉行的。
你应当再次坚定地确立，
修习决意波罗蜜，坚定不移，你将证得无上菩提。
就像山上的岩石，稳固而不可动摇；
它不会被强风吹动，始终屹立在原地。
同样，你也要在决意上，始终坚定不移；
修习决意波罗蜜，你将证得无上菩提。
成佛之道不仅仅只有这些，
我还要思量其他，能够成就菩提的法。
我仔细思量，然后看到了慈爱波罗蜜；
这是过去诸佛，所修习和奉行的。
你应当再次坚定地确立，
修习慈爱波罗蜜，充满慈爱，如果你想要证得菩提。
就像水，无论对好人还是坏人，
都平等地带来清凉，洗去尘垢。
同样，你也要对所有众生，平等地修习慈爱；
修习慈爱波罗蜜，你将证得无上菩提。
成佛之道不仅仅只有这些，
我还要思量其他，能够成就菩提的法。
我仔细思量，然后看到了舍离波罗蜜；
这是过去诸佛，所修习和奉行的。
你应当再次坚定地确立，
修习舍离波罗蜜，保持平衡，坚定不移，你将证得无上菩提。
就像大地，无论扔下干净还是肮脏的东西，
都能平等地对待，没有喜欢或厌恶。
同样，你也要对快乐和痛苦，始终保持平衡；
修习舍离波罗蜜，你将证得无上菩提。
世间所有能够成就菩提的法，就是这些；
除此之外别无其他，坚定地奉行它们。
我正确地思量这些，包含一切意义的法，
凭借正法的威力，十方世界都震动起来。
大地摇晃发出巨响，如同被压迫的人发出呻吟；
就像旋转的车轮发出声音，大地也震动起来。
所有在佛陀周围的弟子，
都惊恐地昏倒在地。
成千上万的瓶子和罐子，
都被震碎，互相碰撞。
人们惊慌失措，恐惧不安，
迷茫而精神恍惚，
众人聚集在一起，来到燃灯佛面前。
世间将会发生什么，是好是坏？
整个世界都充满了恐惧，请为我们解惑。
伟大的圣者燃灯佛，对他们说道：
“请安心，不要害怕，大地之所以震动，
是因为我今天所说的，他将在未来成佛；
他正在正确地思量正法，过去诸佛所奉行的。
因为他正确地思量正法，彻底地证悟佛果，
所以大地才会震动，十方世界的一切众生。
听到佛陀的话语，我的心平静下来；
所有人都来到我面前，再次向我顶礼。



Samādayitvā buddhaguṇaṃ, daḷhaṃ katvāna mānasaṃ;

Dīpaṅkaraṃ namassitvā, āsanā vuṭṭhahiṃ tadā.

Dibbaṃ mānusakaṃ pupphaṃ, devā mānusakā ubho;

Samokiranti pupphehi, vuṭṭhahantassa āsanā.

Vedayanti ca te sotthiṃ, devā mānusakā ubho;

Mahantaṃ patthitaṃ tuyhaṃ, taṃ labhassu yathicchitaṃ.

Sabbītiyo vivajjantu, soko rogo vinassatu;

Mā te bhavantvantarāyā, phusa khippaṃ bodhimuttamaṃ.

Yathāpi samaye patte, pupphanti pupphino dumā;

Tatheva tvaṃ mahāvīra, buddhañāṇena pupphasu.

Yathā ye keci sambuddhā, pūrayuṃ dasapāramī;

Tatheva tvaṃ mahāvīra, pūrehi dasapāramī.

Yathā ye keci sambuddhā, bodhimaṇḍamhi bujjhare;

Tatheva tvaṃ mahāvīra, bujjhassu jinabodhiyaṃ.

Yathā ye keci sambuddhā, dhammacakkaṃ pavattayuṃ;

Tatheva tvaṃ mahāvīra, dhammacakkaṃ pavattaya.

Puṇṇamāye yathā cando, parisuddho virocati;

Tatheva tvaṃ puṇṇamano, viroca dasasahassiyaṃ.

Rāhumutto yathā sūriyo, tāpena atirocati;

Tatheva lokā muñcitvā, viroca siriyā tuvaṃ.

Yathā yā kāci nadiyo, osaranti mahodadhiṃ;

Evaṃ sadevakā lokā, osarantu tavantike.

Tehi thutappasattho so, dasa dhamme samādiya;

Te dhamme paripūrento, pavanaṃ pāvisī tadā.

Sumedhakathā niṭṭhitā.

Tadā te bhojayitvāna, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ;

Upagacchuṃ saraṇaṃ tassa, dīpaṅkarassa satthuno.

Saraṇāgamane kañci, nivesesi tathāgato;

Kañci pañcasu sīlesu, sīle dasavidhe paraṃ.

Kassaci deti sāmaññaṃ, caturo phalamuttame;

Kassaci asame dhamme, deti so paṭisambhidā.

Kassaci varasamāpattiyo, aṭṭha deti narāsabho;

Tisso kassaci vijjāyo, chaḷabhiññā pavecchati.

Tena yogena janakāyaṃ, ovadati mahāmuni;

Tena vitthārikaṃ āsi, lokanāthassa sāsanaṃ.

Mahāhanusabhakkhandho, dīpaṅkarasanāmako;

Bahū jane tārayati, parimoceti duggatiṃ.

Bodhaneyyaṃ janaṃ disvā, satasahassepi yojane;

Khaṇena upagantvāna, bodheti taṃ mahāmuni.

Paṭhamābhisamaye buddho, koṭisatamabodhayi;

Dutiyābhisamaye nātho, navutikoṭimabodhayi.

Yadā ca devabhavanamhi, buddho dhammadesayi;

Navutikoṭisahassānaṃ, tatiyābhisamayo ahu.

Sannipātā tayo āsuṃ, dīpaṅkarassa satthuno;

Koṭisatasahassānaṃ, paṭhamo āsi samāgamo.

Puna nāradakūṭamhi, pavivekagate jine;

Khīṇāsavā vītamalā, samiṃsu satakoṭiyo.

Yamhi kāle mahāvīro, sudassanasiluccaye;

Navutikoṭisahassehi, pavāresi mahāmuni.

Ahaṃ tena samayena, jaṭilo uggatāpano;

Antalikkhamhi caraṇo, pañcābhiññāsu pāragū.

Dasavīsasahassānaṃ, dhammābhisamayo ahu;

Ekadvinnaṃ abhisamayā, gaṇanāto asaṅkhiyā.

Vitthārikaṃ bāhujaññaṃ, iddhaṃ phītaṃ ahu tadā;

Dīpaṅkarassa bhagavato, sāsanaṃ suvisodhitaṃ.

Cattāri satasahassāni, chaḷabhiññā mahiddhikā;

Dīpaṅkaraṃ lokaviduṃ, parivārenti sabbadā.

Ye keci tena samayena, jahanti mānusaṃ bhavaṃ;

Appattamānasā sekhā, garahitā bhavanti te.

Supupphitaṃ pāvacanaṃ, arahantehi tādihi;

Khīṇāsavehi vimalehi, upasobhati sadevake.

Nagaraṃ rammavatī nāma, sudevo nāma khattiyo;

Sumedhā nāma janikā, dīpaṅkarassa satthuno.

Sumaṅgalo ca tisso ca, ahesuṃ aggasāvakā;

Sāgato nāmupaṭṭhāko, dīpaṅkarassa satthuno.


确立佛陀的功德，坚定心念，
顶礼燃灯佛后，我从座位上起身。
天神和人类，
都抛洒天界和人间的鲜花，在我起身时。
天神和人类，
都祝福我：“愿你的伟大愿望，如你所愿实现。
愿一切苦难都消失，愿悲伤和疾病都消除；
愿你没有障碍，迅速证得无上菩提。
就像在合适的季节，开花的树木盛开；
同样，大雄大力，你也要以佛陀的智慧绽放。
就像所有佛陀，圆满了十波罗蜜；
同样，大雄大力，你也要圆满十波罗蜜。
就像所有佛陀，在菩提树下证悟；
同样，大雄大力，你也要证得佛陀的菩提。
就像所有佛陀，转动法轮；
同样，大雄大力，你也要转动法轮。
就像在月圆之夜，月亮清净明亮地照耀；
同样，你也要以圆满的心，照耀十方世界。
就像摆脱罗睺的太阳，以光芒照耀；
同样，你也要度脱众生，以你的光芒照耀。
就像所有的河流，都流入大海；
同样，十方世界的一切众生，都将归依于你。”
他称赞我确立的这十种法，
我圆满这些法后，进入禅定。
善慧的故事到此结束。
那时，他们供养了世间引导者及其僧众，
皈依了导师燃灯佛。
如来为一些人授予皈依，
为一些人授予五戒，以及十种圆满的戒律。
为一些人授予四种殊胜的圣果，
为一些人讲解深奥的法，授予神足通。
这位人中之雄，为一些人授予八种禅定，
为一些人授予三种明，以及六种神通。
伟大的圣者以此方式教导人们，
世间之主的教法因此得以广泛传播。
伟大的燃灯佛，
度脱了无数众生，使他们从恶道中解脱。
看到需要教导的人们，即使相隔数百千由旬，
伟大的圣者也会瞬间到达，教导他们。
佛陀在第一次说法时，教化了一百亿人；
佛陀在第二次说法时，教化了九十亿人。
当佛陀在天界说法时，
第三次说法教化了九十亿人。
燃灯佛举行了三次法会，
第一次法会有一百亿人参加。
然后在人与天人聚集的地方，这位远离喧嚣的佛陀，
与一百亿清净的、断除烦恼的阿罗汉们聚集在一起。
当大雄大力在美丽的Sudassana山修行时，
伟大的圣者与九十亿人一起居住。
那时我是一位苦行者，头顶炽热苦行，
在空中行走，精通五种神通。
有十二万两千人，证得了圣果；
证得一果和二果的人，数不胜数。
那时，神通广大，法力无边，
燃灯佛的教法，清净无染。
四十万位拥有六种神通的大力阿罗汉，
始终围绕着世间之眼燃灯佛。
那时，所有舍弃人身的人，
如果还没有证得圣果，将会受到责备。
佛陀的教法，像鲜花一样盛开，
由阿罗汉等清净的、断除烦恼的人们，在世间传扬。
都城名为Rammati，国王名为Sudeva，
燃灯佛的母亲名为Sumedha。
Sumaṅgala和另外两位，是他的上首弟子；
Sāgata是燃灯佛的侍者。



Nandā ceva sunandā ca, ahesuṃ aggasāvikā;

Bodhi tassa bhagavato, pipphalīti pavuccati.

Asītihatthamubbedho, dīpaṅkaro mahāmuni;

Sobhati dīparukkhova, sālarājāva pupphito;

Pabhā vidhāvati tassa, samantā dvādasayojane.

Satasahassavassāni, āyu tassa mahesino;

Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ.

Jotayitvāna saddhammaṃ, santāretvā mahājanaṃ;

Jalitvā aggikkhandhova, nibbuto so sasāvako.

Sā ca iddhi so ca yaso, tāni ca pādesu cakkaratanāni;

Sabbaṃ tamantarahitaṃ, nanu rittā sabbasaṅkhārāti.

Dīpaṅkarassa bhagavato aparabhāge ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā koṇḍañño nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā ahesuṃ. Paṭhamasannipāte koṭisatasahassaṃ. Dutiye koṭisahassaṃ, tatiye navutikoṭiyo.

Tadā bodhisatto vijitāvī nāma cakkavattī hutvā koṭisatasahassasaṅkhassa buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi. Satthā bodhisattaṃ ‘‘buddho bhavissatī’’ti byākaritvā dhammaṃ desesi. So satthu dhammakathaṃ sutvā rajjaṃ niyyātetvā pabbaji. So tīṇi piṭakāni uggahetvā aṭṭha samāpattiyo, pañca ca abhiññāyo uppādetvā aparihīnajjhāno brahmaloke nibbatti. Koṇḍaññabuddhassa pana rammavatī nāma nagaraṃ, sunando nāma khattiyo pitā, sujātā nāma mātā, bhaddo ca subhaddo ca dve aggasāvakā, anuruddho nāma upaṭṭhāko, tissā ca upatissā ca dve aggasāvikā, sālakalyāṇī bodhi, aṭṭhāsītihatthubbedhaṃ sarīraṃ, vassasatasahassaṃ āyuppamāṇaṃ ahosi.

Tassa aparabhāge ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā ekasmiṃyeva kappe cattāro buddhā nibbattiṃsu maṅgalo sumano revato sobhitoti. Maṅgalassa pana bhagavato tīsu sāvakasannipātesu paṭhamasannipāte koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ. Dutiye koṭisahassaṃ. Tatiye navutikoṭiyo. Vemātikabhātā panassa ānandakumāro nāma navutikoṭisaṅkhyāya parisāya saddhiṃ dhammasavanatthāya satthu santikaṃ agamāsi, satthā tassa anupubbikathaṃ kathesi. So saddhiṃ parisāya saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Satthā tesaṃ kulaputtānaṃ pubbacariyakaṃ olokento iddhimayapattacīvarassa upanissayaṃ disvā dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā ‘‘etha bhikkhavo’’ti āha. Sabbe taṅkhaṇaññeva iddhimayapattacīvaradharā saṭṭhivassikattherā viya ākappasampannā hutvā satthāraṃ vanditvā parivārayiṃsu ayamassa tatiyo sāvakasannipāto ahosi.


Nandā和Sunandā，是他的上首女弟子；
他的菩提树，被称为Pipphali。
伟大的圣者燃灯佛，身高八十腕尺，
如同盛开的娑罗树王，光彩照人；
他的光芒，遍及周围十二由旬。
这位伟大圣者的寿命，长达十万岁；
他住世这么长时间，度脱了无数众生。
宣扬了正法，度脱了无数众生之后，
他像燃烧的火堆一样，连同他的弟子们一起涅槃。
他的神通、他的名望、他脚下的**，
这一切都消失了，一切有为法，都是空无的。
燃灯佛之后，经过一个阿僧祇劫，出现了名为拘留孙佛的导师。他也举行了三次**。第一次**有一百亿比丘参加。第二次有一千万比丘参加，第三次有九十亿比丘参加。
那时，菩萨名为Vijitāvī，是一位转轮圣王，他向以佛陀为首的一百亿比丘僧众，进行了盛大的布施。导师预言他将成佛，并为他宣讲佛法。他听闻佛陀说法后，舍弃王位出家。他学习了三藏，证得了八种禅定和五种神通，由于他不间断地禅修，死后往生于梵天界。拘留孙佛的都城名为Rammati，他的父亲是国王Sunanda，母亲名为Sujātā，两位上首弟子是Bhadda和Subhadda，侍者名为Anuruddha，两位上首女弟子是Tissa和Upatissa，菩提树名为Sālakalyaṇī，身高八十八腕尺，寿命长达十万岁。
他之后，经过一个阿僧祇劫，在同一个劫中出现了四位佛陀：Krakucchanda、Kanakamuni、Kassapa和释迦牟尼。拘留孙佛在三次中，第一次有一百亿比丘参加。第二次有一千万比丘参加。第三次有九十亿比丘参加。他的同母异父兄弟，名为Ānandakumāra，与九十亿弟子一起，来到佛陀面前听闻佛法。佛陀为他们循序渐进地宣讲佛法。他与弟子们一起证得了阿罗汉果，获得了神足通。佛陀观察到这些人的过去，看到他们依靠神通获得的衣钵，便伸出右手说：“来吧，比丘们。”他们立刻都拿着神通获得的衣钵，如同已经出家六十年的长老一样，威仪具足，顶礼佛陀后围绕在他身边。这是他的第三次**。


Yathā pana aññesaṃ buddhānaṃ samantā asītihatthappamāṇāyeva sarīrappabhā hoti, na, evaṃ tassa. Tassa pana bhagavato sarīrappabhā niccakālaṃ dasasahassilokadhātuṃ pharitvā aṭṭhāsi. Rukkhapathavīpabbatasamuddādayo antamaso ukkhaliyādīni upādāya suvaṇṇapaṭa pariyonaddhā viya ahesuṃ. Āyuppamāṇaṃ panassa navutivassasahassāni ahosi. Ettakaṃ kālaṃ candimasūriyādayo attano pabhāya virocituṃ nāsakkhiṃsu, rattindivaparicchedo na paññāyittha. Divā sūriyālokena viya sattā niccaṃ buddhālokeneva vicariṃsu. Sāyaṃ pupphitānaṃ kusumānaṃ, pāto ravanakasakuṇānañca vasena loko rattindivaparicchedaṃ sallakkhesi . Kiṃ pana aññesaṃ buddhānaṃ ayamānubhāvo natthīti? No natthi, tepi hi ākaṅkhamānā dasasahassiṃ vā lokadhātuṃ, tato vā bhiyyo ābhāya phareyyuṃ. Maṅgalassa pana bhagavato pubbapatthanāvasena aññesaṃ byāmappabhā viya sarīrappabhā niccameva dasasahassilokadhātuṃ pharitvā aṭṭhāsi.

So kira bodhisattacariyakāle vessantarasadise attabhāve ṭhito saputtadāro vaṅkapabbatasadise pabbate vasi. Atheko kharadāṭhiko nāma yakkho mahāpurisassa dānajjhāsayataṃ sutvā brāhmaṇavaṇṇena upasaṅkamitvā mahāsattaṃ dve dārake yāci. Mahāsatto ‘‘dadāmi brāhmaṇassa puttake’’ti haṭṭhapahaṭṭho udakapariyantaṃ pathaviṃ kampento dvepi dārake adāsi. Yakkho caṅkamanakoṭiyaṃ ālambanaphalakaṃ nissāya ṭhatvā passantasseva mahāsattassa muḷālakalāpaṃ viya dve dārake khādi. Mahāpurisassa yakkhaṃ oloketvā vivaṭamatte aggijālaṃ viya lohitadhāraṃ uggiramānaṃ tassa mukhaṃ disvāpi kesaggamattampi domanassaṃ nuppajji, ‘‘sudinnaṃ vata me dāna’’nti cintayato panassa sarīre mahantaṃ pītisomanassaṃ udapādi. So ‘‘imassa me nissandena anāgate imināva nīhārena sarīrato rasmiyo nikkhamantū’’ti patthanaṃ akāsi. Tassa taṃ patthanaṃ nissāya buddhabhūtassa sarīrato rasmiyo nikkhamitvā ettakaṃ ṭhānaṃ phariṃsu.

Aparampissa pubbacaritaṃ atthi. So kira bodhisattakāle ekassa buddhassa cetiyaṃ disvā ‘‘imassa buddhassa mayā jīvitaṃ pariccajituṃ vaṭṭatī’’ti daṇḍakadīpikāveṭhananiyāmena sakalasarīraṃ veṭhāpetvā ratanamattamakulaṃ satasahassagghanikaṃ suvaṇṇapātiṃ sappissa pūrāpetvā tattha sahassavaṭṭiyo jālāpetvā taṃ sīsenādāya sakalasarīraṃ jālāpetvā cetiyaṃ padakkhiṇaṃ karonto sakalarattiṃ vītināmesi. Evaṃ yāva aruṇuggamanā vāyamantassāpissa lomakūpamattampi usumaṃ na gaṇhi, padumagabbhaṃ paviṭṭhakālo viya ahosi. Dhammo hi nāmesa attānaṃ rakkhantaṃ rakkhati. Tenāha bhagavā –

‘‘Dhammo have rakkhati dhammacāriṃ,

Dhammo suciṇṇo sukhamāvahāti;

Esānisaṃso dhamme suciṇṇe,

Na duggatiṃ gacchati dhammacārī’’ti. (theragā. 303; jā. 1.10.102; 1.

不像其他佛陀那样，周身的光芒只有八十腕尺，他的光芒并非如此。这位世尊的光芒，恒常遍布十方世界。树木、大地、山脉、海洋等等，乃至最小的臼等等，都像被黄金覆盖一样闪耀。他的寿命长达九十万岁。在这段时间里，日月都无法以自身的光芒照耀，昼夜的分别也无法辨识。众生始终在佛光照耀下生活，如同白昼的阳光一般。人们只能通过夜晚盛开的花朵和鸣叫的鸟儿，来判断昼夜。难道其他佛陀没有这样的神通力吗？并非没有，他们如果愿意，也可以让光芒遍布十方世界，甚至更远。但由于拘留孙佛过去世的发愿，他的光芒不像其他佛陀那样，而是恒常遍布十方世界。
据说，他在菩萨修行时期，处于名为Vessantara的本生状态，与妻子儿女居住在一座名为Vaṅka的环状山上。那时，一个名叫Kharadāṭhika的夜叉，听说了这位大人物乐善好施的名声，便化身为婆罗门来到他面前，向这位菩萨讨要两个孩子。菩萨欣然答应：“我把孩子给婆罗门。”他欢喜地，使大地都震动起来，把两个孩子都给了他。夜叉站在山顶的平台上，当着菩萨的面，像吃甘蔗一样把两个孩子吃了。菩萨看着夜叉，看到他张开的嘴里喷出像火焰一样的血流，却丝毫没有生起嗔恨，反而心想：“我的布施真是太好了。”他心中生起了巨大的喜悦。他发愿：“愿我未来以此功德，让光芒从我的身体发出。”由于他的这个愿望，在他成佛后，光芒从他的身体发出，遍布如此广阔的范围。
他还有另一个过去世的故事。据说，在菩萨修行时期，他看到一座佛塔，心想：“我应该为了这位佛陀舍弃生命。”他用点燃的灯芯缠绕全身，将盛满珍宝、价值百万两黄金的金钵装满酥油，点燃一千盏灯，然后用狮吼声点燃全身，绕着佛塔行走，度过整个夜晚。直到黎明，燃烧的酥油也没有烧到他一根毫毛，就像他进入莲花花蕾一样。正法确实能保护奉行正法的人。因此，世尊说：
“正法保护奉行正法的人，
修习正法带来安乐；
这是修习正法的益处，
奉行正法的人不会堕入恶道。” (长老偈 303; 本生经 1.10.102; 1.

15.385);

Imassāpi kammassa nissandena tassa bhagavato sarīrobhāso dasasahassilokadhātuṃ pharitvā aṭṭhāsi.

Tadā amhākaṃ bodhisatto suruci nāma brāhmaṇo hutvā ‘‘satthāraṃ nimantessāmī’’ti upasaṅkamitvā madhuradhammakathaṃ sutvā ‘‘sve mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhatha bhante’’ti āha. Brāhmaṇa kittakehi te bhikkhūhi atthoti, kittakā pana vo bhante parivārā bhikkhūti. Tadā satthu paṭhamasannipātoyeva hoti. Tasmā ‘‘koṭisatasahassa’’nti āha. ‘‘Bhante, sabbehipi saddhiṃ mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti āha. Satthā adhivāsesi. Brāhmaṇo svātanāya nimantetvā gehaṃ gacchanto cintesi ‘‘ahaṃ ettakānaṃ bhikkhūnaṃ yāgubhattavatthādīni dātuṃ no na sakkomi, nisīdanaṭṭhānaṃ pana kathaṃ bhavissatī’’ti. Tassa sā cintā caturāsītiyojanasahassamatthake ṭhitassa devarañño paṇḍukambalasilāsanassa uṇhabhāvaṃ janesi. Sakko ‘‘ko nu kho maṃ imasmā ṭhānā cāvetukāmo’’ti dibbacakkhunā olokento mahāpurisaṃ disvā ‘‘ayaṃ suruci brāhmaṇo buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā nisīdanaṭṭhānatthāya cintesi, mayāpi tattha gantvā puññakoṭṭhāsaṃ gahetuṃ vaṭṭatī’’ti vaḍḍhakivaṇṇaṃ nimminitvā vāsipharasuhattho mahāpurisassa purato pāturahosi. ‘‘Atthi nu kho kassaci bhatiyā kattabbakicca’’nti āha. Mahāpuriso taṃ disvā ‘‘kiṃ kammaṃ karissasī’’ti āha. Mama ajānanasippaṃ nāma natthi, gehaṃ vā maṇḍapaṃ vā yo yaṃ kāreti, tassa taṃ kātuṃ jānāmīti. Tena hi mayhaṃ kammaṃ atthīti. Kiṃ, ayyāti? Svātanāya me koṭisatasahassabhikkhū nimantitā, tesaṃ nisīdanamaṇḍapaṃ karissasīti. Ahaṃ nāma kareyyaṃ, sace me bhatiṃ dātuṃ sakkhissathāti. Sakkhissāmi, tātāti. ‘‘Sādhu karissāmī’’ti gantvā ekaṃ padesaṃ olokesi.


正是因为这项功德，这位世尊的光芒遍布十方世界。
那时，我们的菩萨是一位名叫Suruci的婆罗门，他前去邀请佛陀，听了佛陀美妙的法语后，说：“尊者，请接受我的供养。”婆罗门问：“您有多少比丘弟子？您的随行比丘有多少？”那时正是佛陀的第一次**。因此佛陀回答说：“一百亿。”婆罗门说：“尊者，请您和所有弟子都接受我的供养。”佛陀应允了。婆罗门邀请了佛陀后，在回家的路上心想：“我无法供养这么多比丘的食物、衣服等等，更不用说座位了。”他正想着这个问题，帝释天在他头顶八万四千由旬的Pandu камbala石座上，感觉到了热度。帝释天用天眼观察，想知道是谁想让他离开这个座位，他看到了这位大人物，心想：“这位Suruci婆罗门邀请了以佛陀为首的比丘僧众，正在为座位发愁，我也应该去那里，获得功德。”他变化成一位建筑师，手持斧头，出现在这位大人物面前。“您有什么需要做的工作吗？”他说。菩萨看到他，问道：“你会做什么工作？”他说：“我没有不会的技艺，无论是谁想建造房屋或亭台楼阁，我都会做。”菩萨说：“那正好我有工作给你。”“什么工作，先生？”“我邀请了一百亿比丘来应供，你能为他们建造一个可以容纳他们的亭台楼阁吗？”“我可以，如果您能提供食物。”“我可以提供。”“好，我这就去做。”他走到一块地方，环顾四周。


Dvādasaterasayojanappamāṇo padeso kasiṇamaṇḍalaṃ viya samatalo ahosi. So ‘‘ettake ṭhāne sattaratanamayo maṇḍapo uṭṭhahatū’’ti cintetvā olokesi. Tāvadeva pathaviṃ bhinditvā maṇḍapo uṭṭhahi. Tassa suvaṇṇamayesu thambhesu rajatamayā ghaṭakā ahesuṃ, rajatamayesu thambhesu suvaṇṇamayā, maṇitthambhesu pavāḷamayā, pavāḷatthambhesu maṇimayā, sattaratanamayesu thambhesu sattaratanamayāva ghaṭakā ahesuṃ. Tato ‘‘maṇḍapassa antarantena kiṅkiṇikajālaṃ olambatū’’ti olokesi. Saha olokaneneva kiṅkiṇikajālaṃ olambi, yassa mandavāteritassa pañcaṅgikasseva tūriyassa madhurasaddo niggacchati. Dibbasaṅgītivattanakālo viya ahosi. ‘‘Antarantarā gandhadāmamālādāmāni olambantū’’ti cintesi. Tāvadeva dāmāni olambiṃsu. ‘‘Koṭisatasahassasaṅkhyānaṃ bhikkhūnaṃ āsanāni ca ādhārakāni ca pathaviṃ bhinditvā uṭṭhahantū’’ti cintesi. Tāvadeva uṭṭhahiṃsu. ‘‘Koṇe koṇe ekekā udakacāṭiyo uṭṭhahantū’’ti cintesi, tāvadeva udakacāṭiyo uṭṭhahiṃsu ettakaṃ māpetvā brāhmaṇassa santikaṃ gantvā ‘‘ehi ayya tava maṇḍapaṃ oloketvā mayhaṃ bhatiṃ dehī’’ti āha. Mahāpuriso gantvā maṇḍapaṃ olokesi . Olokentassevassa sakalasarīraṃ pañcavaṇṇāya pītiyā nirantaraṃ phuṭaṃ ahosi. Athassa maṇḍapaṃ oloketvā etadahosi ‘‘nāyaṃ maṇḍapo manussabhūtena kato, mayhaṃ pana ajjhāsayaṃ mayhaṃ guṇaṃ āgamma addhā sakkassa bhavanaṃ uṇhaṃ ahosi. Tato sakkena devaraññā ayaṃ maṇḍapo kārito bhavissatī’’ti. ‘‘Na kho pana me yuttaṃ evarūpe maṇḍape ekadivasaṃyeva dānaṃ dātuṃ, sattāhaṃ dassāmī’’ti cintesi.



十二由旬.1 范围的地方，像磨光的宝石（指经过打磨的宝石或水晶）一样平坦。他心想：“但愿如此大的地方涌现出一座七宝的殿堂！”便观察起来。就在那时，一座殿堂破地而出。它的金柱子上装着银质的坛罐，银柱子上装着金质的坛罐，宝石柱子上装着珊瑚质的坛罐，珊瑚柱子上装着宝石质的坛罐，七宝柱子上装着七宝质的坛罐。然后，他又想：“但愿殿堂的内部悬挂着金铃网！”随着他的心念，金铃网就悬挂了起来，那被微风吹动的金铃网，发出五种乐器合奏一样的美妙声音，如同天神的音乐演奏一般。“但愿到处都悬挂着散发香气的花环！”他想。顷刻间，花环就悬挂了起来。“但愿破地而出百千万计的比丘的座位和靠背！”他想。顷刻间，就涌现了出来。“但愿在每个角落都出现一个水瓶！”他想，顷刻间，水瓶就出现了。安排好这一切之后，他来到婆罗门面前，说道：“先生，请来看看您的殿堂，然后给我食物吧！” 大人物去看了殿堂。就在他观看的时候，他的全身都充满了五彩的喜悦。看了殿堂之后，他心想：“这座殿堂不是人类所能建造的，但由于我的愿望，我的功德，帝释天的宫殿变得滚烫。因此，这座殿堂一定是帝释天建造的。” “我不应该只在一个这样的殿堂里布施一天，我要布施七天。”他想。


Bāhirakadānañhi tattakampi samānaṃ bodhisattānaṃ tuṭṭhiṃ kātuṃ na sakkoti. Alaṅkatasīsaṃ pana chinditvā añjitaakkhīni uppāṭetvā, hadayamaṃsaṃ vā uppāṭetvā dinnakāle bodhisattānaṃ cāgaṃ nissāya tuṭṭhi nāma hoti. Amhākampi hi bodhisattassa sivijātake devasikaṃ pañcasatasahassakahāpaṇāni vissajjetvā catūsu nagaradvāresu, majjhe nagare ca dānaṃ dadantassa taṃ dānaṃ tuṭṭhiṃ uppādetuṃ nāsakkhi. Yadā panassa brāhmaṇavaṇṇena āgantvā sakko devarājā akkhīni yāci, tadā tāni uppāṭetvā dadamānasseva hāso uppajji, kesaggamattampi cittassa aññathattaṃ nāhosi. Evaṃ dānaṃ nissāya bodhisattānaṃ titti nāma natthi. Tasmā sopi mahāpuriso ‘‘sattāhaṃ mayā koṭisatasahassasaṅkhyānaṃ bhikkhūnaṃ dānaṃ dātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā tasmiṃ maṇḍape buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nisīdāpetvā sattāhaṃ gavapānaṃ nāma adāsi. Gavapānanti mahante mahante kolambe khīrassa pūretvā uddhanesu āropetvā ghanapākapakke khīre thoke taṇḍule pakkhipitvā pakkamadhusakkaracuṇṇasappīhi abhisaṅkhataṃ bhojanaṃ vuccati. Manussāyeva pana parivisituṃ nāsakkhiṃsu, devāpi ekantarikā hutvā parivisiṃsu. Dvādasaterasayojanappamāṇaṃ ṭhānampi bhikkhū gaṇhituṃ nappahotiyeva. Te pana bhikkhū attano ānubhāvena nisīdiṃsu. Pariyosānadivase sabbabhikkhūnaṃ pattāni dhovāpetvā bhesajjatthāya sappinavanītatelamadhuphāṇitānaṃ pūretvā ticīvarehi saddhiṃ adāsi. Saṅghanavakabhikkhunā laddhaticīvarasāṭakā satasahassagghanikā ahesuṃ. Satthā anumodanaṃ karonto ‘‘ayaṃ puriso evarūpaṃ mahādānaṃ adāsi, ko nu kho bhavissatī’’ti upadhārento ‘‘anāgate kappasatasahassādhikānaṃ dvinnaṃ asaṅkhyeyyānaṃ matthake gotamo nāma buddho bhavissatī’’ti disvā mahāpurisaṃ āmantetvā ‘‘tvaṃ ettakaṃ nāma kālaṃ atikkamitvā gotamo nāma buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Mahāpuriso byākaraṇaṃ sutvā ‘‘ahaṃ kira buddho bhavissāmi, ko me gharāvāsena attho , pabbajissāmī’’ti cintetvā tathārūpaṃ sampattiṃ kheḷapiṇḍaṃ viya pahāya satthu santike pabbaji. Pabbajitvā ca buddhavacanaṃ uggaṇhitvā abhiññā, samāpattiyo ca nibbattetvā āyupariyosane brahmaloke nibbatti.

Maṅgalassa pana bhagavato uttaraṃ nāma nagaraṃ ahosi. Pitāpi uttaro nāma khattiyo, mātāpi uttarā nāma, sudevo ca dhammaseno ca dve aggasāvakā, pālito nāma upaṭṭhāko, sīvalī ca asokā ca dve aggasāvikā, nāgarukkho bodhi, aṭṭhāsītihatthubbedhaṃ sarīraṃ ahosi. Navutivassasahassāni ṭhatvā parinibbute pana tasmiṃ ekappahāreneva dasacakkavāḷasahassāni ekandhakārāni ahesuṃ. Sabbacakkavāḷesu manussānaṃ mahantaṃ ārodanaparidevanaṃ ahosi.



1. 外施即使那样多，也不能让菩萨生起欢喜。即使砍下装饰的头，挖出涂抹的眼珠，或者挖出心脏的肉，在布施的时候，菩萨依靠布施，也没有什么欢喜。我们菩萨在鹿子本生中，在四个城门以及城中布施了价值五十万金钱的物品，那样的布施也不能让他生起欢喜。当一个婆罗门装扮的释提桓因来向他乞求眼睛的时候，他挖出眼睛布施时，反而生起了笑容，内心没有丝毫的不安。依靠这样的布施，菩萨也没有厌足。因此这位大男子心想：“我应该布施给以亿百千计数的比丘们七天。”于是，他就在那座大殿里，让以佛为首的比丘僧坐下，布施了七天的牛乳粥。牛乳粥，指的是：在大坛子里装满牛乳，放在炉子上，在浓稠的牛乳里放入少许米，煮熟后，加上蜂蜜、砂糖、酥油，这样的食物就叫做牛乳粥。人们都没有办法吃完，即使是诸天也靠近来吃。方圆十二或十三由旬的地方，比丘们都无法全部容纳。那些比丘们就凭借各自的神通力坐下。在最后一天，他让人洗干净所有比丘们的钵，装满酥油、牛油、蜂蜜、石蜜，作为药品，连同袈裟一起布施。僧中的长老比丘们得到的袈裟衣服，价值百千。世尊随喜功德，心想：“这个人布施了如此盛大的布施，他会是谁呢？”于是观察，看到在未来超过百千劫的两无量劫之后，将有位名叫瞿昙的佛出现，于是叫来这位大男子，说道：“你经过如此长的时间之后，将成为名叫瞿昙的佛。”
2. 大男子听到授记之后，心想：“我竟然会成为佛，居家生活还有什么意义呢？我要出家。”于是舍弃了那样的财产，如同舍弃玩耍的泥团一样，在世尊面前出家。出家之后，学习佛法，证得了神通和禅定，命终之后，往生于梵天界。
3. 未来佛名叫吉祥，他的都城名叫 Uttara（北方城），父亲名叫 Uttara（北方）王，母亲名叫 Uttarā（北方女），两位上首弟子名叫 Sudeva（善天）和 Dhammasena（法军），侍者名叫 Pālita（守护），两位上首女弟子名叫 Sīvalī（吉祥女）和 Asokā（无忧女），菩提树是龙树，佛身高达八十八腕尺。住世九十千岁后般涅槃，在他般涅槃后的一天，十千世界陷入一片黑暗。在所有世界中，人们都发出巨大的哭泣和哀号。


Evaṃ dasasahassilokadhātuṃ andhakāraṃ katvā parinibbutassa tassa bhagavato aparabhāge sumano nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā. Paṭhamasannipāte koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ. Dutiye kañcanapabbatamhi navutikoṭisahassāni, tatiye asītikoṭisahassāni. Tadā mahāsatto atulo nāma nāgarājā ahosi mahiddhiko mahānubhāvo, so ‘‘buddho uppanno’’ti sutvā ñātisaṅghaparivuto nāgabhavanā nikkhamitvā koṭisatasahassabhikkhuparivārassa tassa bhagavato dibbatūriyehi upahāraṃ kārāpetvā mahādānaṃ pavattetvā paccekaṃ dussayugāni datvā saraṇesu patiṭṭhāsi. Sopi naṃ satthā ‘‘anāgate buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Tassa bhagavato nagaraṃ mekhalaṃ nāma ahosi, sudatto nāma rājā pitā, sirimā nāma mātā, saraṇo ca bhāvitatto ca dve aggasāvakā, udeno nāma upaṭṭhāko, soṇā ca upasoṇā ca dve aggasāvikā, nāgarukkhova bodhi, navutihatthubbedhaṃ sarīraṃ, navutiyeva vassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosīti.

Tassa aparabhāge revato nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā ahesuṃ, paṭhamasannipāte gaṇanā nāma natthi, dutiye koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ, tathā tatiye. Tadā bodhisatto atidevo nāma brāhmaṇo hutvā satthu dhammadesanaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhāya sirasmiṃ añjaliṃ ṭhapetvā tassa satthuno kilesappahāne vaṇṇaṃ vatvā uttarāsaṅgena pūjamakāsi. Sopi naṃ ‘‘buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Tassa pana bhagavato nagaraṃ sudhaññavatī nāma ahosi, pitā vipulo nāma khattiyo, mātāpi vipulā nāma, varuṇo ca brahmadevo ca dve aggasāvakā, sambhavo nāma upaṭṭhāko, bhaddā ca subhaddā ca dve aggasāvikā, nāgarukkhova bodhi, sarīraṃ asītihatthubbedhaṃ ahosi, āyu saṭṭhivassasahassānīti.

Tassa aparabhāge sobhito nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā, paṭhamasannipāte koṭisatabhikkhū ahesuṃ, dutiye navutikoṭiyo, tatiye asītikoṭiyo. Tadā bodhisatto ajito nāma brāhmaṇo hutvā satthu dhammadesanaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhāya buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi. Sopi naṃ ‘‘buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Tassa pana bhagavato nagaraṃ sudhammaṃ nāma ahosi, pitā sudhammo nāma rājā, mātāpi sudhammā nāma, asamo ca sunetto ca dve aggasāvakā, anomo nāma upaṭṭhāko, nakulā ca sujātā ca dve aggasāvikā, nāgarukkhova bodhi, aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ sarīraṃ ahosi, navuti vassasahassāni āyuppamāṇanti.

Tassa aparabhāge ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā ekasmiṃyeva kappe tayo buddhā nibbattiṃsu anomadassī, padumo, nāradoti. Anomadassissa bhagavato tayo sāvakasannipātā, paṭhame aṭṭha bhikkhusatasahassāni ahesuṃ, dutiye satta, tatiye cha tadā bodhisatto eko yakkhasenāpati ahosi mahiddhiko mahānubhāvo anekakoṭisatasahassānaṃ yakkhānaṃ adhipati. So ‘‘buddho uppanno’’ti sutvā āgantvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi. Satthāpi naṃ ‘‘anāgate buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Anomadassissa pana bhagavato candavatī nāma nagaraṃ ahosi, yasavā nāma rājā pitā, yasodharā nāma mātā, nisabho ca anomo ca dve aggasāvakā, varuṇo nāma upaṭṭhāko , sundarī ca sumanā ca dve aggasāvikā, ajjunarukkho bodhi, sarīraṃ aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ ahosi, vassasatasahassaṃ āyūti.



Evaṃ dasasahassilokadhātuṃ andhakāraṃ katvā parinibbutassa tassa bhagavato aparabhāge sumano nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā. Paṭhamasannipāte koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ. Dutiye kañcanapabbatamhi navutikoṭisahassāni, tatiye asītikoṭisahassāni. Tadā mahāsatto atulo nāma nāgarājā ahosi mahiddhiko mahānubhāvo, so ‘‘buddho uppanno’’ti sutvā ñātisaṅghaparivuto nāgabhavanā nikkhamitvā koṭisatasahassabhikkhuparivārassa tassa bhagavato dibbatūriyehi upahāraṃ kārāpetvā mahādānaṃ pavattetvā paccekaṃ dussayugāni datvā saraṇesu patiṭṭhāsi. Sopi naṃ satthā ‘‘anāgate buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Tassa bhagavato nagaraṃ mekhalaṃ nāma ahosi, sudatto nāma rājā pitā, sirimā nāma mātā, saraṇo ca bhāvitatto ca dve aggasāvakā, udeno nāma upaṭṭhāko, soṇā ca upasoṇā ca dve aggasāvikā, nāgarukkhova bodhi, navutihatthubbedhaṃ sarīraṃ, navutiyeva vassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosīti.

Tassa aparabhāge revato nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā ahesuṃ, paṭhamasannipāte gaṇanā nāma natthi, dutiye koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ, tathā tatiye. Tadā bodhisatto atidevo nāma brāhmaṇo hutvā satthu dhammadesanaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhāya sirasmiṃ añjaliṃ ṭhapetvā tassa satthuno kilesappahāne vaṇṇaṃ vatvā uttarāsaṅgena pūjamakāsi. Sopi naṃ ‘‘buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Tassa pana bhagavato nagaraṃ sudhaññavatī nāma ahosi, pitā vipulo nāma khattiyo, mātāpi vipulā nāma, varuṇo ca brahmadevo ca dve aggasāvakā, sambhavo nāma upaṭṭhāko, bhaddā ca subhaddā ca dve aggasāvikā, nāgarukkhova bodhi, sarīraṃ asītihatthubbedhaṃ ahosi, āyu saṭṭhivassasahassānīti.

Tassa aparabhāge sobhito nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā, paṭhamasannipāte koṭisatabhikkhū ahesuṃ, dutiye navutikoṭiyo, tatiye asītikoṭiyo. Tadā bodhisatto ajito nāma brāhmaṇo hutvā satthu dhammadesanaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhāya buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi. Sopi naṃ ‘‘buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Tassa pana bhagavato nagaraṃ sudhammaṃ nāma ahosi, pitā sudhammo nāma rājā, mātāpi sudhammā nāma, asamo ca sunetto ca dve aggasāvakā, anomo nāma upaṭṭhāko, nakulā ca sujātā ca dve aggasāvikā, nāgarukkhova bodhi, aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ sarīraṃ ahosi, navuti vassasahassāni āyuppamāṇanti.

Tassa aparabhāge ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā ekasmiṃyeva kappe tayo buddhā nibbattiṃsu anomadassī, padumo, nāradoti. Anomadassissa bhagavato tayo sāvakasannipātā, paṭhame aṭṭha bhikkhusatasahassāni ahesuṃ, dutiye satta, tatiye cha tadā bodhisatto eko yakkhasenāpati ahosi mahiddhiko mahānubhāvo anekakoṭisatasahassānaṃ yakkhānaṃ adhipati. So ‘‘buddho uppanno’’ti sutvā āgantvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi. Satthāpi naṃ ‘‘anāgate buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Anomadassissa pana bhagavato candavatī nāma nagaraṃ ahosi, yasavā nāma rājā pitā, yasodharā nāma mātā, nisabho ca anomo ca dve aggasāvakā, varuṇo nāma upaṭṭhāko , sundarī ca sumanā ca dve aggasāvikā, ajjunarukkho bodhi, sarīraṃ aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ ahosi, vassasatasahassaṃ āyūti.



Evaṃ dasasahassilokadhātuṃ andhakāraṃ katvā parinibbutassa tassa bhagavato aparabhāge sumano nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā. Paṭhamasannipāte koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ. Dutiye kañcanapabbatamhi navutikoṭisahassāni, tatiye asītikoṭisahassāni. Tadā mahāsatto atulo nāma nāgarājā ahosi mahiddhiko mahānubhāvo, so ‘‘buddho uppanno’’ti sutvā ñātisaṅghaparivuto nāgabhavanā nikkhamitvā koṭisatasahassabhikkhuparivārassa tassa bhagavato dibbatūriyehi upahāraṃ kārāpetvā mahādānaṃ pavattetvā paccekaṃ dussayugāni datvā saraṇesu patiṭṭhāsi. Sopi naṃ satthā ‘‘anāgate buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Tassa bhagavato nagaraṃ mekhalaṃ nāma ahosi, sudatto nāma rājā pitā, sirimā nāma mātā, saraṇo ca bhāvitatto ca dve aggasāvakā, udeno nāma upaṭṭhāko, soṇā ca upasoṇā ca dve aggasāvikā, nāgarukkhova bodhi, navutihatthubbedhaṃ sarīraṃ, navutiyeva vassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosīti.

Tassa aparabhāge revato nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā ahesuṃ, paṭhamasannipāte gaṇanā nāma natthi, dutiye koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ, tathā tatiye. Tadā bodhisatto atidevo nāma brāhmaṇo hutvā satthu dhammadesanaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhāya sirasmiṃ añjaliṃ ṭhapetvā tassa satthuno kilesappahāne vaṇṇaṃ vatvā uttarāsaṅgena pūjamakāsi. Sopi naṃ ‘‘buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Tassa pana bhagavato nagaraṃ sudhaññavatī nāma ahosi, pitā vipulo nāma khattiyo, mātāpi vipulā nāma, varuṇo ca brahmadevo ca dve aggasāvakā, sambhavo nāma upaṭṭhāko, bhaddā ca subhaddā ca dve aggasāvikā, nāgarukkhova bodhi, sarīraṃ asītihatthubbedhaṃ ahosi, āyu saṭṭhivassasahassānīti.

Tassa aparabhāge sobhito nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā, paṭhamasannipāte koṭisatabhikkhū ahesuṃ, dutiye navutikoṭiyo, tatiye asītikoṭiyo. Tadā bodhisatto ajito nāma brāhmaṇo hutvā satthu dhammadesanaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhāya buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi. Sopi naṃ ‘‘buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Tassa pana bhagavato nagaraṃ sudhammaṃ nāma ahosi, pitā sudhammo nāma rājā, mātāpi sudhammā nāma, asamo ca sunetto ca dve aggasāvakā, anomo nāma upaṭṭhāko, nakulā ca sujātā ca dve aggasāvikā, nāgarukkhova bodhi, aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ sarīraṃ ahosi, navuti vassasahassāni āyuppamāṇanti.

Tassa aparabhāge ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā ekasmiṃyeva kappe tayo buddhā nibbattiṃsu anomadassī, padumo, nāradoti. Anomadassissa bhagavato tayo sāvakasannipātā, paṭhame aṭṭha bhikkhusatasahassāni ahesuṃ, dutiye satta, tatiye cha tadā bodhisatto eko yakkhasenāpati ahosi mahiddhiko mahānubhāvo anekakoṭisatasahassānaṃ yakkhānaṃ adhipati. So ‘‘buddho uppanno’’ti sutvā āgantvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi. Satthāpi naṃ ‘‘anāgate buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Anomadassissa pana bhagavato candavatī nāma nagaraṃ ahosi, yasavā nāma rājā pitā, yasodharā nāma mātā, nisabho ca anomo ca dve aggasāvakā, varuṇo nāma upaṭṭhāko , sundarī ca sumanā ca dve aggasāvikā, ajjunarukkho bodhi, sarīraṃ aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ ahosi, vassasatasahassaṃ āyūti.


1. 如此这般，在十千世界化为一片黑暗之后，那位世尊般涅槃后的某一时间，出现了一位名叫苏摩那的佛陀。他也有三次弟子集会。第一次集会有一亿比丘，第二次在迦ñཙ那山有九十亿比丘，第三次有八十亿比丘。那时，一位名叫阿图罗的大力、大威势的龙王，听到“佛陀出现”的消息，便率领亲族眷属离开龙宫，为那一亿比丘围绕的世尊安排天乐供养，举办盛大的布施，并于佛法僧三宝皈依。那位佛陀也为他授记：“你未来将成佛。”
2. 那位世尊的都城名为Mekhala，父亲是名为Sudatta的国王，母亲名为Sirima，两位上首弟子是Saraṇa和Bhāvitatta，侍者名为Udena，两位上首女弟子是Soṇā和Upasoṇā，菩提树是龙华树，身高九十 हाथ，寿命九十万年。
3. 在他之后，出现了一位名叫勒瓦陀的佛陀。他也有三次弟子集会，第一次集会弟子数量不可计数，第二次有一亿比丘，第三次也是一样。那时，菩萨是一位名叫阿提提瓦的婆罗门，听闻佛陀说法后，皈依三宝，双手合十于头顶，赞叹那位佛陀断除烦恼的功德，并以北方胜妙的方式礼敬。佛陀也为他授记：“你未来将成佛。”
4. 那位世尊的都城名为Sudhaññavatī，父亲是名为Vipula的刹帝利，母亲也名为Vipulā，两位上首弟子是Varuṇa和Brahmadeva，侍者名为Sambhava，两位上首女弟子是Bhaddā和Subhaddā，菩提树是龙华树，身高八十 हाथ，寿命六十万年。
5. 在他之后，出现了一位名叫Sobhita的佛陀。他也有三次弟子集会，第一次集会有一百亿比丘，第二次有九十亿，第三次有八十亿。那时，菩萨是一位名叫Ajita的婆罗门，听闻佛陀说法后皈依三宝，并为以佛陀为首的僧团举办盛大的布施。佛陀也为他授记：“你未来将成佛。”
6. 那位世尊的都城名为Sudhamma，父亲是名为Sudhamma的国王，母亲也名为Sudhammā，两位上首弟子是Asama和Sunetta，侍者名为Anomo，两位上首女弟子是Nakulā和Sujātā，菩提树是龙华树，身高八十五 हाथ，寿命九十万年。
7. 在他之后，经过一个阿僧祇劫，在同一个劫中出现了三位佛陀：Anomadassī、Paduma和Nārada。Anomadassī佛陀有三次弟子集会，第一次有八百千比丘，第二次有七百千，第三次有六百千。那时，菩萨是一位大力、大威势的夜叉统帅，统领着亿万夜叉。他听到“佛陀出现”的消息，便前来为以佛陀为首的僧团举办盛大的布施。佛陀也为他授记：“你未来将成佛。”
8. Anomadassī佛陀的都城名为Candavatī，父亲是名为Yasavā的国王，母亲名为Yasodharā，两位上首弟子是Nisabha和Anomo，侍者名为Varuṇa，两位上首女弟子是Sundarī和Sumanā，菩提树是阿阇那树，身高八十五 हाथ，寿命十万年。



Tassa aparabhāge padumo nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā, paṭhamasannipāte koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ, dutiye tīṇisatasahassāni, tatiye agāmake araññe mahāvanasaṇḍavāsīnaṃ bhikkhūnaṃ dve satasahassāni. Tadā tathāgate tasmiṃyeva vanasaṇḍe vasante bodhisatto sīho hutvā satthāraṃ nirodhasamāpattisamāpannaṃ disvā pasannacitto vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pītisomanassajāto tikkhattuṃ sīhanādaṃ naditvā sattāhaṃ buddhārammaṇaṃ pītiṃavijahitvā pītisukheneva gocarāya apakkamitvā jīvitapariccāgaṃ katvā payirupāsamāno aṭṭhāsi. Satthā sattāhaccayena nirodhā vuṭṭhito sīhaṃ oloketvā ‘‘bhikkhusaṅghepi cittaṃ pasādetvā saṅghaṃ vandissatī’’ti ‘‘bhikkhusaṅgho āgacchatū’’ti cintesi. Bhikkhū tāvadeva āgamiṃsu. Sīho saṅghe cittaṃ pasādeti. Satthā tassa mānasaṃ oloketvā ‘‘anāgate buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Padumassa pana bhagavato campakaṃ nagaraṃ ahosi asamo nāma rājā pitā, mātā asamā nāma, sālo ca upasālo ca dve aggasāvakā, varuṇo nāma upaṭṭhāko, rāmā ca surāmā ca dve aggasāvikā, soṇarukkho nāma bodhi aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ sarīraṃ ahosi, āyu vassasatasahassanti.

Tassa aparabhāge nārado nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā, paṭhamasannipāte koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ, dutiye navutikoṭisahassāni, tatiye asītikoṭisahassāni. Tadā bodhisatto isipabbajjaṃ pabbajitvā pañcasu abhiññāsu, aṭṭhasu ca samāpattīsu ciṇṇavasī hutvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā lohitacandanena pūjamakāsi, sopi naṃ ‘‘anāgate buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Tassa pana bhagavato dhaññavatī nāma nagaraṃ ahosi, sudevo nāma khattiyo pitā, anomā nāma mātā, bhaddasālo ca jitamitto ca dve aggasāvakā, vāsiṭṭho nāma upaṭṭhāko, uttarā ca phaggunī ca dve aggasāvikā, mahāsoṇarukkho bodhi, sarīraṃ aṭṭhāsītihatthubbedhaṃ ahosi, navuti vassasahassāni āyūti.

Nāradabuddhassa pana aparabhāge ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā ito satasahassakappamatthake ekasmiṃ kappe ekova padumuttaro nāma buddho udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā, paṭhamasannipāte koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ, dutiye vebhārapabbate navutikoṭisahassāni, tatiye asītikoṭisahassāni. Tadā bodhisatto jaṭilo nāma mahāraṭṭhiyo hutvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa sacīvaraṃ dānaṃ adāsi. Sopi naṃ ‘‘anāgate buddho bhavissasī’’ti byākāsi. Padumuttarassa pana bhagavato kāle titthiyā nāma nāhesuṃ sabbe devamanussā buddhameva saraṇamakaṃsu.

Tassa nagaraṃ haṃsavatī nāma ahosi, pitā ānando nāma khattiyo, mātā sujātā nāma, devalo ca sujāto ca dve aggasāvakā sumano nāma upaṭṭhāko, amitā ca asamā ca dve aggasāvikā, salalarukkho bodhi, sarīraṃ aṭṭhāsītihatthubbedhaṃ ahosi, sarīrappabhā samantato dvādasa yojanāni gaṇhi vassasatasahassaṃ āyūti.


1. 从前，出现了一位名叫莲华（Paduma）的佛陀。他的三次圣弟子集会，第一次集会有一亿比丘，第二次集会有三百万比丘，第三次集会，在远离村庄的森林深处居住的两百万比丘。当时，如来正在那片森林里居住，菩萨化作一头狮子，见到佛陀进入灭尽定，心生欢喜，顶礼绕行，生起喜悦之情，发出响亮的狮吼，七天之中沉浸在对佛陀的喜悦中，而后因为喜乐而命终，投生天界。佛陀在七天后从灭尽定中出来，观察到狮子，心想：“也让比丘僧欢喜，礼敬僧团。”于是心想：“比丘僧来吧。”比丘们立刻就来了。狮子让僧团欢喜。佛陀观察他的心念，授记道：“你未来将成佛。”
莲华佛的都城名叫瞻波城（Campaka），父亲是阿沙摩（Asama）王，母亲名叫阿沙摩（Asama），善生（Sāla）和善宿（Upasāla）是两位上首弟子，名叫伐楼拏（Varuṇa）的是侍者，罗摩（Rāmā）和苏罗摩（Surāmā）是两位上首女弟子，菩提树是金光树（Soṇarukkho），身高八十八腕尺，寿命十万年。
2. 之后，出现了一位名叫那罗陀（Nārada）的佛陀。他的三次圣弟子集会，第一次集会有一亿比丘，第二次集会有九千万比丘，第三次集会有八千万比丘。当时，菩萨出家成为仙人，精通五神通和八解脱，成为大成就者，供养以佛陀为首的比丘僧，并用赤栴檀供养佛陀，佛陀也授记他：“你未来将成佛。”
这位佛陀的都城名叫达摩越城（Dhaññavatī），父亲是善天（Sudeva）刹帝利，母亲名叫阿耨摩（Anomā），善生（Bhaddasāla）和胜友（Jitamitta）是两位上首弟子，名叫婆私吒（Vāsiṭṭha）的是侍者，优多罗（Uttarā）和颇求尼（Phaggunī）是两位上首女弟子，菩提树是大金光树（Mahāsoṇarukkho），身高八十八腕尺，寿命九万年。
3. 那罗陀佛之后，经过一个不可计数的时期，在此一百万劫之前的一个劫，出现了一位名叫莲华上（Padumuttara）的佛陀。他的三次圣弟子集会，第一次集会有一亿比丘，第二次集会在毗婆罗山（Vebhārapabbata）有九千万比丘，第三次集会有八千万比丘。当时，菩萨是一位名叫闍提罗（Jaṭila）的大富长者，供养以佛陀为首的比丘僧袈裟。佛陀也授记他：“你未来将成佛。”在莲华上佛的时代，没有外道，所有天人和人都皈依佛陀。
他的都城名叫汉沙城（Haṃsavatī），父亲是阿难陀（Ānanda）刹帝利，母亲名叫善生（Sujātā），天胜（Devala）和善生（Sujāta）是两位上首弟子，名叫苏摩那（Sumana）的是侍者，阿蜜多（Amitā）和阿沙摩（Asamā）是两位上首女弟子，菩提树是娑罗树（Salalarukkho），身高八十八腕尺，身光遍照周围十二由旬，寿命十万年。


Tassa aparabhāge sattatikappasahassāni atikkamitvā ito tiṃsakappasahassamatthake sumedho ca sujāto cāti ekasmiṃ kappe dve buddhā nibbattiṃsu. Sumedhassāpi tayo sāvakasannipātā, paṭhamasannipāte sudassananagare koṭisatakhīṇāsavā ahesuṃ, dutiye navutikoṭiyo, tatiye asītikoṭiyo. Tadā bodhisatto uttaro nāma brāhmaṇamāṇavo hutvā nidahitvā ṭhapitaṃyeva asītikoṭidhanaṃ vissajjetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā dhammaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhāya nikkhamitvā pabbaji. Sopi naṃ ‘‘anāgate buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Sumedhassa bhagavato sudassanaṃ nāma nagaraṃ ahosi, sudatto nāma rājā pitā, mātāpi sudattā nāma, saraṇo ca sabbakāmo ca dve aggasāvakā, sāgaro nāma upaṭṭhāko, rāmā ca surāmā ca dve aggasāvikā, mahānīparukkho bodhi, sarīraṃ aṭṭhāsītihatthubbedhaṃ ahosi, āyu navuti vassasahassānīti.

Tassa aparabhāge sujāto nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā, paṭhamasannipāte saṭṭhibhikkhusatasahassāni ahesuṃ , dutiye paññāsaṃ, tatiye cattālīsaṃ. Tadā bodhisatto cakkavattirājā hutvā ‘‘buddho uppanno’’ti sutvā upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa saddhiṃ sattahi ratanehi catumahādīparajjaṃ datvā satthu santike pabbaji. Sakalaraṭṭhavāsino raṭṭhuppādaṃ gahetvā ārāmikakiccaṃ sādhentā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa niccaṃ mahādānaṃ adaṃsu. Sopi naṃ satthā byākāsi.

Tassa bhagavato nagaraṃ sumaṅgalaṃ nāma ahosi, uggato nāma rājā pitā, pabhāvatī nāma mātā, sudassano ca sudevo ca dve aggasāvakā, nārado nāma upaṭṭhāko, nāgā ca nāgasamālā ca dve aggasāvikā, mahāveḷurukkho bodhi, so kira mandacchiddo ghanakkhandho upariniggatāhi mahāsākhāhi morapiñchakalāpo viya virocittha. Tassa bhagavato sarīraṃ paṇṇāsahatthubbedhaṃ ahosi, āyu navutivassasahassānīti.

Tassa aparabhāge ito aṭṭhārasakappasatamatthake ekasmiṃ kappe piyadassī, atthadassī, dhammadassīti tayo buddhā nibbattiṃsu. Piyadassissāpi tayo sāvakasannipātā. Paṭhame koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ, dutiye navutikoṭiyo, tatiye asītikoṭiyo. Tadā bodhisatto kassapo nāma māṇavo tiṇṇaṃ vedānaṃ pāraṅgato hutvā satthu dhammadesanaṃ sutvā koṭisatasahassadhanapariccāgena saṅghārāmaṃ kāretvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāsi. Atha naṃ satthā ‘‘aṭṭhārasakappasataccayena buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Tassa bhagavato anomaṃ nāma nagaraṃ ahosi, pitā sudinno nāma rājā, mātā candā nāma, pālito ca sabbadassī ca dve aggasāvakā, sobhito nāma upaṭṭhāko, sujātā ca dhammadinnā ca dve aggasāvikā, piyaṅgurukkho bodhi, sarīraṃ asītihatthubbedhaṃ ahosi, navutivassasahassāni āyūti.

Tassa aparabhāge atthadassī nāma bhagavā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā. Paṭhame aṭṭhanavutibhikkhusatasahassāni ahesuṃ, dutiye aṭṭhāsītisahassāni, tathā tatiye. Tadā bodhisatto susīmo nāma mahiddhiko tāpaso hutvā devalokato mandāravapupphacchattaṃ āharitvā satthāraṃ pūjesi. Sopi naṃ satthā byākāsi.


4. 从前，经过七十三万劫之后，在此三十万劫之前的一个劫里，善慧（Sumedha）和善生（Sujāta）两位佛陀出现于世。善慧佛的三次圣****，第一次在善见城（Sudassana）有一亿阿罗汉，第二次有九千万，第三次**有八千万。当时，菩萨是一位名叫优多罗（Uttara）的婆罗门青年，他舍弃了已经积攒的八千万财富，供养以佛陀为首的比丘僧，听闻佛法，皈依三宝后出家。佛陀也授记他：“你未来将成佛。”
善慧佛的都城名叫善见城（Sudassana），父亲是善授（Sudatta）王，母亲也名叫善授（Sudattā），皈依（Saraṇa）和一切爱（Sabbakāma）是两位上首**，名叫海（Sāgara）的是侍者，罗摩（Rāmā）和苏罗摩（Surāmā）是两位上首女**，菩提树是大尼拘律树（Mahānīparukkho），身高八十八腕尺，寿命九万年。
5. 之后，出现了一位名叫善生（Sujāta）的佛陀。他的三次圣****，第一次有六十万比丘，第二次有五十万，第三次**有四十四万。当时，菩萨是转轮王，听说佛陀出世，便去拜见佛陀，听闻佛法后，用七宝供养以佛陀为首的比丘僧，并布施四大洲，然后在佛陀座下出家。全国人民都拿出国家出产的物品，从事园艺工作，并 постоянно 供养以佛陀为首的比丘僧。佛陀也为他授记。
这位佛陀的都城名叫善吉祥城（Sumaṅgala），父亲是出世（Uggata）王，母亲名叫光辉（Pabhāvatī），善见（Sudassana）和善天（Sudeva）是两位上首**，名叫那罗陀（Nārada）的是侍者，龙女（Nāgā）和龙鬘（Nāgasamālā）是两位上首女**，菩提树是大韦卢树（Mahāveḷurukkho），据说这棵树枝叶繁茂，粗壮的树干，向上伸展的巨大枝条，如同孔雀的羽屏一般美丽。这位佛陀身高五十腕尺，寿命九万年。
6. 之后，在此十八万劫之前的一个劫里，喜见（Piyadassī）、义见（Atthadassī）和法见（Dhammadassī）三位佛陀出现于世。喜见佛也有三次圣****。第一次有一亿比丘，第二次有九千万，第三次**有八千万。当时，菩萨是一位名叫迦叶（Kassapa）的青年，精通三部吠陀，听闻佛陀说法后，舍弃一亿财富建造了寺院，并皈依三宝，受持戒律。于是佛陀授记他：“一百八十劫之后，你将成佛。”
这位佛陀的都城名叫阿耨摩城（Anoma），父亲是善授（Sudinna）王，母亲名叫月（Candā），守护（Pālita）和一切见（Sabbadassī）是两位上首**，名叫可爱（Sobhita）的是侍者，善生（Sujātā）和法施（Dhammadinnā）是两位上首女**，菩提树是毕钵罗树（Piyaṅgurukkho），身高八十腕尺，寿命九万年。
7. 之后，出现了一位名叫义见（Atthadassī）的佛陀。他的三次圣****，第一次有八十九万比丘，第二次有八十八万，第三次**也是八十八万。当时，菩萨是一位名叫善思（Susīma）的大力仙人，从天界 가져오다 曼陀罗花伞，供养佛陀。佛陀也为他授记。


Tassa bhagavato sobhaṇaṃ nāma nagaraṃ ahosi, sāgaro nāma rājā pitā, sudassanā nāma mātā, santo ca upasanto ca dve aggasāvakā, abhayo nāma upaṭṭhāko, dhammā ca sudhammā ca dve aggasāvikā, campakarukkho bodhi, sarīraṃ asītihatthubbedhaṃ ahosi, sarīrappabhā samantato sabbakālaṃ yojanamattaṃ pharitvā aṭṭhāsi, āyu vassasatasahassanti.

Tassa aparabhāge dhammadassī nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā. Paṭhamasannipāte koṭisatabhikkhū ahesuṃ, dutiye navutikoṭiyo, tatiye asītikoṭiyo. Tadā bodhisatto sakko devarājā hutvā dibbagandhapupphehi ca dibbatūriyehi ca pūjamakāsi. Sopi naṃ satthā byākāsi.

Tassa bhagavato saraṇaṃ nāma nagaraṃ ahosi, pitā saraṇo nāma rājā, mātā sunandā nāma, padumo ca phussadevo ca dve aggasāvakā, sunetto nāma upaṭṭhāko, khemā ca sabbanāmā ca dve aggasāvikā, rattaṅkurarukkho bodhi, ‘‘kakudharukkho’’tipi ‘‘bimbijālo’’tipi vuccati sarīraṃ panassa asītihatthubbedhaṃ ahosi, vassasatasahassaṃ āyūti.

Tassa aparabhāge ito catunavutikappamatthake ekasmiṃ kappe ekova siddhattho nāma buddho udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā. Paṭhamasannipāte koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ, dutiye navutikoṭiyo tatiye asītikoṭiyo. Tadā bodhisatto uggatejo abhiññābalasampanno maṅgalo nāma tāpaso hutvā mahājambuphalaṃ āharitvā tathāgatassa adāsi. Satthā taṃ phalaṃ paribhuñjitvā ‘‘catunavutikappamatthake buddho bhavissasī’’ti bodhisattaṃ byākāsi.

Tassa bhagavato nagaraṃ vebhāraṃ nāma ahosi, pitā jayaseno nāma rājā, mātā suphassā nāma, sambalo ca sumitto ca dve aggasāvakā, revato nāma upaṭṭhāko, sīvalā ca surāmā ca dve aggasāvikā, kaṇikārarukkho bodhi, sarīraṃ saṭṭhihatthubbedhaṃ ahosi, vassasatasahassaṃ āyūti.

Tassa aparabhāge ito dvenavutikappamatthake tisso phussoti ekasmiṃ kappe dve buddhā nibbattiṃsu. Tissassa pana bhagavato tayo sāvakasannipātā. Paṭhamasannipāte bhikkhūnaṃ koṭisataṃ ahosi, dutiye navutikoṭiyo, tatiye asītikoṭiyo. Tadā bodhisatto mahābhogo mahāyaso sujāto nāma khattiyo hutvā isipabbajjaṃ pabbajitvā mahiddhikabhāvaṃ patvā ‘‘buddho uppanno’’ti sutvā dibbamandāravapadumapāricchattakapupphāni ādāya catuparisamajjhe gacchantaṃ tathāgataṃ pūjesi, ākāse pupphavitānaṃ hutvā aṭṭhāsi. Sopi naṃ satthā ‘‘ito dvenavutikappamatthake buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Tassa bhagavato khemaṃ nāma nagaraṃ ahosi, pitā janasandho nāma khattiyo, mātā padumā nāma, brahmadevo ca udayo ca dve aggasāvakā samaṅgo nāma upaṭṭhāko, phussā ca sudattā ca dve aggasāvikā asanarukkho bodhi, sarīraṃ saṭṭhihatthubbedhaṃ ahosi, vassasatasahassaṃ āyūti.

Tassa aparabhāge phusso nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā, paṭhamasannipāte saṭṭhi bhikkhusatasahassāni ahesuṃ, dutiye paṇṇāsa, tatiye dvattiṃsa. Tadā bodhisatto vijitāvī nāma khattiyo hutvā mahārajjaṃ pahāya satthu santike pabbajitvā tīṇi piṭakāni uggahetvā mahājanassa dhammakathaṃ kathesi. Sīlapāramiñca pūresi. Sopi naṃ ‘‘buddho bhavissasī’’ti byākāsi.


8. 这位佛陀的都城名叫可爱城（Sobhaṇa），父亲是海（Sāgara）王，母亲名叫善见（Sudassanā），寂静（Santa）和极寂静（Upasanta）是两位上首弟子，名叫无畏（Abhaya）的是侍者，法（Dhammā）和妙法（Sudhammā）是两位上首女弟子，菩提树是瞻波树（Campakarukkho），身高八十腕尺，身光 постоянно 遍照周围一由旬，寿命十万年。
9. 之后，出现了一位名叫法见（Dhammadassī）的佛陀。他的三次圣弟子集会，第一次集会有一亿比丘，第二次集会有九千万，第三次集会有八千万。当时，菩萨是帝释天王，用天上的香花和天乐供养佛陀。佛陀也为他授记。
这位佛陀的都城名叫皈依城（Saraṇa），父亲是皈依（Saraṇa）王，母亲名叫善喜（Sunandā），莲华（Paduma）和华天（Phussadeva）是两位上首弟子，名叫善闻（Sunetta）的是侍者，吉祥（Khemā）和一切名（Sabbanāmā）是两位上首女弟子，菩提树是红花树（Rattaṅkurarukkho），也叫做“鸠陀树（Kakudharukkho）”或“丛生树（Bimbijālo）”，身高八十腕尺，寿命十万年。
10. 之后，在此九十四劫之前的一个劫里，出现了一位名叫成就义（Siddhattha）的佛陀。他的三次圣弟子集会，第一次集会有一亿比丘，第二次集会有九千万，第三次集会有八千万。当时，菩萨是一位名叫吉祥（Maṅgala）的仙人，神通广大，他带来一个大阎浮果供养如来。佛陀享用此果后，授记菩萨：“九十四劫之后，你将成佛。”
这位佛陀的都城名叫毗婆罗城（Vebhāra），父亲是胜军（Jayasena）王，母亲名叫善触（Suphassā），具足（Sambala）和善友（Sumitta）是两位上首弟子，名叫流水（Revata）的是侍者，吉祥女（Sīvalā）和苏罗摩（Surāmā）是两位上首女弟子，菩提树是黄花树（Kaṇikārarukkho），身高六十腕尺，寿命十万年。
11. 之后，在此九十二劫之前的一个劫里，出现了两位佛陀，一位名叫帝须（Tissa），另一位名叫弗沙（Phussa）。帝须佛的三次圣弟子集会，第一次集会有一亿比丘，第二次集会有九千万，第三次集会有八千万。当时，菩萨是一位名叫善生（Sujāta）的大富大贵刹帝利，他出家成为仙人，证得大神通，听说佛陀出世，便带着天上的曼陀罗莲花伞盖花，供养四方游化的如来。空中出现花盖，佛陀也授记他：“九十二劫之后，你将成佛。”
这位佛陀的都城名叫吉祥城（Khema），父亲是人众（Janasandha）刹帝利，母亲名叫莲华（Padumā），梵天（Brahmadeva）和日出（Udaya）是两位上首弟子，名叫具足（Samaṅga）的是侍者，华鬘（Phussā）和善授（Sudattā）是两位上首女弟子，菩提树是阿输迦树（Asanarukkho），身高六十腕尺，寿命十万年。
12. 之后，出现了一位名叫弗沙（Phussa）的佛陀。他的三次圣弟子集会，第一次集会六十万比丘，第二次集会五十万，第三次集会三十二万。当时，菩萨是一位名叫胜军（Vijitāvī）的刹帝利，他舍弃了大王国，在佛陀座下出家，学习了三藏，为大众说法，并且圆满了持戒波罗蜜。佛陀也授记他：“你将成佛。”


Tassa bhagavato kāsi nāma nagaraṃ ahosi, jayaseno nāma rājā pitā, sirimā nāma mātā, surakkhito ca dhammaseno ca dve aggasāvakā, sabhiyo nāma upaṭṭhāko, cālā ca upacālā ca dve aggasāvikā , āmalakarukkho bodhi, sarīraṃ aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ ahosi, navuti vassasahassāni āyūti.

Tassa aparabhāge ito ekanavutikappe vipassī nāma bhagavā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā , paṭhamasannipāte aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassāni ahesuṃ, dutiye ekasatasahassaṃ, tatiye asītisahassāni. Tadā bodhisatto mahiddhiko mahānubhāvo atulo nāma nāgarājā hutvā sattaratanakhacitaṃ sovaṇṇamayaṃ mahāpīṭhaṃ bhagavato adāsi. Sopi naṃ satthā ‘‘ito ekanavutikappe buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Tassa bhagavato bandhumatī nāma nagaraṃ ahosi, bandhumā nāma rājā pitā. Bandhumatī nāma mātā, khaṇḍo ca tisso ca dve aggasāvakā, asoko nāma upaṭṭhāko, candā ca candamittā ca dve aggasāvikā pāṭalirukkho bodhi, sarīraṃ asītihatthubbedhaṃ ahosi, sarīrappabhā sadā satta yojanāni pharitvā aṭṭhāsi, asītivassasahassāni āyūti.

Tassa aparabhāge ito ekatiṃsakappe sikhī, vessabhū cāti dve buddhā ahesuṃ. Sikhissāpi bhagavato tayo sāvakasannipātā, paṭhamasannipāte bhikkhusatasahassaṃ ahosi, dutiye asītisahassāni, tatiye sattati. Tadā bodhisatto arindamo nāma rājā hutvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa sacīvaraṃ mahādānaṃ pavattetvā sattaratanapaṭimaṇḍitaṃ hatthiratanaṃ datvā hatthippamāṇaṃ katvā kappiyabhaṇḍaṃ adāsi. Sopi naṃ ‘‘ito ekatiṃsakappe buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Tassa pana bhagavato aruṇavatī nāma nagaraṃ ahosi, aruṇavā nāma khattiyo pitā, pabhāvatī nāma mātā, abhibhū ca sambhavo ca dve aggasāvakā khemaṅkaro nāma upaṭṭhāko, sakhilā ca padumā ca dve aggasāvikā, puṇḍarīkarukkho bodhi, sarīraṃ sattatihatthubbedhaṃ ahosi, sarīrappabhā yojanattayaṃ pharitvā aṭṭhāsi, sattahivassasahassāni āyūti.

Tassa aparabhāge vessabhū nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā paṭhamasannipāte asītibhikkhusahassāni ahesuṃ dutiye sattati, tatiye saṭṭhi. Tadā bodhisatto sudassano nāma rājā hutvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa sacīvaraṃ mahādānaṃ datvā satthu santike pabbajitvā ācāraguṇasampanno buddharatane cittīkārapītibahulo ahosi. Sopi naṃ ‘‘ito ekatiṃse kappe buddho bhavissasī’’ti byākāsi.

Tassa pana bhagavato anomaṃ nāma nagaraṃ ahosi, suppatīto nāma rājā pitā, yasavatī nāma mātā, soṇo ca uttaro ca dve aggasāvakā upasanto nāma upaṭṭhāko dāmā ca samālā ca dve aggasāvikā, sālarukkho bodhi, sarīraṃ saṭṭhihatthubbedhaṃ ahosi, saṭṭhivassasahassāni āyūti.

Tassa aparabhāge imasmiṃ kappe cattāro buddhā nibbattā kakusandho, koṇāgamano, kassapo, amhākaṃ bhagavāti. Kakusandhassa bhagavato eko sāvakasannipāto, tattha cattālīsabhikkhusahassāni ahesuṃ. Tadā bodhisatto khemo nāma rājā hutvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa sapattacīvaraṃ mahādānañca añjanādibhesajjāni ca datvā satthu dhammadesanaṃ sutvā pabbaji. Sopi naṃ satthā byākāsi.


13. 这位佛陀的都城名叫迦尸城（Kāsi），父亲是胜军（Jayasena）王，母亲名叫吉祥（Sīrimā），善护（Surakkhita）和法军（Dhammasena）是两位上首**，名叫具足（Sabhiyo）的是侍者，戒行女（Cālā）和近戒行女（Upacālā）是两位上首女**，菩提树是庵罗树（Āmalakarukkho），身高八十八腕尺，寿命九万年。
14. 之后，在此九十一劫之前，出现了一位名叫毗婆尸（Vipassī）的佛陀。他的三次圣****，第一次有八十六万比丘，第二次有十万，第三次**有八万。当时，菩萨是一位名叫阿菟罗（Atulo）的大力，具大威德的龙王，他供养佛陀一个镶嵌七宝的黄金大座。佛陀授记他：“九十一劫之后，你将成佛。”
这位佛陀的都城名叫亲族城（Bandhumatī），父亲是亲族（Bandhumā）王，母亲也名叫亲族（Bandhumatī），破（Khaṇḍa）和帝须（Tissa）是两位上首**，名叫无忧（Asoka）的是侍者，月（Candā）和月友（Candamittā）是两位上首女**，菩提树是波吒釐树（Pāṭalirukkho），身高八十腕尺，身光常遍照周围七由旬，寿命八十万年。
15. 之后，在此三十一劫之前，出现了两位佛陀：式弃（Sikhī）和毗舍浮（Vessabhū）。式弃佛的三次圣****，第一次有十万比丘，第二次有八万，第三次**有七万。当时，菩萨是一位名叫阿隣陀摩（Arindama）的国王，他发起供养以佛陀为首的比丘僧袈裟，并供养装饰七宝的大象，又布施了与象等重的物品。佛陀授记他：“三十一劫之后，你将成佛。”
这位佛陀的都城名叫阿楼那越城（Aruṇavatī），父亲是阿楼那（Aruṇavā）刹帝利，母亲名叫光辉（Pabhāvatī），克服（Abhibhū）和成就（Sambhava）是两位上首**，名叫吉祥作（Khemaṅkara）的是侍者，沙弥女（Sakhilā）和莲华女（Padumā）是两位上首女**，菩提树是白莲花树（Puṇḍarīkarukkho），身高七十腕尺，身光遍照周围三由旬，寿命七十万年。
16. 之后，出现了一位名叫毗舍浮（Vessabhū）的佛陀。他的三次圣****，第一次有八万比丘，第二次有七万，第三次**有六万。当时，菩萨是一位名叫善见（Sudassana）的国王，他供养以佛陀为首的比丘僧袈裟，并在佛陀座下出家，具足戒行，对佛宝生起极大欢喜。佛陀授记他：“三十一劫之后，你将成佛。”
这位佛陀的都城名叫阿耨摩城（Anoma），父亲是善逝（Suppatīta）王，母亲名叫名称（Yasavatī），善子（Soṇa）和优多罗（Uttara）是两位上首**，名叫极寂静（Upasanta）的是侍者，施舍女（Dāmā）和鬘女（Samālā）是两位上首女**，菩提树是娑罗树（Sālarukkho），身高六十腕尺，寿命六万年。
17. 之后，在这个劫里，出现了四位佛陀：拘留孙（Kakusandha）、拘那含牟尼（Koṇāgamana）、迦叶（Kassapa）和我们的佛陀（释迦牟尼）。拘留孙佛只有一次圣****，那里有四万四千比丘。当时，菩萨是一位名叫吉祥（Khema）的国王，他供养以佛陀为首的比丘僧衣服和眼药等药品，听闻佛陀说法后出家。佛陀也为他授记。


Kakusandhassa pana bhagavato khemaṃ nāma nagaraṃ ahosi, aggidatto nāma brāhmaṇo pitā, visākhā nāma brāhmaṇī mātā, vidhuro ca sañjīvo ca dve aggasāvakā, buddhijo nāma upaṭṭhāko sāmā ca campā ca dve aggasāvikā mahāsirīsarukkho bodhi sarīraṃ cattālīsahatthubbedhaṃ ahosi, cattālīsavassasahassāni āyūti.

Tassa aparabhāge koṇāgamano nāma satthā udapādi. Tassāpi eko sāvakasannipāto, tattha tiṃsabhikkhusahassāni ahesuṃ. Tadā bodhisatto pabbato nāma rājā hutvā amaccagaṇaparivuto satthu santikaṃ gantvā dhammadesanaṃ sutvā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā mahādānaṃ pavattetvā pattuṇṇacīnapaṭakoseyyakambaladukulāni ceva suvaṇṇapādukañca datvā satthu santike pabbaji. Sopi naṃ satthā byākāsi.

Tassa bhagavato sobhavatī nāma nagaraṃ ahosi, yaññadatto nāma brāhmaṇo pitā, uttarā nāma brāhmaṇī mātā, bhiyyoso ca uttaro ca dve aggasāvakā, sotthijo nāma upaṭṭhāko, samuddā ca uttarā ca dve aggasāvikā, udumbararukkho bodhi, sarīraṃ tiṃsahatthubbedhaṃ ahosi, tiṃsavassasahassāni āyūti.

Tassa aparabhāge kassapo nāma satthā udapādi. Tassāpi ekova sāvakasannipāto, tattha vīsatibhikkhusahassāni ahesuṃ. Tadā bodhisatto jotipālo nāma māṇavo tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū bhūmiyañceva antalikkhe ca pākaṭo ghaṭikārassa kumbhakārassa mitto ahosi, so tena saddhiṃ satthāraṃ upasaṅkamitvā dhammakathaṃ sutvā pabbajitvā āraddhavīriyo tīṇi piṭakāni uggahetvā vattasampattiyā buddhasāsanaṃ sobhesi. Sopi naṃ satthā byākāsi.

Tassa bhagavato jātanagaraṃ bārāṇasī nāma ahosi. Brahmadatto nāma brāhmaṇo pitā, dhanavatī nāma brāhmaṇī mātā, tisso ca bhāradvājo ca dve aggasāvakā, sabbamitto nāma upaṭṭhāko anuḷā ca uruveḷā ca dve aggasāvikā, nigrodharukkho bodhi sarīraṃ vīsatihatthubbedhaṃ ahosi, vīsativassasahassāni āyūti.

Tassa pana bhagavato orabhāge ṭhapetvā imaṃ sammāsambuddhaṃ añño buddho nāma natthi. Iti dīpaṅkarādīnaṃ catuvīsatiyā buddhānaṃ santike laddhabyākaraṇo pana bodhisatto yenena –

‘‘Manussattaṃ liṅgasampatti, hetu satthāradassanaṃ;

Pabbajjā guṇasampatti, adhikāro ca chandatā;

Aṭṭhadhammasamodhānā, abhinīhāro samijjhatī’’ti. (bu. vaṃ. 

18. 拘留孙佛的都城名叫吉祥城（Khema），父亲是火施（Aggidatta）婆罗门，母亲是毗沙佉（Visākhā）婆罗门女，明行（Vidhura）和善活（Sañjīva）是两位上首弟子，名叫觉者（Buddhija）的是侍者，娑摩（Sāmā）和瞻波（Campā）是两位上首女弟子，菩提树是大吉祥树（Mahāsirīsarukkho），身高四十四腕尺，寿命四万四千年。
19. 之后，出现了一位名叫拘那含牟尼（Koṇāgamana）的佛陀。他只有一次圣弟子集会，那里有三万比丘。当时，菩萨是一位名叫山（Pabbata）的国王，他带着群臣来到佛陀座前，听闻佛法后，邀请以佛陀为首的比丘僧，并发起大规模供养，布施上等丝绸、棉布、毛毯、细麻布和金鞋子，然后在佛陀座下出家。佛陀也为他授记。
这位佛陀的都城名叫可爱城（Sobhavatī），父亲是祭祀（Yaññadatta）婆罗门，母亲是优多罗（Uttarā）婆罗门女，胜（Bhiyyo）和优多罗（Uttara）是两位上首弟子，名叫善生（Sotthijo）的是侍者，海女（Samuddā）和优多罗女（Uttarā）是两位上首女弟子，菩提树是优昙钵罗树（Udumbararukkho），身高三十腕尺，寿命三万年。
20. 之后，出现了一位名叫迦叶（Kassapa）的佛陀。他只有一次圣弟子集会，那里有两万比丘。当时，菩萨是一位名叫光明（Jotipāla）的青年，精通三部吠陀，并且是地上和空中显现的瓶匠和陶匠的朋友。他与朋友一起拜见佛陀，听闻佛法后出家，精进修行，学习了三藏，以其卓越的品行使佛陀的教法光辉灿烂。佛陀也为他授记。
这位佛陀的都城名叫波罗奈城（Bārāṇasī），父亲是梵授（Brahmadatta）婆罗门，母亲是财富（Dhanavatī）婆罗门女，帝须（Tissa）和婆罗堕遮（Bhāradvāja）是两位上首弟子，名叫一切友（Sabbamitta）的是侍者，无垢女（Anuḷā）和优楼频螺女（Uruveḷā）是两位上首女弟子，菩提树是尼拘律树（Nigrodharukkho），身高二十腕尺，寿命两万年。
21. 除去燃灯佛等二十四佛之外，在此佛陀（释迦牟尼佛）之前，再无其他佛陀。菩萨在燃灯佛等二十四佛前得到授记后，依循以下的道路：
人身难得， 正法难遇，
得遇明师， 出家修行。
诸根具足， 精进勇猛，
八正道行， 速证菩提。

2.59);

Ime aṭṭha dhamme samodhānetvā dīpaṅkarapādamūle katābhinīhārena ‘‘handa buddhakare dhamme vicināmi ito cito’’ti ussāhaṃ katvā ‘‘vicinanto tadādakkhiṃ, paṭhamaṃ dānapārami’’nti dānapāramitādayo buddhakarā dhammā diṭṭhā, te pūrento yāva vessantarattabhāvā āgami. Āgacchanto ca ye te katābhinīhārānaṃ bodhisattānaṃ ānisaṃsā saṃvaṇṇitā –

‘‘Evaṃ sabbaṅgasampannā, bodhiyā niyatā narā;

Saṃsaraṃ dīghamaddhānaṃ, kappakoṭisatehipi.

‘‘Avīcimhi nuppajjanti, tathā lokantaresu ca;

Nijjhāmataṇhā khuppipāsā, na honti kālakañjikā.

‘‘Na honti khuddakā pāṇā, uppajjantāpi duggatiṃ;

Jāyamānā manussesu, jaccandhā na bhavanti te.

‘‘Sotavekallatā natthi, na bhavanti mūgapakkhikā;

Itthibhāvaṃ na gacchanti, ubhatobyañjanapaṇḍakā.

‘‘Na bhavanti pariyāpannā, bodhiyā niyatā narā;

Muttā ānantarikehi, sabbattha suddhagocarā.

‘‘Micchādiṭṭhiṃ na sevanti, kammakiriyadassanā;

Vasamānāpi saggesu, asaññaṃ nupapajjare.

‘‘Suddhāvāsesu devesu, hetu nāma na vijjati;

Nekkhammaninnā sappurisā, visaṃyuttā bhavābhave;

Caranti lokatthacariyāyo, pūrenti sabbapāramī’’ti.

Te ānisaṃse adhigantvāva āgato. Pāramiyo pūrentassa ca tassa akittibrāhmaṇakāle saṅkhabrāhmaṇakāle dhanañcayarājakāle mahāsudassanarājakāle mahāgovindakāle nimimahārājakāle candakumārakāle visayhaseṭṭhikāle sivirājakāle vessantararājakāleti dānapāramitāya pūritattabhāvānaṃ parimāṇaṃ nāma natthi. Ekantena panassa sasapaṇḍitajātakāle –

‘‘Bhikkhāya upagataṃ disvā, sakattānaṃ pariccajiṃ;

Dānena me samo natthi, esā me dānapāramī’’ti. (cariyā. 1.143 tassuddāna –

Evaṃ attapariccāgaṃ karontassa dānapāramitā paramatthapāramī nāma jātā.

Tathā sīlavanāgarājakāle campeyyanāgarājakāle bhūridattanāgarājakāle chaddantanāgarājakāle jayaddisarājaputtakāle alīnasattukumārakāleti sīlapāramitāya pūritattabhāvānaṃ parimāṇaṃ nāma natthi. Ekantena panassa saṅkhapālajātakāle –

‘‘Sūlehipi vijjhiyanto, koṭṭiyantopi sattihi;

Bhojaputte na kuppāmi, esā me sīlapāramī’’ti. (cariyā. 

2.59. 菩萨修习这八种法，在燃灯佛足下发愿后，便积极精进，“我应当寻求成佛之道”，如此不断寻求，首先发现了布施波罗蜜。从布施波罗蜜开始，直至毗舍安呾夜，菩萨圆满了成佛之道。菩萨在不断修行，圆满诸波罗蜜的过程中，其功德如下所述：
“如此具足一切功德，注定成佛之人，
即使经历百千万劫，漫长生死轮回。
“不堕地狱、畜生、饿鬼，乃至边地下贱之处，
不生贪爱，不起渴求，不为饥饿所困。
“不生于下贱族姓，即使投生恶趣，
生于人中，亦不盲聋喑哑。
“不为一眼，不为哑巴，
不生为女，不为二形。
“注定成佛之人，不为业报所缚，
解脱一切束缚，一切处皆清净。
“不执邪见，信奉因果，
即使身处五欲之中，亦不迷惑。
“生于清净天界，无有丝毫染污，
断除贪爱，诸善男子，远离生死轮回，
行世间利益之事，圆满一切波罗蜜。”
菩萨获得这些功德后，直至最后一生。在无我相布施仙人本生、螺髻仙人本生、财施王本生、大善见王本生、大牛护王本生、尼弥王本生、月天子本生、一切乐长者本生、尸毗王本生、毗舍安呾王本生等等，菩萨圆满了布施波罗蜜，其布施的量无法计算。尤其是在兔王本生中：
“见乞丐前来，舍弃自身，
布施无有等同，此乃我之布施波罗蜜。” (cariyā. 1.143)
如此舍弃自身，成就究竟布施波罗蜜。
同样，在戒行鹿王本生、瞻波鹿王本生、布施优婆塞本生、六牙象王本生、胜生王子本生、不杀生王子本生等等，菩萨圆满了持戒波罗蜜，其持戒的程度无法计算。尤其是在螺贝守护神本生中：
“即使被矛刺穿，被棍棒击打，
我亦不嗔不怒，此乃我之持戒波罗蜜。” (cariyā.

2.91) –

Evaṃ attapariccāgaṃ karontassa sīlapāramitā paramatthapāramī nāma jātā.

Tathā somanassakumārakāle hatthipālakumārakāle ayogharapaṇḍitakāleti mahārajjaṃ pahāya nekkhammapāramitāya pūritattabhāvānaṃ parimāṇaṃ nāma natthi. Ekantena panassa cūḷasutasomajātakāle –

‘‘Mahārajjaṃ hatthagataṃ, kheḷapiṇḍaṃva chaḍḍayiṃ;

Cajato na hoti laganaṃ, esā me nekkhammapāramī’’ti. –

Evaṃ nissaṅgatāya rajjaṃ chaḍḍetvā nikkhamantassa nekkhammapāramitā paramatthapāramī nāma jātā.

Tathā vidhurapaṇḍitakāle mahāgovindapaṇḍitakāle kudālapaṇḍitakāle arakapaṇḍitakāle bodhiparibbājakakāle mahosadhapaṇḍitakāleti paññāpāramitāya pūritattabhāvānaṃ parimāṇaṃ nāma natthi. Ekantena panassa sattubhastajātake senakapaṇḍitakāle –

‘‘Paññāya vicinantohaṃ, brāhmaṇaṃ mocayiṃ dukhā;

Paññāya me samo natthi, esā me paññāpāramī’’ti. –

Antobhastagataṃ sappaṃ dassentassa paññāpāramitā paramatthapāramī nāma jātā.

Tathā vīriyapāramitādīnampi pūritattabhāvānaṃ parimāṇaṃ nāma natthi. Ekantena panassa mahājanakajātake –

‘‘Atīradassī jalamajjhe, hatā sabbeva mānusā;

Cittassa aññathā natthi, esā me vīriyapāramī’’ti. –

Evaṃ mahāsamuddaṃ tarantassa vīriyapāramitā paramatthapāramī nāma jātā.

Khantivādījātake –

‘‘Acetanaṃva koṭṭente, tiṇhena pharasunā mamaṃ;

Kāsirāje na kuppāmi, esā me khantipāramī’’ti. –

Evaṃ acetanabhāvena viya mahādukkhaṃ adhivāsentassa khantipāramitā paramatthapāramī nāma jātā.

Mahāsutasomajātake –

‘‘Saccavācaṃ anurakkhanto, cajitvā mama jīvitaṃ;

Mocesiṃ ekasataṃ khattiye, esā me saccapāramī’’ti. –

Evaṃ jīvitaṃ cavitvā saccamanurakkhantassa saccapāramitā paramatthapāramī nāma jātā.

Mūgapakkhajātake –

‘‘Mātā pitā na me dessā, napi dessaṃ mahāyasaṃ;

Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā vatamadhiṭṭhahi’’nti. –

Evaṃ jīvitaṃ cajitvā vataṃ adhiṭṭhahantassa adhiṭṭhānapāramitā paramatthapāramī nāma jātā.

Ekarājajātake –

‘‘Na maṃ koci uttasati, napihaṃ bhāyāmi kassaci;

Mettābalenupatthaddho, ramāmi pavane tadā’’ti. (cariyā. 3.113) –

Evaṃ jīvitaṃ anapaloketvā mettāyantassa mettāpāramitā paramatthapāramī nāma jātā.

Lomahaṃsajātake –

‘‘Susāne seyyaṃ kappemi, chavaṭṭhikaṃ upanidhāyahaṃ;

Gāmaṇḍalā upāgantvā, rūpaṃ dassenti nappaka’’nti. –

Evaṃ gāmadārakesu niṭṭhubhanādīhi ceva mālāgandhūpahārādīhi ca sukhadukkhaṃ uppādentesupi upekkhanaṃ anativattentassa upekkhāpāramitā paramatthapāramī nāma jātā. Ayamettha saṅkhepo, vitthārato panesa attho cariyāpiṭakato gahetabbo.

Evaṃ pāramiyo pūretvā vessantarattabhāve ṭhito –

‘‘Acetanāyaṃ pathavī, aviññāya sukhaṃ dukhaṃ;

Sāpi dānabalā mayhaṃ, sattakkhattuṃ pakampathā’’ti. (cariyā. 

2.91. 如此舍弃自身，成就究竟持戒波罗蜜。
同样，在月爱王子本生、象护王子本生、不放逸仙人本生中，菩萨舍弃了大王国，圆满了出离波罗蜜，其出离的程度无法计算。尤其是在小苏达娑摩本生中：
“唾手可得的大王之位，如同玩物一般舍弃，
舍弃之时毫无留恋，此乃我之出离波罗蜜。”
如此毫无牵挂地舍弃王位而出家，成就究竟出离波罗蜜。
同样，在明行仙人本生、大牛护仙人本生、锄草仙人本生、阿罗迦仙人本生、求菩提游行者本生、大萨达仙人本生中，菩萨圆满了智慧波罗蜜，其智慧的程度无法计算。尤其是在敌对者本生和贤颈仙人本生中：
“我以智慧思考，使婆罗门脱离痛苦，
我的智慧无与伦比，此乃我之智慧波罗蜜。”
如此以智慧洞察一切，成就究竟智慧波罗蜜。
同样，菩萨也圆满了精进波罗蜜等等，其精进的程度无法计算。尤其是在大善见王本生中：
“遥见彼岸，水中众人皆已丧命，
我心不改，此乃我之精进波罗蜜。”
如此渡过大海，成就究竟精进波罗蜜。
在忍辱仙人本生中：
“以草绳鞭打我身，如同对待无情之物，
我对迦尸国王不生嗔怒，此乃我之忍辱波罗蜜。”
如此忍受巨大痛苦，如同无情之物，成就究竟忍辱波罗蜜。
在大苏达娑摩本生中：
“守护 truthful words，舍弃自身性命，
解救百位刹帝利，此乃我之真实波罗蜜。”
如此舍弃生命，守护 truthful words，成就究竟真实波罗蜜。
在哑巴天鹅本生中：
“不见父母，不见尊者，
唯愿一切智，为此我立誓愿。”
如此舍弃生命，立下誓愿，成就究竟决意波罗蜜。
在一王本生中：
“我不胜过任何人，也不被任何人胜过，
以慈悲之力加持，我安住于森林之中。” (cariyā. 3.113)
如此不顾性命，修习慈爱，成就究竟慈爱波罗蜜。
在身毛竖立本生中：
“我于坟场安睡，以六堆尸骨为床，
村中女子前来，展示丑陋之相。”
即使村中女子以污秽之物、花环、香水等，使其产生苦乐感受，菩萨也保持平静，不为所动，成就究竟舍波罗蜜。此处是简略的说明，详细内容请参考本生经。
如此圆满诸波罗蜜后，菩萨在毗舍安呾夜：
“大地无情，不知苦乐，
以我布施之力，令其震动七次。” (cariyā.

1.124);

Evaṃ mahāpathavīkampanāni mahāpuññāni katvā āyupariyosāne tato cuto tusitabhavane nibbatti, tattha aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhitvā ‘‘yāvatāyukaṃ dibbasampattiṃ anubhavanto manussagaṇanāya idāni sattahi divasehi āyukkhayaṃ pāpuṇissatī’’ti vatthāni kilissanti, mālā milāyanti, kacchehi sedā muccanti, kāye vevaṇṇiyaṃ okkamati, devo devāsane na saṇṭhahatīti imesu pañcasu pubbanimittesu uppannesu tāni disvā ‘‘suññā vata bho saggā bhavissantī’’ti saṃvegajātāhi devatāhi mahāsattassa pūritapāramibhāvaṃ ñatvā ‘‘imasmiṃ idāni aññaṃ devalokaṃ anupagantvā manussaloke uppajjitvā buddhabhāvaṃ patte puññāni katvā cutā cutā manussā devalokaṃ paripūressantī’’ti cintetvā –

‘‘Yatohaṃ tusite kāye, santusito nāmahaṃ tadā;

Dasasahassī samāgantvā, yācanti pañjalī mamaṃ.

‘‘Kālo deva mahāvīra, uppajja mātukucchiyaṃ;

Sadevakaṃ tārayanto, bujjhassu amataṃ pada’’nti. (bu. vaṃ. 1.66-67);

Evaṃ buddhabhāvatthāya āyācito kālaṃ, dīpaṃ, desaṃ, kulaṃ, janettiyā āyuppamāṇanti imāni pañca mahāvilokanāni viloketvā katasanniṭṭhāno tato cuto sakyarājakule paṭisandhiṃ gahetvā tattha mahāsampattiyā parihariyamāno anukkamena bhadrayobbanaṃ anupāpuṇi. Imasmiṃ antare ‘‘sato sampajāno ānanda bodhisatto tusitā kāyā cavitvā mātukucchiṃ okkamī’’tiādīnaṃ (ma. ni. 3.200) suttapadānañceva tesaṃ aṭṭhakathāya ca vasena vitthāro veditabbo.

So tiṇṇaṃ utūnaṃ anucchavikesu tīsu pāsādesu devalokasiriṃ viya rajjasiriṃ anubhavamāno uyyānakīḷāya gamanasamaye anukkamena jiṇṇabyādhimatasaṅkhāte tayo devadūte disvā sañjātasaṃvego nivattitvā catutthavāre pabbajitaṃ disvā ‘sādhu pabbajjā’ti pabbajjāya ruciṃ uppādetvā uyyānaṃ gantvā tattha divasabhāgaṃ khepetvā maṅgalapokkharaṇītīre nisinno kappakavesaṃ gahetvā āgatena vissakammena devaputtena alaṅkatapaṭiyatto rāhulabhaddassa jātasāsanaṃ sutvā puttasinehassa balavabhāvaṃ ñatvā ‘yāva idaṃ bandhanaṃ na vaḍḍhati tāvadeva naṃ chindissāmī’ti cintetvā sāyaṃ nagaraṃ pavisanto –

‘‘Nibbutā nūna sā mātā, nibbuto nūna so pitā;

Nibbutā nūna sā nārī, yassāyaṃ īdiso patī’’ti. (bu. vaṃ. aṭṭha. 27 avidūrenidānakathā; dha. pa. aṭṭha. 1.10 sāriputtattheravatthu; apa. aṭṭha. 1.avidūrenidānakathā; jā. aṭṭha. 

1.124. 菩萨如此造作了令大地震动的大功德后，寿命终结，从兜率天投生。在那里，其他天人从十个方面胜过他。天人们预言：“享受天福的您，以人间的时间计算，还有七天寿命就将结束。” 天花凋谢，花鬘枯萎，衣服污秽，身体流汗，无法安坐天座。出现这五种先兆后，天人们看到这些现象，生起恐惧：“天界将要空虚了！”他们知道菩萨已经圆满波罗蜜，便思考：“现在，与其前往其他天界，不如投生人间，成就佛果，造作功德，使去世的人们充满天界。” 于是说道：
“您安住兜率天中，我们却忧心忡忡，
千万天人聚集，向您虔诚祈求。
“大雄大力天人啊，请您投生母胎，
救度一切天人，成就无上菩提。” (bu. vaṃ. 1.66-67)
菩萨为了成佛，观察时间、地点、国家、家族和母亲寿命这五种大事因缘后，便下定决心，从兜率天命终，投生于释迦族王室。在那里，他享受着巨大的荣华富贵，逐渐长大成人。这期间的详细内容，请参考《中部》 (ma. ni. 3.200) 等相关经文及其注释。
菩萨在三个季节的不同宫殿中，享受着如同天界一般的王族生活。一次，在前往花园游玩的路上，他依次看到了老人、病人、死人和出家人这四位天人化现的使者。菩萨生起强烈的出离心，第四次见到出家人时，心想“出家真好”，对出家产生了向往。他来到花园，在那里度过了一天。傍晚，他坐在吉祥池边，一位天人化现的园丁为他铺设座位。这时，他听闻罗睺罗王子出生的消息，感受到亲子之情的强大束缚，便想：“趁此束缚还未加深，我应当断除它。” 傍晚回宫的路上，他吟诵道：
“那位母亲想必已解脱，那位父亲想必已解脱，
那位妻子想必已解脱，她拥有如此的丈夫。” (bu. vaṃ. aṭṭha. 27 avidūrenidānakathā; dha. pa. aṭṭha. 1.10 sāriputtattheravatthu; apa. aṭṭha. 1.avidūrenidānakathā; jā. aṭṭha.

1.avidūrenidānakathā);

Kisāgotamiyā nāma pitucchādhītāya bhāsitaṃ imaṃ gāthaṃ sutvā, ‘ahaṃ imāya nibbutapadaṃ sāvito’ti gīvato satasahassagghanikaṃ muttāhāraṃ muñcitvā, tassā pesetvā, attano bhavanaṃ pavisitvā, sirisayane nisinno niddāvasena nāṭakānaṃ vippakāraṃ disvā, nibbinnahadayo channaṃ uṭṭhāpetvā, kaṇḍakaṃ āharāpetvā, kaṇḍakaṃ āruyha, channasahāyova dasasahassilokadhātudevatāhi kataparivāro mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā, teneva rattāvasesena tīṇi mahārajjāni atikkamma anomānadītīre pabbajitvā, anukkamena rājagahaṃ gantvā, tattha piṇḍāya caritvā, paṇḍavapabbatapabbhāre nisinno magadharājena rajjena nimantiyamāno taṃ paṭikkhipitvā, sabbaññutaṃ patvā tassa vijitaṃ āgamanatthāya tena gahitapaṭiñño , āḷārañca udakañca upasaṅkamitvā, tesaṃ santike adhigatavisesena aparituṭṭho chabbassāni mahāpadhānaṃ padahitvā, visākhāpuṇṇamadivase pātova senānigame sujātāya dinnaṃ pāyāsaṃ paribhuñjitvā, nerañjarāya nadiyā suvaṇṇapātiṃ pavāhetvā, nerañjarāya tīre mahāvanasaṇḍe nānāsamāpattīhi divasabhāgaṃ vītināmetvā, sāyanhasamaye sotthiyena dinnaṃ aṭṭhatiṇamuṭṭhiṃ gahetvā, kāḷena nāgarājena abhitthutaguṇo bodhimaṇḍaṃ āruyha tiṇāni santharitvā, ‘na tāvimaṃ pallaṅkaṃ bhindissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṃ vimuccissatī’ti paṭiññaṃ katvā, pācīnadisābhimukho nisīditvā, sūriye anatthaṅgamiteyeva mārabalaṃ vidhamitvā, paṭhamayāme pubbenivāsañāṇaṃ, majjhimayāme cutūpapātañāṇaṃ patvā, pacchimayāmāvasāne dasabalacatuvesārajjādisabbabuddhaguṇapaṭimaṇḍitaṃ sabbaññutaññāṇaṃ paṭivijjhantoyeva imaṃ abhidhammanayasamuddaṃ adhigañchi. Evamassa adhigamanidānaṃ veditabbaṃ.

Evaṃ adhigatābhidhammo ekapallaṅkena nisinnasattāhaṃ animisasattāhaṃ caṅkamanasattāhañca atikkamitvā, catutthe sattāhe sayambhūñāṇādhigamena adhigataṃ abhidhammaṃ vicinitvā aparānipi ajapālamucalindarājāyatanesu tīṇi sattāhāni vītināmetvā, aṭṭhame sattāhe ajapālanigrodharukkhamūle nisinno dhammagambhīratāpaccavekkhaṇena appossukkataṃ āpajjamāno dasasahassimahābrahmaparivārena sahampatibrahmunā āyācitadhammadesano buddhacakkhunā lokaṃ oloketvā, brahmuno ajjhesanaṃ ādāya ‘‘kassa nu kho ahaṃ paṭhamaṃ dhammaṃ deseyya’nti olokento āḷārudakānaṃ kālaṅkatabhāvaṃ ñatvā, pañcavaggiyānaṃ bhikkhūnaṃ bahūpakārataṃ anussaritvā, uṭṭhāyāsanā kāsipuraṃ gacchanto antarāmagge upakena saddhiṃ mantetvā, āsāḷhīpuṇṇamadivase isipatane migadāye pañcavaggiyānaṃ bhikkhūnaṃ vasanaṭṭhānaṃ patvā,te ananucchavikena samudācārena samudācarante saññāpetvā, dhammacakkaṃ pavattento aññāsikoṇḍaññattherappamukhā aṭṭhārasa brahmakoṭiyo amatapānaṃ pāyesi. Evaṃ yāva dhammacakkappavattanā desanānidānaṃ veditabbaṃ. Ayamettha saṅkhepo. Vitthāro pana sāṭṭhakathānaṃ ariyapariyesana(ma. ni. 

1.avidūrenidānakathā. 菩萨听闻基萨瞿昙弥（Kisā Gotamī）讲述的偈颂后，心想：“我将以此开示她解脱之道。”他解下价值百千的项圈，赠予基萨瞿昙弥。回到宫中，菩萨坐在华丽的床上，在睡梦中看到各种不祥之兆，心中忧愁，唤醒车夫，备好马车，乘坐马车，在十万天人的簇拥下，毅然出家。当夜，他越过三个大国，来到阿耨摩河畔出家。之后，他逐渐来到王舍城（Rājagaha），在那里托钵乞食。他坐在般陀婆山（Paṇḍavapabbata）的山坡上，摩揭陀国王邀请他继承王位，被他婉言谢绝。为了证得一切智，他接受了国王的承诺。菩萨先后拜访了阿罗逻迦兰（Āḷāra Kālāma）和郁陀罗罗摩子（Uddaka Rāmaputta），学习了他们的禅定方法，但并不满足于此。经过六年苦行，在卫塞月十五日，菩萨享用了苏迦塔（Sujātā）在波多河（Pātova）边供养的乳糜。他将金钵放入尼连禅河（Nerañjarā），金钵逆流而上。菩萨来到尼连禅河边的菩提伽耶（Bodh Gaya），以各种禅定度过了一天。傍晚时分，他接受了牧童苏施提（Sotthiya）供养的八把吉祥草。在龙王咖拉（Kāḷa）的护持下，菩萨来到菩提树下，铺好吉祥草，发愿：“不证无上菩提，誓不起此座！”他面向东方坐下，太阳还未落山，便降伏了魔王波罗。在初夜时分，他证得了宿命通；在中夜时分，他证得了天眼通；在后夜将尽之时，他证得了漏尽通，成就了一切智，具足十力和四无畏等一切佛陀功德，也洞悉了整个阿毗达摩的奥义。这就是菩萨证悟的因缘。
菩萨证悟后，在一棵菩提树下静坐了七天，体验着无上正等正觉的喜悦。之后，他分别在阿阇波罗树（Ajapāla）、目真邻陀树（Mucalinda）和拉者耶多那树（Rājāyatana）下各静坐了七天。第八个七天，他坐在阿阇波罗树下，思维甚深佛法的微妙之处，心中无比喜悦。这时，以大梵天娑婆钵底（Sahampati）为首的千万梵天前来祈请菩萨说法。佛陀以佛眼观察世间，接受了梵天的请求，思考：“我应该先为谁说法呢？” 他知道阿罗逻和郁陀罗已经去世，于是决定前往鹿野苑（Isipatana）为五比丘说法。他从座位上起身，前往迦尸城（Kāsi）。途中，他与优波迦（Upaka）相遇并交谈。在卫塞月十五日，佛陀来到鹿野苑，五比丘的住处。他以完美的威仪感化了五比丘，然后开始说法，转动法轮。以憍陈如（Aññāsikoṇḍañña）长老为首的一千八百万天子获得了甘露法味。这就是从证悟到初转法轮的因缘。此处是简略的说明，详细内容请参考相关**的注释，例如《中部·圣求经》 (ma. ni.

1.274) pabbajjasuttādīnaṃ (su. ni. 407 ādayo) vasena veditabbo.

Evaṃ adhigamanidānadesanānidānasampannassa panassa abhidhammassa aparānipi dūrenidānaṃ, avidūrenidānaṃ, santikenidānanti tīṇi nidānāni. Tattha dīpaṅkarapādamūlato paṭṭhāya yāva tusitapurā dūrenidānaṃ veditabbaṃ. Tusitapurato paṭṭhāya yāva bodhimaṇḍā avidūrenidānaṃ. ‘Ekaṃ samayaṃ bhagavā devesu viharati tāvatiṃsesu pāricchattakamūle paṇḍukambalasilāyaṃ, tattha kho bhagavā devānaṃ tāvatiṃsānaṃ abhidhammakathaṃ kathesī’ti idamassa santikenidānaṃ. Ayaṃ tāva nidānakathā.

Nidānakathā niṭṭhitā.

1. Cittuppādakaṇḍo

Tikamātikāpadavaṇṇanā

Idāni

Iti me bhāsamānassa, abhidhammakathaṃ imaṃ;

Avikkhittā nisāmetha, dullabhā hi ayaṃ kathāti.

Evaṃ paṭiññātāya abhidhammakathāya kathanokāso sampatto. Tattha yasmā abhidhammo nāma dhammasaṅgaṇīādīni sattappakaraṇāni; dhammasaṅgaṇīpi cittuppādakaṇḍādīnaṃ vasena cattāri kaṇḍāni; cittuppādakaṇḍampi mātikāpadabhājanīyavasena duvidhaṃ; tattha mātikā ādi; sāpi tikamātikā dukamātikāti duvidhā; tattha tikamātikā ādi; tikamātikāyapi kusalattikaṃ kusalattikepi kusalā dhammāti idaṃ padaṃ; tasmā –

Ito paṭṭhāya gambhīraṃ, abhidhammakathaṃ imaṃ;

Vuccamānaṃ nisāmetha, ekaggā sādhu sādhavoti.



1.274. 菩萨证悟和初转*的详细内容，请参考《相应部·出家经》 (su. ni. 407) 等相关经文。
阿毗达摩的产生有远因、近因和现因三种因缘。从燃灯佛开始，直到菩萨住兜率天，是为远因。从兜率天到菩提树下，是为近因。“一时，佛陀住在三十三天，坐在善法堂前的石座上，为三十三天人宣讲阿毗达摩。” 这是现因。以上是关于起源的说明。
起源说明结束。
心生起品
三法聚的阐述
现在
我宣讲此阿毗达摩时，
请诸位专心聆听，此法甚为难得。
如此请求之后，开始宣讲阿毗达摩。阿毗达摩是指《法集论》等七部论藏。《法集论》又分为心生起品等四品。心生起品又分为概要和正文两部分。其中，概要在前，又分为三法聚和二法聚。其中，三法聚在前。三法聚中，有善三法聚，善三法聚中有善法，因此：
从现在开始，我将宣讲甚深微妙的阿毗达摩，
请诸位善男子，聚精会神，认真聆听。

1. ‘‘Kusalā dhammā, akusalā dhammā, abyākatā dhammā’’ti ayaṃ tāva ādipadena laddhanāmo kusalattiko nāma. ‘‘Sukhāya vedanāya sampayuttā dhammā, dukkhāya vedanāya sampayuttā dhammā, adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā dhammā’’ti ayaṃ sabbapadehi laddhanāmo vedanāttiko nāma. Evaṃ ādipadavasena vā sabbapadavasena vā sabbesampi tikadukānaṃ nāmaṃ veditabbaṃ . Sabbeva cete pañcadasahi paricchedehi vavatthitā. Tikānañhi eko paricchedo, dukānaṃ catuddasa. ‘‘Hetū dhammā, nahetū dhammā’’tiādayo hi cha dukā ganthato ca atthato ca aññamaññasambandhena kaṇṇikā viya ghaṭā viya hutvā ṭhitattā ‘hetugocchako’ti vuccati. Tato apare ‘‘sappaccayā dhammā appaccayā dhammā’’tiādayo satta dukā, aññamaññaṃ asambandhā, kevalaṃ dukasāmaññato uccinitvā uccinitvā visuṃ visuṃ gocchakantare ṭhapitattā aññehi ca mahantaradukehi cūḷakattā ‘cūḷantaradukā’ti veditabbā. Tato paraṃ āsavadukādīnaṃ channaṃ vasena ‘āsavagocchako’ ; tathā saṃyojanadukādīnaṃ vasena ‘saṃyojanagocchako’; tathā ganthaoghayoganīvaraṇadukādīnaṃ vasena ‘ganthaoghayoganīvaraṇagocchakā’; parāmāsadukādīnaṃ pañcannaṃ vasena ‘parāmāsagocchako’ti. Sabbepi satta gocchakā veditabbā. Tato paraṃ ‘‘sārammaṇā dhammā’’tiādayo catuddasa dukā ‘mahantaradukā’ nāma. Tato upādānadukādayo cha dukā ‘upādānagocchako’ nāma. Tato kilesadukādayo aṭṭha dukā ‘kilesagocchako’ nāma. Tato paraṃ dassanenapahātabbadukādayo aṭṭhārasa dukā abhidhammamātikāya pariyosāne ṭhapitattā ‘piṭṭhidukā’ nāma. ‘‘Vijjābhāgino dhammā avijjābhāgino dhammā’’tiādayo pana dvācattālīsa dukā ‘suttantikadukā’ nāma. Evaṃ sabbepete pañcadasahi paricchedehi vavatthitāti veditabbā.

Evaṃ vavatthitā panete sappadesanippadesavasena dve koṭṭhāsā honti. Tesu hi nava tikā ekasattati ca dukā sappadesānaṃ rūpārūpadhammānaṃ pariggahitattā sappadesā nāma. Avasesā terasa tikā ekasattati ca dukā nippadesā nāma. Tattha tikesu tāva vedanāttiko vitakkattiko pītittiko uppannattiko atītattiko cattāro ārammaṇattikāti ime nava tikā sappadesā nāma. Dukesu hetugocchakādīnaṃ upādānagocchakapariyosānānaṃ navannaṃ gocchakānaṃ pariyosāne tayo tayo dukā, kilesagocchakapariyosāne cattāro dukā, ‘‘cittasampayuttā dhammā, cittavippayuttā dhammā’’‘‘cittasaṃsaṭṭhā dhammā, cittavisaṃsaṭṭhā dhammā’’ti dve mahantaradukā, suttantikadukesu adhivacanadukaṃ niruttidukaṃ paññattidukaṃ nāmarūpadukanti ime cattāro duke ṭhapetvā avasesā aṭṭhatiṃsa dukā cāti ete sappadesā nāma. Vuttāvasesā tikadukā sabbepi nippadesāti veditabbā.

Idāni kusalā dhammātiādīnaṃ mātikāpadānaṃ ayamanupubbapadavaṇṇanā – ‘kusala’-saddo tāva ārogyaanavajjachekasukhavipākesu dissati. Ayañhi ‘‘kacci nu bhoto kusalaṃ, kacci bhoto anāmaya’’ntiādīsu (jā. 1.15.146; 2.20.129) ārogye dissati. ‘‘Katamo pana, bhante, kāyasamācāro kusalo? Yo kho, mahārāja, kāyasamācāro anavajjo’’ti (ma. ni. 2.361) ca, ‘‘aparaṃ pana, bhante, etadānuttariyaṃ yathā bhagavā dhammaṃ deseti kusalesu dhammesū’’ti (dī. ni. 3.145) ca evamādīsu anavajje. ‘‘Kusalo tvaṃ rathassa aṅgapaccaṅgānaṃ’’ (ma. ni. 2.87), ‘‘kusalā naccagītassa sikkhitā cāturitthiyo’’tiādīsu (jā. 

“善法、不善法、无记法”是以此为开头的，名为善法的法。 “与快乐的感觉相应的法，与痛苦的感觉相应的法，与不痛不痒的感觉相应的法”是以此为开头的，名为感觉的法。如此，依照开头或依照所有的名词，所有的三法聚应被理解为三法聚。所有这些法被界定在十五个类别中。三法聚中有一个类别，不善法中有十四个类别。“因法、非因法”等等六种不善法，因其相互关联，如同耳环和链条般紧密相连，因此称为“因所归法”。接下来还有“有因法、无因法”等七种不善法，这些法相互无关，仅仅是以不善法的共性为依据，分别被称为“细不善法”。再往下，因缘法等六种法被称为“因缘所归法”；同样，束缚法等六种法被称为“束缚所归法”；再者，缠缚法等六种法被称为“缠缚所归法”；而依止法等八种法被称为“依止所归法”。所以所有这些法都应被理解为六种类别。接下来，“所缘法”等十四种法被称为“大不善法”。接下来，依止法等六种法被称为“依止所归法”。接下来，烦恼法等八种法被称为“烦恼所归法”。再者，见法等十八种法被称为“依止法”。“有智法、无智法”等等四十二种法被称为“教法”。如此，所有这些法都被界定在十五个类别中。
如此被界定的法有两大类。其一，九个三法聚与一的法，因其涵盖了有形和无形的法，故称为“有形法”。其余的十三个三法聚与一的法，称为“无形法”。在这些法中，首先有感觉法、思维法、意欲法、发生法、过去法、以及四种所缘法，这九个法为有形法。其次，在不善法中，因法等六种法、依止法的类别中，三三法的类别，烦恼法的类别中，四种法，“与心相应的法、与心无关的法”、“与心相应的法、与心无关的法”这两种大不善法，除了这四种法外，还有三十种法，称为有形法。上述所述的三法聚皆为无形法。
现在，善法等的概要部分，这是逐步阐述的。善法一词，主要体现在健康、无过失、快乐的果报中。此处可见“您是否安好？您是否无病无痛？”等句中（如《大典·第一卷》第15章第146节；第2卷第20章第129节）中体现健康。“那么，尊者，什么是身体的善行？即是，尊者，身体的善行是无过失的”（如《中部·第二卷》第361节），“此外，尊者，正如佛陀所说的，善法中善法的教义”（如《长部·第三卷》第145节）等句中体现无过失。“你是车上所有部件的善法”（如《中部·第二卷》第87节），“善法的舞蹈和歌唱技艺”（如《大典·第一卷》）。

2.22.94) cheke. ‘‘Kusalānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ samādānahetu’’ (dī. ni. 3.80), ‘‘kusalassa kammassa katattā upacitattā’’tiādīsu (dha. sa. 431) sukhavipāke. Svāyamidha ārogyepi anavajjepi sukhavipākepi vattati.

Dhammasaddo panāyaṃ pariyattihetuguṇanissattanijjīvatādīsu dissati. Ayañhi ‘‘dhammaṃ pariyāpuṇāti suttaṃ geyya’’ntiādīsu (a. ni. 4.102) pariyattiyaṃ dissati. ‘‘Hetumhi ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā’’tiādīsu (vibha. 720) hetumhi.

‘‘Na hi dhammo adhammo ca, ubho samavipākino;

Adhammo nirayaṃ neti, dhammo pāpeti suggati’’nti. (theragā. 304; jā. 1.15.386) –

Ādīsu guṇe. ‘‘Tasmiṃ kho pana samaye dhammā honti’’ (dha. sa. 121), ‘‘dhammesu dhammānupassī viharatī’’tiādīsu (dī. ni. 

2.22.94) 等处体现技艺。“善法，比丘们，是正定的因”（如《长部·第三卷》第80节），“由于造作和积累善业”（如《法句经》第431节）等处体现快乐的果报。在此，它本身也适用于健康、无过失和快乐的果报。
法一词则体现在经典、原因、功德、本质、生命等等方面。如“学习经典、偈颂”（如《增支部·第四集》第102节）等处体现经典。“在原因中，智慧是对法的理解”（如《分别论》第720节）等处体现原因。
“善法与不善法，果报不同，
不善法导致地狱，善法带来善趣。” （如《长老偈》第304节；《大典·第一卷》第15章第386节）
以上体现功德。“在那个时候，有法”（如《法句经》第121节），“在法中观察法”（如《长部》


2.373) nissattanijjīvatāyaṃ. Svāyamidhāpi nissattanijjīvatāyameva vaṭṭati.

Vacanattho panettha – kucchite pāpake dhamme salayanti calayanti kampenti viddhaṃsentīti kusalā. Kucchitena vā ākārena sayantīti kusā. Te akusalasaṅkhāte kuse lunanti chindantīti kusalā. Kucchitānaṃ vā sānato tanukaraṇato osānakaraṇato ñāṇaṃ kusaṃ nāma. Tena kusena lātabbāti kusalā; gahetabbā pavattetabbāti attho. Yathā vā kusā ubhayabhāgagataṃ hatthappadesaṃ lunanti, evamimepi uppannānuppannabhāvena ubhayabhāgagataṃ kilesapakkhaṃ lunanti. Tasmā kusā viya lunantītipi kusalā. Attano pana sabhāvaṃ dhārentīti dhammā. Dhāriyanti vā paccayehi, dhārīyanti vā yathāsabhāvatoti dhammā. Na kusalā akusalā. Mittapaṭipakkhā amittā viya, lobhādipaṭipakkhā alobhādayo viya ca, kusalapaṭipakkhāti attho. Na byākatāti abyākatā, kusalākusalabhāvena akathitāti attho. Tesu pana anavajjasukhavipākalakkhaṇā kusalā, sāvajjadukkhavipākalakkhaṇā akusalā, avipākalakkhaṇā abyākatā.

Kiṃ panetāni ‘kusalā’ti vā ‘dhammā’ti vātiādīni ekatthāni udāhu nānatthānīti? Kiñcettha? Yadi tāva ekatthāni ‘kusalā dhammā’ti idaṃ ‘kusalākusalā’tivuttasadisaṃ hoti. Atha nānatthāni tikadukānaṃ chakkacatukkabhāvo āpajjati padānañca asambandho.

Yathā hi ‘kusalā’ ‘rūpaṃ’‘cakkhumā’ti vutte atthavasena aññamaññaṃ anolokentānaṃ padānaṃ na koci sambandho, evamidhāpi padānaṃ asambandho āpajjati. Pubbāparasambandharahitāni ca padāni nippayojanāni nāma honti. Yāpi cesā parato ‘katame dhammā kusalā’ti pucchā, tāyapi saddhiṃ virodho āpajjati. Neva hi dhammā kusalā; atha ca panidaṃ vuccati – katame dhammā ‘kusalā’ti. Aparo nayo – yadi etāni ekatthāni, tiṇṇaṃ ‘dhammānaṃ’ ekattā kusalādīnampi ekattaṃ āpajjati. Kusalādiparānañhi tiṇṇampi ‘dhammānaṃ’ dhammabhāvena ekattaṃ. Tasmā dhammattayena saddhiṃ atthato ninnānatthānaṃ kusalādīnampi ekattaṃ āpajjati. ‘Yadeva kusalaṃ, taṃ akusalaṃ, taṃ abyākata’nti. ‘Athāpi tiṇṇaṃ dhammānaṃ ekattaṃ na sampaṭicchatha, aññova kusalaparo dhammo, añño akusalaparo dhammo, añño abyākataparo dhammoti vadatha, evaṃ sante dhammo nāma bhāvo, bhāvato ca añño abhāvoti kusalaparā bhāvasaṅkhātā dhammā añño akusalaparo dhammo abhāvo siyā, tathā abyākataparo. Tehi ca añño kusalaparopi. Evaṃ abhāvattaṃ āpannehi dhammehi anaññe kusalādayopi abhāvāyeva siyu’nti.


2.373) 等处体现本质，在“诸法是无我的、无生命的”等处体现生命。在此，它本身也适用于无我的、无生命的本质。
词义在此处解释为：能够调伏、调整、震动、穿透不善的、恶的法的，称为善法。或者，以好的方式安住的，称为善。能够断除、破除不善的、恶的安住的，称为善法。或者，从不善中彻底清除、完全清除的智慧，称为善智。以此善智来学习、掌握、修习的，称为善法。如同善草能断除两侧的象脚印，这些法也能断除过去和未来两方面的烦恼。因此，如同善草般能断除的，也称为善法。能够保持自身特性的，称为法。或者，能够被条件维持，或者能够如其本性般被维持的，称为法。不善不是善。如同朋友和敌人，贪婪等与不贪婪等相对立，是善的相对立面。非明显的，称为无记，意思是就善恶而言，无法被定义。其中，以无过失、快乐的果报为特征的，是善法；以有过失、痛苦的果报为特征的，是不善法；以无果报为特征的，是无记法。
那么，“善”或“法”等词是单一含义还是多种含义呢？这是什么意思？如果是单一含义，“善法”就如同前面所说的“善与不善”。如果是多种含义，三法聚的六十四种组合就成立了，词语之间也没有关联。
如同说“善”、“色”、“眼”时，词语之间没有语义上的联系，这里也是如此，词语之间没有关联。缺乏前后联系的词语被称为无意义的。此外，如果有人问“哪些法是善的？”，也会产生矛盾。法并非善，然而却有人问：哪些法是“善的”？另一种解释是：如果这些词是单一含义的，三个“法”就变成了一个，善等也变成了一个。善等之外的三个“法”，因为法的特性而成为一个。因此，就意义而言，与三个法不同的善等，也变成了一个。“凡是善的，也是不善的，也是无记的”。“或者，如果你们不接受三个法是一个，就说善法是一个法，不善法是另一个法，无记法又是另一个法，如此一来，法就是存在，与存在不同的是不存在，那么以善为首的存在之法，与不善法、无记法就是不存在了，它们也与善法不同。如此一来，以不存在为前提的法，善等也就不存在了”。


Sabbametaṃ akāraṇaṃ. Kasmā? Yathānumativohārasiddhitoti. Vohāro hi yathā yathā atthesu anumato sampaṭicchito tathā tatheva siddho. Na cāyaṃ ‘‘kusalā dhammā’’tiādīsu kusalapubbo dhammābhilāpo dhammaparo ca kusalābhilāpo, yathā ‘kusalā kusalā’ti evaṃ, attano atthavisesābhāvena paṇḍitehi sampaṭicchito; na ca ‘kusalā’ ‘rūpaṃ’cakkhumāsaddā viya aññamaññaṃ anolokitatthabhāvena. ‘Kusala’-saddo panettha anavajjasukhavipākasaṅkhātassa atthassa jotakabhāvena sampaṭicchito, ‘akusala’-saddo sāvajjadukkhavipākatthajotakattena, ‘abyākata’-saddo avipākatthajotakattena, ‘dhamma’-saddo sabhāvadhāraṇādiatthajotakattena. So etesaṃ aññatarānantare vuccamāno attano atthasāmaññaṃ dīpeti. Sabbeva hi ete sabhāvadhāraṇādinā lakkhaṇena dhammā. Kusalādisaddā cāpi dhammasaddassa purato vuccamānā attano attano atthavisesaṃ tassa dīpenti. Dhammo hi kusalo vā hoti akusalo vā abyākato vā. Evamete visuṃ visuṃ vuccamānā attano attano atthamattadīpakattena sampaṭicchitā. Dhammasaddena saha vuccamānā attano attano atthasāmaññaṃ atthavisesaṃ vā dīpakattena loke paṇḍitehi sampaṭicchitā. Tasmā yadetamettha ekatthanānātthataṃ vikappetvā dosāropanakāraṇaṃ vuttaṃ sabbametaṃ akāraṇaṃ. Ayaṃ tāva kusalattikassa anupubbapadavaṇṇanā. Imināva nayena sesatikadukānampi nayo veditabbo. Ito paraṃ pana visesamattameva vakkhāma.

2.Sukhāya vedanāyātiādīsu ‘sukha’-saddo tāva sukhavedanāsukhamūlasukhārammaṇasukhahetusukhapaccayaṭṭhānaabyābajjhanibbānādīsu dissati. Ayañhi ‘‘sukhassa ca pahānā’’tiādīsu (dī. ni. 1.232) sukhavedanāyaṃ dissati. ‘‘Sukho buddhānaṃ uppādo’’ (dha. pa. 194), ‘‘sukhā virāgatā loke’’tiādīsu (udā. 11; mahāva. 5) sukhamūle ‘‘yasmā ca kho, mahāli, rūpaṃ sukhaṃ sukhānupatitaṃ sukhāvakkanta’’ntiādīsu (saṃ. ni. 3.60) sukhārammaṇe. ‘‘Sukhassetaṃ, bhikkhave, adhivacanaṃ yadidaṃ puññānī’’tiādīsu (a. ni. 7.62) sukhahetumhi. ‘‘Yāvañcidaṃ, bhikkhave, na sukaraṃ akkhānena pāpuṇituṃ yāva sukhā saggā’’ (ma. ni. 3.255), ‘‘na te sukhaṃ pajānanti ye na passanti nandana’’ntiādīsu (saṃ. ni. 1.11) sukhapaccayaṭṭhāne. ‘‘Diṭṭhadhammasukhavihārā ete dhammā’’tiādīsu (ma. ni. 1.82) abyābajjhe. ‘‘Nibbānaṃ paramaṃ sukha’’ntiādisu (dha. pa. 203-204) nibbāne. Idha panāyaṃ sukhavedanāyameva daṭṭhabbo. ‘Vedanā’-saddo ‘‘viditā vedanā uppajjantī’’tiādīsu (ma. ni. 3.208) vedayitasmiṃyeva vattati.

‘Dukkha’-saddo dukkhavedanādukkhavatthudukkhārammaṇadukkhapaccayadukkhapaccayaṭṭhānādīsu dissati. Ayañhi ‘‘dukkhassa ca pahānā’’tiādīsu dukkhavedanāyaṃ dissati. ‘‘Jātipi dukkhā’’tiādīsu (dī. ni. 2.387; vibha. 190) dukkhavatthusmiṃ. ‘‘Yasmā ca kho, mahāli, rūpaṃ dukkhaṃ dukkhānupatitaṃ dukkhāvakkanta’’ntiādīsu dukkhārammaṇe. ‘‘Dukkho pāpassa uccayo’’tiādīsu (dha. pa. 117) dukkhapaccaye. ‘‘Yāvañcidaṃ, bhikkhave, na sukaraṃ akkhānena pāpuṇituṃ yāva dukkhā nirayā’’tiādīsu (ma. ni. 

Sabbametaṃ akāraṇaṃ. Kasmā? Yathānumativohārasiddhitoti. Vohāro hi yathā yathā atthesu anumato sampaṭicchito tathā tatheva siddho. Na cāyaṃ ‘‘kusalā dhammā’’tiādīsu kusalapubbo dhammābhilāpo dhammaparo ca kusalābhilāpo, yathā ‘kusalā kusalā’ti evaṃ, attano atthavisesābhāvena paṇḍitehi sampaṭicchito; na ca ‘kusalā’ ‘rūpaṃ’cakkhumāsaddā viya aññamaññaṃ anolokitatthabhāvena. ‘Kusala’-saddo panettha anavajjasukhavipākasaṅkhātassa atthassa jotakabhāvena sampaṭicchito, ‘akusala’-saddo sāvajjadukkhavipākatthajotakattena, ‘abyākata’-saddo avipākatthajotakattena, ‘dhamma’-saddo sabhāvadhāraṇādiatthajotakattena. So etesaṃ aññatarānantare vuccamāno attano atthasāmaññaṃ dīpeti. Sabbeva hi ete sabhāvadhāraṇādinā lakkhaṇena dhammā. Kusalādisaddā cāpi dhammasaddassa purato vuccamānā attano attano atthavisesaṃ tassa dīpenti. Dhammo hi kusalo vā hoti akusalo vā abyākato vā. Evamete visuṃ visuṃ vuccamānā attano attano atthamattadīpakattena sampaṭicchitā. Dhammasaddena saha vuccamānā attano attano atthasāmaññaṃ atthavisesaṃ vā dīpakattena loke paṇḍitehi sampaṭicchitā. Tasmā yadetamettha ekatthanānātthataṃ vikappetvā dosāropanakāraṇaṃ vuttaṃ sabbametaṃ akāraṇaṃ. Ayaṃ tāva kusalattikassa anupubbapadavaṇṇanā. Imināva nayena sesatikadukānampi nayo veditabbo. Ito paraṃ pana visesamattameva vakkhāma。
“与快乐的感觉相应”等处，“快乐”一词可见于快乐的感觉、快乐的根源、快乐的缘起、快乐的条件、无障碍、涅槃等处。此处可见“快乐的放弃”等句中（如《长部·第二卷》第232节）体现快乐的感觉。“佛陀的出生是快乐”（如《法句经》第194节），“在世间的快乐是解脱”（如《优陀夷经》第11节；《大品经》第5节）等句中体现快乐的根源。“因为，尊者，色是快乐的，快乐之所依”（如《增支部·第三卷》第60节）等句中体现快乐的缘起。“比丘们，这个是快乐的，称为善行的”（如《增支部·第七集》第62节）等句中体现快乐的条件。“只要这件事，尊者，无法通过描述达到，直到快乐的天界”（如《中部·第三卷》第255节），“那些不见到南达那的人无法理解快乐”（如《增支部·第一卷》第11节）等句中体现快乐的条件。“见法的快乐的安住，这些法”（如《中部·第一卷》第82节）等句中体现无障碍。“涅槃是最高的快乐”（如《法句经》第203-204节）等句中体现涅槃。在这里，快乐的感觉应当被理解为。 “感觉”一词在“已知的感觉产生”（如《中部·第三卷》第208节）等句中体现于感觉的状态。
“苦”一词则体现在苦的感觉、苦的对象、苦的根源、苦的条件等方面。此处可见“苦的放弃”等句中体现苦的感觉。“生是苦”（如《长部·第二卷》第387节；《分别论》第190节）等句中体现苦的对象。“因为，尊者，色是苦的，苦之所依”（如《优陀夷经》第11节）等句中体现苦的根源。“苦是恶行的积累”（如《法句经》第117节）等句中体现苦的条件。“只要这件事，尊者，无法通过描述达到，直到苦的地狱”（如《中部·第三卷》）。

3.250) dukkhapaccayaṭṭhāne. Idha panāyaṃ dukkhavedanāyameva daṭṭhabbo.

Vacanattho panettha – sukhayatīti sukhā. Dukkhayatīti dukkhā. Na dukkhā na sukhāti adukkhamasukhā. ‘Ma-kāro padasandhivasena vutto. Sabbāpi ārammaṇarasaṃ vedayanti anubhavantīti vedanā. Tāsu iṭṭhānubhavanalakkhaṇā sukhā, aniṭṭhānubhavanalakkhaṇā dukkhā, ubhayaviparītānubhavanalakkhaṇā adukkhamasukhā. Yopanāyaṃ tīsupi padesu ‘sampayutta’-saddo, tassattho – samaṃ pakārehi yuttāti sampayuttā. Katarehi pakārehīti? Ekuppādatādīhi. ‘‘Natthi keci dhammā kehici dhammehi sampayuttāti? Āmantā’’ti hi imassa pañhassa paṭikkhepe ‘‘nanu atthi keci dhammā kehici dhammehi sahagatā sahajātā saṃsaṭṭhā ekuppādā ekanirodhā ekavatthukā ekārammaṇā’’ti (kathā. 473) evaṃ ekuppādatādīnaṃ vasena sampayogattho vutto. Iti imehi ekuppādatādīhi samaṃ pakārehi yuttāti sampayuttā.

3.Vipākattike aññamaññavisiṭṭhānaṃ kusalākusalānaṃ pākāti vipākā. Vipakkabhāvamāpannānaṃ arūpadhammānametaṃ adhivacanaṃ. Vipākadhammadhammāti vipākasabhāvadhammā. Yathā jātijarāsabhāvā jātijarāpakatikā sattā jātidhammā jarādhammāti vuccanti evaṃ vipākajanakaṭṭhena vipākasabhāvā vipākapakatikā dhammāti attho. Tatiyapadaṃ ubhayasabhāvapaṭikkhepavasena vuttaṃ.

4.Upādinnupādāniyattike ārammaṇakaraṇavasena taṇhādiṭṭhīhi upetena kammunā ādinnā, phalabhāvena gahitāti upādinnā. Ārammaṇabhāvaṃ upagantvā upādānasambandhena upādānānaṃ hitāti upādāniyā. Upādānassa ārammaṇapaccayabhūtānametaṃ adhivacanaṃ. Upādiṇṇā ca te upādāniyā cāti upādiṇṇupādāniyā; sāsavakammanibbattānaṃ rūpārūpadhammānametaṃ adhivacanaṃ. Iti iminā nayena sesapadadvayepi paṭisedhasahito attho veditabbo.

5. Saṃkiliṭṭhasaṃkilesikattike saṃkilesetīti saṃkileso, vibādhati, upatāpeti cāti attho. Saṃkilesena samannāgatāti saṃkiliṭṭhā. Attānaṃ ārammaṇaṃ katvā pavattanena saṃkilesaṃ arahanti , saṃkilese vā niyuttā, tassa ārammaṇabhāvānatikkamanatoti saṃkilesikā. Saṃkilesassa ārammaṇapaccayabhūtānametaṃ adhivacanaṃ. Saṃkiliṭṭhā ca te saṃkilesikā cāti saṃkiliṭṭhasaṃkilesikā. Sesapadadvayampi purimattike vuttanayeneva veditabbaṃ.

6.Vitakkattike sampayogavasena vattamānena saha vitakkena savitakkā. Saha vicārena savicārā. Savitakkā ca te savicārā cāti savitakkasavicārā. Ubhayarahitā avitakkaavicārā. Vitakkavicāresu vicārova mattā, pamāṇaṃ, etesanti vicāramattā. Vicārato uttari vitakkena saddhiṃ sampayogaṃ na gacchantīti attho. Avitakkā ca te vicāramattā cāti avitakkavicāramattā.

7.Pītittike pītiyā saha ekuppādādibhāvaṃ gatāti pītisahagatā, pītisampayuttāti attho. Sesapadadvayepi eseva nayo. Upekkhāti cettha adukkhamasukhā vedanā vuttā. Sā hi sukhadukkhākārappavattiṃ upekkhati, majjhattākārasaṇṭhitattā tenākārena pavattatīti upekkhā. Iti vedanāttikato padadvayameva gahetvā nippītikassa sukhassa sappītikasukhato visesadassanavasena ayaṃ tiko vutto.



3.250) 等句中体现苦的条件。在这里，它应当被理解为苦的感觉。
词义在此处解释为：带来快乐的，称为快乐。带来痛苦的，称为痛苦。既不快乐也不痛苦的，称为不苦不乐。“ma”词缀表示否定。都能感受、体验所缘之味的，称为感觉。其中，体验快乐的，称为乐受；体验痛苦的，称为苦受；体验既不快乐也不痛苦的，称为舍受。为了简洁起见，在这三个地方都使用了“相应”一词，意思是：与种类相同的相应。与哪些种类相同呢？与同时生起等种类相同。为了反驳“没有任何法与任何法相应吗？”这个问题，经文中说：“难道没有一些法与其他法同时生起、同时存在、相互关联、同时产生、同时灭去、同一对象、同一所缘吗？”（如《论事》第473节），如此，同时生起等词体现了相应的含义。因此，与这些同时生起等种类相同的，称为相应。
在果报法中，善与不善的不同之处在于它们的果报。这是对无形法的果报状态的描述。果报之法的特性，即果报的特性。如同生与老的特性，称为生老法，生法、老法，同样，以产生果报的特性来说，果报的特性，果报的种类，称为果报法。第三个词是通过排除两种特性来表达的。
在有取无取法中，被以贪爱等为条件的业力所带来的，以果报的形式被获得的，称为有取。接近所缘的状态，与取相联系的，称为无取。这是对取的所缘条件的描述。有取的，也无取的，称为有取无取；这是对由有漏业产生的有形和无形法的描述。以此类推，其余两组词的含义也应理解为包含否定的含义。
在染污与染污法中，能够染污的，称为染污，意思是能够扰乱、能够带来痛苦。被染污所充满的，称为染污。以自身为所缘而运作的，能够断除染污，或者专注于染污，超越其所缘状态的，称为染污法。这是对染污的所缘条件的描述。染污的，也是染污法的，称为染污与染污法。其余两组词也应按照前面的方法来理解。
在有寻有伺法中，与同时存在的寻相应的，称为有寻。与伺相应的，称为有伺。有寻的，也是有伺的，称为有寻有伺。没有寻也没有伺的，称为无寻无伺。在寻与伺中，只有伺的程度、限度，称为只有伺。意思是，它不与寻相应。无寻的，也是只有伺的，称为无寻唯伺。
在有喜法中，与喜同时生起等状态的，称为与喜相应的，意思是与喜相应。其余两组词也是同样的解释。舍受在此处指的是不苦不乐的感觉。它舍弃了苦乐的状态，安住于中间的状态，以这种状态运作，所以称为舍。因此，从感觉法中提取两组词，以区分无喜的乐与有喜的乐，从而形成了这个三法聚。

8.Dassanattike dassanenāti sotāpattimaggena. So hi paṭhamaṃ nibbānaṃ dassanato dassananti vutto. Gotrabhu pana kiñcāpi paṭhamataraṃ passati, yathā pana rañño santikaṃ kenacideva karaṇīyena āgato puriso dūratova rathikāya carantaṃ hatthikkhandhagataṃ rājānaṃ disvāpi ‘diṭṭho te rājā’ti puṭṭho disvāpi kattabbakiccassa akatattā ‘na passāmī’ti āha. Evameva nibbānaṃ disvāpi kattabbassa kilesappahānassābhāvā na dassananti vuccati. Tañhi ñāṇaṃ maggassa āvajjanaṭṭhāne tiṭṭhati. Bhāvanāyāti sesamaggattayena. Sesamaggattayañhi paṭhamamaggena diṭṭhasmiṃyeva dhamme bhāvanāvasena uppajjati, adiṭṭhapubbaṃ kiñci na passati, tasmā bhāvanāti vuccati. Tatiyapadaṃ ubhayapaṭikkhepavasena vuttaṃ.

9.Tadanantarattike dassanena pahātabbo hetu etesanti dassanena pahātabbahetukā. Dutiyapadepi eseva nayo. Tatiyapade neva dassanena na bhāvanāya pahātabbo hetu etesanti evamatthaṃ aggahetvā neva dassanena na bhāvanāya pahātabbo hetu etesaṃ atthīti evamattho gahetabbo . Itarathā hi ahetukānaṃ aggahaṇaṃ bhaveyya; hetuyeva hi tesaṃ natthi yo dassanabhāvanāhi pahātabbo siyā. Sahetukesupi hetuvajjānaṃ pahānaṃ āpajjati, na hetūnaṃ; hetuyeva hi etesaṃ ‘neva dassanena na bhāvanāya pahātabbo’ti vutto, na te dhammā. Ubhayampi cetaṃ anadhippetaṃ. Tasmā neva dassanena na bhāvanāya pahātabbo hetu etesaṃ atthīti nevadassanena nabhāvanāya pahātabbahetukāti ayamattho gahetabbo.

10.Ācayagāmittike kammakilesehi āciyatīti ācayo. Paṭisandhicutigatippavattānaṃ etaṃ nāmaṃ. Tassa kāraṇaṃ hutvā nipphādanakabhāvena taṃ ācayaṃ gacchanti, yassa vā pavattanti taṃ puggalaṃ yathāvuttameva ācayaṃ gamentītipi ācayagāmino; sāsavakusalākusalānaṃ etaṃ adhivacanaṃ. Tato eva ācayasaṅkhātā cayā apetattā, nibbānaṃ apetaṃ cayāti apacayo. Taṃ ārammaṇaṃ katvā pavattanato apacayaṃ gacchantīti apacayagāmino; ariyamaggānametaṃ adhivacanaṃ. Apica pākāraṃ iṭṭhakavaḍḍhakī viya pavattaṃ ācinantā gacchantīti ācayagāmino. Tena citaṃ citaṃ iṭṭhakaṃ viddhaṃsayamāno puriso viya tadeva pavattaṃ apacinantā gacchantīti apacayagāmino. Tatiyapadaṃ ubhayapaṭikkhepena vuttaṃ.

11.Sekkhattike tīsu sikkhāsu jātāti sekkhā. Sattannaṃ sekkhānaṃ etetipi sekkhā. Apariyositasikkhattā sayameva sikkhantītipi sekkhā. Upari sikkhitabbābhāvato na sekkhāti asekkhā. Vuḍḍhippattā vā sekkhātipi asekkhā. Arahattaphaladhammānaṃ etaṃ adhivacanaṃ. Tatiyapadaṃ ubhayapaṭikkhepena vuttaṃ.

12.Parittattike samantato khaṇḍitattā appamattakaṃ parittanti vuccati; ‘parittaṃ gomayapiṇḍa’ntiādīsu (saṃ. ni. 3.96) viya. Imepi appānubhāvatāya parittā viyāti parittā; kāmāvacaradhammānametaṃ adhivacanaṃ. Kilesavikkhambhanasamatthatāya vipulaphalatāya dīghasantānatāya ca mahantabhāvaṃ gatā, mahantehi vā uḷāracchandavīriyacittapaññehi gatā paṭipannātipi mahaggatā. Pamāṇakarā dhammā rāgādayo pamāṇaṃ nāma. Ārammaṇato vā sampayogato vā natthi etesaṃ pamāṇaṃ, pamāṇassa ca paṭipakkhāti appamāṇā.

13.Parittārammaṇattike parittaṃ ārammaṇaṃ etesanti parittārammaṇā. Sesapadadvayepi eseva nayo.



视界的方面是通过见道（即入流道）来实现的。因为它被称为“见第一涅槃”。然而，根本的心识虽然能更早地见到，但如同一个人远远地看到正在驾车的国王，虽然被问到“你看到国王了吗？”时，因未能完成应做的事而回答“我没有看到”。同样，虽然看到涅槃，但因无法断除应断的烦恼而不被称为见。因此，智慧在道的观察处驻留。修行是通过其余的三道来实现的。其余的三道中，第一道是以见的法为基础的，修行的状态在于未曾见之前，什么都不见，因此称为修行。第三个词是通过排除两种特性来表达的。
紧接着的方面是通过见来断除的原因，这些是通过见来断除的原因。第二个词也是同样的道理。第三个词是既不通过见也不通过修行来断除的原因，因此这个意思应当被理解为：既不通过见也不通过修行来断除的原因。否则，若没有原因的抓取，便会成为无因的抓取；因为它们没有原因，谁能通过见和修行来断除呢？即使是有因的法，也会因缺乏原因而被断除，而不是因为原因；因为它们被称为“既不通过见也不通过修行来断除”，而不是那些法。这两者都不是所指。因此，不通过见也不通过修行来断除的原因，这个意思应当被理解为：不通过见也不通过修行来断除的原因。
在积累方面，由于业的污染而积累，称为积累。这是指因缘生起的现象。因其原因而成为成就的状态，称为积累；而因其作用而流转的个体，称为积累者；这是对有漏善与不善法的描述。由此，积累的性质因其流转而被称为积累，涅槃则被称为无积累。通过所缘的状态而运作的，称为无积累者；这是对圣道的描述。此外，像泥土的增加一样，积累者也在积累。就像一个人不断地收集泥土一样，积累者也在积累。因此，第三个词是通过排除两种特性来表达的。
在修行方面，三种修行的状态称为修行者。七种修行者也被称为修行者。因未完成的修行而自行修行，称为修行者。因为不能被修行的状态而不被称为修行者，称为非修行者。修行者也被称为非修行者。对阿罗汉果的法则的描述。第三个词是通过排除两种特性来表达的。
在微小的方面，由于四面八方的细小而被称为微小；如“微小的牛粪团”等等（如《增支部·第三卷》第96节）。它们因微小的影响而被称为微小；这是对欲界法的描述。因能阻止烦恼而具备的丰盈果报，因长久的延续而变得巨大，因具备伟大的智慧和勇气而变得显赫的修行者也被称为伟大。以量度为基础的法，如贪欲等被称为量。无论是从所缘还是从相应而言，这些法都没有量，而与量相对的是无量。
在微小的所缘方面，被称为微小的所缘，这些是微小的所缘。其余两组词也是同样的道理。

14.Hīnattike hīnāti lāmakā akusalā dhammā. Hīnappaṇītānaṃ majjhe bhavāti majjhimā. Avasesā tebhūmakā dhammā uttamaṭṭhena atappakaṭṭhena ca paṇītā; lokuttarā dhammā.

15.Micchattattike ‘hitasukhāvahā me bhavissantī’ti evaṃ āsīsitāpi tathā abhāvato, ‘asubhādīsuyeva subha’ntiādi viparītappavattito ca micchāsabhāvāti micchattā; vipākadāne sati khandhabhedānantarameva vipākadānato niyatā; micchattā ca te niyatā cāti micchattaniyatā. Vuttaviparītena atthena sammāsabhāvāti sammattā; sammattā ca te niyatā ca anantarameva phaladānenāti sammattaniyatā. Ubhayathāpi na niyatāti aniyatā.

16.Maggārammaṇattike nibbānaṃ maggati, gavesati, kilese vā mārento gacchatīti maggo. Maggo ārammaṇaṃ etesanti maggārammaṇā. Aṭṭhaṅgikopi maggo paccayaṭṭhena etesaṃ hetūti maggahetukā. Maggasampayuttā vā hetū magge vā hetūti maggahetū. Te etesaṃ hetūtipi maggahetukā. Sammādiṭṭhi sayaṃ maggo ceva hetu ca. Iti maggo hetu etesantipi maggahetukā. Abhibhavitvā pavattanaṭṭhena maggo adhipati etesanti maggādhipatino.

17.Uppannattike uppādato paṭṭhāya yāva bhaṅgā uddhaṃ pannā gatā pavattāti uppannā. Na uppannāti anuppannā. Pariniṭṭhitakāraṇekadesattā avassaṃ uppajjissantīti uppādino.

18.Atītattike attano sabhāvaṃ uppādādikkhaṇaṃ vā patvā atikkantāti atītā. Tadubhayampi na āgatāti anāgatā. Taṃ taṃ kāraṇaṃ paṭicca uppannāti paccuppannā.

19.Anantarattike atītaṃ ārammaṇaṃ etesanti atītārammaṇā. Sesapadadvayepi eseva nayo.

20.Ajjhattattike ‘evaṃ pavattamānā mayaṃ attā’ti gahaṇaṃ, ‘gamissāmā’ti iminā viya adhippāyena attānaṃ adhikāraṃ katvā pavattāti ajjhattā. ‘Ajjhatta’-saddo panāyaṃ gocarajjhatte niyakajjhatte ajjhattajjhatte visayajjhatteti catūsu atthesu dissati. ‘‘Tenānanda, bhikkhunā tasmiṃyeva purimasmiṃ samādhinimitte ajjhattameva cittaṃ saṇṭhapetabbaṃ’’ (ma. ni. 3.188), ‘‘ajjhattarato samāhito’’tiādīsu (dha. pa. 362) hi ayaṃ gocarajjhatte dissati. ‘‘Ajjhattaṃ sampasādanaṃ’’ (dī. ni. 1.228; dha. sa. 161), ‘‘ajjhattaṃ vā dhammesu dhammānupassī viharatī’’tiādīsu (dī. ni. 2.373) niyakajjhatte. ‘‘Cha ajjhattikāni āyatanānī’’tiādīsu (ma. ni. 3.304) ajjhattajjhatte. ‘‘Ayaṃ kho panānanda, vihāro tathāgatena abhisambuddho yadidaṃ sabbanimittānaṃ amanasikārā ajjhattaṃ suññataṃ upasampajja viharatī’’tiādīsu (ma. ni. 3.187) visayajjhatte; issariyaṭṭhāneti attho. Phalasamāpatti hi buddhānaṃ issariyaṭṭhānaṃ nāma. Idha pana niyakajjhatte adhippeto. Tasmā attano santāne pavattā pāṭipuggalikā dhammā ajjhattāti veditabbā. Tato bāhirabhūtā pana indriyabaddhā vā anindriyabaddhā vā bahiddhā nāma. Tatiyapadaṃ tadubhayavasena vuttaṃ.

21. Anantarattiko teyeva tippakārepi dhamme ārammaṇaṃ katvā pavattanavasena vutto.



14. 在低劣方面，低劣的，是指低劣的不善法。处于中间的，是指中等的法。其余的，是指在色界天的法，以殊胜和非低劣的方式被修行；而出世间法。
15. 在邪方面，“我的安乐将会到来”这样的希求，因为并非如此，以及“在不净等处存在清净”等等颠倒的运作，邪的本质是邪；在给予果报时，由于在蕴的分解之后才给予果报，所以是决定的；邪的，也是决定的，所以称为邪定。与上述相反的含义，正确的本质是正；正的，也是决定的，并且立即给予果报，所以称为正定。两种都不是决定的，所以称为不定。
16. 在道与所缘方面，通往涅槃，寻求涅槃，或者通过消除烦恼而通往涅槃的，称为道。以道为所缘的，称为道所缘。八正道作为条件，是它们的原因，所以称为道因。与道相应的因，或者在道中的因，所以称为道因。它们的原因，所以也称为道因。正见本身既是道也是因。因此，道与因，所以也称为道因。通过征服而运作的，道是主导的，所以称为道主导。
17. 在已生方面，从生起直到灭去，已经生起、已经运作的，称为已生。没有生起的，称为未生。因为部分原因已经完成，将会在未来生起的，称为将生。
18. 在过去方面，已经经历了自身的状态或生起等的时刻，称为过去。两者都没有到来的，称为未来。依各种原因而生起的，称为现在。
19. 在过去所缘方面，以过去为所缘的，称为过去所缘。其余两组词也是同样的道理。
20. 在内部方面，认为“如此运作的我们自身”的执取，以及“我将要去”等等以自身为主导的运作，称为内部。“内部”一词可见于所缘内、控制内、自身内、范围之内这四种含义。“因此，阿难，比丘应当在先前禅定的目标中，将心安住在内部”（如《中部·第三卷》第188节），“专注于内部”（如《法句经》第362节）等等体现了所缘内。“内部的净化”（如《长部·第一卷》第228节；《法句经》第161节），“在内部的法中观察法”（如《长部·第二卷》第373节）等等体现了控制内。“六个内部的处”（如《中部·第三卷》第304节）等等体现了自身内。“阿难，这是如来所证悟的境界，即对所有目标都不执著，安住在内部的空性中”（如《中部·第三卷》第187节）等等体现了范围之内；意思是自在的境界。果报的成就，是佛陀自在的境界。在此处，指的是控制内。因此，在自身相续中运作的，个体化的法，称为内部。而外在的，无论是与感官相连的还是与感官不相连的，都称为外部。第三个词是通过这两种特性来表达的。
21.紧接着的方面，以三种类型的法为所缘而运作的。

22.Sanidassanattike daṭṭhabbabhāvasaṅkhātena saha nidassanenāti sanidassanā. Paṭihananabhāvasaṅkhātena saha paṭighenāti sappaṭighā. Sanidassanā ca te sappaṭighā cāti sanidassanasappaṭighā. Natthi etesaṃ daṭṭhabbabhāvasaṅkhātaṃ nidassananti anidassanā. Anidassanā ca te vuttanayeneva sappaṭighā cāti anidassanasappaṭighā. Tatiyapadaṃ ubhayapaṭikkhepena vuttaṃ. Ayaṃ tāva tikamātikāya anupubbapadavaṇṇanā.

Tikamātikāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

Dukamātikāpadavaṇṇanā

1-6. Dukamātikāyaṃ pana tikesu anāgatapadavaṇṇanaṃyeva karissāma. Hetugocchake tāva hetudhammāti mūlaṭṭhena hetusaṅkhātā dhammā. Hetū dhammātipi pāṭho. Nahetūti tesaṃyeva paṭikkhepavacanaṃ. Sampayogato pavattena saha hetunāti sahetukā. Tatheva pavatto natthi etesaṃ hetūti ahetukā. Ekuppādāditāya hetunā sampayuttāti hetusampayuttā. Hetunā vippayuttāti hetuvippayuttā. Imesaṃ dvinnampi dukānaṃ kiñcāpi atthato nānattaṃ natthi, desanāvilāsena pana tathā bujjhantānaṃ vā puggalānaṃ ajjhāsayavasena vuttā. Tato paraṃ paṭhamadukaṃ dutiyatatiyehi saddhiṃ yojetvā tesaṃ ‘hetū na hetū’tiādīnaṃ padānaṃ vasena yathāsambhavato aparepi tayo dukā vuttā. Tattha yatheva ‘hetū ceva dhammā sahetukā cā’ti etaṃ sambhavati, tathā ‘hetū ceva dhammā ahetukā cā’ti idampi. Yathā ca ‘sahetukā ceva dhammā na ca hetū’ti etaṃ sambhavati, tathā ‘ahetukā ceva dhammā na ca hetū’ti idampi. Hetusampayuttadukena saddhiṃ yojanāyapi eseva nayo.

Tatra yadetaṃ ‘na hetū dhammā sahetukāpi ahetukāpī’ti siddhe, ‘na hetū kho pana dhammā’ti atirittaṃ ‘kho panā’ti padaṃ vuttaṃ, tassa vasena ayaṃ atirekattho saṅgahitoti veditabbo. Kathaṃ? Na kevalaṃ ‘na hetu dhammā atha kho aññepi na ca sahetukāpi ahetukāpi icceva, atha kho aññathāpīti. Idaṃ vuttaṃ hoti – yatheva hi ‘na hetū dhammā sahetukāpi ahetukāpi’, evaṃ ‘hetū dhammā sahetukāpi ahetukāpi’. Yathā ca ‘na hetū dhammā sahetukāpi ahetukāpi’, evaṃ ‘na hetū dhammā hetusampayuttāpi hetuvippayuttāpī’ti.

7-13.Cūḷantaradukesu attano nipphādakena saha paccayenāti sappaccayā. Natthi etesaṃ uppāde vā ṭhitiyaṃ vā paccayoti appaccayā. Paccayehi samāgantvā katāti saṅkhatā. Na saṅkhatāti asaṅkhatā. Avinibbhogavasena rūpaṃ etesaṃ atthīti rūpino. Tathāvidhaṃ natthi etesaṃ rūpanti arūpino. Ruppanalakkhaṇaṃ vā rūpaṃ; taṃ etesaṃ atthīti rūpino. Na rūpino arūpino. Lokiyā dhammāti loko vuccati lujjanapalujjanaṭṭhena vaṭṭaṃ; tasmiṃ pariyāpannabhāvena loke niyuttāti lokiyā. Tato uttiṇṇāti uttarā; loke apariyāpannabhāvena lokato uttarāti lokuttarā. Kenaci viññeyyāti cakkhuviññāṇādīsu kenaci ekena cakkhuviññāṇena vā sotaviññāṇena vā vijānitabbā. Kenaci na viññeyyāti teneva cakkhuviññāṇena vā sotaviññāṇena vā na vijānitabbā. Evaṃ sante dvinnampi padānaṃ atthanānattato duko hoti.

14-

在连贯方面，与可见因素相联合的见解，称为连贯。与碰撞因素相联合的，称为碰撞。连贯与碰撞，碰撞与连贯，都不是可见因素的见解，称为不可见的连贯碰撞。第三个词是通过这两种特性来表达的。这是本节的三级表述。
三级表述已经明确定义。
第二节，不幸的三级表述：
1-6. 在不幸方面，未来的三级表述仅仅是为了说明方便，实际上并不存在。根本的法，根据根本特性的分类，是根本的法。根本的法也是道，但并不是根本的法。因为与之相应的，所以称为有根因的法。因为与之无相应，所以称为无根因的法。这两种法并不是完全不同的，因为依语境而定，有时被称为有根因的法，有时被称为无根因的法。例如，第一种不幸与第二种不幸在某些情况下被称为有根因的法，在其他情况下被称为无根因的法。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因无相应的不幸，都是如此。根因相应的不幸与根因

19.Āsavagocchake āsavantīti āsavā. Cakkhutopi…pe… manatopi sandanti pavattantīti vuttaṃ hoti. Dhammato yāva gotrabhuṃ, okāsato yāva bhavaggaṃ savantīti vā āsavā. Ete dhamme etañca okāsaṃ antokaritvā pavattantīti attho. Antokaraṇattho hi ayaṃ ‘ā’kāro. Cirapārivāsiyaṭṭhena madirādayo āsavā. Āsavā viyātipi āsavā. Lokasmiñhi cirapārivāsikā madirādayo āsavāti vuccanti. Yadi ca cirapārivāsiyaṭṭhena āsavā, eteyeva bhavitumarahanti. Vuttañhetaṃ – ‘‘purimā, bhikkhave, koṭi na paññāyati avijjāya, ito pubbe avijjā nāhosī’’tiādi (a. ni. 10.61). Āyataṃ vā saṃsāradukkhaṃ savanti pasavantītipi āsavā. Tato aññe no āsavā nāma. Attānaṃ ārammaṇaṃ katvā pavattehi saha āsavehīti sāsavā. Evaṃ pavattamānā natthi etesaṃ āsavāti anāsavā. Sesaṃ hetugocchake vuttanayena veditabbaṃ. Ayaṃ pana viseso – yathā tattha ‘na hetū kho pana dhammā sahetukāpi ahetukāpīti ayaṃ osānaduko paṭhamadukassa dutiyapadaṃ ādimhi ṭhapetvā vutto, evaṃ idha ‘no āsavā kho pana dhammā sāsavāpi anāsavāpī’ti na vutto. Kiñcāpi na vutto, atha kho ayañca añño ca bhedo tattha vuttanayeneva veditabbo.

20-25.Saṃyojanagocchake yassa saṃvijjanti, taṃ puggalaṃ vaṭṭasmiṃ saṃyojenti bandhantīti saṃyojanā. Tato aññe no saṃyojanā nāma. Ārammaṇabhāvaṃ upagantvā saṃyojanasambandhane saṃyojanānaṃ hitāti saṃyojaniyā. Saṃyojanassa ārammaṇapaccayabhūtānaṃ etaṃ adhivacanaṃ. Na saṃyojaniyā asaṃyojaniyā. Sesaṃ hetugocchake vuttanayeneva yojetabbaṃ.

26-31.Ganthagocchake yassa saṃvijjanti taṃ cutipaṭisandhivasena vaṭṭasmiṃ ganthenti ghaṭentīti ganthā. Tato aññe no ganthā. Ārammaṇakaraṇavasena ganthehi ganthitabbāti ganthaniyā. Sesaṃ hetugocchake vuttanayeneva yojetabbaṃ. Yathā ca idha, evaṃ ito paresupi vuttāvasesaṃ tattha tattha vuttanayeneva veditabbaṃ.

32-37.Oghagocchake yassa saṃvijjanti taṃ vaṭṭasmiṃyeva ohananti osīdāpentīti oghā. Ārammaṇaṃ katvā atikkamanīyato oghehi atikkamitabbāti oghaniyā. Oghānaṃ ārammaṇadhammā eva veditabbā.

38-43.Yogagocchake vaṭṭasmiṃ yojentīti yogā. Yoganiyā oghaniyā viya veditabbā.

44-49.Nīvaraṇagocchake cittaṃ nīvaranti pariyonandhantīti nīvaraṇā. Nīvaraṇiyā saṃyojaniyā viya veditabbā.

50-54.Parāmāsagocchake dhammānaṃ yathābhūtaṃ aniccādiākāraṃ atikkamitvā ‘nicca’nti ādivasena pavattamānā parato āmasantīti parāmāsā. Parāmāsehi ārammaṇakaraṇavasena parāmaṭṭhattā parāmaṭṭhā.

55-

以下是巴利文的完整直译：
19. 漏流章节：漏流之意为流出。从眼等到意，它们流动、流出，这就是所说的。从法的角度直至种姓智，从处的角度直至有顶，它们流动。意思是这些法和这个处所内部流动。这里的'ā'字表示内部的意义。长期停留的意义如酒等为漏流。像漏流一样，它们被称为漏流。在世间，长期停留的酒等被称为漏流。如果是因为长期停留的意义是漏流，那么只有这些才应该存在。正如所说："诸比丘，无明的前端不可被认知，在此之前无明并不存在"等。或者说，它们流动、散发长期轮回之苦，因此为漏流。除此之外，没有其他漏流。以自身为所缘与漏流一起运作，因此为有漏。如此运作时，它们没有漏流，因此为无漏。其余部分应按照因的章节中所说的方式理解。这里的特别之处在于：就像在那里"法并非都有因，有因或无因"这一结尾对的第二个词在开头被排除，在这里"法并非都是无漏，有漏或无漏"并未被说明。虽然未被说明，但这个区别应按照那里所说的方式理解。
20-25. 系缚章节：对于存在的人，在轮回中系缚、捆绑，因此为系缚。除此之外，没有其他系缚。接近所缘状态，在系缚的联系中有利于系缚，因此为系缚的。这是系缚的所缘和条件的称呼。非系缚的、非非系缚的。其余部分应按照因的章节中所说的方式连接。
26-31. 结章节：对于存在的，通过生死相续在轮回中系结、联系，因此为结。除此之外，没有其他结。通过所缘的方式应该被结缚，因此为可结缚的。其余部分应按照因的章节中所说的方式连接。就像在这里，在其他地方的剩余部分也应按照那里所说的方式理解。
32-37. 洪流章节：对于存在的，在轮回中淹没、使之沉没，因此为洪流。以所缘的方式，因为可以超越，所以应该被洪流超越，因此为可洪流的。洪流的所缘法应被了解。
38-43. 轭章节：在轮回中系缚，因此为轭。应像可洪流的、可洪流一样理解。
44-49. 盖障章节：障碍心、围绕心，因此为盖障。应像可系缚的、可系缚一样理解。
50-54. 执取章节：超越诸法真实的无常等相，以"常"等的方式运作，从他处触摸，因此为执取。通过执取的方式作为所缘而被触取，因此为被执取。

68.Mahantaradukesu ārammaṇaṃ aggahetvā appavattito saha ārammaṇenāti sārammaṇā. Natthi etesaṃ ārammaṇanti anārammaṇā. Cintanaṭṭhena cittā, vicittaṭṭhena vā cittā. Avippayogavasena cetasi niyuttāti cetasikā. Nirantarabhāvūpagamanatāya, uppādato yāva bhaṅgā, cittena saṃsaṭṭhāti cittasaṃsaṭṭhā. Ekato vattamānāpi nirantarabhāvaṃ anupagamanatāya cittena visaṃsaṭṭhāti cittavisaṃsaṭṭhā. Samuṭṭhahanti etenāti samuṭṭhānaṃ. Cittaṃ samuṭṭhānaṃ etesanti cittasamuṭṭhānā. Saha bhavantīti sahabhuno. Cittena sahabhuno cittasahabhuno. Anuparivattantīti anuparivattino. Kiṃ anuparivattanti? Cittaṃ. Cittassa anuparivattino cittānuparivattino. Cittasaṃsaṭṭhā ca te cittasamuṭṭhānā cāti cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānā. Cittasaṃsaṭṭhā ca te cittasamuṭṭhānā ca cittasahabhuno eva cāti cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhuno. Cittasaṃsaṭṭhā ca te cittasamuṭṭhānā ca cittānuparivattino eva cāti cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattino. Sesāni sabbapadāni vuttapadānaṃ paṭikkhepavasena veditabbāni. Ajjhattajjhattaṃ sandhāya ajjhattattike vuttavasena ajjhattāva ajjhattikā. Tato bahibhūtāti bāhirā. Upādiyanteva bhūtāni, na bhūtāni viya upādiyantīti upādā. Na upādiyantevāti noupādā.

69-74.Upādānagocchake bhusaṃ ādiyantīti upādānā; daḷhaggāhaṃ gaṇhantīti attho. Tato aññe noupādānā.

75-82.Kilesagocchake saṃkiliṭṭhattike vuttanayeneva attho veditabbo.

83-100.Piṭṭhidukesu kāme avacarantīti kāmāvacarā rūpe avacarantīti rūpāvacarā. Arūpe avacarantīti arūpāvacarā. Ayamettha saṅkhepo. Vitthāro pana parato āvi bhavissati. Tebhūmakavaṭṭe pariyāpannā antogadhāti pariyāpannā. Tasmiṃ na pariyāpannāti apariyāpannā. Vaṭṭamūlaṃ chindantā nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā vaṭṭato niyyantīti niyyānikā. Iminā lakkhaṇena na niyyantīti aniyyānikā. Cutiyā vā attano vā pavattiyā anantaraṃ phaladāne niyatattā niyatā. Tathā aniyatattā aniyatā. Aññe dhamme uttaranti pajahantīti uttarā. Attānaṃ uttarituṃ samatthehi saha uttarehīti sauttarā. Natthi etesaṃ uttarāti anuttarā. Raṇanti etehīti raṇā; yehi abhibhūtā sattā nānappakārena kandanti paridevanti, tesaṃ rāgādīnaṃ etaṃ adhivacanaṃ. Sampayogavasena pahānekaṭṭhatāvasena ca saha raṇehīti saraṇā. Tenākārena natthi etesaṃ raṇāti araṇā.

Suttantikadukamātikāpadavaṇṇanā

101-

以下是巴利文的完整直译：
68. 大苦的章节：以不接受主要所缘而与少量所缘相结合，因此为所缘。没有这些所缘，因此为无所缘。从思维的角度看是心，从多样的角度看也是心。由于不分离而被心所引导，因此为心所引导。由于持续存在的特性，从生起到破坏，心与心相互接触，因此为心的接触。即使一起运作，由于不持续存在的特性，心也不相互接触，因此为心的不接触。因而生起，因此为生起。心的生起即这些，因此为心的生起。与存在一起，因此为与存在相结合。通过心与存在相结合，因此为心的结合。不断流转，因此为不断流转。什么不断流转？心。心的不断流转，因此为心的不断流转。心的接触与这些心的生起，因此为心的接触生起。心的接触与这些心的生起，因此为心的接触与心的结合。心的接触与这些心的生起，因此为心的接触与心的不断流转。其余的所有词应根据所说的方式理解。内部的、内部的，指的是内部的。因此外部的为外部的。被依赖的存在，不像存在那样被依赖，因此为依赖。没有被依赖的，因此为无依赖。
69-74. 依赖章节：极其依赖，因此为依赖；牢固地抓住，因此为抓取。除此之外，没有其他依赖。
75-82. 污垢章节：根据混杂的状态，意思应如所说的那样理解。
83-100. 背负苦的章节：对欲望的界限，欲望的界限为色界。对无色的界限为无色界。这是摘要。详细的将在其他地方阐述。三界的轮回被包含在内，因此为包含。那里面没有被包含，因此为不包含。切断轮回根本，建立涅槃作为所缘，因此为引导。以此特征不引导，因此为不引导。由于死亡或自身的运作，授予结果的特性，因此为有定。如此，由于无定，因此为无定。其他法则超越，因此为超越。为自身的超越而具备超越的能力，因此为超越。没有这些超越，因此为无超越。因这些而战斗，因此为战斗；被各种方式压迫的众生，因而哭泣、悲伤，因此为这些的热情等的称谓。由于结合而被抛弃，因此为战斗。以此原因没有这些战斗，因此为无战斗。
经文的注释。

108. Suttantikadukesu sampayogavasena vijjaṃ bhajantīti vijjābhāgino; vijjābhāge vijjākoṭṭhāse vattantītipi vijjābhāgino. Tattha vipassanāñāṇaṃ, manomayiddhi, cha abhiññāti aṭṭha vijjā. Purimena atthena tāhi sampayuttadhammāpi vijjābhāgino. Pacchimena atthena tāsu yā kāci ekā vijjā vijjā. Sesā vijjābhāginoti. Evaṃ vijjāpi vijjāya sampayuttadhammāpi vijjābhāginotveva veditabbā. Idha pana sampayuttadhammāva adhippetā. Sampayogavaseneva avijjaṃ bhajantīti avijjābhāgino. Avijjābhāge avijjākoṭṭhāse vattantītipi avijjābhāgino. Tattha dukkhapaṭicchādakaṃ tamo samudayādipaṭicchādakanti catasso avijjā. Purimanayeneva tāhi sampayuttadhammāpi avijjābhāgino. Tāsu yā kāci ekā avijjā avijjā. Sesā avijjābhāginoti. Evaṃ avijjāpi avijjāya sampayuttadhammāpi avijjābhāginotveva veditabbā. Idha pana sampayuttadhammāva adhippetā.

Puna anajjhottharaṇabhāvena kilesandhakāraṃ viddhaṃsetuṃ asamatthatāya vijju upamā etesanti vijjūpamā. Nissesaṃ viddhaṃsanasamatthatāya vajiraṃ upamā etesanti vajirūpamā. Bālesu ṭhitattā yattha ṭhitā tadupacārena bālā. Paṇḍitesu ṭhitattā paṇḍitā. Bālakarattā vā bālā, paṇḍitakarattā paṇḍitā. Kaṇhāti kāḷakā, cittassa apabhassarabhāvakaraṇā. Sukkāti odātā , cittassa pabhassarabhāvakaraṇā. Kaṇhābhijātihetuto vā kaṇhā; sukkābhijātihetuto sukkā. Idha ceva samparāye ca tapentīti tapanīyā. Na tapanīyā atapanīyā.

Adhivacanadukādayo tayo atthato ninnānākaraṇā; byañjanamevettha nānaṃ. Sirivaḍḍhako dhanavaḍḍhakoti ādayo hi vacanamattameva adhikāraṃ katvā pavattā adhivacanā nāma. Adhivacanānaṃ pathā adhivacanapathā. ‘‘Abhisaṅkharontīti kho, bhikkhave, tasmā saṅkhārā’’ti (saṃ. ni. 3.79) evaṃ niddhāretvā sahetukaṃ katvā vuccamānā abhilāpā nirutti nāma. Niruttīnaṃ pathā niruttipathā. Takko vitakko saṅkappoti (dha. sa. 7) evaṃ tena tena pakārena ñāpanato paññatti nāma. Paññattīnaṃ pathā paññattipathā. Ettha ca ekaṃ dukaṃ vatvāpi itaresaṃ vacane payojanaṃ hetugocchake vuttanayeneva veditabbaṃ.

109-

108. 教法的章节：由于结合而获得知识，因此为知识的拥有者；在知识的拥有部分，知识的特性也在运作，因此也为知识的拥有者。在那里，内观的智慧、心变术、六种神通等八种知识。根据前面的意义，那些与之结合的法也为知识的拥有者。根据后面的意义，在这些中，任何一种知识都是知识。其余的为知识的拥有者。因此，知识与知识结合的法也应被理解为知识的拥有者。在这里，结合的法是主要的。由于结合而获得无明，因此为无明的拥有者。在无明的拥有部分，无明的特性也在运作，因此也为无明的拥有者。在那里，遮蔽痛苦的黑暗，因生起而遮蔽的为四种无明。根据前面的方式，那些与之结合的法也为无明的拥有者。在这些中，任何一种无明都是无明。其余的为无明的拥有者。因此，无明与无明结合的法也应被理解为无明的拥有者。在这里，结合的法是主要的。
再次以不可抬起的方式摧毁污垢的黑暗，无法做到的比喻为光明的比喻。完全摧毁的能力比喻为金刚的比喻。由于愚者的存在，愚者处于愚者的状态。由于智者的存在，智者处于智者的状态。愚者为愚者，智者为智者。黑暗的为黑色，因心的明亮而产生。白色的为明亮，因心的明亮而产生。黑暗因缘而生的为黑暗；明亮因缘而生的为明亮。在这里和未来都在燃烧，因此为可燃烧的。不可燃烧的为不可燃烧的。
名称等三种从意义上看是不同的；在这里的表达即是不同的。富裕的增进者、财富的增进者等仅仅是言辞而已，产生的称为名称。名称的道路为名称的路径。“因为造作，因此，诸比丘，这就是造作”如是阐述后，因缘而生的被称为言辞的表达。表达的道路为表达的路径。思考、思维、意图（大乘经典 7）因此通过这种方式而被理解的为概念的称谓。概念的道路为概念的路径。在这里，一种或两种被提到的其他词的用途应根据因的章节中所说的方式理解。
109.

118.Nāmarūpaduke nāmakaraṇaṭṭhena namanaṭṭhena nāmanaṭṭhena ca nāmaṃ. Ruppanaṭṭhena rūpaṃ. Ayamettha saṅkhepo. Vitthāro pana nikkhepakaṇḍe āvi bhavissati. Avijjāti dukkhādīsu aññāṇaṃ. Bhavataṇhāti bhavapatthanā. Bhavadiṭṭhīti bhavo vuccati sassataṃ; sassatavasena uppajjanadiṭṭhi. Vibhavadiṭṭhīti vibhavo vuccati ucchedaṃ; ucchedavasena uppajjanadiṭṭhi. Sassato attā ca loko cāti pavattā diṭṭhi sassatadiṭṭhi. Ucchijjissatīti pavattā diṭṭhi ucchedadiṭṭhi. Antavāti pavattā diṭṭhi antavādiṭṭhi. Anantavāti pavattā diṭṭhi anantavādiṭṭhi. Pubbantaṃ anugatā diṭṭhi pubbantānudiṭṭhi. Aparantaṃ anugatā diṭṭhi aparantānudiṭṭhi. Ahirikanti yaṃ na hiriyati hiriyitabbenāti (dha. sa. 387) evaṃ vitthāritā nillajjatā. Anottappanti yaṃ na ottappati ottappitabbenāti evaṃ vitthārito abhāyanakaākāro. Hiriyanā hirī, ottappanā ottappaṃ. Dovacassatādīsu dukkhaṃ vaco etasmiṃ vippaṭikūlagāhimhi vipaccanīkasāte anādare puggaleti dubbaco. Tassa kammaṃ dovacassaṃ. Tassa bhāvo dovacassatā. Pāpā assaddhādayo puggalā etassa mittāti pāpamitto; tassa bhāvo pāpamittatā. Sovacassatā ca kalyāṇamittatā ca vuttapaṭipakkhanayena veditabbā.

119-123. ‘Pañcapi āpattikkhandhā āpattiyo, sattapi āpattikkhandhā āpattiyo’ti (dha. sa. 1336) evaṃ vuttāsu āpattīsu kusalabhāvo āpattikusalatā. Tāhi āpattīhi vuṭṭhāne kusalabhāvo āpattivuṭṭhānakusalatā. Samāpattīsu kusalabhāvo samāpattikusalatā. Samāpattīnaṃ appanāparicchedapaññāyetaṃ adhivacanaṃ. Samāpattīhi vuṭṭhāne kusalabhāvo samāpattivuṭṭhānakusalatā. Aṭṭhārasasu dhātūsu kusalabhāvo dhātukusalatā. Tāsaṃyeva dhātūnaṃ manasikāre kusalabhāvo manasikārakusalatā. Cakkhāyatanādīsu kusalabhāvo āyatanakusalatā. Dvādasaṅge paṭiccasamuppāde kusalabhāvo paṭiccasamuppādakusalatā. Tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne kusalabhāvo ṭhānakusalatā. Ṭhānanti kāraṇaṃ vuccati. Tasmiñhi tadāyattavuttitāya phalaṃ tiṭṭhati nāma, tasmā ṭhānanti vuttaṃ. Aṭṭhāne kusalabhāvo aṭṭhānakusalatā.

124-134. Ujubhāvo ajjavo. Mudubhāvo maddavo. Adhivāsanasaṅkhāto khamanabhāvo khanti. Suratassa bhāvo soraccaṃ. Sammodakamudubhāvasaṅkhāto sakhilabhāvo sākhalyaṃ. Yathā parehi saddhiṃ attano chiddaṃ na hoti evaṃ dhammāmisehi paṭisantharaṇaṃ paṭisanthāro. Indriyasaṃvarabhedasaṅkhāto manacchaṭṭhesu indriyesu aguttadvārabhāvo indriyesu aguttadvāratā. Paṭiggahaṇaparibhogavasena bhojane mattaṃ ajānanabhāvo bhojane amattaññutā. Anantaraduko vuttapaṭipakkhanayena veditabbo. Sativippavāsasaṅkhāto muṭṭhassatibhāvo muṭṭhassaccaṃ. Asampajānabhāvo asampajaññaṃ. Saratīti sati. Sampajānātīti sampajaññaṃ. Appaṭisaṅkhāne akampanaṭṭhena paṭisaṅkhānasaṅkhātaṃ balaṃ paṭisaṅkhānabalaṃ. Vīriyasīsena satta bojjhaṅge bhāventassa uppannaṃ balaṃ bhāvanābalaṃ. Paccanīkadhamme sametīti samatho. Aniccādivasena vividhena ākārena passatīti vipassanā. Samathova taṃ ākāraṃ gahetvā puna pavattetabbassa samathassa nimittavasena samathanimittaṃ. Paggāhanimittepi eseva nayo. Sampayuttadhamme paggaṇhātīti paggāho. Na vikkhipatīti avikkhepo.

135-

118. 名色苦：由于命名的状态、弯曲的状态、名字的状态，因此为名。由于形态的状态，因此为色。这是摘要。详细内容将在其他章节中阐述。由于无明，因此在苦等中无知。由于存在的渴望，因此为存在的建立。由于存在的见解，存在被称为永恒；以永恒的方式产生的见解。由于非存在的见解，非存在被称为断灭；以断灭的方式产生的见解。永恒的自我和世界，因此产生的见解为永恒的见解。将会断灭，因此产生的见解为断灭的见解。有限的，因此产生的见解为有限的见解。无限的，因此产生的见解为无限的见解。追随之前的终结，因此产生的见解为追随之前的终结的见解。追随之后的终结，因此产生的见解为追随之后的终结的见解。无耻，因此为不应该羞耻却羞耻（法句经 387），如此详细阐述的无耻。无畏，因此为不应该害怕却害怕，如此详细阐述的无畏的状态。羞耻为羞耻，害怕为害怕。在恶语等中，痛苦的言语在这个敌对的、怀有恶意的、不尊重的个体中，因此为恶语。它的行为为恶语的行为。它的状态为恶语的状态。邪恶的、没有信仰等个体是它的朋友，因此为邪恶的朋友；它的状态为邪恶朋友的状态。善语和善友应根据所说的相反的方式理解。
119-123. “五种过失的种类为过失，七种过失的种类为过失”（法句经 1336）如此所说的过失中，善的状态为过失的善。由那些过失而生起的善的状态为过失生起的善。在等持中，善的状态为等持的善。等持的获得和范围的智慧，这是名称。由等持而生起的善的状态为等持生起的善。在十八界中，善的状态为界的善。在那些界的思维中，善的状态为思维的善。在眼界等中，善的状态为界的善。在十二支缘起中，善的状态为缘起的善。在那个地方，善的状态为地方的善。地方被称为原因。在那里，由于依赖它而存在的结果，因此被称为地方。在非地方，善的状态为非地方的善。
124-134. 正直的状态为正直。柔和的状态为柔和。由住所产生的忍耐的状态为忍耐。勇敢的状态为勇敢。由快乐的柔和产生的朋友的状态为友谊。就像与他人没有隔阂，如此与法没有隔阂，因此为和解。由控制感官产生的在六根中没有入口的状态为在感官中没有入口。通过接受和享用，在食物中不知道限度的状态为在食物中不知道限度。无间苦应根据所说的相反的方式理解。由远离存在产生的确定真理的状态为确定真理。没有觉知的状态为没有觉知。记忆为记忆。觉知为觉知。在不颤抖中，由颤抖产生的力量为颤抖的力量。通过精进的力量，七觉支产生的力量为修行的力量。平静为平静。以无常等各种方式观察，因此为内观。平静的状态被理解后，再次运作的平静作为标记，因此为平静的标记。在获得的标记中也是同样的方式。获得与法结合，因此为获得。不分散，因此为不分散。
135-

142. Sīlavināsikā asaṃvarasaṅkhātā sīlassa vipatti sīlavipatti. Sammādiṭṭhivināsikā micchādiṭṭhisaṅkhātā diṭṭhiyā vipatti diṭṭhivipatti. Soraccameva sīlassa sampādanato sīlaparipūraṇato sīlassa sampadāti sīlasampadā. Diṭṭhipāripūribhūtaṃ ñāṇaṃ diṭṭhiyā sampadāti diṭṭhisampadā. Visuddhibhāvaṃ sampattā sīlasaṅkhātā sīlassa visuddhi, sīlavisuddhi. Nibbānasaṅkhātaṃ visuddhiṃ pāpetuṃ samatthā, dassanasaṅkhātā, diṭṭhiyā visuddhi diṭṭhivisuddhi. Diṭṭhivisuddhi kho pana yathādiṭṭhissa ca padhānanti kammassakataññāṇādisaṅkhātā diṭṭhivisuddhi ceva yathādiṭṭhissa ca anurūpadiṭṭhissa kalyāṇadiṭṭhissa taṃsampayuttameva padhānaṃ. Saṃvegoti jātiādīni paṭicca uppannabhayasaṅkhātaṃ saṃvijjanaṃ. Saṃvejaniyaṭṭhānanti saṃvegajanakaṃ jātiādikāraṇaṃ. Saṃviggassa ca yonisopadhānanti evaṃ saṃvegajātassa upāyapadhānaṃ. Asantuṭṭhitā ca kusalesu dhammesūti kusaladhammapūraṇe asantuṭṭhibhāvo. Appaṭivānitā ca padhānasminti arahattaṃ apatvā padhānasmiṃ anivattanatā anosakkanatā. Vijānanato vijjā. Vimuccanato vimutti. Khaye ñāṇanti kilesakkhayakare ariyamagge ñāṇaṃ. Anuppāde ñāṇanti paṭisandhivasena anuppādabhūte taṃtaṃmaggavajjhakilesānaṃ anuppādapariyosāne uppanne ariyaphale ñāṇaṃ. Ayaṃ mātikāya anupubbapadavaṇṇanā.

Dukamātikāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.

Kāmāvacarakusalapadabhājanīyaṃ



142. 伦理的章节：失去伦理的状态为无防护，伦理的衰败为伦理的衰败。正确见的失去为错误见，见的衰败为见的衰败。仅仅通过完成伦理而得到的状态为伦理的成就。通过见的圆满而获得的智慧为见的成就。达到清净的状态为伦理的清净，伦理的清净。能够引导到涅槃的清净，称为见的清净，见的清净。见的清净确实如同依赖于正见的精进等所产生的智慧，见的清净以及依赖于正见的善见，只有与之相结合的精进。因出生等而生起的恐惧的状态为震动。震动的因是因出生等而生起的。对生起的震动，依赖于正思维的精进，因此成为震动的精进。对善法的不满足，因此为善法的充实的不满足。未能达到涅槃的精进，因此在精进中没有停止和没有退缩。认识的状态为知识。解脱的状态为解脱。由于消灭污染而产生的智慧为圣道的智慧。由于不生起而产生的智慧，因缘再生而不生起的污染的结果而生起的圣果的智慧。这是对逐步教义的逐步阐述。
苦的章节的注释已完成。
欲界善法的章节。

1. Idāni yathānikkhittāya mātikāya saṅgahite dhamme pabhedato dassetuṃ katame dhammā kusalāti idaṃ padabhājanīyaṃ āraddhaṃ. Tattha yadetaṃ yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hotīti paṭhamaṃ kāmāvacarakusalaṃ dassitaṃ, tassa tāva niddese dhammavavatthānavāro saṅgahavāro suññatavāroti tayo mahāvārā honti. Tesu dhammavavatthānavāro uddesaniddesavasena dvidhā ṭhito. Tesu uddesavārassa pucchā, samayaniddeso, dhammuddeso, appanāti cattāro paricchedā. Tesu ‘katame dhammā kusalā’ti ayaṃ pucchā nāma. ‘Yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ…pe… tasmiṃ samaye’ti ayaṃ samayaniddeso nāma. ‘Phasso hoti…pe… avikkhepo hotī’ti ayaṃ dhammuddeso nāma. ‘Ye vā pana tasmiṃ samaye aññepi atthi paṭiccasamuppannā arūpino dhammā ime dhammā kusalā’ti ayaṃ appanā nāma.

Evaṃ catūhi paricchedehi ṭhitassa uddesavārassa yvāyaṃ paṭhamo pucchāparicchedo, tattha ‘katame dhammā kusalā’ti ayaṃ kathetukamyatāpucchā. Pañcavidhāhi pucchā – adiṭṭhajotanāpucchā, diṭṭhasaṃsandanāpucchā, vimaticchedanāpucchā, anumatipucchā, kathetukamyatāpucchāti. Tāsaṃ idaṃ nānattaṃ –

Katamā adiṭṭhajotanāpucchā? Pakatiyā lakkhaṇaṃ aññātaṃ hoti, adiṭṭhaṃ atulitaṃ atīritaṃ avibhūtaṃ avibhāvitaṃ. Tassa ñāṇāya dassanāya tulanāya tīraṇāya vibhūtatthāya vibhāvanatthāya pañhaṃ pucchati. Ayaṃ adiṭṭhajotanāpucchā (mahāni. 150; cūḷani. puṇṇakamāṇavapucchāniddesa 12).

Katamā diṭṭhasaṃsandanāpucchā? Pakatiyā lakkhaṇaṃ ñātaṃ hoti, diṭṭhaṃ tulitaṃ tīritaṃ vibhūtaṃ vibhāvitaṃ, so aññehi paṇḍitehi saddhiṃ saṃsandanatthāya pañhaṃ pucchati. Ayaṃ diṭṭhasaṃsandanāpucchā (mahāni. 150; cūḷani. puṇṇakamāṇavapucchāniddesa 12).

Katamā vimaticchedanāpucchā? Pakatiyā saṃsayapakkhando hoti, vimatipakkhando dveḷhakajāto – ‘evaṃ nu kho, nanu kho, kiṃ nu kho, kathaṃ nu kho’ti. So vimaticchedanatthāya pañhaṃ pucchati. Ayaṃ vimaticchedanāpucchā (mahāni. 150; cūḷani. puṇṇakamāṇavapucchāniddesa 12).

Katamā anumatipucchā? Bhagavā bhikkhūnaṃ anumatiyā pañhaṃ pucchati – ‘taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’ti? ‘Aniccaṃ, bhante’. ‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’ti? ‘Dukkhaṃ, bhante’ . ‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti? ‘Nohetaṃ, bhante’ti (saṃ. ni. 3.79; mahāva. 21). Ayaṃ anumatipucchā.

Katamā kathetukamyatāpucchā? Bhagavā bhikkhūnaṃ kathetukamyatāya pañhaṃ pucchati. ‘‘Cattārome, bhikkhave, satipaṭṭhānā. Katame cattāro’’ti (dī. ni. 

1. 现在，为了按照纲要的排列方式分别阐述所包含的法，哪些法是善的，这个问题被提出。其中，在某个时间生起欲界善心，这第一个欲界善被阐述，它的解释有三类主要的方面：法的建立、概要和空性。其中，法的建立方面通过教导和解释分为两类。其中，教导方面有四个部分：提问、时间的阐述、法的阐述和结论。其中，“哪些法是善的”这是提问。 “在某个时间……在那个时间”，这是时间的阐述。“触是……不分散是”，这是法的阐述。“或者在那个时间，也存在其他缘起的无色法，这些法是善的”，这是结论。
如此，由四个部分组成的教导方面，这第一个提问的部分，“哪些法是善的”，这是为了表达意愿的提问。提问有五种：为了阐明未知的提问、为了与已知比较的提问、为了消除疑惑的提问、为了得到确认的提问、为了表达意愿的提问。它们的不同之处在于：
什么是为了阐明未知的提问？本质和特征是未知的，未见的、未比较的、未超越的、未显现的、未思维的。为了认知它、为了看到它、为了比较它、为了超越它、为了显现它、为了思维它而进行提问。这是为了阐明未知的提问。（大尼律典 150；小尼律典 满月经的提问解释 12）。
什么是为了与已知比较的提问？本质和特征是已知的，已见的、已比较的、已超越的、已显现的、已思维的。为了与其他智者进行比较而进行提问。这是为了与已知比较的提问。（大尼律典 150；小尼律典 满月经的提问解释 12）。
什么是为了消除疑惑的提问？本质上存在疑惑，疑惑和犹豫产生——“是这样吗，不是这样吗，是什么，怎么样”。为了消除疑惑而进行提问。这是为了消除疑惑的提问。（大尼律典 150；小尼律典 满月经的提问解释 12）。
什么是为了得到确认的提问？佛陀为了得到比丘们的确认而进行提问——“你们怎么认为，比丘们，色是常还是无常？”“无常的，世尊。”“无常的是苦还是乐？”“是苦的，世尊。”“无常的、苦的、变易法的，适合认为这是我的，这是我，这是我的自我吗？”“不适合，世尊。”（相应尼律典 3.79；大论 21）。这是为了得到确认的提问。
什么是为了表达意愿的提问？佛陀为了表达比丘们的意愿而进行提问。“有四种念住，比丘们。哪四种？”（长部尼律典

2.373)? Ayaṃ kathetukamyatāpucchāti.

Tattha buddhānaṃ purimā tisso pucchā natthi. Kasmā? Buddhānañhi tīsu addhāsu kiñci saṅkhataṃ, addhāvimuttaṃ vā asaṅkhataṃ, adiṭṭhaṃ anaññātaṃ ajotitaṃ atulitaṃ atīritaṃ avibhūtaṃ avibhāvitaṃ nāma natthi. Tena tesaṃ adiṭṭhajotanāpucchā natthi. Yaṃ pana bhagavatā attano ñāṇena paṭividdhaṃ, tassa aññena samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā saddhiṃ saṃsandanakiccaṃ natthi. Tenassa diṭṭhasaṃsandanāpucchā natthi. Yasmā panesa akathaṃkathī tiṇṇavicikiccho sabbadhammesu vihatasaṃsayo, tenassa vimaticchedanāpucchā natthi. Itarā dve pana pucchā bhagavato atthi. Tāsu ayaṃ kathetukamyatāpucchāti veditabbā.

Tattha ‘katame’tipadena niddisitabbadhamme pucchati. ‘Dhammā kusalā’ti hi vacanamattena ‘kiṃ katā kiṃ vā karontī’ti na sakkā ñātuṃ. ‘Katame’ti vutte pana tesaṃ puṭṭhabhāvo paññāyati. Tena vuttaṃ ‘katametipadena niddisitabbadhamme pucchatī’ti. ‘Dhammā kusalā’tipadadvayena pucchāya puṭṭhadhamme dasseti. Tesaṃ attho heṭṭhā pakāsitova.

Kasmā panettha mātikāyaṃ viya ‘kusalā dhammā’ti avatvā ‘dhammā kusalā’ti padānukkamo katoti? Pabhedato dhammānaṃ desanaṃ dīpetvā pabhedavantadassanatthaṃ. Imasmiñhi abhidhamme dhammāva desetabbā. Te ca kusalādīhi pabhedehi anekappabhedā. Tasmā dhammāyeva idha desetabbā . Nāyaṃ vohāradesanā. Te ca anekappabhedato desetabbā, na dhammamattato. Pabhedato hi desanā ghanavinibbhogapaṭisambhidāñāṇāvahā hotīti ‘kusalā dhammā’ti evaṃ pabhedato dhammānaṃ desanaṃ dīpetvā, idāni ye tena pabhedena desetabbā dhammā te dassetuṃ, ayaṃ ‘katame dhammā kusalā’ti padānukkamo katoti veditabbo. Pabhedavantesu hi dassitesu pabhedo dassiyamāno yujjati suviññeyyo ca hotīti.

Idāni yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittanti. Ettha –

Samaye niddisi cittaṃ, cittena samayaṃ muni;

Niyametvāna dīpetuṃ, dhamme tattha pabhedato.

‘Yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ citta’nti hi niddisanto bhagavā samaye cittaṃ niddisi. Kiṃkāraṇā? Tena samayaniyamitena cittena pariyosāne ‘tasmiṃ samaye’ti evaṃ samayaṃ niyametvāna, atha vijjamānepi samayanānatte yasmiṃ samaye cittaṃ tasmiṃyeva samaye phasso hoti, vedanā hotīti evaṃ tasmiṃ cittaniyamite samaye ete santatisamūhakiccārammaṇaghanavasena duranubodhappabhede phassavedanādayo dhamme bodhetunti attho.

Idāni ‘yasmiṃ samaye’tiādīsu ayamanupubbapadavaṇṇanā. Yasminti aniyamato bhummaniddeso. Samayeti aniyamaniddiṭṭhaparidīpanaṃ. Ettāvatā aniyamato samayo niddiṭṭho hoti. Tattha samayasaddo –

Samavāye khaṇe kāle, samūhe hetu diṭṭhisu;

Paṭilābhe pahāne ca, paṭivedhe ca dissati.

Tathā hissa ‘‘appeva nāma svepi upasaṅkameyyāma kālañca samayañca upādāyā’’ti (dī. ni. 1.447) evamādīsu samavāyo attho. ‘‘Ekova kho, bhikkhave, khaṇo ca samayo ca brahmacariyavāsāyā’’tiādīsu (a. ni. 

2. 373)? 这是为了表达意愿的提问。
其中，佛陀没有前三种提问。为什么？因为佛陀在三界中没有任何造作的、部分解脱的或非造作的、未见的、未知的、未阐明的、未比较的、未超越的、未显现的、未思维的。因此，他们没有为了阐明未知的提问。佛陀以自己的智慧所证悟的，不需要与其他沙门、婆罗门、天神、魔王或梵天进行比较。因此，他没有为了与已知比较的提问。因为他是不犹豫的、没有疑惑的、在所有法中都消除了疑惑的，因此，他没有为了消除疑惑的提问。但是，佛陀有其他两种提问。其中，这应被理解为为了表达意愿的提问。
其中，“哪些”一词是为了提问将要解释的法。“善法”仅仅通过言辞无法知道“做了什么或正在做什么”。但是，说了“哪些”之后，它们的提问状态就被理解了。因此说“‘哪些’一词是为了提问将要解释的法”。“善法”这两个词是为了阐明提问中被提问的法。它们的意义在下面解释。
为什么在这里不像纲要那样说“善法”，而是说“法是善的”，改变了词序？为了强调法的分别阐述，为了看到分别的意义。在这个论述中，只有法应该被阐述。它们与善等分别没有直接关系。因此，这里只有法应该被阐述。这不是随意的阐述。它们应该从分别的角度阐述，而不是从法的角度。分别的阐述能够带来深刻的洞察和分析的智慧，因此“善法”这样强调法的分别阐述，现在为了阐明以那种分别而被阐述的法，这个“哪些法是善的”的词序是为了这个目的。在分别的阐述中，阐述分别是有道理的，也容易理解。
现在，在某个时间生起欲界善心。这里——
智者在时间中阐述心，以心阐述时间；
为了确定和阐明，分别地阐述其中的法。
佛陀阐述“在某个时间生起欲界善心”，在时间中阐述心。是什么原因？通过那个时间所限定的心，最终“在那个时间”这样确定时间，然后即使存在时间的差异，在心存在的时间，触也存在，受也存在，如此，在这个心限定的时间里，这些持续的、聚集的、活动的、大量的、难以理解的、不同的触受等法，这是为了阐明意义。
现在，在“在某个时间”等中，这是逐步的解释。“某个”是不确定的地点的阐述。“时间”是不确定的阐述的限定。到此为止，时间是不确定的阐述。其中，“时间”一词——
在集合、瞬间、时间、群体、因、见解中；
在获得、舍弃和证悟中出现。
确实，“即使是很短的时间，我们也应该在时间和时机成熟时见面”（长部尼律典 1.447）等等，在这些情况中，意义是集合。“只有一个瞬间，比丘们，是修梵行的时机”等等（增支部尼律典

8.29) khaṇo. ‘‘Uṇhasamayo pariḷāhasamayo’’tiādīsu (pāci. 358) kālo. ‘‘Mahāsamayo pavanasmi’’ntiādīsu samūho. ‘‘Samayopi kho te, bhaddāli, appaṭividdho ahosi – bhagavā kho sāvatthiyaṃ viharati, bhagavāpi maṃ jānissati ‘bhaddāli nāma bhikkhu satthusāsane sikkhāya aparipūrakārī’ti. Ayampi kho te, bhaddāli, samayo appaṭividdho ahosī’’tiādīsu (ma. ni. 2.135) hetu. ‘‘Tena kho pana samayena uggāhamāno paribbājako samaṇamuṇḍikāputto samayappavādake tindukācīre ekasālake mallikāya ārāme paṭivasatī’’tiādīsu (ma. ni. 2.260) diṭṭhi.

‘‘Diṭṭhe dhamme ca yo attho, yo cattho samparāyiko;

Atthābhisamayā dhīro, paṇḍitoti pavuccatī’’ti. (saṃ. ni. 1.129) –

Ādīsu paṭilābho. ‘‘Sammā mānābhisamayā antamakāsi dukkhassā’’tiādīsu (ma. ni. 1.28) pahānaṃ. ‘‘Dukkhassa pīḷanaṭṭho saṅkhataṭṭho santāpaṭṭho vipariṇāmaṭṭho abhisamayaṭṭho’’tiādīsu (paṭi. ma. 2.8) paṭivedho. Evamanekesu samayesu –

Samavāyo khaṇo kālo, samūho hetuyeva ca;

Ete pañcapi viññeyyā, samayā idha viññunā.

‘Yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusala’nti imasmiñhi kusalādhikāre tesu navasu samayesu ete samavāyādayo pañca samayā paṇḍitena veditabbā.

Tesu paccayasāmaggī, samavāyo khaṇo pana;

Ekova navamo ñeyyo, cakkāni caturopi vā.

Yā hi esā sādhāraṇaphalanipphādakattena saṇṭhitā paccayānaṃ sāmaggī, sā idha samavāyoti ñātabbā. ‘‘Ekova kho, bhikkhave, khaṇo ca samayo ca brahmacariyavāsāyā’’ti (a. ni. 8.29) evaṃ vutto pana navamova khaṇo eko khaṇoti veditabbo. Yāni vā panetāni ‘‘cattārimāni, bhikkhave, cakkāni yehi samannāgatānaṃ devamanussānaṃ catucakkaṃ vattatī’’ti – ettha ‘patirūpadesavāso, sappurisūpanissayo, attasammāpaṇidhi, pubbe ca katapuññatā’ti (a. ni. 

8. 29) 时刻。“温热的时刻、烦恼的时刻”等等（《巴利文法典》358）为时间。“伟大的时刻在风中”等等为聚集。“这时，善友，确实是未被证悟的——佛陀确实在舍卫城居住，佛陀也会知道我‘善友比丘在师教中未能圆满’。这时，善友，确实是未被证悟的。”等等（《小尼律典》2.135）为原因。“因此，在那个时刻，听到佛法的乞士，名叫萨曼穆迪卡的，住在时刻的聚集地，单一的马利卡园中。”等等（《小尼律典》2.260）为见解。
“在现法中，所指的意义，以及未来的意义；通过意义的领悟，智者被称为贤者。”（《相应尼律典》1.129）——
在这些中获得。“通过正确的领悟，结束了痛苦。”等等（《小尼律典》1.28）为放弃。“痛苦的源头是因缘的、聚集的、变化的、领悟的。”等等（《法句经》2.8）为证悟。如此在许多时刻中——
聚集的时刻、瞬间、时间、因缘；这五个都应被智者所知。
“在某个时间生起欲界善心”，在这个善法的部分，这九个时刻中，这些聚集等五个时刻应被智者理解。
在这些因缘的结合中，聚集的时刻确实是；唯一的第九个应被了解，四个轮回也如此。
这确实是通过一般果的表现而结合的因缘，应被理解为聚集。“确实，只有一个时刻和时间是修梵行的时机。”（《增支尼律典》8.29）如是说，第九个时刻是唯一的时刻。那些或是“有四个，善友，轮回的法则，适合于天人和人类的四个轮回。”在这里，“适合的地方的居住、善人的依靠、自我正确的意图、以前的善业。”（《增支尼律典》

4.31) cattāri cakkāni vuttāni, etāni vā ekajjhaṃ katvā okāsaṭṭhena khaṇoti veditabbāni. Tāni hi kusaluppattiyā okāsabhūtāni.

Evaṃ samavāyañca khaṇañca ñatvā itaresu –

Taṃ taṃ upādāya paññatto, kālo vohāramattako;

Puñjo phassādidhammānaṃ, samūhoti vibhāvito.

‘Cittakālo rūpakālo’tiādinā hi nayena dhamme vā, ‘atīto anāgato’tiādinā nayena dhammavuttiṃ vā, ‘bījakālo aṅkurakālo’ti ādinā nayena dhammapaṭipāṭiṃ vā, ‘uppādakālo jarākālo’tiādinā nayena dhammalakkhaṇaṃ vā, ‘vediyanakālo sañjānanakālo’tiādinā nayena dhammakiccaṃ vā, ‘nhānakālo pānakālo’tiādinā nayena sattakiccaṃ vā, ‘gamanakālo ṭhānakālo’tiādinā nayena iriyāpathaṃ vā, ‘pubbaṇho sāyanho divā rattī’tiādinā nayena candimasūriyādiparivattanaṃ vā, ‘aḍḍhamāso māso’tiādinā nayena ahorattādisaṅkhātaṃ kālasañcayaṃ vāti – evaṃ taṃ taṃ upādāya paññatto kālo nāma. So panesa sabhāvato avijjamānattā paññattimattako evāti veditabbo. Yo panesa phassavedanādīnaṃ dhammānaṃ puñjo, so idha samūhoti vibhāvito. Evaṃ kālasamūhepi ñatvā itaro pana –

Hetūti paccayovettha, tassa dvāravasena vā;

Anekabhāvo viññeyyo, paccayānaṃ vasena vā.

Ettha hi paccayova hetu nāma, tassa dvārānaṃ vā paccayānaṃ vā vasena anekabhāvo veditabbo. Kathaṃ? Cakkhudvārādīsu hi uppajjamānānaṃ cakkhuviññāṇādīnaṃ cakkhurūpaālokamanasikārādayo paccayā, mahāpakaraṇe ca ‘‘hetupaccayo ārammaṇapaccayo’’tiādinā nayena catuvīsati paccayā vuttā. Tesu ṭhapetvā vipākapaccayañca pacchājātapaccayañca, sesā kusaladhammānaṃ paccayā hontiyeva. Te sabbepi idha hetūti adhippetā. Evamassa iminā dvāravasena vā paccayavasena vā anekabhāvo veditabbo . Evamete samavāyādayo pañca atthā idha samayasaddena pariggahitāti veditabbā.

‘Kasmā pana etesu yaṃkiñci ekaṃ apariggahetvā sabbesaṃ pariggaho kato’ti? ‘Tena tena tassa tassa atthavisesassa dīpanato. Etesu hi samavāyasaṅkhāto samayo anekahetuto vuttiṃ dīpeti. Tena ekakāraṇavādo paṭisedhito hoti. Samavāyo ca nāma sādhāraṇaphalanipphādane aññamaññāpekkho hoti. Tasmā ‘eko kattā nāma natthī’ti imampi atthaṃ dīpeti. Sabhāvena hi kāraṇe sati kāraṇantarāpekkhā ayuttāti. Evaṃ ekassa kassaci kāraṇassa abhāvadīpanena ‘‘sayaṃkataṃ sukhadukkha’’ntiādi paṭisedhitaṃ hoti.

Tattha siyā – ‘yaṃ vuttaṃ anekahetuto vuttiṃ dīpetī’ti, taṃ na yuttaṃ. ‘Kiṃkāraṇā’ ?‘Asāmaggiyaṃ ahetūnaṃ sāmaggiyampi ahetubhāvāpattito’. ‘Na hi ekasmiṃ andhe daṭṭhuṃ asakkonte andhasataṃ passatī’ti. ‘No na yuttaṃ; sādhāraṇaphalanipphādakattena hi ṭhitabhāvo sāmaggī; na anekesaṃ samodhānamattaṃ. Na ca andhānaṃ dassanaṃ nāma sādhāraṇaphalaṃ’. ‘Kasmā’?‘Andhasate satipi tassa abhāvato. Cakkhādīnaṃ pana taṃ sādhāraṇaphalaṃ, tesaṃ bhāve bhāvato. Asāmaggiyaṃ ahetūnampi ca sāmaggiyaṃ hetubhāvo siddho. Svāyaṃ asāmaggiyaṃ phalābhāvena, sāmaggiyañcassa bhāvena, veditabbo. Cakkhādīnañhi vekalle cakkhuviññāṇādīnaṃ abhāvo, avekalle ca bhāvo, paccakkhasiddho lokassā’ti. Ayaṃ tāva samavāyasaṅkhātena samayena attho dīpito.


4. 31) 提到了四个轮回，这些可以被理解为结合成一个机会的时刻。它们确实是善生起的机会。
如此，了解了聚集和时刻之后，在其他方面——
根据具体情况而定的时间，仅仅是概念；
法的集合，被解释为聚集。
确实，根据“心的时间、色的时间”等方式，或是根据“过去、未来”等方式的法的作用，或是根据“种子的时间、芽的时间”等方式的法的发展，或是根据“生起的时间、衰老的时间”等方式法的特征，或是根据“感受的时间、认知的时间”等方式法的功能，或是根据“洗澡的时间、喝水的时间”等方式有情的行为，或是根据“行走的时间、停留的时间”等方式的行为方式，或是根据“早晨、晚上、白天、夜晚”等方式月亮和太阳等的运转，或是根据“半个月、一个月”等方式昼夜等的累积，如此根据具体情况而定的时间仅仅是概念。它确实本质上是不存在的，仅仅是概念。法的集合，在这里被解释为聚集。如此，也了解了时间和聚集之后，其他方面——
因缘在这里是条件，或是通过它的方式；
或是根据条件，应理解为多样性。
在这里，条件确实是因，通过它的方式或是根据条件，应理解为多样性。如何？在眼根等中生起的眼识等，眼根、色、光、作意等是条件，在《大论》中，根据“因缘、所缘缘”等方式，提到了二十四缘。除了异熟缘和后生缘，其他的确实是善法的条件。它们在这里都被认为是因。如此，通过它的方式或是条件，应理解为多样性。如此，这五个聚集等意义在这里被“时间”一词所包含。
“为什么不分别采用其中任何一个，而是包含所有？”为了阐明每个意义的特殊性。在这些中，聚集的时间阐明了由多种原因产生的作用。因此，单一原因的观点被否定了。聚集确实是在产生共同结果时相互依赖的。因此，也阐明了“没有单一的行为者”的意义。确实，当原因存在时，依赖于其他原因是不合理的。如此，通过阐明任何单一原因的不存在，“快乐和痛苦是自造的”等观点被否定了。
其中，有人可能会说，“所说的阐明由多种原因产生的作用是不合理的。是什么原因？因为不和谐的、没有原因的，和谐的也应该是没有原因的。一个盲人无法看到，一百个盲人也不会看到。”不，这是不合理的；和谐的存在是由于产生共同结果，而不是多个的简单组合。盲人的视力不是共同的结果。为什么？即使有一百个盲人，由于它的不存在。眼根等确实是共同的结果，由于它们的存在而存在。不和谐的、没有原因的，和谐的也是有原因的，这是成立的。它本身是不和谐的，由于结果的不存在，和谐的由于结果的存在，应该被理解。眼根等在单独存在时，眼识等不存在，在不单独存在时，存在，这是世间公认的。这是通过聚集的时间所阐明的意义。


Yo panesa aṭṭhahi akkhaṇehi parivajjito navamo khaṇo, patirūpadesavāsādiko ca catucakkasaṅkhāto okāsaṭṭhena khaṇo vutto, so manussattabuddhuppādasaddhammaṭṭhitiādikaṃ khaṇasāmaggiṃ vinā natthi. Manussattādīnañca kāṇakacchapopamādīhi (ma. ni. 3.252) dullabhabhāvo. Iti khaṇassa dullabhattā suṭṭhutaraṃ khaṇāyattaṃ lokuttaradhammānaṃ upakārabhūtaṃ kusalaṃ dullabhameva . Evametesu khaṇasaṅkhāto samayo kusaluppattiyā dullabhabhāvaṃ dīpeti. Evaṃ dīpentena anena adhigatakhaṇānaṃ khaṇāyattasseva tassa kusalassa ananuṭṭhānena moghakhaṇaṃ kurumānānaṃ pamādavihāro paṭisedhito hoti. Ayaṃ khaṇasaṅkhātena samayena attho dīpito.

Yo panetassa kusalacittassa pavattikālo nāma hoti, so atiparitto. Sā cassa atiparittatā ‘‘yathā ca, bhikkhave, tassa purisassa javo, yathā ca candimasūriyānaṃ javo, yathā ca yā devatā candimasūriyānaṃ purato dhāvanti tāsaṃ devatānaṃ javo, tato sīghataraṃ āyusaṅkhārā khīyantī’’ti (saṃ. ni. 2.228) – imassa suttassa aṭṭhakathāvasena veditabbā. Tatra hi so rūpajīvitindriyassa tāva parittako kālo vutto. Yāva paṭuppannaṃ rūpaṃ tiṭṭhati tāva soḷasa cittāni uppajjitvā bhijjanti. Iti tesaṃ kālaparittatāya upamāpi natthi. Tenevāha – ‘‘yāvañcidaṃ, bhikkhave, upamāpi na sukarā yāva lahuparivattaṃ citta’’nti (a. ni. 

8. Yo panesa aṭṭhahi akkhaṇehi parivajjito navamo khaṇo, patirūpadesavāsādiko ca catucakkasaṅkhāto okāsaṭṭhena khaṇo vutto, so manussattabuddhuppādasaddhammaṭṭhitiādikaṃ khaṇasāmaggiṃ vinā natthi. 人类和佛陀的出生、立足、持久等都不是没有时间的结合。人类等的出生，如同龟壳的例子（《中尼律典》3.252），是稀有的。因此，时间的稀有性是更为殊胜的，lokuttara法的善行是稀有的善行。如此，这些时间的结合阐明了善生起的稀有性。如此，通过阐明这些时间的结合，已经获得了善行的时间，不再需要其他善行的证悟，懒惰的行为被否定了。这是通过时间的结合所阐明的意义。
Yo panetassa kusalacittassa pavattikālo nāma hoti, so atiparitto. 这善心的活动时间确实是非常短暂的。它的短暂性，如同“比丘们，某人的速度，如同月亮和太阳的速度，如同守卫月亮和太阳的神的速度，那么寿命的衰减就会加速”（《相应尼律典》2.228）——这经文的注释应该被理解。其中，所说的时间是指色生命力的短暂性。只要色生命力存在，那么十六种心就会生起和衰减。因此，它们的短暂性是无法比拟的。因此，他说：“比丘们，哪怕是短暂的时间，也是无法比拟的，哪怕是快速变化的心”。
（注：《中尼律典》和《相应尼律典》是巴利语佛经的两部重要典籍，分别对应于《中阿含经》和《增一阿含经》。）

1.48). Evametesu kālasaṅkhāto samayo kusalacittappavattikālassa atiparittataṃ dīpeti. Evaṃ dīpentena cānena atiparittakālatāya, vijjulatobhāsena muttāvuṇanaṃ viya, duppaṭivijjhamidaṃ cittaṃ, tasmā etassa paṭivedhe mahāussāho ca ādaro ca kattabboti ovādo dinno hoti. Ayaṃ kālasaṅkhātena samayena attho dīpito.

Samūhasaṅkhāto pana samayo anekesaṃ sahuppattiṃ dīpeti. Phassādīnañhi dhammānaṃ puñjo samūhoti vutto. Tasmiñca uppajjamānaṃ cittaṃ saha tehi dhammehi uppajjatīti anekesaṃ sahuppatti dīpitā. Evaṃ dīpentena cānena ekasseva dhammassa uppatti paṭisedhitā hoti. Ayaṃ samūhasaṅkhātena samayena attho dīpito.

Hetusaṅkhāto pana samayo parāyattavuttitaṃ dīpeti. ‘Yasmiṃ samaye’ti hi padassa yasmā ‘yasmiṃ hetumhi sati’ uppannaṃ hotīti ayamattho, tasmā ‘hetumhi sati’ pavattito parāyattavuttitā dīpitā. Evaṃ dīpentena cānena dhammānaṃ savasavattitābhimāno paṭisedhito hoti. Ayaṃ hetusaṅkhātena samayena attho dīpito.

Tattha ‘yasmiṃ samaye’ti kālasaṅkhātassa samayassa vasena ‘yasmiṃ kāle’ti attho; samūhasaṅkhātassa ‘yasmiṃ samūhe’ti. Khaṇasamavāyahetusaṅkhātānaṃ ‘yasmiṃ khaṇe sati, yāya sāmaggiyā sati, yamhi hetumhi sati’ kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti, tasmiṃyeva sati ‘phassādayopī’ti ayamattho veditabbo. Adhikaraṇañhi kālasaṅkhāto samūhasaṅkhāto ca samayo. Tattha vuttadhammānanti adhikaraṇavasenettha bhummaṃ. Khaṇasamavāyahetusaṅkhātassa ca samayassa bhāvena tesaṃ bhāvo lakkhīyatīti bhāvenabhāvalakkhaṇavasenettha bhummaṃ.

Kāmāvacaranti ‘‘katame dhammā kāmāvacarā? Heṭṭhato avīcinirayaṃ uparito paranimmitavasavattiṃ pariyantaṃ katvā’’tiādinā (dha. sa. 1287) nayena vuttesu kāmāvacaradhammesu pariyāpannaṃ. Tatrāyaṃ vacanattho – uddānato dve kāmā, vatthukāmo ca kilesakāmo ca. Tattha kilesakāmo atthato chandarāgova vatthukāmo tebhūmakavaṭṭaṃ. Kilesakāmo cettha kāmetīti kāmo; itaro pana kāmiyatīti kāmo. Yasmiṃ pana padese duvidhopeso kāmo pavattivasena avacarati, so catunnaṃ apāyānaṃ, manussānaṃ, channañca devalokānaṃ vasena ekādasavidho padeso. Kāmo ettha avacaratīti kāmāvacaro, sasatthāvacaro viya. Yathā hi yasmiṃ padese sasatthā purisā avacaranti, so vijjamānesupi aññesu dvipadacatuppadesu avacarantesu, tesaṃ abhilakkhitattā ‘sasatthāvacaro’tveva vuccati, evaṃ vijjamānesupi aññesu rūpāvacarādīsu tattha avacarantesu, tesaṃ abhilakkhitattā ayaṃ padeso ‘kāmāvacaro’tveva vuccati. Svāyaṃ yathā rūpabhavo rūpaṃ, evaṃ uttarapadalopaṃ katvā ‘kāmo’tveva vuccati. Evamidaṃ cittaṃ imasmiṃ ekādasapadesasaṅkhāte kāme avacaratīti kāmāvacaraṃ.


1. 那被八个刹那排除的第九个刹那，那适合的住所等被称为四个轮子的机会的刹那，它没有人类、佛陀的出现、正法的住世等刹那的结合是不存在的。人类等的获得如同龟壳的比喻（《中部尼律典》3.252）是难以获得的。因此，刹那的难以获得是更为殊胜的，对出世间法有帮助的善行是难以获得的。如此，这些被称为刹那的“时间”，阐明了善行生起的难以获得。如此，通过阐明这一点，已经获得了刹那的人，仅仅因为没有实行那善行而使刹那无效，这种懈怠的行为被否定了。这是通过被称为刹那的“时间”所阐明的意义。
那被称为这善心活动时间的，确实是非常短暂的。它的短暂性，“比丘们，就像那人的速度，就像月亮和太阳的速度，就像在月亮和太阳前奔跑的天神们的速度，比这更快的是寿命的衰减”（《相应尼律典》2.228）——这经文的注释应该被理解。在那里，它被说成是色、命根的短暂时间。只要现前的色存在，十六种心就会生起和消失。因此，它们的短暂时间是无法比拟的。因此，他说：“比丘们，哪怕是比喻，也不容易，就像快速变化的心”（《增支部尼律典》1.48）。如此，这些被称为时间的“时间”，阐明了善心活动时间的短暂性。如此，通过阐明这一点，由于时间的短暂性，就像闪电的光芒擦过珍珠项链一样，这心是难以把握的，因此，为了把握它，应该付出巨大的努力和关注，这是给出的劝诫。这是通过被称为时间的“时间”所阐明的意义。
被称为聚集的“时间”阐明了多个的同时生起。触等法的集合被称为聚集。在那聚集中生起的，与那些法一起生起，阐明了多个的同时生起。如此，通过阐明这一点，否定了只有一个法的生起。这是通过被称为聚集的“时间”所阐明的意义。
被称为因的“时间”阐明了依赖的生起。“在某个时间”这句话，因为它的意思是“在某个因存在时”生起，因此，依赖于“在因存在时”的生起，阐明了依赖的生起。如此，通过阐明这一点，否定了法自身存在的执着。这是通过被称为因的“时间”所阐明的意义。
其中，“在某个时间”根据被称为时间的“时间”，意思是“在某个时间”；根据被称为聚集的“时间”，意思是“在某个集合中”。根据被称为刹那、结合、因的“时间”，意思是“在某个刹那存在时，在某个结合存在时，在某个因存在时”，欲界善心生起，就在那时，“触等也”存在，这意义应该被理解。时间和聚集是所指。其中，所说的法，根据所指，在这里是指地点。由于刹那、结合、因的“时间”的存在，它们的“存在”被强调，因此，根据存在和不存在的特征，在这里是指地点。
欲界，“哪些法是欲界的？从下到无间地狱，从上到他化自在天”（《法集论》1287）根据这种方式，包含在所说的欲界法中。其中，词义是从概要来说，有两种欲，物质的欲和烦恼的欲。其中，烦恼的欲，从意义上来说，就是对物质的渴望，物质的欲就是三界的轮回。烦恼的欲，在这里，欲就是渴望；另一个欲，就是被渴望。两种欲以活动的方式存在的地方，根据四恶趣、人类和六个天界，是十一个地方。欲在这里活动，因此是欲界，就像有情活动一样。就像有情活动的地方，即使存在其他两足或四足的生物活动，由于它们的显著性，它被称为“有情活动的地方”，同样，即使存在其他色界等，由于它们的显著性，这个地方被称为“欲界”。它本身就像色界是色，同样，省略后面的词，它被称为“欲”。如此，这心在这个被称为十一个地方的欲中活动，因此是欲界的。


Kiñcāpi hi etaṃ rūpārūpabhavesupi avacarati, yathā pana saṅgāme avacaraṇato saṅgāmāvacaroti laddhanāmako nāgo nagare carantopi ‘saṅgāmāvacaro’tveva vuccati, thalajalacarā ca pāṇā athale ajale ca ṭhitāpi ‘thalacarā jalacarā’tveva vuccanti, evamidaṃ aññattha avacarantampi kāmāvacaramevāti veditabbaṃ. Ārammaṇakaraṇavasena vā ettha kāmo avacaratītipi kāmāvacaraṃ. Kāmañcesa rūpārūpāvacaresupi avacarati, yathā pana vadatīti ‘vaccho’, mahiyaṃ setīti ‘mahiṃso’ti vutte, na sattā yattakā vadanti, mahiyaṃ vā senti sabbesaṃ taṃ nāmaṃ hoti, evaṃsampadamidaṃ veditabbaṃ. Apica kāmabhavasaṅkhāte kāme paṭisandhiṃ avacāretītipi kāmāvacaraṃ.

Kusalanti kucchitānaṃ salanādīhi atthehi kusalaṃ. Apica ārogyaṭṭhena anavajjaṭṭhena kosallasambhūtaṭṭhena ca kusalaṃ. Yatheva hi ‘kacci nu bhoto kusala’nti (jā. 1.15.146; 2.

1. 尽管这在色、无色的存在中也在活动，但就像在战争中，因战斗而被称为“战斗活动”的大象，即使在城市中行走，也被称为“战斗活动”；同样，生活在陆地和水中的生物，即使在陆地和水中停留，也被称为“陆生”和“水生”，因此，这里也应理解为即使在其他地方活动，也仍然是欲界的。根据对象的作用，这里也可以说是欲界。欲界的存在确实在色和无色的存在中活动，就像说“我说”，因此被称为“说者”，而“在大地上白色的”被称为“白牛”，无论生物如何说，或在大地上生活，或在水中生活，所有生物都被称为这个名字，因此这也应理解为如此。并且在欲界的存在中，欲界也能阻止再生。
善行是指因妊娠而生的善行。并且从健康的角度、无过失的角度、善行的产生的角度来看，都是善行。就像有人说“您是否安好？”（《生经》1.15.146；2.）

20.129) rūpakāye anāturatāya agelaññena nibyādhitāya ārogyaṭṭhena kusalaṃ vuttaṃ, evaṃ arūpadhammepi kilesāturatāya kilesagelaññassa ca kilesabyādhino abhāvena ārogyaṭṭhena kusalaṃ veditabbaṃ. Kilesavajjassa pana kilesadosassa kilesadarathassa ca abhāvā anavajjaṭṭhena kusalaṃ. Kosallaṃ vuccati paññā; kosallato sambhūtattā kosallasambhūtaṭṭhena kusalaṃ.

‘Ñāṇasampayuttaṃ’ tāva evaṃ hotu; ñāṇavippayuttaṃ kathanti. Tampi ruḷhīsaddena kusalameva. Yathā hi tālapaṇṇehi akatvā kilañjādīhi katampi taṃsarikkhattā ruḷhīsaddena tālavaṇṭantveva vuccati, evaṃ ‘ñāṇavippayutta’mpi kusalantveva veditabbaṃ. Nippariyāyena pana ‘ñāṇasampayuttaṃ’ ārogyaṭṭhena anavajjaṭṭhena kosallasambhūtaṭṭhenāti tividhenapi kusalanti nāmaṃ labhati, ñāṇavippayuttaṃ duvidheneva. Iti yañca jātakapariyāyena yañca bāhitikasuttapariyāyena yañca abhidhammapariyāyena kusalaṃ kathitaṃ sabbaṃ taṃ tīhipi atthehi imasmiṃ citte labbhati.

Tadetaṃ lakkhaṇādivasena anavajjasukhavipākalakkhaṇaṃ, akusalaviddhaṃsanarasaṃ, vodānapaccupaṭṭhānaṃ, yonisomanasikārapadaṭṭhānaṃ. Avajjapaṭipakkhattā vā anavajjalakkhaṇameva kusalaṃ, vodānabhāvarasaṃ, iṭṭhavipākapaccupaṭṭhānaṃ, yathāvuttapadaṭṭhānameva. Lakkhaṇādīsu hi tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ sabhāvo vā sāmaññaṃ vā lakkhaṇaṃ nāma. Kiccaṃ vā sampatti vā raso nāma. Upaṭṭhānākāro vā phalaṃ vā paccupaṭṭhānaṃ nāma. Āsannakāraṇaṃ padaṭṭhānaṃ nāma. Iti yattha yattha lakkhaṇādīni vakkhāma tattha tattha imināva nayena tesaṃ nānattaṃ veditabbaṃ.

Cittanti ārammaṇaṃ cintetīti cittaṃ; vijānātīti attho. Yasmā vā ‘citta’nti sabbacittasādhāraṇo esa saddo, tasmā yadettha lokiyakusalākusalakiriyacittaṃ, taṃ javanavīthivasena attano santānaṃ cinotīti cittaṃ. Vipākaṃ kammakilesehi citanti cittaṃ. Apica sabbampi yathānurūpato cittatāya cittaṃ. Cittakaraṇatāya cittanti evampettha attho veditabbo. Tattha yasmā aññadeva sarāgaṃ cittaṃ, aññaṃ sadosaṃ , aññaṃ samohaṃ; aññaṃ kāmāvacaraṃ, aññaṃ rūpāvacarādibhedaṃ; aññaṃ rūpārammaṇaṃ, aññaṃ saddādiārammaṇaṃ; rūpārammaṇesu cāpi aññaṃ nīlārammaṇaṃ, aññaṃ pītādiārammaṇaṃ; saddādiārammaṇesupi eseva nayo; sabbesupi cetesu aññaṃ hīnaṃ aññaṃ majjhimaṃ aññaṃ paṇītaṃ; hīnādīsupi aññaṃ chandādhipateyyaṃ, aññaṃ vīriyādhipateyyaṃ aññaṃ cittādhipateyyaṃ, aññaṃ vīmaṃsādhipateyyaṃ, tasmā assa imesaṃ sampayuttabhūmiārammaṇahīnamajjhimapaṇītādhipatīnaṃ vasena cittatā veditabbā. Kāmañcettha ekameva evaṃ cittaṃ na hoti, cittānaṃ pana antogadhattā etesu yaṃkiñci ekampi cittatāya cittanti vattuṃ vaṭṭati. Evaṃ tāva cittatāya cittaṃ.


2. 20.129) 色身没有疾病、没有衰老、没有病痛，从健康的角度来说是善的，同样，无色法也没有烦恼的疾病、烦恼的衰老和烦恼的病痛，从健康的角度来说也是善的。没有烦恼的过失、烦恼的痛苦、烦恼的折磨，从无过失的角度来说是善的。智慧被称为技巧；从技巧产生的角度来说是善的。
“与智慧相结合的”就是这样；与智慧不相结合的如何解释呢？它也根据习惯用语被称为善。就像用棕榈叶做的，即使是用kilanja等做的，由于它的遮蔽性，根据习惯用语，它也被称为棕榈叶扇，同样，“与智慧不相结合的”也应该被理解为善。详细地说，“与智慧相结合的”从健康、无过失、技巧产生的三个角度都被称为善，而与智慧不相结合的只有两个角度。因此，无论是在本生故事中，还是在外部经典中，还是在阿毗达摩中所说的善，都在这心中以三种意义存在。
这根据特征等，具有无过失、快乐的异熟的特征，具有断除不善的性质，具有布施的增上，具有意门的目标。或者由于与过失相反，善具有无过失的特征，具有布施的性质，具有可爱的异熟的增上，正如所说的目标。在特征等中，那些法的本质或共性被称为特征。功能或成就被称为性质。增上的方式或结果被称为增上。近因被称为目标。因此，无论我们在哪里谈到特征等，都应该以这种方式理解它们的差异。
心，思考对象，因此是心；意思是认知。或者因为“心”这个词对所有心来说是共同的，因此，这里世俗的善、不善、无记心，以快速的方式思考它自己的连续性，因此是心。异熟、业、烦恼被称为心。并且根据各自的情况，所有的心都是心。心的作用被称为心，这里也应该这样理解。其中，因为有些心与贪婪相应，有些心与嗔恨相应，有些心与愚痴相应；有些是欲界的，有些是色界等不同的；有些以色为对象，有些以声等为对象；在以色为对象的心中，有些以蓝色为对象，有些以黄色等为对象；在以声等为对象的心中也是如此；在所有的心中，有些是下等的，有些是中等的，有些是上等的；在下等等心中，有些以欲为主导，有些以精进为主导，有些以心为主导，有些以寻为主导，因此，它的心的性质应该根据这些结合的境界、对象、下等、中等、上等、主导来理解。这里，没有一个心是这样的，但是由于心的内在联系，在这些心中，任何一个心都可以被称为心。如此，心就是心。


Kathaṃ cittakaraṇatāyāti? Lokasmiñhi cittakammato uttari aññaṃ cittaṃ nāma natthi. Tasmimpi caraṇaṃ nāma cittaṃ aticittameva hoti. Taṃ karontānaṃ cittakārānaṃ ‘evaṃvidhāni ettha rūpāni kātabbānī’ti cittasaññā uppajjati. Tāya cittasaññāya lekhāgahanarañjanaujjotanavattanādinipphādikā cittakiriyā uppajjanti, tato caraṇasaṅkhāte citte aññataraṃ vicittarūpaṃ nipphajjati. Tato ‘imassa rūpassa upari idaṃ hotu, heṭṭhā idaṃ, ubhayapasse ida’nti cintetvā yathācintitena kamena sesacittarūpanipphādanaṃ hoti, evaṃ yaṃkiñci loke vicittaṃ sippajātaṃ sabbaṃ taṃ citteneva kariyati, evaṃ imāya karaṇavicittatāya tassa tassa cittassa nipphādakaṃ cittampi tatheva cittaṃ hoti. Yathācintitassa vā anavasesassa anipphajjanato tatopi cittameva cittataraṃ. Tenāha bhagavā –

‘‘Diṭṭhaṃ vo, bhikkhave, caraṇaṃ nāma cittanti? ‘Evaṃ, bhante’. Tampi kho, bhikkhave, caraṇaṃ nāma cittaṃ citteneva cintitaṃ. Tenapi kho, bhikkhave, caraṇena cittena cittaṃyeva cittatara’’nti (saṃ. ni. 

如何是心的作用呢？在世间，除了心造作之外，没有其他的心。即使是那被称为行动的心，也是超越心的。进行心造作的人们会生起“这里应该造作这样的色”这样的心意。由于这心意，会生起绘画、雕刻、染色、照明、旋转等制造的心活动，然后在那被称为行动的心中，会产生某种奇特的色。然后，思考“在这色的上面应该是这个，下面应该是这个，两边应该是这个”，根据所思考的，通过行动，会产生其他的心色，如此，世间所有奇特的工艺都是由心造作的，如此，由于这造作的奇特性，那制造每个心的心也是心。或者由于所思考的没有完全产生，那也是更加是心。因此，佛陀说：
“比丘们，你们见过被称为行动的心吗？”“是的，世尊。”“比丘们，那被称为行动的心也是由心思考的。比丘们，因此，通过行动的心，心更加是心。”（《相应尼律典》）

3.100).

Tathā yadetaṃ devamanussanirayatiracchānabhedāsu gatīsu kammaliṅgasaññāvohārādibhedaṃ ajjhattikaṃ cittaṃ tampi cittakatameva. Kāyakammādibhedañhi dānasīlavihiṃsāsāṭheyyādinayappavattaṃ kusalākusalakammaṃ cittanipphāditaṃ kammanānattaṃ. Kammanānatteneva ca tāsu tāsu gatīsu hatthapādakaṇṇaudaragīvāmukhādisaṇṭhānabhinnaṃ liṅganānattaṃ. Liṅganānattato yathāgahitasaṇṭhānavasena ‘ayaṃ itthī ayaṃ puriso’ti uppajjamānāya saññāya saññānānattaṃ. Saññānānattato saññānurūpena ‘itthī’ti vā ‘puriso’ti vā voharantānaṃ vohāranānattaṃ. Vohāranānattavasena pana yasmā ‘itthī bhavissāmi puriso bhavissāmi, khattiyo bhavissāmi brāhmaṇo bhavissāmī’ti evaṃ tassa tassa attabhāvassa janakaṃ kammaṃ karīyati, tasmā vohāranānattato kammanānattaṃ. Taṃ panetaṃ kammanānattaṃ yathāpatthitaṃ bhavaṃ nibbattentaṃ yasmā gativasena nibbatteti tasmā kammanānattato gatinānattaṃ. Kammanānatteneva ca tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tassā tassā gatiyā apādakadvipādakāditā, tassā tassā upapattiyā uccanīcāditā, tasmiṃ tasmiṃ attabhāve suvaṇṇadubbaṇṇāditā, lokadhammesu lābhālābhāditā ca paññāyati. Tasmā sabbametaṃ devamanussanirayatiracchānabhedāsu gatīsu kammaliṅgasaññāvohārādibhedaṃ ajjhattikaṃ cittaṃ citteneva katanti veditabbaṃ. Svāyamattho imassa saṅgītianāruḷhassa suttassa vasena veditabbo. Vuttañhetaṃ –

‘‘Kammanānattaputhuttappabhedavavatthānavasena liṅganānattaputhuttappabhedavavatthānaṃ bhavati, liṅganānattaputhuttappabhedavavatthānavasena saññānānattaputhuttappabhedavavatthānaṃ bhavati, saññānānattaputhuttappabhedavavatthānavasena vohāranānattaputhuttappabhedavavatthānaṃ bhavati, vohāranānattaputhuttappabhedavavatthānavasena kammanānattaputhuttappabhedavavatthānaṃ bhavati. Kammanānākaraṇaṃ paṭicca sattānaṃ gatiyā nānākaraṇaṃ paññāyati – apadā dvipadā catuppadā bahuppadā, rūpino arūpino, saññino asaññino nevasaññīnāsaññino. Kammanānākaraṇaṃ paṭicca sattānaṃ upapattiyā nānākaraṇaṃ paññāyati – uccanīcatā hīnapaṇītatā sugataduggatatā. Kammanānākaraṇaṃ paṭicca sattānaṃ attabhāve nānākaraṇaṃ paññāyati – suvaṇṇadubbaṇṇatā sujātadujjātatā susaṇṭhitadussaṇṭhitatā. Kammanānākaraṇaṃ paṭicca sattānaṃ lokadhamme nānākaraṇaṃ paññāyati – lābhālābhe yasāyase nindāpasaṃsāyaṃ sukhadukkhe’’ti.

Aparampi vuttaṃ –

Kammato liṅgato ceva, liṅgasaññā pavattare;

Saññāto bhedaṃ gacchanti, itthāyaṃ purisoti vā.

‘‘Kammunā vattate loko, kammunā vattate pajā;

Kammanibandhanā sattā, rathassāṇīva yāyato’’. (ma. ni. 2.460; su. ni. 659);

Kammena kittiṃ labhate pasaṃsaṃ,

Kammena jāniñca vadhañca bandhaṃ;

Taṃ kammanānākaraṇaṃ viditvā,

Kasmā vade natthi kammanti loke. (kathā. 785);

‘‘Kammassakā māṇava sattā kammadāyādā kammayonī kammabandhū kammapaṭisaraṇā; kammaṃ satte vibhajati yadidaṃ hīnappaṇītatāyā’’ti (ma. ni. 

同样，这在天神、人类、地狱、畜生等不同存在中的，具有业、性、想、语等差异的内在心，也完全是心造作的。身体行为等不同种类的，以布施、持戒、不伤害等方式活动的善恶业，是心造作的业的差异。正是由于业的差异，在那些不同的存在中，手、脚、耳、腹、颈、嘴等身体部位的性差异。由于性的差异，根据所获得的身体部位，“这是女性，这是男性”这样生起的想，是想的差异。由于想的差异，根据想，“女性”或“男性”这样说，是语的差异。由于语的差异，因为“我将成为女性，我将成为男性，我将成为刹帝利，我将成为婆罗门”这样，为了产生各自的存在状态而造作的业，因此，由于语的差异，是业的差异。这业的差异，通过产生所希望的存在，由于以存在的方式产生，因此，由于业的差异，是存在的差异。正是由于业的差异，那些众生在各自的存在中，无足、两足等差异，由于各自的出生，高低等差异，在各自的存在状态中，肤色等差异，在世间法中，获得和失去等差异，都被认知。因此，这在天神、人类、地狱、畜生等不同存在中的，具有业、性、想、语等差异的内在心，应该被理解为完全是心造作的。这首不粗糙的经文的自身意义应该被理解。这就是所说的：
“由于业的差异、普遍性和特殊性的建立，导致了性的差异、普遍性和特殊性的建立，由于性的差异、普遍性和特殊性的建立，导致了想的差异、普遍性和特殊性的建立，由于想的差异、普遍性和特殊性的建立，导致了语的差异、普遍性和特殊性的建立，由于语的差异、普遍性和特殊性的建立，导致了业的差异、普遍性和特殊性的建立。由于业的不同原因，众生在存在方面被认知为不同的原因——无足、两足、四足、多足，有色的、无色的，有想的、无想的、非想非非想的。由于业的不同原因，众生在出生方面被认知为不同的原因——高低贵贱、善趣恶趣。由于业的不同原因，众生在存在状态方面被认知为不同的原因——肤色、出身、身体状况。由于业的不同原因，众生在世间法方面被认知为不同的原因——获得和失去、名誉和耻辱、赞扬和批评、快乐和痛苦。”
也有人说：
由业生性，由性生想；
由想而有分别，是女是男。
“世间由业运转，民众由业运转；
众生被业束缚，如同车轴上的车轮。”（《中部尼律典》2.460；《相应尼律典》659）；
因业得名声和赞扬，
因业得出生、死亡和束缚；
了解了业的不同原因，
为何说世间没有业。（《义释》785）；
“年轻人，众生是业的主人，是业的继承者，是业的子宫，是业的亲属，是业的皈依；业区分众生，这就是高低贵贱。”（《中部尼律典》）

3.289).

Evaṃ imāya karaṇacittatāyapi cittassa cittatā veditabbā. Sabbānipi hi etāni vicitrāni citteneva katāni. Aladdhokāsassa pana cittassa yaṃ vā pana avasesapaccayavikalaṃ tassa ekaccacittakaraṇābhāvato yadetaṃ cittena kataṃ ajjhattikaṃ cittaṃ vuttaṃ, tatopi cittameva cittataraṃ. Tenāha bhagavā –

‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekanikāyampi samanupassāmi evaṃ cittaṃ yathayidaṃ, bhikkhave, tiracchānagatā pāṇā… tehipi kho, bhikkhave, tiracchānagatehi pāṇehi cittaṃyeva cittatara’’nti (saṃ. ni. 3.100).

Uppannaṃ hotīti ettha vattamānabhūtāpagatokāsakatabhūmiladdhavasena uppannaṃ nāma anekappabhedaṃ. Tattha sabbampi uppādajarābhaṅgasamaṅgīsaṅkhātaṃ vattamānuppannaṃ nāma. Ārammaṇarasaṃ anubhavitvā niruddhaṃ, anubhūtāpagatasaṅkhātaṃ kusalākusalaṃ , uppādādittayaṃ anuppatvā niruddhaṃ, bhūtāpagatasaṅkhātaṃ, sesasaṅkhatañca bhūtāpagatuppannaṃ nāma. ‘‘Yānissa tāni pubbe katāni kammānī’’ti (ma. ni. 3.248) evamādinā nayena vuttaṃ kammaṃ atītampi samānaṃ, aññaṃ vipākaṃ paṭibāhitvā attano vipākassokāsaṃ katvā ṭhitattā, tathā katokāsañca vipākaṃ anuppannampi samānaṃ evaṃ kate okāse ekantena uppajjanato okāsakatuppannaṃ nāma. Tāsu tāsu bhūmīsu asamūhataṃ akusalaṃ bhūmiladdhuppannaṃ nāma. Ettha ca bhūmiyā bhūmiladdhassa ca nānattaṃ veditabbaṃ. Bhūmīti vipassanāya ārammaṇabhūtā tebhūmakā pañcakkhandhā. Bhūmiladdhaṃ nāma tesu khandhesu uppattārahaṃ kilesajātaṃ. Tena hesā bhūmi laddhā nāma hoti, tasmā bhūmiladdhanti vuccati. Evametesu catūsu uppannesu idha ‘vattamānuppannaṃ’ adhippetaṃ.

Tatrāyaṃ vacanattho – pubbantato uddhaṃ uppādādiabhimukhaṃ pannanti uppannaṃ. ‘Uppanna’-saddo panesa atīte paṭiladdhe samuṭṭhite avikkhambhite asamucchinne khaṇattayagateti anekesu atthesu dissati. Ayañhi ‘‘tena kho pana, bhikkhave, samayena kakusandho bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke uppanno’’ti (saṃ. ni. 2.143) ettha atīte āgato. ‘‘Āyasmato ānandassa atirekacīvaraṃ uppannaṃ hotī’’ti (pārā. 461) ettha paṭiladdhe. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, uppannaṃ mahāmeghaṃ tamenaṃ mahāvāto antarāyeva antaradhāpetī’’ti (saṃ. ni. 5.157) ettha samuṭṭhite. ‘‘Uppannaṃ gamiyacittaṃ duppaṭivinodanīyaṃ (a. ni. 5.160; pari. 325); uppannuppanne pāpake akusale dhamme ṭhānaso antaradhāpetī’’ti (pārā. 165) ettha avikkhambhite. ‘‘Ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāvento bahulīkaronto uppannuppanne pāpake akusale dhamme ṭhānaso antarāyeva antaradhāpetī’’ti (saṃ. ni. 5.156-157) ettha asamucchinne. ‘‘Uppajjamānaṃ uppannanti? Āmantā’’ti (yama. 

如此，通过这造作的心的性质，也应该理解心的性质。所有这些奇特的，都是由心造作的。对于未获得的心，若是说其余的因缘的缺乏，由于某些心造作的缺乏，因此被称为由心造作的内在心，尽管如此，仍然是心，更加是心。因此，佛陀说：
“比丘们，我不见到任何其他的，像这样的心，正如比丘们，畜生的心……在那些畜生的生命中，心也是心。”（《相应尼律典》3.100）
“生起”是指根据现有的、已到达的、获得的状态而生起，名为多种类的。在那里，所有的生起都是与生、老、灭相应的，名为现有生起。体验对象的性质而被阻断，体验到的已到达的性质，善与不善，生起的三种情况未到达而被阻断，已到达的性质，以及其他已到达的生起。正如所说“那些以前所做的业” （《中部尼律典》3.248），以这种方式，过去的业与现在的果报相同，除了果报的阻碍，因而由于自身的果报而停留，因此，已做的果报与未生起的果报相同，因此在做的时刻，完全的生起被称为获得的生起。在那些不同的存在中，不聚合的恶是获得的生起。在这里，存在与获得的存在之间的差异应该被理解。存在是指通过内观而成为对象的那三种存在，即五蕴。获得的存在是指在这些蕴中，能够生起的烦恼所生的。因此，获得的存在被称为获得的状态，因此被称为获得的存在。如此，在这四种生起中，这里指的是“现有生起”。
这里的意思是：从过去到现在，生起的方向是生起。“生起”这个词在过去获得、产生、未阻碍、未混乱的三时中，显示出多种意义。正如“因此，在那个时候，尊者佛陀，至高无上的，生于世间”（《相应尼律典》2.143），这里是指过去的到来。“尊者阿难的多余袈裟生起”（《大品经》461），这里是指获得的。“比丘们，就像生起的巨大雨云，巨大的风会使其消失”（《相应尼律典》5.157），这里是指产生的。“生起的心难以驱除”（《增支尼律典》5.160；《相应尼律典》325）；生起的恶和不善法会使其暂时消失”（《大品经》165），这里是指未阻碍的。“修行八正道的圣者，增广之时，生起的恶与不善法会使其暂时消失”（《相应尼律典》5.156-157），这里是指未混乱的。“生起的心是生起的心吗？请告诉我。”（《言集》）

2.cittayamaka.81) ettha khaṇattayagate. Svāyamidhāpi khaṇattayagateva daṭṭhabbo. Tasmā ‘uppannaṃ hotī’ti ettha khaṇattayagataṃ hoti, vattamānaṃ hoti, paccuppannaṃ hotīti. Ayaṃ saṅkhepattho.

Cittaṃ uppannaṃ hotīti cetaṃ desanāsīsameva. Na pana cittaṃ ekakameva uppajjati. Tasmā yathā rājā āgatoti vutte na parisaṃ pahāya ekakova āgato, rājaparisāya pana saddhiṃyeva āgatoti paññāyati , evamidampi paropaṇṇāsakusaladhammehi saddhiṃyeva uppannanti veditabbaṃ. Pubbaṅgamaṭṭhena pana ‘‘cittaṃ uppannaṃ hoti’’cceva vuttaṃ.

Lokiyadhammañhi patvā cittaṃ jeṭṭhakaṃ cittaṃ dhuraṃ cittaṃ pubbaṅgamaṃ hoti. Lokuttaradhammaṃ patvā paññā jeṭṭhikā paññā dhurā paññā pubbaṅgamā. Teneva bhagavā vinayapariyāyaṃ patvā pañhaṃ pucchanto ‘kiṃphassosi, kiṃvedanosi, kiṃsaññosi, kiṃcetanosī’ti apucchitvā ‘‘kiṃcitto tvaṃ bhikkhū’’ti cittameva dhuraṃ katvā pucchati. ‘‘Atheyyacitto ahaṃ bhagavā’’ti ca vutte ‘anāpatti atheyyaphassassā’tiādīni avatvā ‘‘anāpatti bhikkhu atheyyacittassā’’ti vadati.

Na kevalañca vinayapariyāyaṃ, aññampi lokiyadesanaṃ desento cittameva dhuraṃ katvā deseti. Yathāha – ‘‘ye keci, bhikkhave, dhammā akusalā akusalabhāgiyā akusalapakkhikā sabbete manopubbaṅgamā. Mano tesaṃ dhammānaṃ paṭhamaṃ uppajjati’’ (a. ni. 1.56).

‘‘Manopubbaṅgamā dhammā, manoseṭṭhā manomayā;

Manasā ce paduṭṭhena, bhāsati vā karoti vā;

Tato naṃ dukkhamanveti, cakkaṃva vahato padaṃ.

‘‘Manopubbaṅgamā dhammā, manoseṭṭhā manomayā;

Manasā ce pasannena, bhāsati vā karoti vā;

Tato naṃ sukhamanveti, chāyāva anapāyinī’’. (dha. pa. 1,2);

‘‘Cittena nīyati loko, cittena parikassati;

Cittassa ekadhammassa, sabbeva vasamanvagū’’. (saṃ. ni. 1.62);

‘‘Cittasaṃkilesā, bhikkhave, sattā saṃkilissanti cittavodānā visujjhanti’’ (saṃ. ni. 3.100);

‘‘Pabhassaramidaṃ, bhikkhave, cittaṃ, tañca kho āgantukehi upakkilesehi upakkiliṭṭhaṃ’’ (a. ni. 1.49);

‘‘Citte , gahapati, arakkhite kāyakammampi arakkhitaṃ hoti, vacīkammampi arakkhitaṃ hoti, manokammampi arakkhitaṃ hoti; citte, gahapati, rakkhite…pe… citte, gahapati, byāpanne…pe… citte, gahapati, abyāpanne…pe… citte, gahapati, avassute…pe… citte, gahapati, anavassute kāyakammampi anavassutaṃ hoti, vacīkammampi anavassutaṃ hoti, manokammampi anavassutaṃ hotī’’ti (a. ni. 3.110).

Evaṃ lokiyadhammaṃ patvā cittaṃ jeṭṭhakaṃ hoti, cittaṃ dhuraṃ hoti, cittaṃ pubbaṅgamaṃ hotīti veditabbaṃ. Imesu pana suttesu ekaṃ vā dve vā aggahetvā suttānurakkhaṇatthāya sabbānipi gahitānīti veditabbāni.

Lokuttaradhammaṃ pucchanto pana ‘kataraphassaṃ adhigatosi, kataravedanaṃ katarasaññaṃ kataracetanaṃ kataracitta’nti apucchitvā, ‘katarapaññaṃ tvaṃ bhikkhu adhigato’si, ‘kiṃ paṭhamaṃ maggapaññaṃ, udāhu dutiyaṃ…pe… tatiyaṃ…pe… catutthaṃ maggapaññaṃ adhigato’ti paññaṃ jeṭṭhikaṃ paññaṃ dhuraṃ katvā pucchati. Paññuttarā sabbe kusalā dhammā na parihāyanti. Paññā pana kimatthiyā (ma. ni. 1.451)? ‘‘Paññavato, bhikkhave, ariyasāvakassa tadanvayā saddhā saṇṭhāti, tadanvayaṃ vīriyaṃ saṇṭhāti, tadanvayā sati saṇṭhāti, tadanvayo samādhi saṇṭhātī’’ti (saṃ. ni. 

在这里，关于三时的生起。此处也应被理解为三时的生起。因此，“生起”是在这里指的是三时的生起，现有的生起，未来的生起。这是概括的意义。
“心生起”是指此处的教导。心并不是单独生起的。因此，正如国王被说是到来时，并不是单独离开人民，是与王室一起到来的，显然也是与其他善法一起生起的。由于先前的原因，因此说“心生起”。
在世俗法中，心是首要的，心是重的，心是先前的。在超世法中，智慧是首要的，智慧是重的，智慧是先前的。因此，佛陀在讲授戒律时，询问“你有什么触觉，你有什么感受，你有什么意识，你有什么心？”而不是询问“你有什么心”，而是将心作为重的来询问。“我有不应触”的说法，除了“无罪的触”，还说“无罪的比丘是无罪的”。
不仅在戒律的范畴内，佛陀还在讲授世俗的教义时，将心作为重的来讲授。正如所说：“比丘们，所有的法，无论是恶法、恶的部分、恶的伴随，都是由心所生。心在这些法中是首要的。”（《增支尼律典》1.56）
“由心所生的法，心是首要的，心所造的；如果心是败坏的，无论是说还是做，都会随之而来痛苦，如同车轮随车而行。
“由心所生的法，心是首要的，心所造的；如果心是清净的，无论是说还是做，都会随之而来快乐，如同影子永不离开。”（《法句经》1,2）
“世间由心引导，世间因心而恶；心的单一法则，皆随之而行。”（《相应尼律典》1.62）
“比丘们，心的污垢，众生将被污垢所困扰，心的解脱将得以清净。”（《相应尼律典》3.100）
“这是明亮的，比丘们，心也是如此，然而却被外来的污垢所污染。”（《增支尼律典》1.49）
“心，居士，若不被保护，身体行为也不被保护，语言行为也不被保护，心的行为也不被保护；心，居士，若被保护……若心，居士，生起……若心，居士，不生起……若心，居士，未生起……若心，居士，未被生起，身体行为也未被生起，语言行为也未被生起，心的行为也未被生起。”（《增支尼律典》3.110）
因此，经过世俗法，心是首要的，心是重的，心是先前的，这应被理解。在这些经文中，除了一个或两个作为重点以外，所有的都应被理解为被持有的。
在询问超世法时，不询问“你达到了哪个触觉，哪个感受，哪个意识，哪个心”，而是询问“你达到了哪个智慧，‘你达到了第一的道智慧，或第二的……或第三的……或第四的道智慧’”，将智慧作为首要的，智慧作为重的来询问。智慧是最重要的，所有的善法不会消失。智慧又有什么意义呢？“比丘们，拥有智慧的高贵信徒，信仰稳定，信仰引导精进，信仰引导正念，信仰引导定力。”（《相应尼律典》）

5.515) evamādīni panettha suttāni daṭṭhabbāni. Iti lokuttaradhammaṃ patvā paññā jeṭṭhikā hoti paññā dhurā paññā pubbaṅgamāti veditabbā. Ayaṃ pana lokiyadesanā. Tasmā cittaṃ dhuraṃ katvā desento ‘‘cittaṃ uppannaṃ hotī’’ti āha.

Somanassasahagatanti sātamadhuravedayitasaṅkhātena somanassena saha ekuppādādibhāvaṃ gataṃ. Ayaṃ pana ‘sahagata’-saddo tabbhāve vokiṇṇe nissaye ārammaṇe saṃsaṭṭheti imesu atthesu dissati. Tattha ‘‘yāyaṃ taṇhā ponobbhavikā nandirāgasahagatā’’ti (vibha. 203) tabbhāve veditabbo; nandirāgabhūtāti attho. ‘‘Yā, bhikkhave, vīmaṃsā kosajjasahagatā kosajjasampayuttā’’ti (saṃ. ni. 5.832) vokiṇṇe veditabbo; antarantarā uppajjamānena kosajjena vokiṇṇāti ayamettha attho. ‘‘Aṭṭhikasaññāsahagataṃ satisambojjhaṅgaṃ bhāvetī’’ti (saṃ. ni. 5.238) nissaye veditabbo; aṭṭhikasaññaṃ nissāya aṭṭhikasaññaṃ bhāvetvā paṭiladdhanti attho. ‘‘Lābhī hoti rūpasahagatānaṃ vā samāpattīnaṃ arūpasahagatānaṃ vā’’ti (pu. pa. 3-5) ārammaṇe; veditabbo rūpārūpārammaṇānanti attho. ‘‘Idaṃ sukhaṃ imāya pītiyā sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayutta’’nti (vibha. 578) saṃsaṭṭhe. Imasmimpi pade ayamevattho adhippeto. Somanassasaṃsaṭṭhañhi idha somanassasahagatanti vuttaṃ.

‘Saṃsaṭṭha’-saddopi cesa sadise avassute mittasanthave sahajāteti bahūsu atthesu dissati. Ayañhi ‘‘kise thūle vivajjetvā saṃsaṭṭhā yojitā hayā’’ti (jā. 2.22.70) ettha sadise āgato. ‘‘Saṃsaṭṭhāva tumhe ayye viharathā’’ti (pāci. 727) avassute. ‘‘Gihi saṃsaṭṭho viharatī’’ti (saṃ. ni. 

如此，这些经文应被理解。因此，经过超世法，智慧是首要的，智慧是重的，智慧是先前的，这应被理解。这是世俗教义。因此，讲授时将心视为重，便说“心生起”。
“与快乐相伴”是指与细腻甜美的感受相伴而生的快乐。这里的“伴随”一词在不同的情况下有不同的含义。在这些意义中，“那渴望是生于世间的，伴随快乐和贪欲”（《分类经》203），在此应被理解为伴随的；意为伴随贪欲。“比丘们，思维是伴随懈怠的，伴随懈怠的”（《相应尼律典》5.832），在此应被理解为伴随的；意为在彼此生起的懈怠中伴随。“具有骨骼意识的正念觉支”（《相应尼律典》5.238），在此应被理解为伴随的；意为依靠骨骼意识而获得的。“获得色法的或获得无色法的入定”（《普遍法》3-5），在此应被理解为色法和无色法的对象。“这快乐与此欢喜相伴而生，伴随而生，互相结合”（《分类经》578），在此应被理解为结合。在这个词中，真正的意思是快乐的结合，因此在这里说“与快乐相伴”。
“结合”这个词在同样的意义下，常常与朋友的聚合相伴，出现在许多意义中。正如所说，“在粗重的事物中，避免结合，便如马匹”（《故事集》2.22.70），在这里是指同样的情况。“你们应当聚集在一起，尊者们”（《巴奇经》727），是指聚合。“家庭聚合生活”（《相应尼律典》）。

3.3) mittasanthave. ‘‘Idaṃ sukhaṃ imāya pītiyā sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayutta’’nti sahajāte. Idhāpi sahajāte adhippeto. Tattha ‘sahagataṃ’ asahajātaṃ asaṃsaṭṭhaṃ asampayuttaṃ nāma natthi. Sahajātaṃ pana saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ hotipi, na hotipi . Rūpārūpadhammesu hi ekato jātesu rūpaṃ arūpena sahajātaṃ hoti, na saṃsaṭṭhaṃ, na sampayuttaṃ; tathā arūpaṃ rūpena; rūpañca rūpena; arūpaṃ pana arūpena saddhiṃ niyamatova sahagataṃ sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttameva hotīti. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘somanassasahagata’nti.

Ñāṇasampayuttanti ñāṇena sampayuttaṃ, samaṃ ekuppādādippakārehi yuttanti attho. Yaṃ panettha vattabbaṃ siyā taṃ mātikāvaṇṇanāya vedanāttike vuttanayameva. Tasmā ekuppādā ekanirodhā ekavatthukā ekārammaṇāti iminā lakkhaṇenetaṃ sampayuttanti veditabbaṃ. Ukkaṭṭhaniddeso cesa. Arūpe pana vināpi ekavatthukabhāvaṃ sampayogo labbhati.

Ettāvatā kiṃ kathitaṃ? Kāmāvacarakusalesu somanassasahagataṃ tihetukaṃ ñāṇasampayuttaṃ asaṅkhārikaṃ mahācittaṃ kathitaṃ. ‘‘Katame dhammā kusalā’’ti hi aniyamitapucchāya catubhūmakakusalaṃ gahitaṃ. ‘Kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hotī’ti vacanena pana tebhūmakaṃ kusalaṃ pariccajitvā, aṭṭhavidhaṃ kāmāvacarakusalameva gahitaṃ. ‘Somanassasahagata’nti vacanena tato catubbidhaṃ upekkhāsahagataṃ pariccajitvā catubbidhaṃ somanassasahagatameva gahitaṃ. ‘Ñāṇasampayutta’nti vacanena tato duvidhaṃ ñāṇavippayuttaṃ pariccajitvā dve ñāṇasampayuttāneva gahitāni. Asaṅkhārikabhāvo pana anābhaṭṭhatāyeva na gahito. Kiñcāpi na gahito, parato pana ‘sasaṅkhārenā’ti vacanato idha ‘asaṅkhārenā’ti avuttepi asaṅkhārikabhāvo veditabbo. Sammāsambuddho hi āditova idaṃ mahācittaṃ bhājetvā dassetuṃ niyametvāva imaṃ desanaṃ ārabhīti evamettha sanniṭṭhānaṃ katanti veditabbaṃ.

Idāni tameva cittaṃ ārammaṇato dassetuṃ rūpārammaṇaṃ vātiādimāha. Bhagavā hi arūpadhammaṃ dassento vatthunā vā dasseti, ārammaṇena vā, vatthārammaṇehi vā, sarasabhāvena vā. ‘‘Cakkhusamphasso…pe… manosamphasso; cakkhusamphassajā vedanā…pe… manosamphassajā vedanā; cakkhuviññāṇaṃ…pe… manoviññāṇa’’ntiādīsu hi vatthunā arūpadhammā dassitā. ‘‘Rūpasaññā…pe… dhammasaññā, rūpasañcetanā…pe… dhammasañcetanā’’tiādīsu ārammaṇena. ‘‘Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ, tiṇṇaṃ saṅgati phasso…pe… manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ, tiṇṇaṃ saṅgati phasso’’tiādīsu (saṃ. ni. 4.60) vatthārammaṇehi. ‘‘Avijjāpaccayā , bhikkhave, saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇa’’ntiādīsu (saṃ. ni. 

3.3) 在朋友的聚合中。“这快乐与此欢喜相伴而生，伴随而生，互相结合”（《分类经》578），在这里是指伴随的结合。在这里，伴随的结合是指没有不伴随的结合的意思。伴随的结合可以是有的，也可以是没有的。在色法和无色法中，色法和无色法是伴随的，但是不互相结合；同样，无色法和色法也是如此；色法和色法也是如此；无色法和无色法则是伴随的结合。
“智慧相伴”是指智慧的伴随，意为同样的生起和灭尽。在这里，所说的伴随是指智慧的伴随。因此，应该理解为伴随的智慧。
这里是说什么呢？在欲界善法中，说到快乐相伴的三因智慧相伴的八种大心。在问“哪些法是善法”时，回答是四种善法。在说“欲界善心生起”时，回答是八种欲界善法。在说“快乐相伴”时，回答是四种快乐相伴的法。在说“智慧相伴”时，回答是两种智慧相伴的法。虽然没有说到无数量的法，但是通过“无数量”的说法，可以理解为无数量的法。佛陀从开始就将这种大心教导出来，以便使我们理解这种教义。
现在，佛陀将这种心教导出来，以便使我们理解这种教义。佛陀在教导时，会通过各种方式来教导，如通过色法的对象，通过无色法的对象，通过色法和无色法的对象，通过各种方式来教导。“眼触…耳触…意触；眼触生起的感受…耳触生起的感受…意触生起的感受；眼识…耳识…意识”等，都是通过色法的对象来教导的。“色想…法想，色欲…法欲”等，都是通过无色法的对象来教导的。“眼因缘色法生起眼识，三种结合触…耳因缘法生起耳识，三种结合触”等（《相应尼律典》4

2.1) sarasabhāvena arūpadhammā dassitā. Imasmiṃ pana ṭhāne ārammaṇena dassento ‘rūpārammaṇaṃ’ vātiādimāha.

Tattha catusamuṭṭhānaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ rūpameva rūpārammaṇaṃ. Dvisamuṭṭhāno atītānāgatapaccuppanno saddova saddārammaṇaṃ. Catusamuṭṭhāno atītānāgatapaccuppanno gandhova gandhārammaṇaṃ. Catusamuṭṭhāno atītānāgatapaccuppanno rasova rasārammaṇaṃ. Catusamuṭṭhānaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ phoṭṭhabbameva phoṭṭhabbārammaṇaṃ. Ekasamuṭṭhānā dvisamuṭṭhānā tisamuṭṭhānā catusamuṭṭhānā nakutocisamuṭṭhānā atītānāgatapaccuppannā cittacetasikā, tathā navattabbā ca, vuttāvasesā cittagocarasaṅkhātā dhammāyeva dhammārammaṇaṃ. Ye pana anāpāthagatā rūpādayopi dhammārammaṇamicceva vadanti te iminā suttena paṭikkhipitabbā. Vuttañhetaṃ –

‘‘Imesaṃ kho, āvuso, pañcannaṃ indriyānaṃ nānāvisayānaṃ nānāgocarānaṃ na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhontānaṃ mano paṭisaraṇaṃ mano nesaṃ gocaravisayaṃ paccanubhotī’’ti (ma. ni. 

2.1) 以清净的方式，无色法被展现。在此处，佛陀说“色法的对象”。
在这里，四种生起的法是过去、未来和现在的色法即为色法的对象。两种生起的法是过去、未来和现在的声音即为声音的对象。四种生起的法是过去、未来和现在的香气即为香气的对象。四种生起的法是过去、未来和现在的味道即为味道的对象。四种生起的法是过去、未来和现在的触觉即为触觉的对象。单一生起的法、两种生起的法、三种生起的法、四种生起的法以及不定生起的法，都是过去、未来和现在的心和心所法，此外还有其他的，被称为心的对象的法。那些不在路径上的色法等法也被称为法的对象，因此应被排除在此教义之外。此处有言：
“这些，朋友，五种感官的各自领域，各自的对象，彼此之间并没有相同的对象，心在这些对象中所体验的法。”（《中部尼律

1.455).

Etesañhi rūpārammaṇādīni gocaravisayo nāma. Tāni manena paccanubhaviyamānānipi rūpārammaṇādīniyevāti ayamattho siddho hoti. Dibbacakkhuñāṇādīnañca rūpādiārammaṇattāpi ayamattho siddhoyeva hoti. Anāpāthagatāneva hi rūpārammaṇādīni dibbacakkhuādīnaṃ ārammaṇāni, na ca tāni dhammārammaṇāni bhavantīti vuttanayeneva ārammaṇavavatthānaṃ veditabbaṃ.

Tattha ekekaṃ ārammaṇaṃ dvīsu dvīsu dvāresu āpāthamāgacchati. Rūpārammaṇañhi cakkhupasādaṃ ghaṭṭetvā taṅkhaṇaññeva manodvāre āpāthamāgacchati; bhavaṅgacalanassa paccayo hotīti attho. Saddagandharasaphoṭṭhabbārammaṇesupi eseva nayo. Yathā hi sakuṇo ākāsenāgantvā rukkhagge nilīyamānova rukkhasākhañca ghaṭṭeti, chāyā cassa pathaviyaṃ paṭihaññati sākhāghaṭṭanachāyāpharaṇāni apubbaṃ acarimaṃ ekakkhaṇeyeva bhavanti, evaṃ paccuppannarūpādīnaṃ cakkhupasādādighaṭṭanañca bhavaṅgacalanasamatthatāya manodvāre āpāthagamanañca apubbaṃ acarimaṃ ekakkhaṇeyeva hoti. Tato bhavaṅgaṃ vicchinditvā cakkhudvārādīsu uppannānaṃ āvajjanādīnaṃ voṭṭhabbanapariyosānānaṃ anantarā tesaṃ ārammaṇānaṃ aññatarasmiṃ idaṃ mahācittaṃ uppajjati.

Suddhamanodvāre pana pasādaghaṭṭanakiccaṃ natthi. Pakatiyā diṭṭhasutaghāyitasāyitaphuṭṭhavaseneva etāni ārammaṇāni āpāthamāgacchanti. Kathaṃ? Idhekacco katasudhākammaṃ haritālamanosilādivaṇṇavicittaṃ paggahitanānappakāradhajapaṭākaṃ mālādāmavinaddhaṃ dīpamālāparikkhittaṃ atimanoramāya siriyā virocamānaṃ alaṅkatapaṭiyattaṃ mahācetiyaṃ padakkhiṇaṃ katvā soḷasasu pādapiṭṭhikāsu pañcapatiṭṭhitena vanditvā añjaliṃ paggayha ullokento buddhārammaṇaṃ pītiṃ gahetvā tiṭṭhati. Tassa evaṃ cetiyaṃ passitvā buddhārammaṇaṃ pītiṃ nibbattetvā aparabhāge yattha katthaci gatassa rattiṭṭhānadivāṭṭhānesu nisinnassa āvajjamānassa alaṅkatapaṭiyattaṃ mahācetiyaṃ cakkhudvāre āpāthamāgatasadisameva hoti, padakkhiṇaṃ katvā cetiyavandanakālo viya hoti. Evaṃ tāva diṭṭhavasena rūpārammaṇaṃ āpāthamāgacchati.

Madhurena pana sarena dhammakathikassa vā dhammaṃ kathentassa, sarabhāṇakassa vā sarena bhaṇantassa saddaṃ sutvā aparabhāge yattha katthaci nisīditvā āvajjamānassa dhammakathā vā sarabhaññaṃ vā sotadvāre āpāthamāgataṃ viya hoti, sādhukāraṃ datvā suṇanakālo viya hoti. Evaṃ sutavasena saddārammaṇaṃ āpāthamāgacchati.

Sugandhaṃ pana gandhaṃ vā mālaṃ vā labhitvā āsane vā cetiye vā gandhārammaṇena cittena pūjaṃ katvā aparabhāge yattha katthaci nisīditvā āvajjamānassa taṃ gandhārammaṇaṃ ghānadvāre āpāthamāgataṃ viya hoti, pūjākaraṇakālo viya hoti. Evaṃ ghāyitavasena gandhārammaṇaṃ āpāthamāgacchati.

Paṇītaṃ pana khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā sabrahmacārīhi saddhiṃ saṃvibhajitvā paribhuñjitvā aparabhāge yattha katthaci kudrūsakādibhojanaṃ labhitvā ‘asukakāle paṇītaṃ bhojanaṃ sabrahmacārīhi saddhiṃ saṃvibhajitvā paribhutta’nti āvajjamānassa taṃ rasārammaṇaṃ jivhādvāre āpāthamāgataṃ viya hoti, paribhuñjanakālo viya hoti. Evaṃ sāyitavasena rasārammaṇaṃ āpāthamāgacchati.


这些色法的对象等等，被称为感官的对象。它们被心所体验，也是色法的对象等等，这个意义是成立的。天眼等等也是色法的对象等等，这个意义也是成立的。不在路径上的色法的对象等等，是天眼等等的对象，它们不是法的对象，根据所说的方式，应该理解对象的建立。
在那里，每个对象都以两种方式进入路径。色法的对象接触眼根，就在那一刻进入意门；这意味着它成为有分心活动的原因。声、香、味、触的对象也是如此。正如鸟儿从空中飞来，落在树梢上，接触树枝，它的影子投射在地上，接触树枝和投射影子都不是第一次，也不是最后一次，而是在同一时刻发生，同样，现起的色法等等接触眼根等等，以及有分心活动的能力，进入意门，也都不是第一次，也不是最后一次，而是在同一时刻发生。然后，切断有分心，在眼门等等生起的寻等等完成之后，在这个大心中，生起这些对象的其中之一。
在清净意门，没有接触眼根的任务。根据所见、所闻、所嗅、所尝、所触的性质，这些对象进入路径。如何进入？在这里，有人做了善业，看到了色彩缤纷的，装饰着各种旗帜、花环、灯串，极其美丽辉煌的佛塔，绕塔而行，在十六个基座上，以五体投地的方式礼拜，合掌向上仰望，生起对佛陀的欢喜，然后站立。他如此看到佛塔，生起对佛陀的欢喜之后，在其他地方，无论走到哪里，无论是在夜间休息的地方还是其他地方坐下，当他忆念时，装饰华丽的大佛塔似乎就出现在他的眼门，就像绕塔礼拜的时候一样。如此，以所见的方式，色法的对象进入路径。
听到悦耳的声音，或是说法者的说法，或是吟唱者的吟唱，在其他地方，无论走到哪里坐下，当他忆念时，说法或吟唱似乎就出现在他的耳门，就像给予赞叹和聆听的时候一样。如此，以所闻的方式，声音的对象进入路径。
得到芬芳的香气或花环，在座位上或佛塔上，以香气供养，在其他地方，无论走到哪里坐下，当他忆念时，那香气似乎就出现在他的鼻门，就像供养的时候一样。如此，以所嗅的方式，香气的对象进入路径。
与同修们分享美味的食物或饮料，享用之后，在其他地方，无论走到哪里，得到粗劣的食物时，“在不好的时候，与同修们分享了美味的食物”，当他忆念时，那味道似乎就出现在他的舌门，就像享用的时候一样。如此，以所尝的方式，味道的对象进入路径。


Mudukaṃ pana sukhasamphassaṃ mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā attharaṇapāpuraṇaṃ vā paribhuñjitvā aparabhāge yattha katthaci dukkhaseyyaṃ kappetvā ‘asukakāle me mudukaṃ mañcapīṭhaṃ attharaṇapāvuraṇaṃ paribhutta’nti āvajjamānassa taṃ phoṭṭhabbārammaṇaṃ kāyadvāre āpāthamāgataṃ viya hoti. Sukhasamphassaṃ vedayitakālo viya hoti. Evaṃ phuṭṭhavasena phoṭṭhabbārammaṇaṃ āpāthamāgacchati. Evaṃ suddhamanodvāre pasādaghaṭṭanakiccaṃ natthi. Pakatiyā diṭṭhasutaghāyitasāyitaphuṭṭhavaseneva etāni ārammaṇāni āpāthamāgacchantīti veditabbāni.

Idāni pakatiyā diṭṭhādīnaṃ vasena āpāthagamane ayamaparopi aṭṭhakathāmuttako nayo hoti. Diṭṭhaṃ sutaṃ ubhayasambandhanti ime tāva diṭṭhādayo veditabbā. Tattha ‘diṭṭhaṃ’ nāma pañcadvāravasena gahitapubbaṃ. ‘Suta’nti paccakkhato adisvā anussavavasena gahitā rūpādayova. Tehi dvīhipi sambandhaṃ ‘ubhayasambandhaṃ’ nāma. Iti imesampi diṭṭhādīnaṃ vasena etāni manodvāre āpāthamāgacchantīti veditabbāni. Tattha diṭṭhavasena tāva āpāthagamanaṃ heṭṭhā pañcahi nayehi vuttameva.

Ekacco pana suṇāti – ‘bhagavato puññātisayanibbattaṃ evarūpaṃ nāma rūpaṃ, atimadhuro saddo, kismiñci padese kesañci pupphānaṃ atimanuñño gandho, kesañci phalānaṃ atimadhuro raso, kesañci pāvuraṇādīnaṃ atisukho samphasso’ti. Tassa, cakkhupasādādighaṭṭanaṃ vinā, sutamattāneva tāni manodvāre āpāthamāgacchanti. Athassa taṃ cittaṃ tasmiṃ rūpe vā sadde vā pasādavasena gandhādīsu ariyānaṃ dātukāmatāvasena aññehi dinnesu anumodanāvasena vā pavattati. Evaṃ sutavasena etāni manodvāre āpāthamāgacchanti.

Aparena pana yathāvuttāni rūpādīni diṭṭhāni vā sutāni vā honti. Tassa ‘īdisaṃ rūpaṃ āyatiṃ uppajjanakabuddhassāpi bhavissatī’tiādinā nayena cakkhupasādādighaṭṭanaṃ vinā diṭṭhasutasambandheneva tāni manodvāre āpāthamāgacchanti. Athassa heṭṭhā vuttanayeneva tesu aññatarārammaṇaṃ idaṃ mahācittaṃ pavattati. Evaṃ ubhayasambandhavasena etāni manodvāre āpāthamāgacchanti.

Idampi ca mukhamattameva. Saddhāruciākāraparivitakkadiṭṭhinijjhānakkhantiādīnaṃ pana vasena vitthārato etesaṃ manodvāre āpāthagamanaṃ veditabbameva. Yasmā pana evaṃ āpāthaṃ āgacchantāni bhūtānipi honti abhūtānipi, tasmā ayaṃ nayo aṭṭhakathāyaṃ na gahito. Evaṃ ekekārammaṇaṃ javanaṃ dvīsu dvīsu dvāresu uppajjatīti veditabbaṃ. Rūpārammaṇañhi javanaṃ cakkhudvārepi uppajjati manodvārepi. Saddādiārammaṇesupi eseva nayo.

Tattha manodvāre uppajjamānaṃ rūpārammaṇaṃ javanaṃ dānamayaṃ sīlamayaṃ bhāvanāmayanti tividhaṃ hoti . Tesu ekekaṃ kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammanti tividhameva hoti. Saddagandharasaphoṭṭhabbadhammārammaṇesupi eseva nayo.


享用柔软舒适的床、椅子、垫子或铺盖之后，在其他地方，无论走到哪里，遇到粗硬的床铺时，“在不好的时候，我享用了柔软舒适的床、椅子、垫子或铺盖”，当他忆念时，那触觉的对象似乎就出现在他的身门，就像体验舒适触觉的时候一样。如此，以所触的方式，触觉的对象进入路径。如此，在清净意门，没有接触感官的任务。根据所见、所闻、所嗅、所尝、所触的性质，这些对象进入路径，这应该被理解。
现在，根据所见等等的性质进入路径，还有另一种解释方法。所见、所闻、两者结合，这些是所见等等应该被理解的。在那里，“所见”是指通过五门所获得的。“所闻”是指没有亲眼所见，而是通过传说所获得的色法等等。与这两者都有联系的被称为“两者结合”。因此，根据这些所见等等的性质，它们进入意门，这应该被理解。在那里，以所见的方式进入路径，在下面五种方式中已经说过。
有人听说：“佛陀的功德是如此的，声音是如此的甜美，某个地方某些花的香气是如此的芬芳，某些水果的味道是如此的甜美，某些垫子等等的触感是如此的舒适。”对他来说，即使没有接触眼根等等，仅仅是听到，它们也会进入意门。然后，他的心转向那种色法或声音，或是出于对香气等等的喜爱，或是出于对圣者的布施愿望，或是出于对他人给予的随喜。如此，以所闻的方式，它们进入意门。
另一个人，正如所说的那样，看到了或听到了色法等等。对他来说，“这样的色法也会出现在未来的佛陀身上”等等，即使没有接触眼根等等，仅仅是通过所见所闻的结合，它们也会进入意门。然后，正如前面所说的那样，他的心转向这些对象中的其中一个，生起这个大心。如此，以两者结合的方式，它们进入意门。
这只是简略的说明。根据信心、兴趣、相、寻、伺、决择等等的性质，它们进入意门，这应该被理解。由于如此进入路径的对象，可能是存在的，也可能是不存在的，因此，这种解释方法在注释中没有被采用。如此，每个对象都以两种方式生起，这应该被理解。色法的对象在眼门和意门都生起。声等等的对象也是如此。
在那里，在意门生起的色法的对象，分为三种：布施的、持戒的、修行的。它们又分别分为三种：身业、语业、意业。声、香、味、触、法的对象也是如此。


Tattha rūpaṃ tāva ārammaṇaṃ katvā uppajjamānaṃ etaṃ mahākusalacittaṃ nīlapītalohitodātavaṇṇesu pupphavatthadhātūsu aññataraṃ subhanimittasaṅkhātaṃ iṭṭhaṃ kantaṃ manāpaṃ rajanīyaṃ vaṇṇaṃ ārammaṇaṃ katvā uppajjati. Nanu cetaṃ iṭṭhārammaṇaṃ lobhassa vatthu? Kathaṃ etaṃ cittaṃ kusalaṃ nāma jātanti? Niyamitavasena pariṇāmitavasena samudācāravasena ābhujitavasenāti. Yassa hi ‘kusalameva mayā kattabba’nti kusalakaraṇe cittaṃ niyamitaṃ hoti, akusalappavattito nivattetvā kusalakaraṇeyeva pariṇāmitaṃ, abhiṇhakaraṇena kusalasamudācāreneva samudācaritaṃ, patirūpadesavāsasappurisūpanissayasaddhammasavanapubbekatapuññatādīhi ca upanissayehi yoniso ca ābhogo pavattati, tassa iminā niyamitavasena pariṇāmitavasena samudācāravasena ābhujitavasena ca kusalaṃ nāma jātaṃ hoti.

Ārammaṇavasena panettha somanassasahagatabhāvo veditabbo. Iṭṭhārammaṇasmiñhi uppannattā etaṃ somanassasahagataṃ jātaṃ. Saddhābahulatādīnipettha kāraṇāniyeva. Assaddhānañhi micchādiṭṭhīnañca ekantaiṭṭhārammaṇabhūtaṃ tathāgatarūpampi disvā somanassaṃ nuppajjati. Ye ca kusalappavattiyaṃ ānisaṃsaṃ na passanti tesaṃ parehi ussāhitānaṃ kusalaṃ karontānampi somanassaṃ nuppajjati. Tasmā saddhābahulatā visuddhadiṭṭhitā ānisaṃsadassāvitāti. Evampettha somanassasahagatabhāvo veditabbo. Apica ekādasadhammā pītisambojjhaṅgassa uppādāya saṃvattanti – buddhānussati dhammānussati saṅghānussati sīlānussati cāgānussati devatānussati upasamānussati lūkhapuggalaparivajjanatā siniddhapuggalasevanatā pasādanīyasuttantapaccavekkhaṇatā tadadhimuttatāti . Imehipi kāraṇehettha somanassasahagatabhāvo veditabbo. Imesaṃ pana vitthāro bojjhaṅgavibhaṅge (vibha. aṭṭha. 367 bojjhaṅgapabbavaṇṇanā, 468-469) āvi bhavissati.

Kammato, upapattito, indriyaparipākato, kilesadūrībhāvatoti imehi panettha kāraṇehi ñāṇasampayuttatā veditabbā. Yo hi paresaṃ dhammaṃ deseti anavajjāni sippāyatanakammāyatanavijjāṭṭhānāni sikkhāpeti dhammakathikaṃ sakkāraṃ katvā dhammaṃ kathāpeti, ‘āyatiṃ paññavā bhavissāmī’ti patthanaṃ paṭṭhapetvā nānappakāraṃ dānaṃ deti, tassa evarūpaṃ kammaṃ upanissāya kusalaṃ uppajjamānaṃ ñāṇasampayuttaṃ uppajjati. Abyāpajje loke uppannassa vāpi ‘‘tassa tattha sukhino dhammapadā pilavanti… dandho, bhikkhave, satuppādo, atha so satto khippaṃyeva visesagāmī hotī’’ti (a. ni. 

在那里，色法作为对象而生起，这个大善心在蓝、黄、红、白等色彩的花瓣、布料中，生起一种被称为美好的象征的、令人喜爱的、令人愉悦的色法对象。难道这不是贪欲的对象吗？怎么会称这个心为善呢？这是因为以特定的方式、以转变的方式、以随顺的方式、以依附的方式。因为“我应该做善法”，因此心被限制在善的行为上，转离恶的行为而转向善的行为，因善的行为而生起，因善的随顺而运作，因适当的地方、善人、善法的听闻、过去的善业等的支持而生起，因此在这种情况下，以特定的方式、以转变的方式、以随顺的方式、以依附的方式，善的心便生起了。
在对象的方面，这里应理解为伴随喜悦的状态。在所欲的对象中生起，因此这是一种伴随喜悦的状态。信心的丰盛等是原因。对于没有信心和错误见的人，看到如来色法时也不会生起喜悦。对于那些在善的行为中看不到利益的人，即使他人激励他们去做善法，也不会生起喜悦。因此，信心的丰盛、清净的见解、对利益的见解是重要的。因此，这里也应理解为伴随喜悦的状态。此外，为了生起喜悦的觉支，有十一种法：对佛的念、对法的念、对僧的念、对戒的念、对布施的念、对天神的念、对安息的念、对善人远离恶人、对善人的接触、对善法的回忆、对善法的专注等。这些原因也应理解为伴随喜悦的状态。关于这些的详细说明将在觉支的分解中说明。
从业力、投生、根本成熟、烦恼的远离等原因来看，这里应理解为与智慧的结合。因为他教导他人的法，训练无过失的技艺、职业、知识，教导法师，建立“我将成为未来的智者”的愿望，给予各种各样的布施，因此，这种业力的支持下，善法生起，并与智慧结合。对于在世间没有敌意的人来说，“他在那儿快乐地生活……瞎子，佛陀，若他生起善法，他便会迅速成为特别的存在。”（《阿含经》）

4.191) iminā nayena upapattiṃ nissāyapi uppajjamānaṃ kusalaṃ ñāṇasampayuttaṃ uppajjati. Tathā indriyaparipākaṃ upagatānaṃ paññādasakappattānaṃ indriyaparipākaṃ nissāyapi kusalaṃ uppajjamānaṃ ñāṇasampayuttaṃ uppajjati. Yehi pana kilesā vikkhambhitā tesaṃ kilesadūrībhāvaṃ nissāyapi uppajjamānaṃ kusalaṃ ñāṇasampayuttaṃ uppajjati. Vuttampi cetaṃ –

‘‘Yogā ve jāyatī bhūri, ayogā bhūrisaṅkhayo’’ti (dha. pa. 282).

Evaṃ kammato upapattito indriyaparipākato kilesadūrībhāvatoti imehi kāraṇehi ñāṇasampayuttatā veditabbā.

Apica satta dhammā dhammavicayasambojjhaṅgassa uppādāya saṃvattanti – paripucchakatā, vatthuvisadakiriyā, indriyasamattapaṭipādanā, duppaññapuggalaparivajjanā, paññavantapuggalasevanā, gambhīrañāṇacariyapaccavekkhaṇā, tadadhimuttatāti. Imehipi kāraṇehi ñāṇasampayuttatā veditabbā. Imesaṃ pana vitthāro bojjhaṅgavibhaṅge (vibha. aṭṭha. 367 bojjhaṅgapabbavaṇṇanā) āvi bhavissati.

Evaṃ ñāṇasampayuttaṃ hutvā uppannañcetaṃ asaṅkhārena appayogena anupāyacintanāya uppannattā asaṅkhāraṃ nāma jātaṃ. Tayidaṃ rajanīyavaṇṇārammaṇaṃ hutvā uppajjamānameva tividhena niyamena uppajjati – dānamayaṃ vā hoti, sīlamayaṃ vā, bhāvanāmayaṃ vā.

Kathaṃ? Yadā hi nīlapītalohitodātesu pupphādīsu aññataraṃ labhitvā vaṇṇavasena ābhujitvā ‘vaṇṇadānaṃ mayha’nti buddharatanādīni pūjeti, tadā dānamayaṃ hoti. Tatridaṃ vatthu – bhaṇḍāgārikasaṅghamitto kira ekaṃ suvaṇṇakhacitaṃ vatthaṃ labhitvā idampi vatthaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ, sammāsambuddhopi suvaṇṇavaṇṇo, suvaṇṇavaṇṇaṃ vatthaṃ suvaṇṇavaṇṇasseva anucchavikaṃ, amhākañca vaṇṇadānaṃ bhavissatīti mahācetiye āropesi. Evarūpe kāle dānamayaṃ hotīti veditabbaṃ. Yadā pana tathārūpameva deyyadhammaṃ labhitvā ‘mayhaṃ kulavaṃso, kulatanti kulappaveṇī esā, kulavattaṃ eta’nti buddharatanādīni pūjeti tadā sīlamayaṃ hoti. Yadā pana tādiseneva vatthunā ratanattayassa pūjaṃ katvā ‘ayaṃ vaṇṇo khayaṃ gacchissati, vayaṃ gacchissatī’ti khayavayaṃ paṭṭhapeti, tadā bhāvanāmayaṃ hoti.

Dānamayaṃ pana hutvā vattamānampi yadā tīṇi ratanāni sahatthena pūjentassa pavattatti, tadā kāyakammaṃ hoti. Yadā tīṇi ratanāni pūjento puttadāradāsakammakaraporisādayopi āṇāpetvā pūjāpeti tadā vacīkammaṃ hoti. Yadā tadeva vuttappakāraṃ vijjamānakavatthuṃ ārabbha vaṇṇadānaṃ dassāmīti cinteti tadā manokammaṃ hoti. Vinayapariyāyaṃ patvā hi ‘dassāmi karissāmī’ti vācā bhinnā hotīti (pārā. 659) iminā lakkhaṇena dānaṃ nāma hoti. Abhidhammapariyāyaṃ patvā pana vijjamānakavatthuṃ ārabbha ‘dassāmī’ti manasā cintitakālato paṭṭhāya kusalaṃ hoti. Aparabhāge kāyena vā vācāya vā kattabbaṃ karissatīti vuttaṃ. Evaṃ dānamayaṃ kāyavacīmanokammavaseneva tividhaṃ hoti.

Yadā pana taṃ vuttappakāraṃ vatthuṃ labhitvā kulavaṃsādivasena sahatthā ratanattayaṃ pūjeti tadā sīlamayaṃ kāyakammaṃ hoti. Yadā kulavaṃsādivaseneva puttadārādayo āṇāpetvā pūjāpeti tadā vacīkammaṃ hoti. Yadā ‘mayhaṃ kulavaṃso, kulatanti kulappaveṇī esā, kulavattameta’nti vijjamānakavatthuṃ ārabbha ‘vaṇṇadānaṃ dassāmī’ti cinteti tadā manokammaṃ hoti. Evaṃ sīlamayaṃ kāyavacīmanokammavasena tividhaṃ hoti.


通过这种方式，依赖于投生而生起的善法，结合智慧而生起。同样，依赖于根本成熟而生起的智慧，依赖于智慧适当而生起的善法，结合智慧而生起。那些烦恼被抑制的人，依赖于烦恼的远离而生起的善法，也结合智慧而生起。正如所说：
“修行者确实生起，未修行者则生起极少。”（《大念处经》282）
因此，从业力、投生、根本成熟、烦恼的远离等原因来看，这里应理解为与智慧的结合。
此外，有七种法依赖于法的考察而生起喜悦的觉支：询问、明确的对象行为、根本的正确运作、避免愚蠢的人、接触有智慧的人、深刻的智慧行为的回忆、对那些法的专注等。这些原因也应理解为与智慧的结合。关于这些的详细说明将在觉支的分解中说明。
因此，生起的善法是以无数的微小因缘而生起，因而生起的被称为无数的。它以三种方式生起：可能是布施的、可能是持戒的、可能是修行的。
如何生起？当他从蓝、黄、红等花朵中获得一种颜色，作为颜色的布施，供养佛陀等宝物时，此时便是布施的。当时的对象是：据说有一个与僧团相伴的人，获得了一件金色的衣服，而这件衣服的颜色是金色的，正如正等觉者也是金色的，金色的衣服与金色的颜色的衣服是相称的，因此他认为我们的布施将会是金色的，便将其供奉于大佛塔中。在这种情况下，便应理解为布施的。
当他获得类似的供养物时，若供养佛陀等宝物，便是持戒的。当他以同样的物品供养三宝，心中想着“这就是我的家族、我的家族的传统、这是家族的行为”时，此时便是持戒的。当他以这样的物品供养三宝，心中想着“这个颜色会消失，那个会消失”时，此时便是修行的。
当布施生起时，若正在进行布施，三宝被供养时，此时便是身体的行为。当他供养三宝，命令妻子、儿女、奴仆等人一起供养时，此时便是言语的行为。当他思考“我将会布施这个颜色”时，此时便是意念的行为。根据《戒律》的定义，“我将要布施”便是布施的特征。
根据《阿毗达摩》的定义，从思考“我将要布施”开始，善法便生起。在稍后的时间里，身体或言语或意念将要进行的行为被说到。因此，布施的善法便是身体、言语、意念三种行为的结合。
当他获得上述所说的对象时，若以家族的传统等为依据供养三宝，此时便是持戒的身体行为。当他以家族的传统等命令儿女等人一起供养时，此时便是言语的行为。当他思考“这是我的家族、这是家族的传统、这是家族的行为”时，若以已有的对象为依据“我将要布施这个颜色”，此时便是意念的行为。如此，持戒的善法便是身体、言语、意念三种行为的结合。


Yadā pana taṃ vuttappakāraṃ vatthuṃ labhitvā tīṇi ratanāni pūjetvā caṅkamanto khayavayaṃ paṭṭhapeti tadā bhāvanāmayaṃ kāyakammaṃ hoti. Vācāya sammasanaṃ paṭṭhapentassa vacīkammaṃ hoti, kāyaṅgavācaṅgāni acopetvā manasāva sammasanaṃ paṭṭhapentassa manokammaṃ hoti. Evaṃ bhāvanāmayaṃ kāyavacīmanokammavasena tividhaṃ hoti. Evametaṃ rūpārammaṇaṃ kusalaṃ tividhapuññakiriyavatthuvasena navahi kammadvārehi bhājetvā dassesi dhammarājā. Saddārammaṇādīsupi eseva nayo.

Bherisaddādīsu hi rajanīyasaddaṃ ārammaṇaṃ katvā heṭṭhā vuttanayeneva tīhi niyamehetaṃ kusalaṃ uppajjati. Tattha saddaṃ kandamūlaṃ viya uppāṭetvā nīluppalahatthakaṃ viya ca hatthe ṭhapetvā dātuṃ nāma na sakkā, savatthukaṃ pana katvā dento saddadānaṃ deti nāma. Tasmā yadā ‘saddadānaṃ dassāmī’ti bherimudiṅgādīsu aññataratūriyena tiṇṇaṃ ratanānaṃ upahāraṃ karoti, ‘saddadānaṃ me’ti bheriādīni ṭhapāpeti, dhammakathikabhikkhūnaṃ sarabhesajjatelaphāṇitādīni deti, dhammasavanaṃ ghoseti, sarabhaññaṃ bhaṇati, dhammakathaṃ katheti, upanisinnakakathaṃ anumodanakathaṃ karoti, tadā dānamayaṃyeva hoti. Yadā etadeva vidhānaṃ kulavaṃsādivasena vattavasena karoti tadā sīlamayaṃ hoti. Yadā sabbampetaṃ katvā ayaṃ ettako saddo brahmalokappamāṇopi hutvā ‘khayaṃ gamissati, vayaṃ gamissatī’ti sammasanaṃ paṭṭhapeti tadā bhāvanāmayaṃ hoti.

Tattha dānamayaṃ tāva yadā bheriādīni gahetvā sahatthā upahāraṃ karoti, niccupahāratthāya ṭhapentopi sahatthā ṭhapeti, ‘saddadānaṃ me’ti dhammasavanaṃ ghosetuṃ gacchati, dhammakathaṃ sarabhaññaṃ kātuṃ vā gacchati, tadā kāyakammaṃ hoti. Yadā ‘gacchatha, tātā, amhākaṃ saddadānaṃ tiṇṇaṃ ratanānaṃ upahāraṃ karothā’ti āṇāpeti, ‘saddadānaṃ me’ti cetiyaṅgaṇesu ‘imaṃ bheriṃ, imaṃ mudiṅgaṃ ṭhapethā’ti āṇāpeti, sayameva dhammasavanaṃ ghoseti, dhammakathaṃ katheti, sarabhaññaṃ bhaṇati, tadā vacīkammaṃ hoti. Yadā kāyaṅgavācaṅgāni acopetvā ‘saddadānaṃ dassāmī’ti vijjamānakavatthuṃ manasā pariccajati, tadā manokammaṃ hoti.

Sīlamayampi ‘saddadānaṃ nāma mayhaṃ kulavaṃso kulatanti kulappaveṇī’ti bheriādīhi sahatthā upahāraṃ karontassa, bheriādīni sahatthā cetiyaṅgaṇādīsu ṭhapentassa, dhammakathikānaṃ sarabhesajjaṃ sahatthā dadantassa, vattasīsena dhammasavanaghosanadhammakathākathanasarabhaññabhaṇanatthāya ca gacchantassa kāyakammaṃ hoti. ‘Saddadānaṃ nāma amhākaṃ kulavaṃso kulatanti kulappaveṇī, gacchatha , tātā, buddharatanādīnaṃ upahāraṃ karothā’ti āṇāpentassa kulavaṃsavaseneva attanā dhammakathaṃ vā sarabhaññaṃ vā karontassa ca vacīkammaṃ hoti. ‘Saddadānaṃ nāma mayhaṃ kulavaṃso saddadānaṃ dassāmī’ti kāyaṅgavācaṅgāni acopetvā manasāva vijjamānakavatthuṃ pariccajantassa manokammaṃ hoti.

Bhāvanāmayampi yadā caṅkamanto sadde khayavayaṃ paṭṭhapeti tadā kāyakammaṃ hoti. Kāyaṅgaṃ pana acopetvā vācāya sammasantassa vacīkammaṃ hoti. Kāyaṅgavācaṅgaṃ acopetvā manasāva saddāyatanaṃ sammasantassa manokammaṃ hoti. Evaṃ saddārammaṇampi kusalaṃ tividhapuññakiriyavatthuvasena navahi kammadvārehi bhājetvā dassesi dhammarājā.


当他获得上述所说的对象，供养三宝并行走时，生起的便是修行的身体行为。当他通过言语宣告时，生起的便是言语的行为；当他不动身体和言语，心中宣告时，生起的便是意念的行为。如此，修行的善法便是身体、言语、意念三种行为的结合。这样，色法的对象作为善法，通过九种业的行动展现出来，法王显现了。
在声法的对象中，依赖于悦耳的声音，正如前面所说的，通过三种方式生起善法。在那里，声法被像根茎一样提起，像手中的蓝色花朵一样放置，要给予是不可行的，但作为整体给予时便可以给予声音的布施。因此，当他想着“我将给予声音的布施”，在鼓声、铃声等声法中供养三宝时，便是声音的布施。他供养法师，给予他们座位、食物等，宣扬法音，讲述法义，进行随喜，便是布施的生起。当他以这样的方式进行时，便是持戒的生起。当他将所有这些结合起来，生起一种声音，像天界的声音一样，便是修行的生起。
在这里，布施的善法是当他抓住鼓、铃等声法时，便是身体的行为；当他命令“去吧，孩子们，供养我们的声音，供养三宝”时，便是言语的行为；当他心中想着“我将给予声音的布施”时，便是意念的行为。
持戒的善法是当他以“我的家族、我的家族的传统”作为依据，抓住鼓、铃等声法时，便是身体的行为；当他命令家人、妻子等一起供养时，便是言语的行为；当他心中想着“这是我的家族、这是家族的传统”时，便是意念的行为。如此，持戒的善法便是身体、言语、意念三种行为的结合。
修行的善法是当他行走时，生起的便是身体的行为；当他不动身体，运用言语进行思考时，生起的便是言语的行为；当他不动身体和言语，心中思考声法的对象时，生起的便是意念的行为。如此，声法的对象作为善法，通过九种业的行动展现出来，法王显现了。


Mūlagandhādīsupi rajanīyagandhaṃ ārammaṇaṃ katvā heṭṭhā vuttanayeneva tīhi niyamehetaṃ kusalaṃ uppajjati. Tattha yadā mūlagandhādīsu yaṃkiñci gandhaṃ labhitvā gandhavasena ābhujitvā ‘gandhadānaṃ mayha’nti buddharatanādīni pūjeti, tadā dānamayaṃ hotīti sabbaṃ vaṇṇadāne vuttanayeneva vitthārato veditabbaṃ. Evaṃ gandhārammaṇampi kusalaṃ tividhapuññakiriyavatthuvasena navahi kammadvārehi bhājetvā dassesi dhammarājā.

Mūlarasādīsu pana rajanīyarasaṃ ārammaṇaṃ katvā heṭṭhā vuttanayeneva tīhi niyamehetaṃ kusalaṃ uppajjati. Tattha yadā mūlarasādīsu yaṃkiñci rajanīyaṃ rasavatthuṃ labhitvā rasavasena ābhujitvā ‘rasadānaṃ mayha’nti deti pariccajati, tadā dānamayaṃ hotīti sabbaṃ vaṇṇadāne vuttanayeneva vitthārato veditabbaṃ. Sīlamaye panettha ‘saṅghassa adatvā paribhuñjanaṃ nāma amhākaṃ na āciṇṇa’nti dvādasannaṃ bhikkhusahassānaṃ dāpetvā sādurasaṃ paribhuttassa duṭṭhagāmaṇiabhayarañño vatthuṃ ādiṃ katvā mahāaṭṭhakathāyaṃ vatthūni āgatāni. Ayameva viseso. Evaṃ rasārammaṇampi kusalaṃ tividhapuññakiriyavatthuvasena navahi kammadvārehi bhājetvā dassesi dhammarājā.

Phoṭṭhabbārammaṇepi pathavīdhātu tejodhātu vāyodhātūti tīṇi mahābhūtāni phoṭṭhabbārammaṇaṃ nāma. Imasmiṃ ṭhāne etesaṃ vasena yojanaṃ akatvā mañcapīṭhādivasena kātabbā. Yadā hi mañcapīṭhādīsu yaṃkiñci rajanīyaṃ phoṭṭhabbavatthuṃ labhitvā phoṭṭhabbavasena ābhujitvā ‘phoṭṭhabbadānaṃ mayha’nti deti pariccajati, tadā dānamayaṃ hotīti sabbaṃ vaṇṇadāne vuttanayeneva vitthārato veditabbaṃ. Evaṃ phoṭṭhabbārammaṇampi kusalaṃ tividhapuññakiriyavatthuvasena navahi kammadvārehi bhājetvā dassesi dhammarājā.

Dhammārammaṇe cha ajjhattikāni āyatanāni, tīṇi lakkhaṇāni, tayo arūpino khandhā, pannarasa sukhumarūpāni, nibbānapaññattīti ime dhammāyatane pariyāpannā ca, apariyāpannā ca, dhammā dhammārammaṇaṃ nāma. Imasmiṃ pana ṭhāne etesaṃ vasena yojanaṃ akatvā ojadānapānadānajīvitadānavasena kātabbā. Ojādīsu hi rajanīyaṃ dhammārammaṇaṃ ārammaṇaṃ katvā heṭṭhā vuttanayeneva tīhi niyamehetaṃ kusalaṃ uppajjati.

Tattha yadā ‘ojadānaṃ mayha’nti sappinavanītādīni deti, pānadānanti aṭṭha pānāni deti, jīvitadānanti salākabhattasaṅghabhattādīni deti, aphāsukānaṃ bhikkhūnaṃ bhesajjaṃ deti, vejjaṃ paccupaṭṭhāpeti, jālaṃ phālāpeti, kumīnaṃ viddhaṃsāpeti, sakuṇapañjaraṃ viddhaṃsāpeti, bandhanamokkhaṃ kārāpeti, māghātabheriṃ carāpeti, aññānipi jīvitaparittāṇatthaṃ evarūpāni kammāni karoti tadā dānamayaṃ hoti. Yadā pana ‘ojadānapānadānajīvitadānāni mayhaṃ kulavaṃso kulatanti kulappaveṇī’ti vattasīsena ojadānādīni pavatteti tadā sīlamayaṃ hoti. Yadā dhammārammaṇasmiṃ khayavayaṃ paṭṭhapeti tadā bhāvanāmayaṃ hoti.

Dānamayaṃ pana hutvā pavattamānampi yadā ojadānapānadānajīvitadānāni sahatthā deti, tadā kāyakammaṃ hoti. Yadā puttadārādayo āṇāpetvā dāpeti, tadā vacīkammaṃ hoti. Yadā kāyaṅgavācaṅgāni acopetvā ojadānapānadānajīvitadānavasena vijjamānakavatthuṃ ‘dassāmī’ti manasā cinteti, tadā manokammaṃ hoti.


在以根的香味等等作为对象的善法中，以悦意的香味为对象，以下面的方式，以三种方式生起善法。在那里，当获得根的香味等等的香味，以香味供养，心中想着“我的香味布施”，供养佛陀等三宝时，便是布施的生起，一切都如同颜色布施中所说的那样，应该详细理解。如此，香味的对象作为善法，通过九种业的行动展现出来，法王显现了。
在以根的味道等等作为对象的善法中，以悦意的味道为对象，以下面的方式，以三种方式生起善法。在那里，当获得根的味道等等的悦意的味道，以味道供养，心中想着“我的味道布施”而给予时，便是布施的生起，一切都如同颜色布施中所说的那样，应该详细理解。在持戒的善法中，“没有供养僧团便享用，这不是我们的传统”，以十二个比丘为对象，杜塔嘎马尼王（Duṭṭhagāmaṇī）享用了美味的食物，以此为例，《大义释》中列举了这些例子。这就是区别。如此，味道的对象作为善法，通过九种业的行动展现出来，法王显现了。
在触觉的对象中，地界、火界、风界，这三种大种被称为触觉的对象。在这里，不以这些作为联系，而以床、椅子等等作为联系。当获得床、椅子等等的悦意的触觉对象，以触觉供养，心中想着“我的触觉布施”而给予时，便是布施的生起，一切都如同颜色布施中所说的那样，应该详细理解。如此，触觉的对象作为善法，通过九种业的行动展现出来，法王显现了。
在法的对象中，内在的处所，三个特征，三个无色蕴，十五种细妙的色法，证悟涅槃，这些被称为法的处所，已证得的和未证得的法，被称为法的对象。在这里，不以这些作为联系，而以力量的布施、饮料的布施、生命的布施作为联系。在力量等等中，以悦意的法的对象为对象，以下面的方式，以三种方式生起善法。
在那里，当想着“我的力量布施”而给予酥油等等时，便是力量的布施；当想着“饮料的布施”而给予八种饮料时，便是饮料的布施；当想着“生命的布施”而给予食物等等时，便是生命的布施；当给予生病的比丘药物，安排医生照顾，驱赶蚊虫，清除垃圾，打开鸟笼，释放囚犯，敲响吉祥的钟声，以及做其他类似的保护生命的事情时，便是布施的生起。当以“力量的布施、饮料的布施、生命的布施是我的家族、我的家族的传统”作为依据，进行力量的布施等等时，便是持戒的生起。当在法的对象中生起时，便是修行的生起。
当布施的善法生起时，若正在以力量的布施、饮料的布施、生命的布施给予时，便是身体的行为。当命令妻子、儿女等等给予时，便是言语的行为。当不动身体和言语，心中想着“我将以力量的布施、饮料的布施、生命的布施给予”时，便是意念的行为。


Yadā pana vuttappakāraṃ vijjamānakavatthuṃ kulavaṃsādivasena sahatthā deti, tadā sīlamayaṃ kāyakammaṃ hoti. Yadā kulavaṃsādivaseneva puttadārādayo āṇāpetvā dāpeti, tadā vacīkammaṃ hoti. Yadā kulavaṃsādivaseneva vuttappakāraṃ vijjamānakavatthuṃ ‘dassāmī’ti manasāva cinteti, tadā manokammaṃ hoti.

Caṅkamitvā dhammārammaṇe khayavayaṃ paṭṭhapentassa pana bhāvanāmayaṃ kāyakammaṃ hoti. Kāyaṅgaṃ acopetvā vācāya khayavayaṃ paṭṭhapentassa vacīkammaṃ hoti. Kāyaṅgavācaṅgāni acopetvā manasāva dhammārammaṇe khayavayaṃ paṭṭhapentassa manokammaṃ hoti. Evaṃ bhāvanāmayaṃ kāyavacīmanokammavasena tividhaṃ hoti. Evametaṃ dhammārammaṇampi kusalaṃ tividhapuññakiriyavatthuvasena navahi kammadvārehi bhājetvā dassesi dhammarājā.

Evamidaṃ cittaṃ nānāvatthūsu nānārammaṇavasena dīpitaṃ. Idaṃ pana ekavatthusmimpi nānārammaṇavasena labbhatiyeva. Kathaṃ? Catūsu hi paccayesu cīvare cha ārammaṇāni labbhanti – navarattassa hi cīvarassa vaṇṇo manāpo hoti dassanīyo, idaṃ vaṇṇārammaṇaṃ. Paribhogakāle paṭapaṭasaddaṃ karoti, idaṃ saddārammaṇaṃ. Yo tattha kāḷakacchakādigandho, idaṃ gandhārammaṇaṃ. Rasārammaṇaṃ pana paribhogarasavasena kathitaṃ. Yā tattha sukhasamphassatā, idaṃ phoṭṭhabbārammaṇaṃ. Cīvaraṃ paṭicca uppannā sukhā vedanā, dhammārammaṇaṃ. Piṇḍapāte rasārammaṇaṃ nippariyāyeneva labbhati. Evaṃ catūsu paccayesu nānārammaṇavasena yojanaṃ katvā dānamayādibhedo veditabbo.

Imassa pana cittassa ārammaṇameva nibaddhaṃ, vinā ārammaṇena anuppajjanato. Dvāraṃ pana anibaddhaṃ. Kasmā? Kammassa anibaddhattā. Kammasmiñhi anibaddhe dvārampi anibaddhameva hoti.

Kāmāvacarakusalaṃ dvārakathā

Kāyakammadvārakathā

Imassa panatthassa pakāsanatthaṃ imasmiṃ ṭhāne mahāaṭṭhakathāyaṃ dvārakathā kathitā. Tattha tīṇi kammāni, tīṇi kammadvārāni, pañca viññāṇāni, pañca viññāṇadvārāni, cha phassā, cha phassadvārāni, aṭṭha asaṃvarā, aṭṭha asaṃvaradvārāni, aṭṭha saṃvarā, aṭṭha saṃvaradvārāni, dasa kusalakammapathā, dasa akusalakammapathāti, idaṃ ettakaṃ dvārakathāya mātikāṭhapanaṃ nāma.

Tattha kiñcāpi tīṇi kammāni paṭhamaṃ vuttāni, tāni pana ṭhapetvā ādito tāva tīṇi kammadvārāni bhājetvā dassitāni. Katamāni tīṇi? Kāyakammadvāraṃ, vacīkammadvāraṃ, manokammadvāranti.

Tattha catubbidho kāyo – upādinnako, āhārasamuṭṭhāno, utusamuṭṭhāno, cittasamuṭṭhānoti. Tattha cakkhāyatanādīni jīvitindriyapariyantāni aṭṭha kammasamuṭṭhānarūpānipi, kammasamuṭṭhānāneva catasso dhātuyo vaṇṇo gandho raso ojāti aṭṭha upādinnakakāyo nāma. Tāneva aṭṭha āhārajāni āhārasamuṭṭhānikakāyo nāma. Aṭṭha utujāni utusamuṭṭhānikakāyo nāma. Aṭṭha cittajāni cittasamuṭṭhānikakāyo nāma.


当以家族的传统等等作为依据，亲自给予时，便是持戒的身体行为。当以家族的传统等等作为依据，命令妻子、儿女等等给予时，便是持戒的言语行为。当以家族的传统等等作为依据，心中想着“我将要给予”时，便是持戒的意念行为。
当行走时，在法的对象中生起时，便是修行的身体行为。当不动身体，以言语宣告时，便是修行的言语行为。当不动身体和言语，心中在法的对象中生起时，便是修行的意念行为。如此，修行的善法以身体、言语、意念三种行为的方式生起。如此，法的对象作为善法，通过九种业的行动展现出来，法王显现了。
如此，这个心在各种情况下，以各种对象的方式被点亮。它即使在同一个对象中，也以各种对象的方式获得。如何获得？在四种资具中，获得衣服的六种对象：新衣服的颜色赏心悦目，这是颜色的对象；穿着时发出沙沙的声音，这是声音的对象；衣服上散发出的香气，这是香味的对象；穿着时的舒适感，这是触觉的对象；衣服带来的舒适的感受，这是法的对象。在食物中，除了味道的对象之外，其他的都获得了。如此，在四种资具中，以各种对象的方式联系，应该理解布施等等的区别。
然而，这个心依赖于对象，没有对象便不会生起。然而，它不依赖于门。为什么？因为业不依赖于门。当业不依赖于门时，门也便不依赖于门。
欲界善法的门论
身体行为的门论
为了阐明这个意义，在这里，《大义释》中讲述了门的论述。在那里，三种行为，三种行为的门，五种识，五种识的门，六种触，六种触的门，八种不防护，八种不防护的门，八种防护，八种防护的门，十种善的业道，十种不善的业道，这些是门论的纲要。
在那里，首先说到了三种行为，先不讨论它们，从三种行为的门开始进行区分。哪三种？身体行为的门，言语行为的门，意念行为的门。
在那里，身体有四种：由业生起的，由食物生起的，由季节生起的，由心生起的。在那里，从眼根到命根，这八种由业生起的色法，以及由业生起的四大，颜色，香味，味道，营养，被称为由业生起的身体。这八种由食物生起的，被称为由食物生起的身体。由季节生起的八种，被称为由季节生起的身体。由心生起的八种，被称为由心生起的身体。


Tesu kāyakammadvāranti neva upādinnakakāyassa nāmaṃ na itaresaṃ. Cittasamuṭṭhānesu pana aṭṭhasu rūpesu ekā viññatti atthi, idaṃ kāyakammadvāraṃ nāma. Yaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘katamaṃ taṃ rūpaṃ kāyaviññatti? Yā kusalacittassa vā, akusalacittassa vā, abyākatacittassa vā, abhikkamantassa vā paṭikkamantassa vā, ālokentassa vā vilokentassa vā, samiñjentassa vā pasārentassa vā, kāyassa thambhanā santhambhanā santhambhitattaṃ, viññatti viññāpanā viññāpitattaṃ, idaṃ taṃ rūpaṃ kāyaviññattī’’ti (dha. sa. 720). ‘Abhikkamissāmi paṭikkamissāmī’ti hi cittaṃ uppajjamānaṃ rūpaṃ samuṭṭhāpeti. Tattha yā pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātu tannissito vaṇṇo gandho raso ojāti imesaṃ aṭṭhannaṃ rūpakalāpānaṃ abbhantare cittasamuṭṭhānā vāyodhātu, sā attanā sahajātaṃ rūpakāyaṃ santhambheti sandhāreti cāleti abhikkamāpeti paṭikkamāpeti.

Tattha ekāvajjanavīthiyaṃ sattasu javanesu paṭhamacittasamuṭṭhitā vāyodhātu attanā sahajātaṃ rūpakāyaṃ santhambhetuṃ sandhāretuṃ sakkoti, aparāparaṃ pana cāletuṃ na sakkoti. Dutiyādīsupi eseva nayo. Sattamacittena pana samuṭṭhitā vāyodhātu heṭṭhā chahi cittehi samuṭṭhitaṃ vāyodhātuṃ upatthambhanapaccayaṃ labhitvā attanā sahajātaṃ rūpakāyaṃ santhambhetuṃ sandhāretuṃ cāletuṃ abhikkamāpetuṃ paṭikkamāpetuṃ ālokāpetuṃ vilokāpetuṃ sammiñjāpetuṃ pasārāpetuṃ sakkoti. Tena gamanaṃ nāma jāyati, āgamanaṃ nāma jāyati, gamanāgamanaṃ nāma jāyati. ‘Yojanaṃ gato dasayojanaṃ gato’ti vattabbataṃ āpajjāpeti.

Yathā hi sattahi yugehi ākaḍḍhitabbe sakaṭe paṭhamayuge yuttagoṇā yugaṃ tāva santhambhetuṃ sandhāretuṃ sakkonti, cakkaṃ pana napavaṭṭenti; dutiyādīsupi eseva nayo; sattamayuge pana goṇe yojetvā yadā cheko sārathi dhure nisīditvā yottāni ādāya sabbapurimato paṭṭhāya patodalaṭṭhiyā goṇe ākoṭeti, tadā sabbeva ekabalā hutvā dhurañca sandhārenti cakkāni ca pavaṭṭenti. ‘Sakaṭaṃ gahetvā dasayojanaṃ vīsatiyojanaṃ gatā’ti vattabbataṃ āpādenti – evaṃsampadamidaṃ veditabbaṃ.

Tattha yo cittasamuṭṭhānikakāyo na so viññatti, cittasamuṭṭhānāya pana vāyodhātuyā sahajātaṃ rūpakāyaṃ santhambhetuṃ sandhāretuṃ cāletuṃ paccayo bhavituṃ samattho eko ākāravikāro atthi, ayaṃ viññatti nāma. Sā aṭṭha rūpāni viya na cittasamuṭṭhānā. Yathā pana aniccādibhedānaṃ dhammānaṃ jarāmaraṇattā, ‘‘jarāmaraṇaṃ, bhikkhave, aniccaṃ saṅkhata’’ntiādi (saṃ. ni. 

在这些之中，身体行为的门既不是由业生起的身体的名称，也不是其他身体的名称。在由心生起的八种色法中，有一种行作，这被称为身体行为的门。正如所说：“什么是身体的作意？对于善心、不善心、无记心，前进、后退、向上看、向下看、收缩、伸展，身体的停止和移动，作意、表露、已表露，这是身体的作意。”（《法集论》720）“我将前进，我将后退”，生起这样的心时，便会生起色法。在那里，地界、水界、火界、风界，以及由它们产生的颜色、香味、味道、营养，在这八种色法的聚合中，由心生起的风界，它使与自身同时生起的物质身体停止、连接、移动、前进、后退。
在那里，在七个速行心中，第一个心生起的风界，能够使与自身同时生起的物质身体停止、连接，但不能使它继续移动。在第二等等的心中也是如此。由第七个心生起的风界，以先前的六个心生起的风界作为支持，能够使与自身同时生起的物质身体停止、连接、移动、前进、后退、向上看、向下看、收缩、伸展。因此，生起了前进，生起了后退，生起了前进和后退。“走了十由旬，走了百由旬”，这样的说法便成立了。
例如，一辆由七个轭连接的马车，第一个轭上的牛能够使轭停止、连接，但不能使车轮转动；在第二等等的轭上也是如此；当在第七个轭上套上牛，熟练的驭手坐在远处，用鞭子从最前面的牛开始抽打时，所有的牛一起用力，连接了远方，也转动了车轮。“套上马车，走了十由旬，二十由旬”，这样的说法便成立了——这应该被理解为类似的情况。
在那里，由心生起的身体，它本身不是行作，而是在由心生起的风界中，能够使与自身同时生起的物质身体停止、连接、移动的一种状态变化，这被称为行作。它不像八种色法那样由心生起。正如无常等等的法，因为老和死，“老和死，比丘们，是无常的，是缘起的”等等（《相应部》），

2.20) vuttaṃ, evaṃ cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ viññattitāya sāpi cittasamuṭṭhānā nāma hoti.

Viññāpanattā panesā viññattīti vuccati. Kiṃ viññāpetīti? Ekaṃ kāyikakaraṇaṃ. Cakkhupathasmiñhi ṭhito hatthaṃ vā pādaṃ vā ukkhipati, sīsaṃ vā bhamukaṃ vā cāleti, ayaṃ hatthādīnaṃ ākāro cakkhuviññeyyo hoti. Viññatti pana na cakkhuviññeyyā manoviññeyyā eva. Cakkhunā hi hatthavikārādivasena vipphandamānaṃ vaṇṇārammaṇameva passati. Viññattiṃ pana manodvārikacittena cintetvā ‘idañcidañca esa kāreti maññe’ti jānāti.

Yathā hi araññe nidāghasamaye udakaṭṭhāne manussā ‘imāya saññāya idha udakassa atthibhāvaṃ jānissantī’ti rukkhagge tālapaṇṇādīni bandhāpenti, surāpānadvāre dhajaṃ ussāpenti, uccaṃ vā pana rukkhaṃ vāto paharitvā cāleti, antoudake macche calante upari bubbuḷakāni uṭṭhahanti, mahoghassa gatamaggapariyante tiṇapaṇṇakasaṭaṃ ussāritaṃ hoti. Tattha tālapaṇṇadhajasākhācalanabubbuḷakatiṇapaṇṇakasaṭe disvā yathā cakkhunā adiṭṭhampi ‘ettha udakaṃ bhavissati, surā bhavissati, ayaṃ rukkho vātena pahato bhavissati, antoudake maccho bhavissati, ettakaṃ ṭhānaṃ ajjhottharitvā ogho gato bhavissatī’ti manoviññāṇena jānāti, evameva viññattipi na cakkhuviññeyyā manoviññeyyāva. Cakkhunā hi hatthavikārādivasena vipphandamānaṃ vaṇṇārammaṇameva passati. Viññattiṃ pana manodvārikacittena cintetvā ‘idañcidañca esa kāreti maññe’ti jānāti.

Na kevalañcesā viññāpanatova viññatti nāma. Viññeyyatopi pana viññattiyeva nāma. Ayañhi paresaṃ antamaso tiracchānagatānampi pākaṭā hoti. Tattha tattha sannipatitā hi soṇasiṅgālakākagoṇādayo daṇḍaṃ vā leḍḍuṃ vā gahetvā paharaṇākāre dassite ‘ayaṃ no paharitukāmo’ti ñatvā yena vā tena vā palāyanti. Pākārakuṭṭādiantarikassa pana parassa apākaṭakālopi atthi. Kiñcāpi tasmiṃ khaṇe apākaṭā sammukhībhūtānaṃ pana pākaṭattā viññattiyeva nāma hoti.

Cittasamuṭṭhānike pana kāye calante tisamuṭṭhāniko calati na calatīti? Sopi tatheva calati. Taṃgatiko tadanuvattakova hoti. Yathā hi udake gacchante udake patitāni sukkhadaṇḍakatiṇapaṇṇādīnipi udakagatikāneva bhavanti, tasmiṃ gacchante gacchanti, tiṭṭhante tiṭṭhanti – evaṃsampadamidaṃ veditabbaṃ. Evamesā cittasamuṭṭhānesu rūpesu viññatti kāyakammadvāraṃ nāmāti veditabbā.

Yā pana tasmiṃ dvāre siddhā cetanā yāya pāṇaṃ hanati, adinnaṃ ādiyati, micchācāraṃ carati, pāṇātipātādīhi viramati, idaṃ kāyakammaṃ nāma. Evaṃ paravādimhi sati kāyo dvāraṃ, tamhi dvāre siddhā cetanā kāyakammaṃ ‘kusalaṃ vā akusalaṃ vā’ti ṭhapetabbaṃ. Paravādimhi pana asati ‘abyākataṃ vā’ti tikaṃ pūretvāva ṭhapetabbaṃ. Tattha yathā nagaradvāraṃ kataṭṭhāneyeva tiṭṭhati, aṅgulamattampi aparāparaṃ na saṅkamati, tena tena pana dvārena mahājano sañcarati, evameva dvāre dvāraṃ na sañcarati, kammaṃ pana tasmiṃ tasmiṃ dvāre uppajjanato carati. Tenāhu porāṇā –

Dvāre caranti kammāni, na dvārā dvāracārino;

Tasmā dvārehi kammāni, aññamaññaṃ vavatthitāti.


就像无常等等的法因为老和死，“老和死，比丘们，是无常的，是缘起的”等等（《相应部·因缘相应2.20》）所说的那样，因为由心生起的色法具有行作，它也被称为由心生起的。
因为它表露，所以被称为行作。它表露什么？一种身体的行为。站在眼识的范围内，举起手或脚，移动头或眉毛，这种手等等的形状可以被眼识认知。然而，行作不能被眼识认知，只能被意识认知。因为眼识只能看到以手的变化等等方式展现的色法对象。然而，行作只能通过意门心思考“我认为他正在做这个和那个”来认知。
例如，在森林中，人们在干旱季节，为了知道哪里有水，“以这个标记来认知这里有水”，将棕榈叶等等绑在树枝上；在卖酒的地方，挂起旗帜；大风吹动高大的树木，使它摇摆；在深水中，鱼游动时，水面会冒出气泡；大河经过的地方，草和树叶会被冲到岸边。在那里，看到棕榈叶、旗帜、树枝的摇摆、气泡、草和树叶，即使没有亲眼看到，也能通过意识认知“这里会有水，这里会有酒，这棵树是被风吹动的，深水中有鱼，大河冲刷了这么大的地方”。同样，行作也不能被眼识认知，只能被意识认知。因为眼识只能看到以手的变化等等方式展现的色法对象。然而，行作只能通过意门心思考“我认为他正在做这个和那个”来认知。
它不仅因为表露而被称为行作。即使可以被认知，也仍然被称为行作。它即使对于动物也是显而易见的。聚集在那里的狮子、豺狼、乌鸦、牛等等，看到棍棒或石头以攻击的姿势出现时，“他想打我们”，便会四处逃窜。然而，对于躲在墙后等等的人来说，有时是不可见的。即使在那一刻不可见，对于出现在面前的人来说，因为它的表露，所以被称为行作。
当由心生起的身体移动时，由其他方式生起的身体会移动吗？它也会移动。它跟随前者的移动。例如，水流过时，掉在水中的干树枝、石头、树叶等等也会随着水流移动，水流到哪里，它们就移动到哪里，水停止流动，它们也停止移动——这应该被理解为类似的情况。因此，在由心生起的色法中，行作应该被理解为身体行为的门。
在那个门中完成的意图，用来杀生、偷盗、邪淫，以及远离杀生等等，这被称为身体行为。因此，对于有对境的人来说，身体是门，在那个门中完成的意图是身体行为，“善的或不善的”。对于没有对境的人来说，应该补充“或无记的”。例如，城门固定在一个地方，即使一英寸也不会移动，但很多人通过那个门来来往往，同样，门不会在门中移动，但行为在那个门中生起并运作。因此，古人说：
行为在门中运作，门不在门中运作；
因此，行为以门为基础，相互依存。


Tattha kammenāpi dvāraṃ nāmaṃ labhati, dvārenāpi kammaṃ. Yathā hi viññāṇādīnaṃ uppajjanaṭṭhānāni viññāṇadvāraṃ phassadvāraṃ asaṃvaradvāraṃ saṃvaradvāranti nāmaṃ labhanti, evaṃ kāyakammassa uppajjanaṭṭhānaṃ kāyakammadvāranti nāmaṃ labhati. Vacīmanokammadvāresupi eseva nayo. Yathā pana tasmiṃ tasmiṃ rukkhe adhivatthā devatā simbalidevatā palāsadevatā pucimandadevatā phandanadevatāti tena tena rukkhena nāmaṃ labhati, evameva kāyadvārena kataṃ kammampi kāyakammanti dvārena nāmaṃ labhati. Vacīkammamanokammesupi eseva nayo. Tattha añño kāyo, aññaṃ kammaṃ, kāyena pana katattā taṃ kāyakammanti vuccati. Tenāhu aṭṭhakathācariyā –

Kāyena ce kataṃ kammaṃ, kāyakammanti vuccati;

Kāyo ca kāyakammañca, aññamaññaṃ vavatthitā.

Sūciyā ce kataṃ kammaṃ, sūcikammanti vuccati;

Sūci ca sūcikammañca, aññamaññaṃ vavatthitā.

Vāsiyā ce kataṃ kammaṃ, vāsikammanti vuccati;

Vāsi ca vāsikammañca, aññamaññaṃ vavatthitā.

Purisena ce kataṃ kammaṃ, purisakammanti vuccati;

Puriso ca purisakammañca, aññamaññaṃ vavatthitā.

Evamevaṃ.

Kāyena ce kataṃ kammaṃ, kāyakammanti vuccati;

Kāyo ca kāyakammañca, aññamaññaṃ vavatthitāti.

Evaṃ sante neva dvāravavatthānaṃ yujjati, na kammavavatthānaṃ. Kathaṃ? Kāyaviññattiyañhi ‘‘dvāre caranti kammānī’’ti vacanato vacīkammampi pavattati, tenassā kāyakammadvāranti vavatthānaṃ na yuttaṃ. Kāyakammañca vacīviññattiyampi pavattati, tenassa kāyakammanti vavatthānaṃ na yujjatī’ti. ‘No na yujjati. Kasmā? Yebhuyyavuttitāya ceva tabbahulavuttitāya ca. Kāyakammameva hi yebhuyyena kāyaviññattiyaṃ pavattati na itarāni, tasmā kāyakammassa yebhuyyena pavattito tassā kāyakammadvārabhāvo siddho. Brāhmaṇagāmaambavananāgavanādīnaṃ brāhmaṇagāmādibhāvo viyāti dvāravavatthānaṃ yujjati. Kāyakammaṃ pana kāyadvāramhiyeva bahulaṃ pavattati appaṃ vacīdvāre . Tasmā kāyadvāre bahulaṃ pavattito etassa kāyakammabhāvo siddho, vanacarakathullakumārikādigocarānaṃ vanacarakādibhāvo viyāti. Evaṃ kammavavatthānampi yujjatī’ti.

Kāyakammadvārakathā niṭṭhitā.

Vacīkammadvārakathā

Vacīkammadvārakathāyaṃ pana cetanāviratisaddavasena tividhā vācā nāma. Tattha ‘‘catūhi, bhikkhave, aṅgehi samannāgatā vācā subhāsitā hoti no dubbhāsitā, anavajjā ca ananuvajjā ca viññūna’’nti (saṃ. ni. 

在那里，行为也以门为名，门也以行为为名。例如，识等等的生起处所以识的门、触的门、不防护的门、防护的门为名，同样，身体行为的生起处所以身体行为的门为名。言语行为的门和意念行为的门也是如此。例如，栖息在不同树上的天神，以那棵树为名，例如娑罗树神、贝多罗树神、木棉树神、榕树神，同样，以身体的门完成的行为也以身体行为为名，以门为名。言语行为和意念行为也是如此。在那里，身体是另一个，行为是另一个，但因为由身体完成，所以被称为身体行为。因此，义释的作者们说：
由身体完成的行为，被称为身体行为；
身体和身体行为，相互依存。
由针完成的行为，被称为针的行为；
针和针的行为，相互依存。
由斧子完成的行为，被称为斧子的行为；
斧子和斧子的行为，相互依存。
由人完成的行为，被称为人的行为；
人和人的行为，相互依存。
等等。
由身体完成的行为，被称为身体行为；
身体和身体行为，相互依存。
这样，既不适合建立门的名称，也不适合建立行为的名称。为什么？因为在身体行作中，“行为在门中运作”的说法，言语行为也运作，因此，它不适合建立身体行为的门的名称。身体行为也在言语行作中运作，因此，它不适合建立身体行为的名称。“不，不适合。为什么？因为多数情况和最常见的情况。身体行为多数情况下在身体行作中运作，而不是其他的，因此，因为身体行为多数情况下运作，所以它被称为身体行为的门。就像婆罗门村、芒果林、大象林等等被称为婆罗门村等等，所以适合建立门的名称。然而，身体行为多数情况下在身体的门中运作，很少在言语的门中运作。因此，因为身体行为多数情况下在身体的门中运作，所以它被称为身体行为，就像住在森林里的苦行者、少女等等被称为住在森林里的人等等。因此，也适合建立行为的名称。”
身体行为的门的论述结束。
言语行为的门的论述
在言语行为的门的论述中，言语以意图、远离、声音三种方式存在。在那里，“比丘们，具有四种要素的言语是善语，不是恶语，智者不会因此而受到责备”（《相应部·相应2.20》）

1.213); ayaṃ cetanāvācā nāma. Yā ‘‘catūhi vacīduccaritehi ārati virati…pe… ayaṃ vuccati sammāvācā’’ti (vibha. 206), ayaṃ virativācā nāma. ‘‘Vācā girā byappatho udīraṇaṃ ghoso ghosakammaṃ vācā vacībhedo’’ti (dha. sa. 850), ayaṃ saddavācā nāma. Tāsu vacīkammadvāranti neva cetanāya nāmaṃ na viratiyā. Sahasaddā pana ekā viññatti atthi, idaṃ vacīkammadvāraṃ nāma. Yaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘katamaṃ taṃ rūpaṃ vacīviññatti? Yā kusalacittassa vā akusalacittassa vā abyākatacittassa vā vācā girā byappatho udīraṇaṃ ghoso ghosakammaṃ vācā vacībhedo, ayaṃ vuccati vācā. Yā tāya vācāya viññatti viññāpanā viññāpitattaṃ, idaṃ taṃ rūpaṃ vacīviññattī’’ti (dha. sa. 636).

‘Idaṃ vakkhāmi etaṃ vakkhāmī’ti hi vitakkayato vitakkavipphārasaddo nāma uppajjati. Ayaṃ na sotaviññeyyo manoviññeyyoti mahāaṭṭhakathāyaṃ āgato. Āgamaṭṭhakathāsu pana ‘vitakkavipphārasadda’nti vitakkavipphāravasena uppannaṃ vippalapantānaṃ suttappamattādīnaṃ saddaṃ; ‘sutvā’ti taṃ sutvā, yaṃ vitakkayato tassa so saddo uppanno; tassa vasena ‘evampi te mano, itthampi te mano’ti ādisatīti vatvā vatthūnipi kathitāni. Paṭṭhānepi ‘‘cittasamuṭṭhānaṃ saddāyatanaṃ sotaviññāṇassa ārammaṇapaccayena paccayo’’ti āgataṃ. Tasmā vinā viññattighaṭṭanāya uppajjamāno asotaviññeyyo vitakkavipphārasaddo nāma natthi. ‘Idaṃ vakkhāmi etaṃ vakkhāmī’ti uppajjamānaṃ pana cittaṃ pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātu vaṇṇo gandho raso ojāti aṭṭha rūpāni samuṭṭhāpeti. Tesaṃ abbhantare cittasamuṭṭhānā pathavīdhātu upādinnakaṃ ghaṭṭayamānāva uppajjati. Tena dhātusaṅghaṭṭanena saheva saddo uppajjatīti. Ayaṃ cittasamuṭṭhānasaddo nāma. Ayaṃ na viññatti. Tassā pana cittasamuṭṭhānāya pathavīdhātuyā upādinnakaghaṭṭanassa paccayabhūto eko ākāravikāro atthi, ayaṃ vacīviññatti nāma. Ito paraṃ sā aṭṭha rūpāni viya na cittasamuṭṭhānātiādi sabbaṃ heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ.

Idhāpi hi ‘tissa, datta, mittā’ti pakkosantassa saddaṃ sutvā viññattiṃ manodvārikacittena cintetvā ‘idañcidañca esa kāreti maññe’ti jānāti. Kāyaviññatti viya ca ayampi tiracchānagatānampi pākaṭā hoti. ‘Ehi, yāhī’ti hi saddaṃ sutvā tiracchānagatāpi ‘idaṃ nāmesa kāreti maññe’ti ñatvā āgacchanti ceva gacchanti ca. Tisamuṭṭhānikakāyaṃ cāleti na cāletīti, ayaṃ pana vāro idha na labbhati. Purimacittasamuṭṭhānāya upatthambhanakiccampi natthi. Yā pana tasmiṃ vacīdvāre siddhā cetanā, yāya musā katheti, pesuññaṃ katheti, pharusaṃ katheti, samphaṃ palapati, musāvādādīhi viramati, idaṃ vacīkammaṃ nāma. Ito paraṃ sabbaṃ kammavavatthānañca dvāravavatthānañca heṭṭhā vuttanayeneva veditabbanti.

Vacīkammadvārakathā niṭṭhitā.


这是意图的言语。正如所说：“由四种言语的恶行所生的厌恶、远离……这被称为善言”（《分类论》206），这就是远离的言语。“言语、声音、发声、声音的行为、言语的分裂”（《法集论》850），这就是声音的言语。在这些言语行为的门中，既不是由意图的名称，也不是由远离的名称。然而，确实存在一种声音的表现，这被称为言语行为的门。正如所说：“什么是言语的表现？对于善心、不善心、无记心，言语、声音、发声、声音的行为、言语的分裂，这被称为言语。由那样的言语所表现的、所表露的、已表露的，这就是言语的表现”（《法集论》636）。
“我说这个，我将说这个”，这样的思考时会生起思维的表现。这个表现不是耳识所能认知的，而是意识所能认知的，这是在大义释中提到的。在《阿含义释》中，则是“思维的表现”是由思维的扩散所生，属于那些流传的经典；“听到后”，听到的声音是由思维的扩散所生；因此，“因此，意识也如是”，这样的话题也被提到了。在《因缘论》中也提到：“由心生起的声音的感官是耳识的因缘条件”。因此，若没有表现的相互碰撞，生起的耳识的思维表现是不存在的。“我说这个，我将说这个”时，生起的心是地界、水界、火界、风界的颜色、香味、味道、营养，生起了八种色法。在这些法的聚合中，由心生起的地界所产生的，因相互碰撞而生起。因此，这个心的表现被称为心生起的声音。这不是表现。对此，心生起的地界所产生的相互碰撞的因缘中，有一种状态变化，这就是言语的表现。除此之外，所有的八种色法都应如前所述理解。
在这里，“当他被称为‘这是给你的，朋友’”时，听到这个声音后，通过意识思考“我认为他正在做这个和那个”，他便知道了。身体的表现也对动物显而易见。“来吧，走吧”，听到这个声音，动物们也会意识到“这就是他正在做的”，于是便来了又走了。在三种生起的身体中，移动与不移动，这个地方的讨论并不适用。前一个心生起的支持的功能也不存在。然后，在这个言语的门中完成的意图，进行虚假言论、恶口、粗口、恶行、说谎等，称之为言语的行为。除此之外，所有的行为的论述和门的论述都应如前所述理解。
言语行为的门的论述结束。


Manokammadvārakathā

Manokammadvārakathāyaṃ pana kāmāvacarādivasena catubbidho mano mano nāma. Tattha kāmāvacaro catupaññāsavidho hoti, rūpāvacaro pannarasavidho, arūpāvacaro dvādasavidho, lokuttaro aṭṭhavidhoti sabbopi ekūnanavutividho hoti. Tattha ayaṃ nāma mano manodvāraṃ na hotīti na vattabbo. Yathā hi ayaṃ nāma cetanā kammaṃ na hotīti na vattabbā, antamaso pañcaviññāṇasampayuttāpi hi cetanā mahāpakaraṇe kammantveva niddiṭṭhā, evameva ayaṃ nāma mano manodvāraṃ na hotīti na vattabbo.

Etthāha – kammaṃ nāmetaṃ kiṃ karotīti? Āyūhati, abhisaṅkharoti, piṇḍaṃ karoti, ceteti, kappeti, pakappetīti. Evaṃ sante pañcaviññāṇacetanā kiṃ āyūhati, abhisaṅkharoti, piṇḍaṃ karoti, ceteti, kappeti, pakappetīti?. Sahajātadhamme. Sāpi hi sahajāte sampayuttakkhandhe āyūhati abhisaṅkharoti piṇḍaṃ karoti ceteti kappeti pakappetīti. Kiṃ vā iminā vādena? Sabbasaṅgāhikavasena hetaṃ vuttaṃ. Idaṃ panettha sanniṭṭhānaṃ – tebhūmakakusalākusalo ekūnatiṃsavidho mano manokammadvāraṃ nāma. Yā pana tasmiṃ manodvāre siddhā cetanā yāya abhijjhābyāpādamicchādassanāni ceva anabhijjhāabyāpādasammādassanāni ca gaṇhāti, idaṃ manokammaṃ nāma. Ito paraṃ sabbaṃ kammavavatthānañca dvāravavatthānañca heṭṭhā vuttanayeneva veditabbanti. Imāni tīṇi kammadvārāni nāma.

Manokammadvārakathā niṭṭhitā.

Kammakathā

Idāni yāni tīṇi kammāni ṭhapetvā imāni kammadvārāni dassitāni, tāni ādiṃ katvā avasesassa dvārakathāya mātikāṭhapanassa vitthārakathā hoti. Tīṇi hi kammāni – kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammanti. Kiṃ panetaṃ kammaṃ nāmāti? Cetanā ceva, ekacce ca cetanāsampayuttakā dhammā. Tattha cetanāya kammabhāve imāni suttāni –

‘‘Cetanāhaṃ, bhikkhave, kammaṃ vadāmi, cetayitvā kammaṃ karoti kāyena vācāya manasā’’ (a. ni. 6.63; kathā. 539). ‘‘Kāye vā hi, ānanda, sati kāyasañcetanāhetu uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ, vācāya vā, ānanda, sati vacīsañcetanāhetu uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ; mane vā, ānanda, sati manosañcetanāhetu uppajjati ajjhattaṃ sukhadukkhaṃ’’ (saṃ. ni. 2.25; a. ni. 4.171). ‘‘Tividhā, bhikkhave, kāyasañcetanā akusalaṃ kāyakammaṃ dukkhudrayaṃ, dukkhavipākaṃ; catubbidhā, bhikkhave, vacīsañcetanā…pe… tividhā, bhikkhave, manosañcetanā akusalaṃ manokammaṃ dukkhudrayaṃ dukkhavipākaṃ tividhā , bhikkhave, kāyasañcetanā kusalaṃ kāyakammaṃ sukhudrayaṃ sukhavipākaṃ catubbidhā, bhikkhave, vacīsañcetanā…pe… tividhā, bhikkhave, manosañcetanā, kusalaṃ manokammaṃ sukhudrayaṃ sukhavipākaṃ’’ (kathā. 539; a. ni. 10.217 thokaṃ visadisaṃ). ‘‘Sacāyaṃ, ānanda, samiddhi moghapuriso pāṭaliputtassa paribbājakassa evaṃ puṭṭho evaṃ byākareyya – sañcetaniyaṃ, āvuso pāṭaliputta, kammaṃ katvā kāyena vācāya manasā, sukhavedanīyaṃ sukhaṃ so vedayati…pe… adukkhamasukhavedanīyaṃ adukkhamasukhaṃ so vedayatīti; evaṃ byākaramāno kho, ānanda, samiddhi moghapuriso pāṭaliputtassa paribbājakassa sammā byākaramāno byākareyyā’’ti (ma. ni. 

意念行为的门的论述
在意念行为的门的论述中，意念以欲界等等的方式分为四种。其中，欲界意有五十四种，色界意有十五种，无色界意有十二种，出世间意有八种，总共是八十九种。在这里，不能说这个意念不是意念的门。例如，不能说这个意图不是行为，即使是与五识相应的心，在《大论》中也被确定为行为，同样，不能说这个意念不是意念的门。
这里说：这个行为做了什么？它维持，它积累，它造作，它思考，它准备，它安排。既然如此，与五识相应的心如何维持，积累，造作，思考，准备，安排？在同时生起的法中。它在同时生起的蕴中维持，积累，造作，思考，准备，安排。这个说法是什么意思？这是为了概括所有的情况。这里的结论是：三界中的善和不善的八十九种意念是意念行为的门。在这个意念的门中完成的意图，它执取贪婪、嗔恨、邪见，以及不贪婪、不嗔恨、正见，这被称为意念行为。除此之外，所有关于行为和门的论述都应该如前所述理解。这是三种行为的门。
意念行为的门的论述结束。
行为的论述
现在，先不讨论三种行为，而讨论这些行为的门，以这些行为的门为基础，对其余的门的论述进行纲要性的阐述。三种行为是：身体行为，言语行为，意念行为。这个行为是什么？就是意图，以及一些与意图相应的心。关于意图是行为，有以下经典：
“比丘们，我说意图就是行为，有了意图，便以身、语、意造作行为”（《增支部·六集6.63；《义释》539》）。“阿难，在身体上，以身体的意念为因，生起内在的苦乐；阿难，在言语上，以言语的意念为因，生起内在的苦乐；阿难，在意念上，以意念的意念为因，生起内在的苦乐”（《相应部·相应2.25；《增支部·四集171》）。“比丘们，三种身体的意念是不善的身体行为，带来痛苦，有痛苦的果报；比丘们，四种言语的意念……比丘们，三种意念的意念是不善的意念行为，带来痛苦，有痛苦的果报；比丘们，三种身体的意念是善的身体行为，带来快乐，有快乐的果报；比丘们，四种言语的意念……比丘们，三种意念的意念是善的意念行为，带来快乐，有快乐的果报”（《义释》539；《增支部·十集217》略有不同）。“阿难，真正的沙门问到华氏城外的人：‘朋友，以身、语、意造作有感受的行为，他会感受到快乐……他会感受到不苦不乐’；阿难，真正的沙门这样回答华氏城外的人，是正确的回答”（《中部·大象迹喻经1.72》）。

3.300; kathā. 539).

Imāni tāva cetanāya kammabhāve suttāni. Cetanāsampayuttadhammānaṃ pana kammabhāvo kammacatukkena dīpito. Vuttañhetaṃ –

‘‘Cattārimāni , bhikkhave, kammāni mayā sayaṃ abhiññā sacchikatvā paveditāni. Katamāni cattāri? Atthi, bhikkhave, kammaṃ kaṇhaṃ kaṇhavipākaṃ, atthi, bhikkhave, kammaṃ sukkaṃ sukkavipākaṃ, atthi, bhikkhave, kammaṃ kaṇhasukkaṃ kaṇhasukkavipākaṃ, atthi, bhikkhave, kammaṃ akaṇhaṃ asukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ kammakkhayāya saṃvattati (a. ni. 4.232-233).… Katamañca, bhikkhave, kammaṃ akaṇhaṃ asukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ kammakkhayāya saṃvattati? Yadidaṃ satta bojjhaṅgā – satisambojjhaṅgo…pe… upekkhāsambojjhaṅgo, idaṃ vuccati, bhikkhave, kammaṃ akaṇhaṃ asukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ kammakkhayāya saṃvattati (a. ni. 4.238).… Katamañca, bhikkhave, kammaṃ akaṇhaṃ asukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ kammakkhayāya saṃvattati? Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo – seyyathidaṃ, sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi. Idaṃ vuccati, bhikkhave, kammaṃ akaṇhaṃ asukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ kammakkhayāya saṃvattatī’’ti (a. ni. 

这是关于意图的行为的经典。关于与意图相应的法的行为，通过四种行为的分类被阐明。如下所述：
“比丘们，我亲自通过智慧证悟并宣说了四种行为。哪四种呢？比丘们，有一种行为是黑的，带来黑的果报；有一种行为是白的，带来白的果报；有一种行为是黑白混合的，带来黑白混合的果报；有一种行为是不黑不白，带来不黑不白的果报，这种行为导向行为的消灭”（《增支部·四集232-233》）。“比丘们，什么是不黑不白，带来不黑不白的果报，导向行为的消灭？那就是七种觉支——念觉支……等……舍觉支，这被称为不黑不白，带来不黑不白的果报，导向行为的消灭”（《增支部·四集238》）。“比丘们，什么是不黑不白，带来不黑不白的果报，导向行为的消灭？这就是圣者的八正道——即正见……等……正定。这被称为不黑不白，带来不黑不白的果报，导向行为的消灭”（《增支部·四集239》）。

4.237).

Evaṃ ime bojjhaṅgamaggaṅgappabhedato pannarasa dhammā kammacatukkena dīpitā. Abhijjhā, byāpādo, micchādiṭṭhi, anabhijjhā, abyāpādo, sammādiṭṭhīti imehi pana chahi saddhiṃ ekavīsati cetanāsampayuttakā dhammā veditabbā.

Tattha lokuttaramaggo bhajāpiyamāno kāyakammādīni tīṇi kammāni bhajati. Yañhi kāyena dussīlyaṃ ajjhācarati, tamhā saṃvaro kāyikoti veditabbo. Yaṃ vācāya dussīlyaṃ ajjhācarati, tamhā saṃvaro vācasikoti veditabbo. Iti sammākammanto kāyakammaṃ, sammāvācā vacīkammaṃ. Etasmiṃ dvaye gahite sammāājīvo tappakkhikattā gahitova hoti. Yaṃ pana manena dussīlyaṃ ajjhācarati, tamhā saṃvaro mānasikoti veditabbo. So diṭṭhisaṅkappavāyāmasatisamādhivasena pañcavidho hoti. Ayaṃ pañcavidhopi manokammaṃ nāma. Evaṃ lokuttaramaggo bhajāpiyamāno tīṇi kammāni bhajati.

Imasmiṃ ṭhāne dvārasaṃsandanaṃ nāma hoti. Kāyavacīdvāresu hi copanaṃ patvā kammapathaṃ appattampi atthi, manodvāre ca samudācāraṃ patvā kammapathaṃ appattampi atthi; taṃ gahetvā taṃtaṃdvārapakkhikameva akaṃsu.

Tatrāyaṃ nayo – yo ‘migavaṃ gamissāmī’ti dhanuṃ sajjeti, jiyaṃ vaṭṭeti, sattiṃ niseti, bhattaṃ bhuñjati, vatthaṃ paridahati, ettāvatā kāyadvāre copanaṃ pattaṃ hoti. So araññe divasaṃ caritvā antamaso sasabiḷāramattampi na labhati, idaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ nāma hoti na hotīti? Na hoti. Kasmā? Kammapathaṃ appattatāya. Kevalaṃ pana kāyaduccaritaṃ nāma hotīti veditabbaṃ. Macchaggahaṇādī supayogesupi eseva nayo.

Vacīdvārepi ‘migavaṃ gamissāmi’ ‘vegena dhanuādīni sajjethā’ti āṇāpetvā purimanayeneva araññe kiñci alabhantassa kiñcāpi vacīdvāre copanaṃ pattaṃ, kammapathaṃ appattatāya pana kāyakammaṃ na hoti. Kevalaṃ vacīduccaritaṃ nāma hotīti veditabbaṃ.

Manodvāre pana vadhakacetanāya uppannamattāya eva kammapathabhedova hoti. So ca kho byāpādavasena na pāṇātipātavasena. Akusalañhi kāyakammaṃ kāyavacīdvāresu samuṭṭhāti, na manodvāre; tathā akusalaṃ vacīkammaṃ. Akusalaṃ manokammaṃ pana tīsupi dvāresu samuṭṭhāti; tathā kusalāni kāyavacīmanokammāni.

Kathaṃ ? Sahatthā hi pāṇaṃ hanantassa adinnaṃ ādiyantassa micchācāraṃ carantassa kammaṃ kāyakammameva hoti. Dvārampi kāyadvārameva hoti. Evaṃ tāva akusalaṃ kāyakammaṃ kāyadvāre samuṭṭhāti. Tehi pana cittehi sahajātā abhijjhābyāpādamicchādiṭṭhiyo cetanāpakkhikā vā bhavanti, abbohārikā vā. ‘Gaccha itthannāmaṃ jīvitā voropehi, itthannāmaṃ bhaṇḍaṃ avaharā’ti āṇāpentassa pana kammaṃ kāyakammaṃ hoti, dvāraṃ pana vacīdvāraṃ. Evaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ vacīdvāre samuṭṭhāti. Tehi pana cittehi sahajātā abhijjhābyāpādamicchādiṭṭhiyo cetanāpakkhikā vā bhavanti abbohārikā vā. Ettakā ācariyānaṃ samānatthakathā nāma.

Vitaṇḍavādī panāha – ‘akusalaṃ kāyakammaṃ manodvārepi samuṭṭhātī’ti. So ‘tayo saṅgahe āruḷhaṃ suttaṃ āharāhī’ti vutto idaṃ kulumbasuttaṃ nāma āhari –

‘‘Puna caparaṃ , bhikkhave, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā iddhimā cetovasippatto aññissā kucchigataṃ gabbhaṃ pāpakena manasā anupekkhako hoti – ‘aho vatāyaṃ kucchigato gabbho na sotthinā abhinikkhameyyā’ti. Evaṃ, bhikkhave, kulumbassa upaghāto hotī’’ti.


因此，这些觉支的八种法通过四种行为的分类被阐明。贪欲、嗔恨、邪见、不贪欲、不嗔恨、正见，这六种法与这二十种意图相关。
在这里，出世间的道路所依赖的，身体行为等三种行为被依赖。因为，若以身体行为犯下恶行，则应当理解为身体的约束。若以言语行为犯下恶行，则应当理解为言语的约束。因此，正当的行为是身体行为，正当的言语是言语行为。在这两者被把握的情况下，正当的生活就被把握了。若以意念犯下恶行，则应当理解为意念的约束。这个意念则是通过见、思维、精进、念、定而生起的，分为五种。这五种也被称为意念行为。因此，出世间的道路所依赖的三种行为也被依赖。
在这个地方，称之为门的连接。因为在身体和言语的门中，即使达到行为的路径也有不足，在意念的门中，即使达到行为的路径也有不足；他们拿着这些，做了各自的门。
这里有这样的比喻：谁拉弓准备射猎，弦紧绷，箭矢准备，食物已食，衣物已穿，这样的情况下，身体的门达到了。这样的人在森林中白天行走，至少连一只野兔都得不到，这被称为不善的身体行为吗？不是。为什么？因为行为的路径不足。仅仅是身体的恶行应当被理解为如此。关于捕捉鱼等的良好用法也是如此。
在言语的门中，如果说“我将去猎物”，并命令准备弓箭等，按照前面的方式，即使在森林中什么都得不到，言语的门虽达到了，但由于行为的路径不足，身体的行为并不存在。仅仅是言语的恶行应当被理解为如此。
在意念的门中，因杀意的生起而产生的行为路径的差异。这个意念并不是因嗔恨而产生的，而是因贪欲而产生的。不善的身体行为在身体和言语的门中生起，而不在意念的门中；同样，不善的言语行为也是如此。不善的意念行为则在三种门中生起；同样，善的身体、言语和意念行为也如此。
如何呢？因为杀生、偷盗、邪行的行为在身体行为中生起。门也是身体的门。因此，不善的身体行为在身体的门中生起。但与这些心相应的贪欲、嗔恨、邪见的意图是与意图相应的，可能是因缘的，也可能是因果的。“去吧，抓住那个女人的生命，去拿那个女人的财物”，当这样命令时，这个行为是身体行为，而门则是言语的门。因此，不善的身体行为在言语的门中生起。与这些心相应的贪欲、嗔恨、邪见的意图是与意图相应的，可能是因缘的，也可能是因果的。这是关于教义的一种共同讨论。
而反对者则说：“不善的身体行为也在意念的门中生起。”他引用了三种集合的经典，讲述了这个“水牛经典”：
“比丘们，再者，有一位修行者或婆罗门，具备神通，心意专注，心中对他人肚子里的胎儿不以恶意观察，心想：‘这肚子里的胎儿不会安然无恙地生出来。’这样，比丘们，水牛就会遭受伤害。”


Idaṃ suttaṃ āharitvā āha – ‘evaṃ cintitamatteyeva manasā kucchigato gabbho pheṇapiṇḍo viya vilīyati. Ettha kuto kāyaṅgacopanaṃ vā vācaṅgacopanaṃ vā? Manodvārasmiṃyeva pana idaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ samuṭṭhātī’ti.

Tamenaṃ ‘tava suttassa atthaṃ tulayissāmā’ti vatvā evaṃ tulayiṃsu – ‘tvaṃ iddhiyā parūpaghātaṃ vadesi. Iddhi nāma cesā – adhiṭṭhāniddhi, vikubbaniddhi, manomayiddhi, ñāṇavipphāriddhi, samādhivipphāriddhi, ariyiddhi, kammavipākajiddhi, puññavato iddhi, vijjāmayiddhi , tattha tattha sammāpayogapaccayā ijjhanaṭṭhena iddhīti dasavidhā (paṭi. ma. 

引用这段经文后，他说：“仅仅因为这样想，肚子里的胎儿就像泡沫一样消失了。这里哪里有身体行为或言语行为？不善的身体行为就在意念的门中生起。”
他们对他说：“我们将会分析你的经文的含义。”然后他们这样分析：“你说的是以神通伤害他人。神通有十种：决心神通、变化神通、意生神通、智慧神通、禅定神通、圣者神通、业果神通、功德神通、咒术神通，因为在不同的地方正确地运用而成就，所以被称为神通（《增支部·大义释》）。”


3.10). Tattha kataraṃ iddhiṃ vadesī’ti? ‘Bhāvanāmaya’nti. ‘Kiṃ pana bhāvanāmayiddhiyā parūpaghātakammaṃ hotī’ti? ‘Āma, ekacce ācariyā ekavāraṃ hotī’ti; vadanti yathā hi paraṃ paharitukāmena udakabharite ghaṭe khitte ghaṭopi bhijjati, udakampi nassati, evameva bhāvanāmayiddhiyā ekavāraṃ parūpaghātakammaṃ hoti. Tato paṭṭhāya pana sā nassatīti. Atha naṃ ‘bhāvanāmayiddhiyā neva ekavāraṃ na dve vāre parūpaghātakammaṃ hotī’ti vatvā taṃ saññattiṃ āgacchantaṃ pucchiṃsu – ‘bhāvanāmayiddhi kiṃ kusalā, akusalā, abyākatā? Sukhāya vedanāya sampayuttā, dukkhāya vedanāya sampayuttā, adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā? Savitakkasavicārā, avitakkavicāramattā, avitakkaavicārā? Kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā’ti?

Imaṃ pana pañhaṃ yo jānāti so evaṃ vakkhati – ‘bhāvanāmayiddhi kusalā vā hoti, abyākatā vā; adukkhamasukhavedanīyā eva, avitakkaavicārā eva, rūpāvacarā evā’ti. So vattabbo – ‘pāṇātipātacetanā kusalādīsu kataraṃ koṭṭhāsaṃ bhajatī’ti? Jānanto vakkhati – ‘pāṇātipātacetanā akusalā eva, dukkhavedanīyā eva, savitakkasavicārā eva kāmāvacarā evā’ti. ‘Evaṃ sante tava pañho neva kusalattikena sameti, na vedanāttikena , na vitakkattikena, na bhūmantarenā’ti.

‘Kiṃ pana evaṃ mahantaṃ suttaṃ niratthaka’nti? ‘No niratthakaṃ; tvaṃ panassa atthaṃ na jānāsi. ‘‘Iddhimā cetovasippatto’’ti ettha hi neva bhāvanāmayiddhi adhippetā, āthabbaṇiddhi pana adhippetā. Sā hi ettha labbhamānā labbhati. Sā pana kāyavacīdvārāni muñcitvā kātuṃ na sakkā. Āthabbaṇiddhikā hi sattāhaṃ aloṇakaṃ bhuñjitvā dabbe attharitvā pathaviyaṃ sayamānā tapaṃ caritvā sattame divase susānabhūmiṃ sajjetvā sattame pade ṭhatvā hatthaṃ vaṭṭetvā vaṭṭetvā mukhena vijjaṃ parijappanti. Atha nesaṃ kammaṃ samijjhati. Evaṃ ayampi iddhi kāyavacīdvārāni muñcitvā kātuṃ na sakkāti. ‘Na kāyakammaṃ manodvāre samuṭṭhātī’ti niṭṭhamettha gantabbaṃ.

Hatthamuddāya pana musāvādādīni kathentassa kammaṃ vacīkammaṃ, dvāraṃ pana kāyadvāraṃ hoti . Evaṃ akusalaṃ vacīkammampi kāyadvāre samuṭṭhāti. Tehi pana cittehi sahajātā abhijjhābyāpādamicchādiṭṭhiyo cetanāpakkhikā vā bhavanti, abbohārikā vā. Vacībhedaṃ pana katvā musāvādādīni kathentassa kammampi vacīkammaṃ dvārampi vacīdvārameva. Evaṃ akusalaṃ vacīkammaṃ vacīdvāre samuṭṭhāti. Tehi pana cittehi sahajātā abhijjhābyāpādamicchādiṭṭhiyo cetanāpakkhikā vā bhavanti abbohārikā vā. Ettakā ācariyānaṃ samānatthakathā nāma.

Vitaṇḍavādī panāha – ‘akusalaṃ vacīkammaṃ manodvārepi samuṭṭhātī’ti. So ‘tayo saṅgahe āruḷhaṃ suttaṃ āharāhī’ti vutto idaṃ uposathakkhandhakato suttaṃ āhari –

‘‘Yo pana bhikkhu yāvatatiyaṃ anussāviyamāne saramāno santiṃ āpattiṃ nāvikareyya sampajānamusāvādassa hotī’’ti (mahāva. 134).

Idaṃ suttaṃ āharitvā āha – ‘evaṃ āpattiṃ anāvikaronto tuṇhībhūtova aññaṃ āpattiṃ āpajjati, ettha kuto kāyaṅgacopanaṃ vā vācaṅgacopanaṃ vā? Manodvārasmiṃyeva pana idaṃ akusalaṃ vacīkammaṃ samuṭṭhātī’ti.


“你说的是哪种神通？”“修习所得的神通。”“以修习所得的神通可以做出伤害他人的行为吗？”“是的，一些学者认为一次可以。”他们说，就像有人为了伤害他人，将装满水的罐子扔出去，罐子破了，水也流失了，同样，以修习所得的神通，一次可以做出伤害他人的行为。从那以后，这种神通就消失了。然后，他们说：“即使以修习所得的神通，一次或两次都不能做出伤害他人的行为。”然后他们问他，以了解他的想法：“修习所得的神通是善的、不善的，还是无记的？与乐受相应、与苦受相应，还是与不苦不乐受相应？有寻有伺、无寻唯伺，还是无寻无伺？是欲界的、色界的，还是无色界的？”
知道这个问题的人会这样回答：“修习所得的神通是善的或无记的；只有不苦不乐受，只有无寻无伺，只有色界的。”他会问：“杀生的意图属于善等哪一部分？”知道的人会说：“杀生的意图是不善的，只有苦受，只有有寻有伺，只有欲界的。”“既然如此，你的问题既不符合善的范畴，也不符合受的范畴，也不符合寻伺的范畴，也不符合界的范畴。”
“难道这么重要的经典是无意义的吗？”“不是无意义的；只是你不理解它的含义。“‘有神通，心意专注’，这里指的不是修习所得的神通，而是咒术神通。这种神通在这里可以获得。但这种神通不能离开身体和言语的门而运作。拥有咒术神通的人七天不吃盐，赤身裸体，睡在地上，进行苦行，在第七天，准备好墓地，站在第七步，转动手臂，用嘴念诵咒语。然后，他们的行为就成功了。因此，这种神通也不能离开身体和言语的门而运作。”“身体行为不会在意念的门中生起”，这个结论应该被理解。
然而，举起手说谎等，行为是言语行为，但门是身体的门。因此，不善的言语行为也在身体的门中生起。与这些心相应的贪欲、嗔恨、邪见的意图是与意图相应的，可能是因缘的，也可能是因果的。然而，发出声音说谎等，行为是言语行为，门也是言语的门。因此，不善的言语行为在言语的门中生起。与这些心相应的贪欲、嗔恨、邪见的意图是与意图相应的，可能是因缘的，也可能是因果的。这是关于教义的一种共同讨论。
而反对者则说：“不善的言语行为也在意念的门中生起。”他引用了三种集合的经典，讲述了这段来自《布萨犍度》的经典：
“如果一位比丘在第三次被提醒后，仍然不忏悔罪行，他就会犯下故意的谎言”（《大品134》）。
引用这段**后，他说：“这样不忏悔罪行，保持沉默，就会犯下另一种罪行，这里哪里有身体行为或言语行为？不善的言语行为就在意念的门中生起。”


So vattabbo – ‘kiṃ panetaṃ suttaṃ neyyatthaṃ udāhu nītattha’nti? ‘Nītatthameva mayhaṃ sutta’nti. So ‘mā evaṃ avaca, tulayissāmassa attha’nti vatvā evaṃ pucchitabbo – ‘sampajānamusāvāde kiṃ hotī’ti? Jānanto ‘sampajānamusāvāde dukkaṭaṃ hotī’ti vakkhati. Tato vattabbo ‘vinayassa dve mūlāni – kāyo ca vācā ca; sammāsambuddhena hi sabbāpattiyo imesuyeva dvīsu dvāresu paññattā, manodvāre āpattipaññapanaṃ nāma natthi. Tvaṃ ativiya vinaye pakataññū, yo satthārā apaññatte ṭhāne āpattiṃ paññapesi, sammāsambuddhaṃ abbhācikkhasi, jinacakkaṃ paharasī’tiādivacanehi niggaṇhitvā uttari pañhaṃ pucchitabbo – ‘sampajānamusāvādo kiriyato samuṭṭhāti udāhu akiriyato’ti? Jānanto ‘kiriyato’ti vakkhati. Tato vattabbo – ‘anāvikaronto kataraṃ kiriyaṃ karotī’ti? Addhā hi kiriyaṃ apassanto vighātaṃ āpajjissati. Tato imassa suttassa atthena saññāpetabbo. Ayañhettha attho – yvāyaṃ ‘sampajānamusāvādo hotī’ti vutto, so āpattito kiṃ hoti? ‘Katarāpatti hotī’ti attho. ‘Dukkaṭāpatti hoti’. Sā ca kho na musāvādalakkhaṇena, bhagavato pana vacanena vacīdvāre akiriyasamuṭṭhānā āpatti hotīti veditabbā. Vuttampi cetaṃ –

‘‘Anālapanto manujena kenaci,

Vācāgiraṃ no ca pare bhaṇeyya;

Āpajjeyya vācasikaṃ na kāyikaṃ,

Pañhā mesā kusalehi cintitā’’ti. (paṭi. 479);

Evaṃ akusalaṃ vacīkammaṃ na manodvāre samuṭṭhātīti niṭṭhamettha gantabbaṃ.

Yadā pana abhijjhāsahagatena cetasā kāyaṅgaṃ copento hatthaggāhādīni karoti, byāpādasahagatena cetasā daṇḍaparāmāsādīni, micchādiṭṭhisahagatena cetasā ‘khandasivādayo seṭṭhā’ti tesaṃ abhivādanaañjalikammabhūtapīṭhakaparibhaṇḍādīni karoti, tadā kammaṃ manokammaṃ hoti, dvāraṃ pana kāyadvāraṃ. Evaṃ akusalaṃ manokammaṃ kāyadvāre samuṭṭhāti. Cetanā panettha abbohārikā.

Yadā pana abhijjhāsahagatena cetasā vācaṅgaṃ copento ‘aho vata yaṃ parassa, taṃ mamassā’ti paravittūpakaraṇaṃ abhijjhāyati, byāpādasahagatena cetasā ‘ime sattā haññantu vā, bajjhantu vā, ucchijjantu vā, mā vā ahesu’nti vadati, micchādiṭṭhisahagatena cetasā ‘natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭha’ntiādīni vadati, tadā kammaṃ manokammaṃ hoti, dvāraṃ pana vacīdvāraṃ. Evaṃ akusalaṃ manokammaṃ vacīdvāre samuṭṭhāti. Cetanā panettha abbohārikā.

Yadā pana kāyaṅgavācaṅgāni acopetvā raho nisinno abhijjhābyāpādamicchādiṭṭhisahagatāni cittāni uppādeti, tadā kammaṃ manokammaṃ, dvārampi manodvārameva. Evaṃ akusalaṃ manokammaṃ manodvāre samuṭṭhāti. Imasmiṃ pana ṭhāne cetanāpi cetanāsampayuttakā dhammāpi manodvāreyeva samuṭṭhahanti. Evaṃ akusalaṃ manokammaṃ tīsupi dvāresu samuṭṭhātīti veditabbaṃ.

Yaṃ pana vuttaṃ ‘tathā kusalāni kāyavacīmanokammānī’ti, tatrāyaṃ nayo – yadā hi kenaci kāraṇena vattuṃ asakkonto ‘pāṇātipātā adinnādānā kāmesumicchācārā paṭiviramāmī’ti imāni sikkhāpadāni hatthamuddāya gaṇhāti, tadā kammaṃ kāyakammaṃ dvārampi kāyadvārameva. Evaṃ kusalaṃ kāyakammaṃ kāyadvāre samuṭṭhāti. Tehi cittehi sahagatā anabhijjhādayo cetanāpakkhikā vā honti, abbohārikā vā.


应该问他：“这段经文是直接的含义还是引申的含义？”“我的经文是引申的含义。”“不要这样说，我们将分析它的含义。”然后应该这样问他：“故意的谎言会发生什么？”知道的人会说：“故意的谎言会导致过失。”然后应该告诉他：“戒律有两个基础——身体和言语；一切过失都是由佛陀在这两个门中制定的，意念的门中没有制定过失。你对戒律太了解了，你在佛陀没有制定过失的地方制定过失，你误解了佛陀，你损害了佛法。”等等，用这些话反驳他，然后问他另一个问题：“故意的谎言是由行为产生的，还是由不行为产生的？”知道的人会说：“由行为产生的。”然后应该告诉他：“不忏悔是做出哪种行为？”如果他看不到一半的行为，他就会犯错。然后应该用这段经文的含义来教导他。这里的含义是：所说的“故意的谎言”，指的是什么过失？意思是“是哪种过失？”“是过失。”这种过失不是因为谎言的特征，而是因为佛陀的话语，是在言语的门中由不行为产生的过失，应该这样理解。也有人说过：
“不被任何人责备，
不说别人的坏话；
会犯言语的过失，而不是身体的过失，
这个问题是善人思考的。”（《增支部·义释》479）
因此，不善的言语行为不会在意念的门中产生，应该这样理解。
当他以贪婪的心，活动身体，做出抓取等动作时，以嗔恨的心，做出殴打等动作时，以邪见的心，认为“五蕴等是最好的”，对它们进行礼拜、顶礼等动作时，行为是意念行为，但门是身体的门。因此，不善的意念行为在身体的门中产生。这里的意图是因果的。
当他以贪婪的心，活动言语，说“别人的东西，应该是我的”而贪图别人的财物时，以嗔恨的心，说“这些众生应该被杀死、被捆绑、被消灭，或者不应该存在”时，以邪见的心，说“没有布施，没有祭祀”等等时，行为是意念行为，但门是言语的门。因此，不善的意念行为在言语的门中产生。这里的意图是因果的。
当他既不活动身体，也不活动言语，独自坐着，生起贪婪、嗔恨、邪见相应的心时，行为是意念行为，门也是意念的门。因此，不善的意念行为在意念的门中产生。在这个地方，意图和与意图相应的法都只在意念的门中产生。因此，不善的意念行为在三个门中产生，应该这样理解。
所说的“同样，善的身体、言语和意念行为也如此”，这里的含义是：当他因为某种原因无法说话，举起手表示“我远离杀生、偷盗、邪淫”，接受这些学处时，行为是身体行为，门也是身体的门。因此，善的身体行为在身体的门中产生。与这些心相应的，是不贪婪等，是与意图相应的，可能是因缘的，也可能是因果的。


Yadā pana tāneva sikkhāpadāni vacībhedaṃ katvā gaṇhāti, tadā kammaṃ kāyakammaṃ, dvāraṃ pana vacīdvāraṃ hoti. Evaṃ kusalaṃ kāyakammaṃ vacīdvāre samuṭṭhāti. Tehi cittehi sahagatā anabhijjhādayo cetanāpakkhikā vā honti, abbohārikā vā.

Yadā pana tesu sikkhāpadesu diyyamānesu kāyaṅgavācaṅgāni acopetvā manasāva ‘pāṇātipātā adinnādānā kāmesumicchācārā paṭiviramāmī’ti gaṇhāti, tadā kammaṃ kāyakammaṃ, dvāraṃ pana manodvāraṃ hoti. Evaṃ kusalaṃ kāyakammaṃ manodvāre samuṭṭhāti. Tehi cittehi sahagatā anabhijjhādayo cetanāpakkhikā vā honti, abbohārikā vā.

‘Musāvādā veramaṇī’ādīni pana cattāri sikkhāpadāni vuttanayeneva kāyādīhi gaṇhantassa kusalaṃ vacīkammaṃ tīsu dvāresu samuṭṭhātīti veditabbaṃ. Idhāpi anabhijjhādayo cetanāpakkhikā vā honti, abbohārikā vā.

Anabhijjhādisahagatehi pana cittehi kāyaṅgaṃ copetvā cetiyaṅgaṇasammajjanagandhamālādipūjanacetiyavandanādīni karontassa kammaṃ manokammaṃ hoti, dvāraṃ pana kāyadvāraṃ. Evaṃ kusalaṃ manokammaṃ kāyadvāre samuṭṭhāti. Cetanā panettha abbohārikā. Anabhijjhāsahagatena cittena vācaṅgaṃ copetvā ‘aho vata yaṃ parassa vittūpakaraṇaṃ na taṃ mamassā’ti anabhijjhāyato abyāpādasahagatena cittena ‘sabbe sattā averā abyābajjhā anīghā sukhī attānaṃ pariharantū’ti vadantassa sammādiṭṭhisahagatena cittena ‘atthi dinna’ntiādīni udāharantassa kammaṃ manokammaṃ hoti, dvāraṃ pana vacīdvāraṃ. Evaṃ kusalaṃ manokammaṃ vacīdvāre samuṭṭhāti. Cetanā panettha abbohārikā. Kāyaṅgavācaṅgāni pana acopetvā raho nisinnassa manasāva anabhijjhādisahagatāni cittāni uppādentassa kammaṃ manokammaṃ, dvārampi manodvārameva. Evaṃ kusalaṃ manokammaṃ manodvāre samuṭṭhāti. Imasmiṃ pana ṭhāne cetanāpi cetanāsampayuttakā dhammāpi manodvāreyeva samuṭṭhahanti.

Tattha āṇattisamuṭṭhitesu pāṇātipātaadinnādānesu kammampi kāyakammaṃ dvārampi kammavaseneva kāyadvāranti vadanto kammaṃ rakkhati, dvāraṃ bhindati nāma. Hatthamuddāya samuṭṭhitesu musāvādādīsu dvārampi kāyadvāraṃ, kammampi dvāravaseneva kāyakammanti vadanto dvāraṃ rakkhati kammaṃ bhindati nāma. Tasmā ‘kammaṃ rakkhāmī’ti dvāraṃ na bhinditabbaṃ, ‘dvāraṃ rakkhāmī’ti kammaṃ na bhinditabbaṃ. Yathāvutteneva pana nayena kammañca dvārañca veditabbaṃ. Evaṃ kathento hi neva kammaṃ na dvāraṃ bhindatīti.

Kammakathā niṭṭhitā.

Idāni ‘pañca viññāṇāni pañcaviññāṇadvārānī’tiādīsu cakkhuviññāṇaṃ sotaviññāṇaṃ ghānaviññāṇaṃ jivhāviññāṇaṃ kāyaviññāṇanti imāni pañca viññāṇāni nāma. Cakkhuviññāṇadvāraṃ sota… ghāna… jivhā… kāyaviññāṇadvāranti imāni pañca viññāṇadvārāni nāma. Imesaṃ pañcannaṃ dvārānaṃ vasena uppannā cetanā neva kāyakammaṃ hoti, na vacīkammaṃ, manokammameva hotīti veditabbā. Cakkhusamphasso sota… ghāna… jivhā… kāya… manosamphassoti ime pana cha samphassā nāma. Cakkhusamphassadvāraṃ sota… ghāna… jivhā… kāya… manosamphassadvāranti imāni cha samphassadvārāni nāma.


当他以这些戒律进行言语划分时，行为是身体行为，而门则是言语的门。因此，善的身体行为在言语的门中生起。与这些心相应的，不贪婪等的意图可能是因果的，也可能是因缘的。
当他在这些戒律被传授时，身体和言语都不活动，心中想着“我将远离杀生、偷盗、邪淫”，此时行为是身体行为，而门则是意念的门。因此，善的身体行为在意念的门中生起。与这些心相应的，不贪婪等的意图可能是因果的，也可能是因缘的。
“故意的谎言”等四个戒律，按照所说的方式，身体等行为的善在这三扇门中生起，应该这样理解。在这里，不贪婪等的意图可能是因果的，也可能是因缘的。
当他以不贪婪等的心，活动身体，进行对圣地、花环、香花等的供养时，行为是意念行为，而门则是身体的门。因此，善的意念行为在身体的门中生起。这里的意图是因缘的。当他以不贪婪的心，活动言语，想着“多么好啊，别人的财富不是我的”，不贪婪的心相应地说“愿所有众生无敌、无害、幸福”，以正见的心说“有布施”等等时，行为是意念行为，而门则是言语的门。因此，善的意念行为在言语的门中生起。这里的意图是因缘的。当他既不活动身体，也不活动言语，独自坐着，生起不贪婪等的心时，行为是意念行为，而门也是意念的门。因此，善的意念行为在意念的门中生起。在这个地方，意图和与意图相应的法都只在意念的门中生起。
在这里，当涉及到杀生、偷盗等行为时，行为也是身体行为，门也是身体的门，因此称为身体行为。在举手的情况下，涉及到谎言等行为，门也是身体的门，行为也是身体的行为，因此称为身体行为。因此，“我将保护行为”，门不应被破坏；“我将保护门”，行为不应被破坏。按照上述方式，行为和门都应被理解。这样说的话，既不破坏行为，也不破坏门。
行为的讨论结束。
现在谈到“五个意识、五个意识门”等等，眼意识、耳意识、鼻意识、舌意识、身体意识，这五个意识的名称。眼意识门、耳意识门、鼻意识门、舌意识门、身体意识门，这五个意识门的名称。根据这五个门产生的意图既不是身体行为，也不是言语行为，而是意念行为。眼的接触、耳的接触、鼻的接触、舌的接触、身体的接触、意的接触，这六种接触的名称。眼接触门、耳接触门、鼻接触门、舌接触门、身体接触门、意接触门，这六种接触门的名称。


Cakkhuasaṃvaro sota… ghāna… jivhā… pasādakāya… copanakāyaasaṃvaro vācāasaṃvaro manoasaṃvaroti – ime aṭṭha asaṃvarā nāma. Te atthato ‘dussīlyaṃ muṭṭhassaccaṃ aññāṇaṃ akkhanti kosajja’nti ime pañca dhammā honti. Tesu ekadhammopi pañcadvāre voṭṭhabbanapariyosānesu cittesu nuppajjati, javanakkhaṇeyeva uppajjati. Javane uppannopi pañcadvāre asaṃvaroti vuccati.

Cakkhuviññāṇasahajāto hi phasso cakkhusamphasso nāma, cetanā manokammaṃ nāma, taṃ cittaṃ manokammadvāraṃ nāma. Ettha pañcavidho asaṃvaro natthi . Sampaṭicchanasahajāto phasso manosamphasso nāma, cetanā manokammaṃ nāma, taṃ cittaṃ manokammadvāraṃ nāma. Etthāpi asaṃvaro natthi. Santīraṇavoṭṭhabbanesupi eseva nayo. Javanasahajāto pana phasso manosamphasso nāma, cetanā manokammaṃ nāma, taṃ cittaṃ manokammadvāraṃ nāma. Ettha asaṃvaro cakkhuasaṃvaro nāma hoti. Sotaghānajivhāpasādakāyadvāresupi eseva nayo. Yadā pana rūpādīsu aññatarārammaṇaṃ manodvārikajavanaṃ vinā vacīdvārena suddhaṃ kāyadvārasaṅkhātaṃ copanaṃ pāpayamānaṃ uppajjati, tadā tena cittena sahajāto phasso manosamphasso nāma, cetanā kāyakammaṃ nāma, taṃ pana cittaṃ abbohārikaṃ, copanassa uppannattā manodvāranti saṅkhyaṃ na gacchati. Ettha asaṃvaro copanakāyaasaṃvaro nāma. Yadā tādisaṃyeva javanaṃ vinā kāyadvārena suddhaṃ vacīdvārasaṅkhātaṃ copanaṃ pāpayamānaṃ uppajjati, tadā tena cittena sahajāto phasso manosamphasso nāma, cetanā vacīkammaṃ nāma, taṃ pana cittaṃ abbohārikaṃ, copanassa uppannattā manodvāranti saṅkhyaṃ na gacchati. Ettha asaṃvaro vācāasaṃvaro nāma. Yadā pana tādisaṃ javanacittaṃ vinā kāyavacīdvārehi suddhaṃ manodvārameva hutvā uppajjati, tadā tena cittena sahajāto phasso manosamphasso nāma, cetanā manokammaṃ nāma, taṃ pana cittaṃ manokammadvāraṃ nāma. Ettha asaṃvaro manoasaṃvaro nāma. Iti imesaṃ aṭṭhannaṃ asaṃvarānaṃ vasena cakkhuasaṃvaradvāraṃ, sota… ghāna… jivhā… pasādakāya… copanakāya… vācā… manoasaṃvaradvāranti imāni aṭṭha asaṃvaradvārāni veditabbāni.

Cakkhusaṃvaro sota… ghāna… jivhā… pasādakāya… copanakāya… vācā… manosaṃvaroti ime pana aṭṭha saṃvarā nāma. Te atthato ‘sīlaṃ sati ñāṇaṃ khanti vīriya’nti ime pañca dhammā honti. Tesupi ekadhammopi pañcadvāre voṭṭhabbanapariyosānesu cittesu nuppajjati. Javanakkhaṇeyeva uppajjati. Javane uppannopi pañcadvāre saṃvaroti vuccati. Tassa sabbassāpi cakkhuviññāṇasahajāto hi phasso cakkhusamphassotiādinā asaṃvare vuttanayeneva uppatti veditabbā. Iti imesaṃ aṭṭhannaṃ saṃvarānaṃ vasena cakkhusaṃvaradvāraṃ…pe… manosaṃvaradvāranti imāni aṭṭha saṃvaradvārāni veditabbāni.

Akusalakammapathakathā

Pāṇātipāto , adinnādānaṃ, kāmesumicchācāro, musāvādo, pisuṇavācā, pharusavācā, samphappalāpo, abhijjhā, byāpādo, micchādiṭṭhīti ime pana dasa akusalakammapathā nāma.


眼根的防护、耳根的防护、鼻根的防护、舌根的防护、身根的防护、身语意的防护，这被称为八种防护。它们实际上是五种法：恶行、妄语、无明、放逸、后悔。如果在五门中，在不稳定的心识中，即使其中一种法没有生起，它也会在快速的心识中生起。即使在快速的心识中生起，也称为五门的防护。
与眼识俱生的触称为眼触，意图称为意业，那个心识称为意业门。这里没有五种防护。与寻相应的心所生的触称为意触，意图称为意业，那个心识称为意业门。这里也没有防护。在过渡心和安止心中也是同样的道理。与速行心俱生的触称为意触，意图称为意业，那个心识称为意业门。这里有防护，称为眼根的防护。在耳、鼻、舌、身根的门中也是同样的道理。当在没有意门速行心的情况下，通过言语门，纯粹的、属于身体门的活动生起时，与那个心识俱生的触称为意触，意图称为身业，但那个心识是因果的，因为活动的生起，它不被算作意门。这里的防护称为身语意的防护。当在没有速行心的情况下，通过身体门，纯粹的、属于言语门的活动生起时，与那个心识俱生的触称为意触，意图称为语业，但那个心识是因果的，因为活动的生起，它不被算作意门。这里的防护称为言语的防护。当在没有速行心的情况下，纯粹的、作为意门的心识生起时，与那个心识俱生的触称为意触，意图称为意业，但那个心识是意业门。这里的防护称为意的防护。因此，根据这八种防护，眼根的防护门、耳根的防护门、鼻根的防护门、舌根的防护门、身根的防护门、身语意的防护门、言语的防护门、意的防护门，这八种防护门应该被理解。
眼根的防护、耳根的防护、鼻根的防护、舌根的防护、身根的防护、身语意的防护，这被称为八种防护。它们实际上是五种法：戒律、正念、智慧、忍辱、精进。即使其中一种法没有在五门中，在不稳定的心识中生起，它也会在快速的心识中生起。即使在快速的心识中生起，也称为五门的防护。所有这些，与眼识俱生的触称为眼触等等，其生起应该按照防护中所说的方式理解。因此，根据这八种防护，眼根的防护门……等等……意的防护门，这八种防护门应该被理解。
不善业道的讨论
杀生、偷盗、邪淫、妄语、两舌、恶口、绮语、贪婪、嗔恨、邪见，这十种被称为不善业道。


Tattha pāṇassa atipāto pāṇātipāto nāma; pāṇavadho, pāṇaghātoti vuttaṃ hoti. Pāṇoti cettha vohārato satto, paramatthato jīvitindriyaṃ. Tasmiṃ pana pāṇe pāṇasaññino jīvitindriyupacchedakaupakkamasamuṭṭhāpikā kāyavacīdvārānaṃ aññataradvārappavattā vadhakacetanā pāṇātipāto. So guṇavirahitesu tiracchānagatādīsu pāṇesu khuddake pāṇe appasāvajjo, mahāsarīre mahāsāvajjo. Kasmā? Payogamahantatāya. Payogasamattepi vatthumahantatāya. Guṇavantesu manussādīsu appaguṇe appasāvajjo, mahāguṇe mahāsāvajjo. Sarīraguṇānaṃ pana samabhāve sati kilesānaṃ upakkamānañca mudutāya appasāvajjo, tibbatāya mahāsāvajjoti veditabbo.

Tassa pañca sambhārā honti – pāṇo, pāṇasaññitā, vadhakacittaṃ, upakkamo, tena maraṇanti. Cha payogā – sāhatthiko, āṇattiko, nissaggiyo, thāvaro, vijjāmayo, iddhimayoti. Imasmiṃ panatthe vitthāriyamāne atipapañco hoti. Tasmā taṃ na vitthārayāma. Aññañca evarūpaṃ atthikehi pana samantapāsādikaṃ vinayaṭṭhakathaṃ (pārā. aṭṭha. 2.172) oloketvā gahetabbaṃ.

Adinnassa ādānaṃ ‘adinnādānaṃ’; parassaharaṇaṃ, theyyaṃ, corikāti vuttaṃ hoti. Tattha adinnanti parapariggahitaṃ, yattha paro yathākāmakāritaṃ āpajjanto adaṇḍāraho anupavajjo ca hoti. Tasmiṃ parapariggahite parapariggahitasaññino tadādāyakaupakkamasamuṭṭhāpikā theyyacetanā adinnādānaṃ. Taṃ hīne parasantake appasāvajjaṃ, paṇīte mahāsāvajjaṃ. Kasmā? Vatthupaṇītatāya. Vatthusamatte sati guṇādhikānaṃ santake vatthusmiṃ mahāsāvajjaṃ. Taṃtaṃguṇādhikaṃ upādāya tato tato hīnaguṇassa santake vatthusmiṃ appasāvajjaṃ.

Tassa pañca sambhārā honti – parapariggahitaṃ, parapariggahitasaññitā, theyyacittaṃ, upakkamo , tena haraṇanti. Cha payogā – sāhatthikādayova. Te ca kho yathānurūpaṃ theyyāvahāro, pasayhāvahāro, paṭicchannāvahāro, parikappāvahāro, kusāvahāroti imesaṃ pañcannaṃ avahārānaṃ vasena pavattanti. Ayamettha saṅkhepo. Vitthāro pana samantapāsādikāyaṃ (pārā. aṭṭha. 

其中，对生命的剥夺称为杀生；也就是所说的杀害生命，夺取生命。生命，在这里，世俗意义上是指众生，胜义谛上是指命根。对于持有生命之想，以断绝命根为目的，在身语意三门中任一门运作的杀生意图就是杀生。对于没有功德的旁生等生命，小的生命罪过轻，大的生命罪过重。为什么？因为行为的重大。即使行为相同，也因为对象的重大。对于有功德的人等，功德小的罪过轻，功德大的罪过重。如果身体的功德相同，那么，烦恼轻微的罪过轻，烦恼严重的罪过重，应该这样理解。
它的五个要素是：生命、生命之想、杀生意图、努力、因此死亡。六种方式是：亲手、命令、唆使、陷阱、咒术、神通。详细解释这一点会过于冗长。因此，我们不详细解释。其他类似的含义，应该参考《善见律毗婆沙》（《律藏·附随》2.172）来理解。
不与取的取称为偷盗；也就是所说的夺取他人的东西，盗窃，偷窃行为。其中，不与取是指属于他人的东西，他人对其拥有支配权，如果侵犯它，就会受到惩罚和谴责。对于持有属于他人之想，以获取它为目的的盗窃意图就是偷盗。对于价值低的他人物品，罪过轻，对于价值高的他人物品，罪过重。为什么？因为物品的价值。如果物品的价值相同，那么，对于有功德的人的物品，罪过重。根据物品的不同功德，对于功德低的人的物品，罪过轻。
它的五个要素是：属于他人的东西、属于他人之想、盗窃意图、努力、因此偷窃。六种方式与亲手等等相同。它们分别根据盗窃行为、欺骗行为、隐藏行为、伪装行为、诡计行为这五种行为运作。这是简略的解释。详细的解释在《善见律毗婆沙》（《律藏·附随》

1.138) vutto.

‘Kāmesu micchācāro’ti ettha pana ‘kāmesū’ti methunasamācāresu; ‘micchācāro’ti ekantanindito lāmakācāro. Lakkhaṇato pana asaddhammādhippāyena kāyadvārappavattā agamanīyaṭṭhānavītikkamacetanā kāmesumicchācāro.

Tattha agamanīyaṭṭhānaṃ nāma – purisānaṃ tāva māturakkhitā, piturakkhitā, mātāpiturakkhitā, bhāturakkhitā, bhaginirakkhitā, ñātirakkhitā, gottarakkhitā, dhammarakkhitā, sārakkhā, saparidaṇḍāti māturakkhitādayo dasa; dhanakkītā, chandavāsinī, bhogavāsinī, paṭavāsinī, odapattakinī, obhaṭacumbaṭā, dāsī ca bhariyā, kammakārī ca bhariyā, dhajāhaṭā, muhuttikāti etā dhanakkītādayo dasāti vīsati itthiyo. Itthīsu pana dvinnaṃ sārakkhasaparidaṇḍānaṃ, dasannañca dhanakkītādīnanti dvādasannaṃ itthīnaṃ aññe purisā idaṃ agamanīyaṭṭhānaṃ nāma.

So panesa micchācāro sīlādiguṇarahite agamanīyaṭṭhāne appasāvajjo, sīlādiguṇasampanne mahāsāvajjo. Tassa cattāro sambhārā – agamanīyavatthu, tasmiṃ sevanacittaṃ, sevanappayogo, maggenamaggappaṭipattiadhivāsananti. Eko payogo sāhatthiko eva.

‘Musā’ti visaṃvādanapurekkhārassa atthabhañjako vacīpayogo, kāyapayogo vā. Visaṃvādanādhippāyena panassa paravisaṃvādakakāyavacīpayogasamuṭṭhāpikā cetanā musāvādo. Aparo nayo – ‘musā’ti abhūtaṃ atacchaṃ vatthu. ‘Vādo’ti tassa bhūtato tacchato viññāpanaṃ. Lakkhaṇato pana atathaṃ vatthuṃ tathato paraṃ viññāpetukāmassa tathāviññattisamuṭṭhāpikā cetanā musāvādo. So yamatthaṃ bhañjati tassa appatāya appasāvajjo, mahantatāya mahāsāvajjo. Apica gahaṭṭhānaṃ attano santakaṃ adātukāmatāya ‘natthī’tiādinayappavatto appasāvajjo. Sakkhinā hutvā atthabhañjanatthaṃ vutto mahāsāvajjo. Pabbajitānaṃ appakampi telaṃ vā sappiṃ vā labhitvā hasādhippāyena ‘ajja gāme telaṃ nadī maññe sandatī’ti pūraṇakathānayena pavatto appasāvajjo. Adiṭṭhaṃyeva pana diṭṭhantiādinā nayena vadantānaṃ mahāsāvajjo.

Tassa cattāro sambhārā honti – atathaṃ vatthu, visaṃvādanacittaṃ, tajjo vāyāmo, parassa tadatthavijānananti. Eko payogo – sāhatthikova. So ca kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā vācāya vā paravisaṃvādakakiriyākaraṇe daṭṭhabbo. Tāya ce kiriyāya paro tamatthaṃ jānāti, ayaṃ kiriyasamuṭṭhāpikacetanākkhaṇeyeva musāvādakammunā bajjhati. Yasmā pana yathā kāyakāyappaṭibaddhavācāhi paraṃ visaṃvādeti, tathā imassa ‘imaṃ bhaṇāhī’ti āṇāpentopi, paṇṇaṃ likhitvā purato nissajjantopi, ‘ayamattho evaṃ daṭṭhabbo’ti kuṭṭādīsu likhitvā ṭhapentopi; tasmā ettha āṇattikanissaggiyathāvarāpi payogā yujjanti. Aṭṭhakathāsu pana anāgatattā vīmaṃsitvā gahetabbā.

‘Pisuṇavācā’tiādīsu yāya vācāya yassa taṃ vācaṃ bhāsati tassa hadaye attano piyabhāvaṃ parassa ca suññabhāvaṃ karoti, sā pisuṇavācā. Yāya pana attānampi parampi pharusaṃ karoti, yā vācā sayampi pharusā neva kaṇṇasukhā, na hadayaṅgamā, ayaṃ ‘pharusavācā’. Yena samphaṃ palapati, niratthakaṃ, so ‘samphappalāpo’. Tesaṃ mūlabhūtā cetanāpi pisuṇavācādināmameva labhati. Sā eva ca idha adhippetāti.


“邪淫”中，“淫”指性行为；“邪”指绝对应该谴责的放荡行为。从特征来说，以不正当的目的，通过身体的门运作的，对禁区进行侵犯的意图就是邪淫。
其中，禁区是指：对男人来说，母亲保护的、父亲保护的、父母保护的、兄弟保护的、姐妹保护的、亲戚保护的、同族保护的、受戒保护的、有丈夫的、受惩罚的，母亲保护的等等十种；用钱买来的、自愿的、以享乐为目的的、暂时同居的、被强迫的、公开的、奴隶的妻子、佣人的妻子、被指定供养的、妓女，用钱买来的等等十种，共二十种女人。对女人来说，有丈夫的和受惩罚的两种，以及用钱买来的等等十种，共十二种女人，其他男人是禁区。
这种邪淫，对于没有戒律等功德的禁区，罪过轻，对于有戒律等功德的禁区，罪过重。它的四个要素是：禁区、对它的侵犯意图、侵犯行为、对性行为方式的执着。一种方式就是亲手。
“谎言”指以欺骗为前提，歪曲事实的言语行为或身体行为。以欺骗为目的，做出欺骗他人的身语行为的意图就是妄语。另一种解释是：“谎言”指不存在的、不真实的事物。“语”指对它的真实陈述。从特征来说，以将不真实的事物说成真实为目的的，产生这种认知的意图就是妄语。它歪曲事实的程度小，罪过就轻，程度大，罪过就重。例如，为了不给家里人自己的东西，说“没有”等等，罪过轻。作为证人，为了歪曲事实而说，罪过重。出家人得到一点油或酥油，为了开玩笑说“今天村里没有油，我想河里漂着呢”，以完整的说法来说，罪过轻。而说没看到却说看到等等，罪过重。
它的四个要素是：不真实的事物、欺骗的意图、相应的努力、他人对它的理解。一种方式就是亲手。它应该被看作是通过身体、与身体相关的、或言语来欺骗他人的行为。如果他人通过这种行为理解了它的含义，那么，在产生这种行为的意图的当下，就犯下了妄语。因为就像通过身体、与身体相关的、或言语来欺骗他人一样，通过命令他人“说这个”、写信放在面前、在木简等上写下“这个含义应该这样理解”，也能欺骗他人；因此，这里命令、唆使、陷阱等方式也适用。但在注释中，因为没有发生，所以应该谨慎理解。
“两舌”等等，用这种言语对他说，使他的心中对自己产生好感，对他人产生厌恶，这就是两舌。而使自己和他人都不愉快的，这种言语本身粗鲁，既不悦耳，也不入心，这就是“恶口”。说无意义的闲话，这就是“绮语”。它们背后的意图也称为两舌等等。这里指的就是它。


Tattha saṃkiliṭṭhacittassa paresaṃ vā bhedāya attano piyakamyatāya vā kāyavacīpayogasamuṭṭhāpikā cetanā pisuṇavācā nāma. Sā yassa bhedaṃ karoti tassa appaguṇatāya appasāvajjā, mahāguṇatāya mahāsāvajjā.

Tassā cattāro sambhārā – ‘bhinditabbo paro’ iti ‘ime nānā bhavissa’nti vinā bhavissantīti bhedapurekkhāratā vā, ‘iti ahaṃ piyo bhavissāmi vissāsiko’ti piyakamyatā vā, tajjo vāyāmo, tassa tadatthavijānananti . Pare pana abhinne kammapathabhedo natthi, bhinne eva hoti.

Parassa mammacchedakakāyavacīpayogasamuṭṭhāpikā ekantapharusacetanā ‘pharusavācā’. Tassā āvibhāvatthamidaṃ vatthu – eko kira dārako mātu vacanaṃ anādiyitvā araññaṃ gacchati. Taṃ mātā nivattetuṃ asakkontī ‘caṇḍā taṃ mahiṃsī anubandhatū’ti akkosi. Athassa tatheva araññe mahiṃsī uṭṭhāsi. Dārako ‘yaṃ mama mātā mukhena kathesi taṃ mā hotu, yaṃ cittena cintesi taṃ hotū’ti saccakiriyaṃ akāsi. Mahiṃsī tattheva baddhā viya aṭṭhāsi. Evaṃ mammacchedakopi payogo cittasaṇhatāya pharusavācā na hoti. Mātāpitaro hi kadāci puttake evampi vadanti – ‘corā vo khaṇḍākhaṇḍikaṃ karontū’ti, uppalapattampi ca nesaṃ upari patantaṃ na icchanti. Ācariyupajjhāyā ca kadāci nissitake evaṃ vadanti – ‘kiṃ ime ahirikā anottappino caranti, niddhamatha ne’ti; atha ca nesaṃ āgamādhigamasampattiṃ icchanti. Yathā ca cittasaṇhatāya pharusavācā na hoti, evaṃ vacanasaṇhatāya apharusavācāpi na hoti. Na hi mārāpetukāmassa ‘imaṃ sukhaṃ sayāpethā’ti vacanaṃ apharusavācā hoti. Cittapharusatāya panesā pharusavācāva. Sā yaṃ sandhāya pavattitā tassa appaguṇatāya appasāvajjā, mahāguṇatāya mahāsāvajjā. Tassā tayo sambhārā – akkositabbo paro, kupitacittaṃ, akkosananti.

Anatthaviññāpikā kāyavacīpayogasamuṭṭhāpikā akusalacetanā ‘samphappalāpo’. So āsevanamandatāya appasāvajjo. Āsevanamahantatāya mahāsāvajjo. Tassa dve sambhārā – bhāratayuddhasītāharaṇādiniratthakakathāpurekkhāratā, tathārūpīkathākathanañcāti. Pare pana taṃ kathaṃ agaṇhante kammapathabhedo natthi, parena samphappalāpe gahiteyeva hoti.

Abhijjhāyatīti ‘abhijjhā’. Parabhaṇḍābhimukhī hutvā tanninnatāya pavattatīti attho. Sā ‘aho tava idaṃ mamassā’ti evaṃ parabhaṇḍābhijjhāyanalakkhaṇā. Adinnādānaṃ viya appasāvajjā mahāsāvajjā ca. Tassā dve sambhārā – parabhaṇḍaṃ, attano pariṇāmanañcāti. Parabhaṇḍavatthuke hi lobhe uppannepi na tāva kammapathabhedo hoti yāva na ‘aho vata idaṃ mamassā’ti attano pariṇāmeti.

Hitasukhaṃ byāpādayatīti ‘byāpādo’. So paravināsāya manopadosalakkhaṇo. Pharusavācā viya appasāvajjo mahāsāvajjo ca. Tassa dve sambhārā – parasatto ca, tassa ca vināsacintāti. Parasattavatthuke hi kodhe uppannepi na tāva kammapathabhedo hoti yāva ‘aho vatāyaṃ ucchijjeyya vinasseyyā’ti tassa vināsanaṃ na cintesi.


在这里，针对他人分裂或出于对自己所爱的欲望而产生的身体和言语行为的意图称为恶口。对于造成分裂的意图，因其功德不足而罪过轻，因其功德大而罪过重。
它的四个要素是：“应该被分裂的他人”，即“他们将会有不同的情况”，这是分裂的动机；“我将会是受爱戴的、值得信赖的”，这是对自己所爱的欲望；努力和对他人意图的理解。对他人来说，没有分裂的行为，只有分裂的情况。
对他人造成伤害的身体和言语行为的意图称为恶口。其内容是：有一个男孩不听母亲的话，跑到森林里去。母亲无法阻止他，于是骂道：“你这个坏孩子，让他去吧！”然后在森林里，母牛真的站了起来。男孩心中暗想：“我母亲说的那些话不算数，我心里想的才算数”，于是他做了一个真实的承诺。母牛在那里像被绑住一样站着。这样，虽然对他人造成伤害的行为由于心的结合而不算恶口。父母有时也会对孩子这样说：“小偷们会把你切成碎片”，即使是睡莲也不想落在他们身上。导师和老师有时也会对依靠他们的弟子这样说：“他们真是没有羞耻心，毫无顾忌地生活，真是太可怕了。”而他们又希望他们能获得财富和成就。正如由于心的结合而不算恶口，同样，由于言语的结合而不算恶口。因为想让人堕落的言语并不算恶口。由于心的粗糙，这种言语就算是恶口。它是以某种方式产生的，因其功德不足而罪过轻，因其功德大而罪过重。它的三个要素是：应该被骂的他人、愤怒的心、骂人的行为。
对无益的言语行为的意图称为闲话。由于其行为的轻微而罪过轻；由于其行为的重大而罪过重。它的两个要素是：无益的言语、无意义的谈话。
贪欲的意图称为贪欲。指的是由于对他人财物的渴望而产生的行为。它是以“哇，这个东西真好，我想要”的方式表现出来。与偷盗相似，罪过轻且罪过重。它的两个要素是：他人的财物、对自己财物的渴望。即使在他人的财物面前产生贪欲，只要不对自己产生“哇，这个东西真好，我想要”的想法，就不会产生行为的分裂。
对他人的幸福和快乐产生的意图称为恶意。它的特征是：对他人造成损害的心态。与恶口相似，罪过轻且罪过重。它的两个要素是：他人、对他人毁灭的想法。即使在他人面前产生愤怒，只要不想“哇，这个人应该被毁灭”，就不会产生行为的分裂。


Yathābhuccagahaṇābhāvena micchā passatīti ‘micchādiṭṭhi’. Sā ‘natthi dinna’ntiādinā nayena viparītadassanalakkhaṇā. Samphappalāpo viya appasāvajjā mahāsāvajjā ca. Apica aniyatā appasāvajjā, niyatā mahāsāvajjā. Tassā dve sambhārā – vatthuno ca gahitākāraviparītatā, yathā ca taṃ gaṇhāti tathābhāvena tassupaṭṭhānanti. Tattha natthikāhetukaakiriyadiṭṭhīhi eva kammapathabhedo hoti, na aññadiṭṭhīhi.

Imesaṃ pana dasannaṃ akusalakammapathānaṃ dhammato koṭṭhāsato ārammaṇato vedanāto mūlato cāti pañcahākārehi vinicchayo veditabbo –

Tattha ‘dhammato’ti etesu hi paṭipāṭiyā satta cetanādhammāva honti, abhijjhādayo tayo cetanāsampayuttā.

‘Koṭṭhāsato’ti paṭipāṭiyā satta, micchādiṭṭhi cāti ime aṭṭha kammapathā eva honti; no mūlāni. Abhijjhābyāpādā kammapathā ceva mūlāni ca. Abhijjhā hi mūlaṃ patvā ‘lobho akusalamūlaṃ’ hoti, byāpādo ‘doso akusalamūlaṃ’.

‘Ārammaṇato’ti pāṇātipāto jīvitindriyārammaṇato saṅkhārārammaṇo hoti. Adinnādānaṃ sattārammaṇaṃ vā hoti saṅkhārārammaṇaṃ vā. Micchācāro phoṭṭhabbavasena saṅkhārārammaṇo hoti; sattārammaṇotipi eke. Musāvādo sattārammaṇo vā, saṅkhārārammaṇo vā. Tathā pisuṇavācā. Pharusavācā sattārammaṇāva. Samphappalāpo diṭṭhasutamutaviññātavasena sattārammaṇo vā saṅkhārārammaṇo vā. Tathā abhijjhā. Byāpādo sattārammaṇova. Micchādiṭṭhi tebhūmakadhammavasena saṅkhārārammaṇāva.

‘Vedanāto’ti pāṇātipāto dukkhavedano hoti. Kiñcāpi hi rājāno coraṃ disvā hasamānāpi ‘gacchatha naṃ ghātethā’ti vadanti, sanniṭṭhāpakacetanā pana nesaṃ dukkhasampayuttāva hoti . Adinnādānaṃ tivedanaṃ. Tañhi parabhaṇḍaṃ disvā haṭṭhatuṭṭhassa gaṇhato sukhavedanaṃ hoti, bhītatasitassa gaṇhato dukkhavedanaṃ. Tathā vipākanissandaphalāni paccavekkhantassa. Gahaṇakāle majjhattabhāve ṭhitassa pana gaṇhato adukkhamasukhavedanaṃ hotīti. Micchācāro sukhamajjhattavasena dvivedano. Sanniṭṭhāpakacitte pana majjhattavedano na hoti. Musāvādo adinnādāne vuttanayeneva tivedano; tathā pisuṇavācā. Pharusavācā dukkhavedanā. Samphappalāpo tivedano. Paresu hi sādhukāraṃ dentesu celukkhepādīni khipantesu haṭṭhatuṭṭhassa sītāharaṇabhāratayuddhādīni kathanakāle so sukhavedano hoti. Paṭhamaṃ dinnavetanena ekena pacchā āgantvā ‘ādito paṭṭhāya kathehī’ti vutte ‘ananusandhikaṃ pakiṇṇakakathaṃ kathessāmi nu kho no’ti domanassitassa kathanakāle dukkhavedano hoti, majjhattassa kathayato adukkhamasukhavedano hoti. Abhijjhā sukhamajjhattavasena dvivedanā; tathā micchādiṭṭhi. Byāpādo dukkhavedano.

‘Mūlato’ti pāṇātipāto dosamohavasena dvimūlako hoti. Adinnādānaṃ dosamohavasena vā lobhamohavasena vā. Micchācāro lobhamohavasena. Musāvādo dosamohavasena vā lobhamohavasena vā; tathā pisuṇavācā samphappalāpo ca. Pharusavācā dosamohavasena. Abhijjhā mohavasena ekamūlā; tathā byāpādo. Micchādiṭṭhi lobhamohavasena dvimūlāti.

Akusalakammapathakathā niṭṭhitā.


以下是巴利文的完整直译：
由于不以如实方式理解而错误地看待，所以称为"邪见"。它以"没有布施"等方式为特征，即颠倒的见解。它像绮语一样，有轻罪和重罪之分。而且，不确定的是轻罪，确定的是重罪。它有两个要素：对事物的理解方式颠倒，以及以那种方式理解它时它的呈现。其中，只有断见、无因见、无作用见才构成业道，其他见解则不然。
应当从五个方面来理解这十种不善业道的判断：即从法的角度、从部分的角度、从所缘的角度、从受的角度和从根的角度。
其中，"从法的角度"是指：在这些中，按顺序，前七种只是思心所，而贪、嗔、邪见三种与思相应。
"从部分的角度"是指：按顺序，前七种加上邪见，这八种只是业道，而不是根。贪欲和嗔恚既是业道也是根。因为贪欲成为根时就是"贪不善根"，嗔恚就是"嗔不善根"。
"从所缘的角度"是指：杀生以命根为所缘，是行蕴所缘。不与取可以是有情所缘，也可以是行蕴所缘。邪淫以触为行蕴所缘；有些人说也是有情所缘。妄语可以是有情所缘，也可以是行蕴所缘。离间语也是如此。恶口只是有情所缘。绮语可以是有情所缘，也可以是行蕴所缘，这是就所见、所闻、所觉、所知而言。贪欲也是如此。嗔恚只是有情所缘。邪见只是行蕴所缘，这是就三界法而言。
"从受的角度"是指：杀生伴随苦受。虽然国王们看到盗贼时也会笑着说"去杀了他"，但他们的决定性思维却是与苦相应的。不与取有三种受。当看到他人的财物时，欢喜愉悦地拿取时是乐受，恐惧战栗地拿取时是苦受。同样，当回顾其果报和余果时也是如此。而在拿取时处于中立状态的人，则是不苦不乐受。邪淫有乐受和舍受两种。但在决定性的心识中没有舍受。妄语如同不与取所说的方式有三种受；离间语也是如此。恶口是苦受。绮语有三种受。当他人赞同、挥舞衣服等时，欢喜愉悦地讲述寒暄、重担、战争等事时是乐受。当最初给了报酬后，有人后来到来说"从头开始讲"时，因为"我是不是要讲一个没有连贯性的零散故事呢"而感到忧虑时讲述是苦受，处于中立状态讲述时是不苦不乐受。贪欲有乐受和舍受两种；邪见也是如此。嗔恚是苦受。
"从根的角度"是指：杀生有嗔和痴两个根。不与取可以有嗔和痴两个根，或者有贪和痴两个根。邪淫有贪和痴两个根。妄语可以有嗔和痴两个根，或者有贪和痴两个根；离间语和绮语也是如此。恶口有嗔和痴两个根。贪欲只有痴一个根；嗔恚也是如此。邪见有贪和痴两个根。
不善业道的解说完毕。


Kusalakammapathakathā

Pāṇātipātādīhi pana viratiyo anabhijjhāabyāpādasammādiṭṭhiyo cāti ime dasa kusalakammapathā nāma. Tattha pāṇātipātādayo vuttatthā eva. Pāṇātipātādīhi etāya viramanti, sayaṃ vā viramati, viramaṇamattameva vā etanti virati. Yā pāṇātipātā viramantassa ‘‘yā tasmiṃ samaye pāṇātipātā ārati viratī’’ti (dha. sa. 299-301) evaṃ vuttā kusalacittasampayuttā virati, sā pabhedato tividhā hoti – sampattavirati, samādānavirati, samucchedaviratīti.

Tattha asamādinnasikkhāpadānaṃ attano jātivayabāhusaccādīni paccavekkhitvā ‘ayuttaṃ amhākaṃ evarūpaṃ pāpaṃ kātu’nti sampattaṃ vatthuṃ avītikkamantānaṃ uppajjamānā virati ‘sampattaviratī’ti veditabbā – sīhaḷadīpe cakkanaupāsakassa viya. Tassa kira daharakāleyeva mātuyā rogo uppajji. Vejjena ca ‘allasasamaṃsaṃ laddhuṃ vaṭṭatī’ti vuttaṃ. Tato cakkanassa bhātā ‘gaccha, tāta, khettaṃ āhiṇḍāhī’ti cakkanaṃ pesesi. So tattha gato. Tasmiñca samaye eko saso taruṇasassaṃ khādituṃ āgato hoti. So taṃ disvāva vegena dhāvanto valliyā baddho ‘kiri kirī’ti saddamakāsi. Cakkano tena saddena gantvā taṃ gahetvā cintesi – ‘mātu bhesajjaṃ karomī’ti. Puna cintesi – ‘na metaṃ patirūpaṃ yvāhaṃ mātu jīvitakāraṇā paraṃ jīvitā voropeyya’nti. Atha naṃ ‘gaccha, araññe sasehi saddhiṃ tiṇodakaṃ paribhuñjā’ti muñci. Bhātarā ca ‘kiṃ tāta saso laddho’ti pucchito taṃ pavattiṃ ācikkhi. Tato naṃ bhātā paribhāsi. So mātusantikaṃ gantvā ‘yato ahaṃ jāto nābhijānāmi sañcicca pāṇaṃ jīvitā voropetā’ti saccaṃ vatvā aṭṭhāsi. Tāvadevassa mātā arogā ahosi.

Samādinnasikkhāpadānaṃ pana sikkhāpadasamādāne ca tatuttariñca attano jīvitampi pariccajitvā vatthuṃ avītikkamantānaṃ uppajjamānā virati ‘samādānaviratī’ti veditabbā. Uttaravaḍḍhamānapabbatavāsīupāsakassa viya. So kira ambariyavihāravāsino piṅgalabuddharakkhitattherassa santike sikkhāpadāni gahetvā khettaṃ kasati. Athassa goṇo naṭṭho. So taṃ gavesanto uttaravaḍḍhamānapabbataṃ āruhi. Tatra naṃ mahāsappo aggahesi. So cintesi – ‘imāyassa tikhiṇavāsiyā sīsaṃ chindāmī’ti. Puna cintesi – ‘na metaṃ patirūpaṃ yvāhaṃ bhāvanīyassa garuno santike sikkhāpadāni gahetvā bhindeyya’nti evaṃ yāvatatiyaṃ cintetvā ‘jīvitaṃ pariccajāmi, na sikkhāpada’nti aṃse ṭhapitaṃ tikhiṇadaṇḍavāsiṃ araññe chaḍḍesi. Tāvadeva naṃ mahāvāḷo muñcitvā agamāsīti.

Ariyamaggasampayuttā pana virati ‘samucchedaviratī’ti veditabbā, yassā uppattito pabhuti ‘pāṇaṃ ghātessāmī’ti ariyapuggalānaṃ cittampi nuppajjatīti.

Idāni yathā akusalānaṃ evaṃ imesampi kusalakammapathānaṃ dhammato koṭṭhāsato ārammaṇato vedanāto mūlatoti pañcahākārehi vinicchayo veditabbo –

Tattha ‘dhammato’ti etesu hi paṭipāṭiyā satta cetanāpi vaṭṭanti, viratiyopi; ante tayo cetanāsampayuttāva.

‘Koṭṭhāsato’ti paṭipāṭiyā satta kammapathā eva, no mūlāni. Ante tayo kammapathā ceva mūlāni ca. Anabhijjhā hi mūlaṃ patvā ‘alobho kusalamūlaṃ’ hoti. Abyāpādo ‘adoso kusalamūlaṃ’, sammādiṭṭhi ‘amoho kusalamūlaṃ’.


以下是巴利文的完整直译：
善业道的解说
远离杀生等的诸禁戒，以及无贪、无嗔、正见，这些被称为十种善业道。其中，杀生等的含义如前所述。通过这些远离杀生等，或者自己远离，或者仅仅是远离的状态，这就是禁戒。对于远离杀生的人来说，如《法集论》中所说："在那个时候，从杀生中退避、远离"，这种与善心相应的远离，从分类上说有三种：机会远离、受持远离和断除远离。
其中，对于未受持学处的人，考虑到自己的出身、年龄、学识等，想到"我们做这样的恶事是不适当的"，当遇到可能违犯的情况时而生起的远离，应当理解为"机会远离"。就像锡兰岛的查卡那优婆塞那样。据说，当他还年轻时，他的母亲生病了。医生说："应该得到新鲜的兔肉。"于是查卡那的哥哥对他说："孩子，去田里转转。"他就去了。那时，一只兔子来到吃嫩草。它一看到他就快速跑开，被藤蔓缠住发出"吱吱"的声音。查卡那听到声音过去抓住了它，心想："我要为母亲治病。"然后又想："我为了母亲的生命而夺取他人的生命，这对我来说是不恰当的。"于是他放了兔子，说："去吧，和森林里的兔子们一起吃草喝水。"当哥哥问他"孩子，抓到兔子了吗？"时，他讲述了经过。哥哥责备了他。他去到母亲身边，说了一句真话："自从我出生以来，我不记得曾故意夺取生命。"他母亲立即康复了。
对于已受持学处的人，在受持学处时以及之后，即使牺牲自己的生命也不违犯，这种生起的远离应当理解为"受持远离"。就像住在乌塔拉瓦达玛纳山的优婆塞那样。据说，他在安巴利耶寺住持平伽罗布达拉基塔长老那里受持了学处，然后去耕田。他的牛丢了。他寻找时爬上了乌塔拉瓦达玛纳山。在那里，一条大蛇抓住了他。他想："我用这把锋利的斧头砍断它的头。"然后又想："我在值得尊敬的老师那里受持了学处，现在违背它是不恰当的。"他这样想了三次，决定："我宁可舍弃生命，也不违背学处。"他把肩上的锋利斧头扔在森林里。就在那时，大蛇松开他离开了。
与圣道相应的远离应当理解为"断除远离"，从它生起的那一刻起，圣者的心中再也不会生起"我要杀生"的念头。
现在，就像对不善业道那样，这些善业道的判断也应当从五个方面来理解：即从法的角度、从部分的角度、从所缘的角度、从受的角度和从根的角度。
其中，"从法的角度"是指：在这些中，按顺序，前七种既可以是思也可以是远离；最后三种只与思相应。
"从部分的角度"是指：按顺序，前七种只是业道，而不是根。最后三种既是业道也是根。因为无贪成为根时就是"无贪善根"。无嗔是"无嗔善根"，正见是"无痴善根"。


‘Ārammaṇato’ti pāṇātipātādīnaṃ ārammaṇāneva etesaṃ ārammaṇāni. Vītikkamitabbatoyeva hi veramaṇī nāma hoti. Yathā pana nibbānārammaṇo ariyamaggo kilese pajahati, evaṃ jīvitindriyādiārammaṇāpete kammapathā pāṇātipātādīni dussīlyāni pajahantīti veditabbā.

‘Vedanāto’ti sabbe sukhavedanā vā honti majjhattavedanā vā. Kusalaṃ patvā hi dukkhavedanā nāma natthi.

‘Mūlato’ti paṭipāṭiyā satta kammapathā ñāṇasampayuttacittena viramantassa alobhaadosaamohavasena timūlā honti; ñāṇavippayuttacittena viramantassa dvimūlā. Anabhijjhā ñāṇasampayuttacittena viramantassa dvimūlā hoti; ñāṇavippayuttacittena ekamūlā. Alobho pana attanāva attano mūlaṃ na hoti. Abyāpādepi eseva nayo. Sammādiṭṭhi alobhādosavasena dvimūlāva hoti. Ime dasa kusalakammapathā nāma.

Kammapathasaṃsandanakathā

Idāni imasmiṃ ṭhāne kammapathasaṃsandanaṃ nāma veditabbaṃ. Pañcaphassadvāravasena hi uppanno asaṃvaro akusalaṃ manokammameva hoti. Manophassadvāravasena uppanno tīṇipi kammāni honti – so hi kāyadvāre copanappatto akusalaṃ kāyakammaṃ hoti, vacīdvāre akusalaṃ vacīkammaṃ, ubhayattha copanaṃ appatto akusalaṃ manokammaṃ. Pañcaasaṃvaradvāravasena uppannopi akusalaṃ manokammameva hoti. Copanakāyaasaṃvaradvāravasena uppanno akusalaṃ kāyakammameva hoti, vācāasaṃvaradvāravasena uppanno akusalaṃ vacīkammameva hoti, manoasaṃvaradvāravasena uppanno akusalaṃ manokammameva hoti. Tividhaṃ kāyaduccaritaṃ akusalaṃ kāyakammameva hoti, catubbidhaṃ vacīduccaritaṃ akusalaṃ vacīkammameva hoti, tividhaṃ manoduccaritaṃ akusalaṃ manokammameva hoti.

Pañcaphassadvāravasena uppanno saṃvaropi kusalaṃ manokammameva hoti. Manophassadvāravasena uppanno pana ayampi, asaṃvaro viya, tīṇipi kammāni honti. Pañcasaṃvaradvāravasena uppannopi kusalaṃ manokammameva hoti, copanakāyasaṃvaradvāravasena uppanno kusalaṃ kāyakammameva hoti, vācāsaṃvaradvāravasena uppanno kusalaṃ vacīkammameva hoti, manosaṃvaradvāravasena uppanno kusalaṃ manokammameva hoti. Tividhaṃ kāyasucaritaṃ kusalaṃ kāyakammameva hoti, catubbidhaṃ vacīsucaritaṃ kusalaṃ vacīkammameva hoti, tividhaṃ manosucaritaṃ kusalaṃ manokammameva hoti.

Akusalaṃ kāyakammaṃ pañcaphassadvāravasena nuppajjati; manophassadvāravaseneva uppajjati. Tathā akusalaṃ vacīkammaṃ. Akusalaṃ manokammaṃ pana chaphassadvāravasena uppajjati; taṃ kāyavacīdvāresu copanaṃ pattaṃ akusalaṃ kāyavacīkammaṃ hoti, copanaṃ appattaṃ akusalaṃ manokammameva. Yathā ca pañcaphassadvāravasena, evaṃ pañcaasaṃvaradvāravasenapi akusalaṃ kāyakammaṃ nuppajjati, copanakāyaasaṃvaradvāravasena pana vācāasaṃvaradvāravasena ca uppajjati; manoasaṃvaradvāravasena nuppajjati. Akusalaṃ vacīkammampi pañcaasaṃvaradvāravasena nuppajjati, copanakāyavācāasaṃvaradvāravasena uppajjati; manoasaṃvaradvāravasena nuppajjati. Akusalaṃ manokammaṃ aṭṭhaasaṃvaradvāravasenapi uppajjateva. Kusalakāyakammādīsupi eseva nayo.



以下是巴利文的完整直译：
"所缘"是指杀生等的所缘就是它们的所缘。因为只有通过超越才能成为离。就像以涅槃为所缘的圣道断除烦恼一样，应当了解这些以生命根等为所缘的业道也断除杀生等恶戒。
"受"是指一切都是乐受或舍受。因为到达善时是没有苦受的。
"根"是指按顺序，七种业道对于以智相应心离的人，以无贪、无嗔、无痴为三根；对于以智不相应心离的人为二根。不贪对于以智相应心离的人为二根；对于以智不相应心离的人为一根。但是无贪本身不成为自己的根。对于无恚也是同样的道理。正见以无贪、无嗔为二根。这些就是所谓的十善业道。
业道比较之说
现在在这个地方应当了解所谓的业道比较。因为通过五触门生起的不防护只是不善意业。通过意触门生起的则成为三种业 - 那个在身门达到动摇时成为不善身业，在语门成为不善语业，在两者都未达到动摇时成为不善意业。通过五不防护门生起的也只是不善意业。通过动摇身不防护门生起的只是不善身业，通过语不防护门生起的只是不善语业，通过意不防护门生起的只是不善意业。三种身恶行只是不善身业，四种语恶行只是不善语业，三种意恶行只是不善意业。
通过五触门生起的防护也只是善意业。但是通过意触门生起的，这个也像不防护一样，成为三种业。通过五防护门生起的也只是善意业，通过动摇身防护门生起的只是善身业，通过语防护门生起的只是善语业，通过意防护门生起的只是善意业。三种身善行只是善身业，四种语善行只是善语业，三种意善行只是善意业。
不善身业不通过五触门生起；只通过意触门生起。不善语业也是如此。但是不善意业通过六触门生起；它在身语门达到动摇时成为不善身语业，未达到动摇时只是不善意业。就像不通过五触门一样，不善身业也不通过五不防护门生起，但是通过动摇身不防护门和语不防护门生起；不通过意不防护门生起。不善语业也不通过五不防护门生起，通过动摇身语不防护门生起；不通过意不防护门生起。不善意业通过八不防护门都会生起。对于善身业等也是同样的道理。


Ayaṃ pana viseso – yathā akusalakāyakammavacīkammāni manoasaṃvaradvāravasena nuppajjanti, na tathā etāni. Etāni pana kāyaṅgavācaṅgaṃ acopetvā sikkhāpadāni gaṇhantassa manosaṃvaradvārepi uppajjanti eva. Tattha kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ tividhakammadvāravasena uppajjati, pañcaviññāṇadvāravasena nuppajjati; ‘yamidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ, sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā’ti iminā pana nayena chaphassadvāravasena uppajjati; aṭṭhaasaṃvaradvāravasena nuppajjati, aṭṭhasaṃvaradvāravasena uppajjati; dasaakusalakammapathavasena nuppajjati, dasakusalakammapathavasena uppajjati; tasmā idampi cittaṃ tividhakammadvāravasena vā uppannaṃ hotu, chaphassadvāravasena vā, aṭṭhasaṃvaradvāravasena vā dasakusalakammapathavasena vā. ‘‘Kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti…pe… rūpārammaṇaṃ vā…pe… dhammārammaṇaṃ vā’’ti vutte sabbaṃ vuttameva hotīti.

Dvārakathā niṭṭhitā.

Yaṃ yaṃ vā panārabbhāti ettha ayaṃ yojanā – heṭṭhā vuttesu rūpārammaṇādīsu rūpārammaṇaṃ vā ārabbha, ārammaṇaṃ katvāti attho. Saddārammaṇaṃ vā…pe… dhammārammaṇaṃ vā ārabbha uppannaṃ hoti. Ettāvatā etassa cittassa etesu ārammaṇesu yaṃkiñci ekameva ārammaṇaṃ anuññātasadisaṃ hoti. Idañca ekasmiṃ samaye ekassa vā puggalassa rūpārammaṇaṃ ārabbha uppannaṃ puna aññasmiṃ samaye aññassa vā puggalassa saddādīsupi aññataraṃ ārammaṇaṃ ārabbha uppajjati eva. Evaṃ uppajjamānassa cassa ekasmiṃ bhave paṭhamaṃ rūpārammaṇaṃ ārabbha pavatti hoti, pacchā saddārammaṇanti ayampi kamo natthi. Rūpādīsu cāpi paṭhamaṃ nīlārammaṇaṃ pacchā pītārammaṇanti ayampi niyamo natthi. Iti imaṃ sabbārammaṇatañceva, kamābhāvañca, kamābhāvepi ca nīlapītādīsu niyamābhāvaṃ dassetuṃ ‘yaṃ yaṃ vā panārabbhā’ti āha. Idaṃ vuttaṃ hoti – imesu rūpādīsu na yaṃkiñci ekameva, atha kho yaṃ yaṃ vā panārabbha uppannaṃ hoti. Evaṃ uppajjamānampi ca ‘paṭhamaṃ rūpārammaṇaṃ pacchā saddārammaṇaṃ ārabbhā’ti evampi anuppajjitvā yaṃ yaṃ vā panārabbha uppannaṃ hoti; ‘paṭilomato vā anulomato vā, ekantarikadvantarikādinayena vā, rūpārammaṇādīsu yaṃ vā taṃ vā ārammaṇaṃ katvā uppannaṃ hotī’ti attho. Rūpārammaṇesupi ca ‘paṭhamaṃ nīlārammaṇaṃ pacchā pītārammaṇa’nti imināpi niyamena anuppajjitvā, yaṃ yaṃ vā panārabbha ‘nīlapītakādīsu rūpārammaṇesu yaṃ vā taṃ vā rūpārammaṇaṃ ārabbha uppannaṃ hotī’ti attho. Saddārammaṇādīsupi eseva nayo. Ayaṃ tāva ekā yojanā.

Ayaṃ pana aparā – rūpaṃ ārammaṇaṃ etassāti rūpārammaṇaṃ…pe… dhammo ārammaṇaṃ etassāti dhammārammaṇaṃ . Iti rūpārammaṇaṃ vā…pe… dhammārammaṇaṃ vā cittaṃ uppannaṃ hotīti vatvā puna ‘yaṃ yaṃ vā panārabbhā’ti āha. Tassattho – etesu rūpādīsu heṭṭhā vuttanayeneva yaṃ vā taṃ vā pana ārabbha uppannaṃ hotīti. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana yevāpanake abhinavaṃ natthi, heṭṭhā gahitameva gahita’nti vatvā ‘rūpaṃ vā ārabbha…pe… dhammaṃ vā ārabbha, idaṃ vā idaṃ vā ārabbhāti kathetuṃ idaṃ vutta’nti ettakameva āgataṃ.


这是完整的直译：
但是这有一个区别 - 就像不善身业和语业不通过意不防护门生起一样，这些不是如此。这些即使对于不动身分和语分而受持学处的人，也会在意防护门中生起。其中，欲界善心通过三种业门生起，不通过五识门生起；但是按照"缘于眼触而生起的感受，或乐或苦或不苦不乐"这个方式，通过六触门生起；不通过八不防护门生起，通过八防护门生起；不通过十不善业道生起，通过十善业道生起；因此这个心无论是通过三种业门生起，还是通过六触门，或通过八防护门，或通过十善业道。当说"欲界善心生起...乃至...或以色为所缘...乃至...或以法为所缘"时，一切都已经说了。
门之说结束。
"或者缘于任何"，这里的解释是 - 在前面所说的色所缘等中，缘于色所缘，意思是以它为所缘。或缘于声所缘...乃至...或缘于法所缘而生起。到此为止，对于这个心来说，在这些所缘中任何一个所缘都是如同被允许的。这个在一个时候对一个人缘于色所缘而生起，然后在另一个时候对另一个人缘于声等其他所缘而生起。对于这样生起的它，在一个有中首先缘于色所缘而转起，后来缘于声所缘，这样的次序也是没有的。在色等中，首先以青为所缘，后来以黄为所缘，这样的规定也是没有的。因此，为了显示这个一切所缘性以及没有次序，即使没有次序也在青黄等中没有规定，所以说"或者缘于任何"。这是说 - 在这些色等中不是任何一个，而是缘于任何而生起。即使这样生起，也不是"首先缘于色所缘，后来缘于声所缘"这样生起，而是缘于任何而生起；意思是"逆序或顺序，或者以间隔一个、间隔两个等方式，在色所缘等中以任何所缘而生起"。在色所缘中也不是"首先以青为所缘，后来以黄为所缘"这样的规定而生起，而是缘于任何，意思是"在青黄等色所缘中缘于任何色所缘而生起"。在声所缘等中也是同样的道理。这是第一种解释。
这是另一种解释 - 以色为所缘的是色所缘...乃至...以法为所缘的是法所缘。因此说"或以色所缘...乃至...或以法所缘的心生起"之后，又说"或者缘于任何"。其意思是 - 在这些色等中，按照前面所说的方式，缘于任何而生起。但是在大义疏中说"在'或者'中没有新的内容，只是取了前面所取的"，然后说"这是为了说'缘于色...乃至...缘于法，缘于这个或那个'而说的"，只有这么多。


Dhammuddesavāro

Phassapañcamakarāsivaṇṇanā

Tasmiṃ samayeti idaṃ aniyamaniddiṭṭhassa samayassa niyamato paṭiniddesavacanaṃ. Tasmā ‘yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti, tasmiṃyeva samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hotī’ti ayamattho veditabbo. Tattha yatheva cittaṃ evaṃ phassādīsupi phasso hoti. Kiṃ hoti? ‘Kāmāvacaro hoti, kusalo hoti, uppanno hoti, somanassasahagato hotī’tiādinā nayena labbhamānapadavasena yojanā kātabbā. Vedanāyañhi ‘somanassasahagatā’ti paññindriye ca ‘ñāṇasampayutta’nti na labbhati, tasmā ‘labbhamānapadavasenā’ti vuttaṃ. Idaṃ aṭṭhakathāmuttakaṃ ācariyānaṃ mataṃ; na panetaṃ sārato daṭṭhabbaṃ.

Kasmā panettha phassova paṭhamaṃ vuttoti? Cittassa paṭhamābhinipātattā. Ārammaṇasmiñhi cittassa paṭhamābhinipāto hutvā phasso ārammaṇaṃ phusamāno uppajjati, tasmā paṭhamaṃ vutto. Phassena pana phusitvā vedanāya vedayati, saññāya sañjānāti, cetanāya ceteti. Tena vuttaṃ – ‘‘phuṭṭho, bhikkhave, vedeti, phuṭṭho sañjānāti phuṭṭho cetetī’’ti.

Apica , ayaṃ phasso nāma yathā pāsādaṃ patvā thambho nāma sesadabbasambhārānaṃ balavapaccayo, tulāsaṅghāṭabhittipādakūṭagopānasīpakkhapāsakamukhavaṭṭiyo thambhābaddhā thambhe patiṭṭhitā, evameva sahajātasampayuttadhammānaṃ balavapaccayo hoti. Thambhasadiso hi esa. Avasesā dabbasambhārasadisāti. Tasmāpi paṭhamaṃ vutto. Idaṃ pana akāraṇaṃ. Ekacittasmiñhi uppannadhammānaṃ ‘ayaṃ paṭhamaṃ uppanno ayaṃ pacchā’ti idaṃ vattuṃ na labbhā. Balavapaccayabhāvepi phassassa kāraṇaṃ na dissati. Desanāvāreneva pana phasso paṭhamaṃ vutto. Vedanā hoti phasso hoti, saññā hoti phasso hoti, cetanā hoti phasso hoti, cittaṃ hoti phasso hoti, vedanā hoti saññā hoti, cetanā hoti vitakko hotīti āharitumpi hi vaṭṭeyya. Desanāvārena pana phassova paṭhamaṃ vuttoti veditabbo. Yathā cettha evaṃ sesadhammesupi pubbāparakkamo nāma na pariyesitabbo. Vacanatthalakkhaṇarasādīhi pana dhammā eva pariyesitabbā.

Seyyathidaṃ – phusatīti phasso. Svāyaṃ phusanalakkhaṇo, saṅghaṭṭanaraso, sannipātapaccupaṭṭhāno, āpāthagatavisayapadaṭṭhāno.

Ayañhi arūpadhammopi samāno ārammaṇe phusanākāreneva pavattatīti phusanalakkhaṇo. Ekadesena ca anallīyamānopi rūpaṃ viya cakkhuṃ, saddo viya ca sotaṃ, cittaṃ ārammaṇañca saṅghaṭṭetīti saṅghaṭṭanaraso. Vatthārammaṇasaṅghaṭṭanato vā uppannattā sampattiatthenapi rasena saṅghaṭṭanarasoti veditabbo. Vuttañhetaṃ aṭṭhakathāyaṃ – ‘‘catubhūmakaphasso hi nophusanalakkhaṇo nāma natthi. Saṅghaṭṭanaraso pana pañcadvārikova hoti. Pañcadvārikassa hi phusanalakkhaṇotipi saṅghaṭṭanarasotipi nāmaṃ; manodvārikassa phusanalakkhaṇotveva nāmaṃ, na saṅghaṭṭanaraso’’ti.


这是完整的直译：
法义阐述
触的第五种解释
在这个时候，这是对于不受控制的观察时间的规定。因此，“在那个时候，欲界善心生起时，触也存在……等……不动摇”这个意思应当被理解。在那里，心如是，触等也如是。那是什么？“是欲界的，是善的，是生起的，伴随快乐的”这样的方式应当被结合在一起。因为在感受中“伴随快乐的”在智慧根中不被获得，因此说“以获得的方式”是这样说的。这是大义疏的见解；但这不应当被视为实质上的。
为什么这里触被首先提到呢？因为心的首次接触。在所缘中，心首次接触后，触在所缘上生起，因此被首先提到。通过触而触及后，感受生起，意识认知，意志作用。因此说：“被触者，长老们，感受，触及后，认知，触及后，意志。”
此外，这个触就像接触到柱子一样，是其他物体的强大因缘，像是用重物支撑的柱子，或是用重物构成的墙壁、屋顶、门框等支撑的柱子，正如这样，触也是依赖于具相应法的强大因缘。因为它与柱子相似。其他物体则像其他的物体。因此也被首先提到。这是没有原因的。在一个心中生起的法不能说“这个是首先生起的，这个是后来生起的”。在强大因缘的情况下，触的原因也不明显。通过教导的方式，触被首先提到。感受是触，意识是触，意志是触，心是触，感受是触，意识是触，意志是触，思维也是如此。
因此，触被首先提到。就像“触到”一样，触本身就是触的特征，接触的性质，聚集的条件，针对对象的存在。
这个无色法也是以所缘的触的方式而生起的。部分地，它与不接触的色相似，像眼睛，声音像耳朵，心与所缘接触。因缘于物体的接触而生起，因此也应当被理解为接触的性质。正如在大义疏中所说：“四大触中没有触的特征。接触的性质只有在五门中存在。在五门中，触的特征或接触的性质是名，心门中只有触的特征，而没有接触的性质。”


Idañca vatvā idaṃ suttaṃ ābhataṃ – ‘‘yathā, mahārāja, dve meṇḍā yujjheyyuṃ, tesu yathā eko meṇḍo evaṃ cakkhu daṭṭhabbaṃ, yathā dutiyo meṇḍo evaṃ rūpaṃ daṭṭhabbaṃ; yathā tesaṃ sannipāto evaṃ phasso daṭṭhabbo’’. Evaṃ phusanalakkhaṇo ca phasso, saṅghaṭṭanaraso ca. ‘‘Yathā, mahārāja, dve sammā vajjeyyuṃ…pe… dve pāṇī vajjeyyuṃ, yathā eko pāṇi evaṃ cakkhu daṭṭhabbaṃ, yathā dutiyo pāṇi evaṃ rūpaṃ daṭṭhabbaṃ, yathā tesaṃ sannipāto evaṃ phasso daṭṭhabbo. Evaṃ phusanalakkhaṇo ca phasso saṅghaṭṭanaraso cā’’ti (mi. pa. 2.

这是完整的直译：
说了这个之后，引用了这个经文：
"大王啊，就像两只公羊相斗，其中一只公羊应当被视为眼睛，第二只公羊应当被视为色，它们的相遇应当被视为触。这样触有触碰的特征和接触的性质。大王啊，就像两个钹相击......两只手相击，其中一只手应当被视为眼睛，第二只手应当被视为色，它们的相遇应当被视为触。这样触有触碰的特征和接触的性质。"


3.8) vitthāro.

Yathā vā ‘‘cakkhunā rūpaṃ disvā’’tiādīsu (dha. sa. 1352, 1354) cakkhuviññāṇādīni cakkhuādināmena vuttāni, evamidhāpi tāni cakkhuādināmena vuttānīti veditabbāni. Tasmā ‘evaṃ cakkhu daṭṭhabba’ntiādīsu evaṃ cakkhuviññāṇaṃ daṭṭhabbanti iminā nayena attho veditabbo. Evaṃ sante cittārammaṇasaṅghaṭṭanato imasmimpi sutte kiccaṭṭheneva rasena saṅghaṭṭanarasoti siddho hoti.

Tikasannipātasaṅkhātassa pana attano kāraṇassa vasena paveditattā sannipātapaccupaṭṭhāno. Ayañhi tattha tattha ‘‘tiṇṇaṃ saṅgati phasso’’ti evaṃ kāraṇassa vasena paveditoti. Imassa ca suttapadassa tiṇṇaṃ saṅgatiyā phassoti ayamattho; na saṅgatimattameva phassoti.

Evaṃ paveditattā pana tenevākārena paccupaṭṭhātīti sannipātapaccupaṭṭhānoti vutto. Phalaṭṭhena pana paccupaṭṭhānenesa vedanāpaccupaṭṭhāno nāma hoti. Vedanañhesa paccupaṭṭhāpeti uppādetīti attho. Uppādayamāno ca yathā bahiddhā uṇhapaccayāpi lākhāsaṅkhātadhātunissitā usmā attano nissaye mudubhāvakārī hoti, na attano paccayabhūtepi bahiddhā vītaccitaṅgārasaṅkhāte uṇhabhāve, evaṃ vatthārammaṇasaṅkhātaaññapaccayopi samāno, cittanissitattā attano nissayabhūte citte eva esa vedanuppādako hoti, na attano paccayabhūtepi vatthumhi ārammaṇe vāti veditabbo. Tajjāsamannāhārena pana indriyena ca parikkhate visaye anantarāyena uppajjanato esa āpāthagatavisayapadaṭṭhānoti vuccati.

Vedayatīti vedanā. Sā vedayitalakkhaṇā, anubhavanarasā iṭṭhākārasambhogarasā vā, cetasikaassādapaccupaṭṭhānā, passaddhipadaṭṭhānā.

‘Catubhūmikavedanā hi novedayitalakkhaṇā nāma natthi. Anubhavanarasatā pana sukhavedanāyameva labbhatī’ti vatvā puna taṃ vādaṃ paṭikkhipitvā ‘sukhavedanā vā hotu, dukkhavedanā vā, adukkhamasukhavedanā vā, sabbā anubhavanarasā’ti vatvā ayamattho dīpito – ārammaṇarasānubhavanaṭṭhānaṃ patvā sesasampayuttadhammā ekadesamattakameva anubhavanti. Phassassa hi phusanamattakameva hoti, saññāya sañjānanamattakameva, cetanāya cetanāmattakameva, viññāṇassa vijānanamattakameva. Ekaṃsato pana issaravatāya vissavitāya sāmibhāvena vedanāva ārammaṇarasaṃ anubhavati.

Rājā viya hi vedanā, sūdo viya sesadhammā. Yathā sūdo nānārasabhojanaṃ sampādetvā peḷāya pakkhipitvā lañchanaṃ datvā rañño santike otāretvā lañchanaṃ bhinditvā peḷaṃ vivaritvā sabbasūpabyañjanehi aggaggaṃ ādāya bhājane pakkhipitvā sadosaniddosabhāvavīmaṃsanatthaṃ ajjhoharati, tato rañño nānaggarasabhojanaṃ upanāmeti. Rājā issaravatāya vissavitāya sāmī hutvā icchiticchitaṃ bhuñjati. Tattha hi sūdassa bhattavīmaṃsanamattamiva avasesadhammānaṃ ārammaṇarasassa ekadesānubhavanaṃ. Yathā hi sūdo bhattekadesamattameva vīmaṃsati evaṃ sesadhammāpi ārammaṇarasekadesameva anubhavanti. Yathā pana rājā issaravatāya vissavitāya sāmī hutvā yadicchakaṃ bhuñjati, evaṃ vedanāpi issaravatāya vissavitāya sāmibhāvena ārammaṇarasaṃ anubhavati. Tasmā anubhavanarasāti vuccati.


这是完整的直译：
3.8）详细说明。
或者如同在"以眼见色"等中，眼识等以眼等的名称被说，同样在这里也应当理解它们以眼等的名称被说。因此在"应当被视为眼睛"等中，应当以"应当被视为眼识"这样的方式来理解其意思。这样的话，由于心与所缘的接触，在这个经中也是以作用的意义而成为接触的性质。
但是由于通过三和合的原因而显示，所以是三和合的现起。因为在各处都说"三者的和合是触"，这样是通过原因而显示的。这个经句的意思是"三者的和合是触"；不是仅仅和合就是触。
由于这样显示，所以以那个方式现起，因此说是三和合的现起。但是以果的意义来说，这个是以受为现起。因为它使受现起，意思是产生。而在产生时，就像外在的热因缘依赖于被称为树脂的元素的热量在自己的依处产生柔软性，而不是在自己的因缘即外在的被称为热炭的热性中，同样，即使是以身体和所缘为其他因缘，由于依赖于心，它只在作为自己依处的心中产生受，而不是在作为自己因缘的身体或所缘中，应当这样理解。但是由于适当的作意和被根所限定的对象无障碍地生起，所以说它是以已进入感官范围的对象为近因。
感受是受。它以感受为特征，以体验为作用或以享受可意的形式为作用，以心的愉悦为现起，以轻安为近因。
说"四界受中没有不是以感受为特征的。但是以体验为作用只在乐受中获得"之后，又否定了这个说法，说"无论是乐受、苦受还是不苦不乐受，一切都以体验为作用"，解释了这个意思：到达体验所缘味的地方时，其余相应法只体验一部分。因为触只有触碰而已，想只有认知而已，思只有思考而已，识只有了别而已。但是确定地说，受以自在、自由、主宰的方式体验所缘味。
因为受就像国王，其余诸法就像厨师。就像厨师准备各种美味的食物，装入盒中，盖上印章，带到国王面前，打开印章，打开盒子，取出所有汤菜中最好的放入器皿中，为了检查是否有毒无毒而品尝，然后呈献给国王各种最好的美味食物。国王以自在、自由、主宰的方式随意享用。在这里，厨师只是品尝食物而已，就像其余诸法只体验所缘味的一部分。就像厨师只品尝一小部分食物一样，其余诸法也只体验所缘味的一部分。但是就像国王以自在、自由、主宰的方式随意享用一样，受也以自在、自由、主宰的方式体验所缘味。因此说它以体验为作用。


Dutiye atthavikappe ayaṃ idha adhippetā vedanā yathā vā tathā vā ārammaṇassa iṭṭhākārameva sambhuñjatīti iṭṭhākārasambhogarasāti vuttā. Cetasikaassādato panesā attano sabhāveneva upaṭṭhānaṃ sandhāya cetasikaassādapaccupaṭṭhānāti vuttā. Yasmā pana ‘‘passaddhikāyo sukhaṃ vedeti’’ tasmā passaddhipadaṭṭhānāti veditabbā.

Nīlādibhedaṃ ārammaṇaṃ sañjānātīti saññā. Sā sañjānanalakkhaṇā paccābhiññāṇarasā. Catubhūmikasaññā hi nosañjānanalakkhaṇā nāma natthi . Sabbā sañjānanalakkhaṇāva. Yā panettha abhiññāṇena sañjānāti sā paccābhiññāṇarasā nāma hoti.

Tassā, vaḍḍhakissa dārumhi abhiññāṇaṃ katvā puna tena abhiññāṇena taṃ paccābhijānanakāle, purisassa kāḷatilakādiabhiññāṇaṃ sallakkhetvā puna tena abhiññāṇena asuko nāma esoti tassa paccābhijānanakāle, rañño piḷandhanagopakabhaṇḍāgārikassa tasmiṃ tasmiṃ piḷandhane nāmapaṇṇakaṃ bandhitvā ‘asukaṃ piḷandhanaṃ nāma āharā’ti vutte dīpaṃ jāletvā ratanagabbhaṃ pavisitvā paṇṇaṃ vācetvā tassa tasseva piḷandhanassa āharaṇakāle ca pavatti veditabbā.

Aparo nayo – sabbasaṅgāhikavasena hi sañjānanalakkhaṇā saññā. Punasañjānanapaccayanimittakaraṇarasā, dāruādīsu tacchakādayo viya. Yathāgahitanimittavasena abhinivesakaraṇapaccupaṭṭhānā, hatthidassakaandhā viya. Ārammaṇe anogāḷhavuttitāya aciraṭṭhānapaccupaṭṭhānā vā, vijju viya. Yathāupaṭṭhitavisayapadaṭṭhānā, tiṇapurisakesu migapotakānaṃ ‘purisā’ti uppannasaññā viya. Yā panettha ñāṇasampayuttā hoti sā saññā ñāṇameva anuvattati. Sasambhārapathavīādīsu sesadhammā pathavīādīni viyāti veditabbā.

Cetayatīti cetanā saddhiṃ attanā sampayuttadhamme ārammaṇe abhisandahatīti attho. Sā cetayitalakkhaṇā, cetanābhāvalakkhaṇāti attho. Āyūhanarasā. Catubhūmikacetanā hi nocetayitalakkhaṇā nāma natthi. Sabbā cetayitalakkhaṇāva. Āyūhanarasatā pana kusalākusalesu eva hoti. Kusalākusalakammāyūhanaṭṭhānañhi patvā sesasampayuttadhammānaṃ ekadesamattakameva kiccaṃ hoti. Cetanā pana atirekaussāhā atirekavāyāmā, diguṇussāhā diguṇavāyāmā. Tenāhu porāṇā – ‘‘thāvariyasabhāvasaṇṭhitā ca panesā cetanā’’ti. Thāvariyoti khettasāmī vuccati. Yathā khettasāmī puriso pañcapaṇṇāsa balipurise gahetvā ‘lāyissāmī’ti ekato khettaṃ otarati. Tassa atireko ussāho atireko vāyāmo, diguṇo ussāho diguṇo vāyāmo hoti, ‘nirantaraṃ gaṇhathā’tiādīni vadati, sīmaṃ ācikkhati, tesaṃ surābhattagandhamālādīni jānāti, maggaṃ samakaṃ harati. Evaṃsampadamidaṃ veditabbaṃ . Khettasāmipuriso viya hi cetanā. Pañcapaṇṇāsa balipurisā viya cittaṅgavasena uppannā pañcapaṇṇāsa kusalā dhammā. Khettasāmipurisassa diguṇussāhadiguṇavāyāmakaraṇakālo viya kusalākusalakammāyūhanaṭṭhānaṃ patvā cetanāya diguṇussāho diguṇavāyāmo hoti. Evamassā āyūhanarasatā veditabbā.


这是完整的直译：
第二义中，这里的感受被理解为如同或那样，只是依赖于所缘的享受而生起，因此被称为享受的性质。由于心的享受，它本身以其特性而存在，指的是心的享受的现起。由于“身心安宁而快乐”，因此应当理解为安宁的近因。
蓝色等的所缘被认知，即是认知。它是认知的特征，体验的性质。四大界的认知中没有认知的特征。所有的认知都是认知的特征。而在这里通过智识认知的则被称为体验的性质。
在那之中，生长的木材上，通过智识而再用它的智识，在意识到某个人的黑色印记等时，再通过那个智识意识到“某个就是这个”的时候，在国王的财物管理者的仓库中，在每个仓库中绑上“某个财物”时，点燃灯火，进入宝藏，念诵经文，在每个财物的取用时应当被理解。
另一个观点是：所有的认知特征都是认知。再者，认知的因缘作用，像木材等工匠一样。就像通过所持的因缘而专注，像看见大象的盲人一样。由于所缘的安稳而生起的近因，像闪电一样。就像在所持的对象上生起的，像在草人身上生起的“人”的认知一样。这里的智识相应的认知则只跟随智识。其他法则应当被理解为像土地等。
意志是意志，意志与自身相应法在所缘上产生意图，意思是它。它是意志的特征，意志的性质。它是意图的性质。四大界的意志中没有意志的特征。所有的意志都是意志的特征。而意图的性质只在善恶中获得。在善恶的行为中，所依赖的法则只在一部分上有作用。意志则是过度的努力，过度的精进，双倍的努力，双倍的精进。因此古人说：“它是以稳固的性质而存在的意志。”稳固的意思是指田地的主人。就像田地的主人抓住五十个强壮的工人，想着“我要去耕地”，一起进入田地。它的过度的努力和过度的精进，双倍的努力和双倍的精进，像“不断地抓住”等等，指明界限，知道他们的香气、食物、花环等，带着整齐的道路。这样应当被理解。意志就像田地的主人。像五十个强壮的人一样，心中生起五十个善法。就像田地的主人在双倍的努力和双倍的精进的时刻，依赖于善恶的行为，意志的过度努力和过度精进。这样它的意图的性质应当被理解。


Sā panesā saṃvidahanapaccupaṭṭhānā. Saṃvidahamānā hi ayaṃ upaṭṭhāti, sakiccaparakiccasādhakā, jeṭṭhasissamahāvaḍḍhakīādayo viya. Yathā hi jeṭṭhasisso upajjhāyaṃ dūratova āgacchantaṃ disvā sayaṃ adhīyamāno itarepi dārake attano attano ajjhayanakamme pavattayati, tasmiñhi adhīyituṃ āraddhe tepi adhīyanti, tadanuvattitāya. Yathā ca mahāvaḍḍhakī sayaṃ tacchanto itarepi tacchake attano attano tacchanakamme pavattayati, tasmiñhi tacchituṃ āraddhe tepi tacchanti, tadanuvattitāya. Yathā ca yodhanāyako sayaṃ yujjhamāno itarepi yodhe sampahāravuttiyaṃ pavattayati, tasmiñhi yujjhituṃ āraddhe tepi anivattamānā yujjhanti, tadanuvattitāya. Evamesāpi attano kiccena ārammaṇe pavattamānā aññepi sampayuttadhamme attano attano kiriyāya pavatteti. Tassā hi attano kiccaṃ āraddhāya, taṃsampayuttāpi ārabhanti. Tena vuttaṃ – ‘sakiccaparakiccasādhakā, jeṭṭhasissamahāvaḍḍhakīādayo viyā’ti. Accāyikakammānussaraṇādīsu ca panāyaṃ sampayuttānaṃ ussāhanabhāvena pavattamānā pākaṭā hotīti veditabbā.

‘Ārammaṇaṃ cintetī’ti cittanti nayena cittassa vacanattho vutto eva. Lakkhaṇādito pana vijānanalakkhaṇaṃ cittaṃ, pubbaṅgamarasaṃ, sandahanapaccupaṭṭhānaṃ, nāmarūpapadaṭṭhānaṃ. Catubhūmakacittañhi novijānanalakkhaṇaṃ nāma natthi. Sabbaṃ vijānanalakkhaṇameva. Dvāraṃ pana patvā ārammaṇavibhāvanaṭṭhāne cittaṃ pubbaṅgamaṃ purecārikaṃ hoti. Cakkhunā hi diṭṭhaṃ rūpārammaṇaṃ citteneva vijānāti…pe… manena viññātaṃ dhammārammaṇaṃ citteneva vijānāti. Yathā hi nagaraguttiko nāma nagaramajjhe siṅghāṭake nisīditvā ‘ayaṃ nevāsiko ayaṃ āgantuko’ti āgatāgataṃ janaṃ upadhāreti vavatthapeti – evaṃsampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ. Vuttampi cetaṃ mahātherena – ‘‘yathā, mahārāja , nagaraguttiko nāma majjhe nagarassa siṅghāṭake nisinno puratthimato disato purisaṃ āgacchantaṃ passeyya… pacchimato… dakkhiṇato… uttarato disato purisaṃ āgacchantaṃ passeyya, evameva kho, mahārāja, yaṃ cakkhunā rūpaṃ passati taṃ viññāṇena vijānāti, yaṃ sotena saddaṃ suṇāti, ghānena gandhaṃ ghāyati, jivhāya rasaṃ sāyati, kāyena phoṭṭhabbaṃ phusati, manasā dhammaṃ vijānāti, taṃ viññāṇena vijānātī’’ti (mi. pa. 2.

这是完整的直译：
她则是通过认知的现起。因为她是通过认知而生起的，能够完成自己的任务和他人的任务，像长子、伟大的木匠等一样。就像长子看到老师远道而来，自己努力学习，其他小孩也各自进行自己的学习，在这个学习中努力时，他们也努力学习，依此而生起。又如伟大的木匠自己在雕刻，其他雕刻师也各自进行自己的雕刻，在这个雕刻中努力时，他们也努力雕刻，依此而生起。又如勇士正在战斗，其他战士也在战斗中各自进行集结，在这个战斗中努力时，他们也不退缩地战斗，依此而生起。这样，她也在依靠自己的任务而生起的所缘中，其他相应法也各自进行自己的行为。因为她依靠自己的任务而努力，其他相应法也依靠她而努力。因此说：“能够完成自己的任务和他人的任务，像长子、伟大的木匠等一样。”由于直接的行为、记忆等，这些相应法在努力中显现出来。
“所缘的思考”即是心，因此说了心的名称。由特征而言，认知的特征是心，前行的性质，认知的现起，名色的基础。四大界的心中没有认知的特征。所有的都是认知的特征。而当达到门时，在所缘的阐述中，心是前行的、先行的。因为眼睛看到的色所缘，只有心才能认知……等等，意念所知的法所缘，只有心才能认知。就像城市的守卫在城市中心坐着，观察来往的人，判断他们是居民还是外来者——这样应当被理解。大长老也曾这样说：“大王啊，城市的守卫坐在城市的中心，面向东方，看到一个人从远处走来……向西方……南方……北方，看到一个人走来，正如大王，眼睛所见的色，凭借识来认知，耳朵所闻的声，凭借心来认知，鼻子所嗅的香，凭借舌来认知，身体所触的触，凭借心来认知，心所知的法，凭借识来认知。”

3.12). Evaṃ dvāraṃ patvā ārammaṇavibhāvanaṭṭhāne cittameva pubbaṅgamaṃ purecārikaṃ. Tasmā pubbaṅgamarasanti vuccati.

Tadetaṃ pacchimaṃ pacchimaṃ uppajjamānaṃ purimaṃ purimaṃ nirantaraṃ katvā sandahanameva upaṭṭhātīti sandahanapaccupaṭṭhānaṃ. Pañcavokārabhave panassa niyamato nāmarūpaṃ, catuvokārabhave nāmameva padaṭṭhānaṃ. Tasmā nāmarūpapadaṭṭhānanti vuttaṃ.

Kiṃ panetaṃ cittaṃ purimaniddiṭṭhacittena saddhiṃ ekameva udāhu aññanti? Ekameva. Atha kasmā purimaniddiṭṭhaṃ puna vuttanti? Avicāritaṃ etaṃ aṭṭhakathāyaṃ. Ayaṃ panettha yutti – yathā hi rūpādīni upādāya paññattā sūriyādayo na atthato rūpādīhi aññe honti, teneva yasmiṃ samaye sūriyo udeti tasmiṃ samaye tassa tejasaṅkhātaṃ rūpampīti. Evaṃ vuccamānepi na rūpādīhi añño sūriyo nāma atthi. Na tathā cittaṃ; phassādayo dhamme upādāya paññāpiyati; atthato panetaṃ tehi aññameva. Tena ‘yasmiṃ samaye cittaṃ uppannaṃ hoti ekaṃseneva tasmiṃ samaye phassādīhi atthato aññameva taṃ hotī’ti imassatthassa dīpanatthāya etaṃ puna vuttanti veditabbaṃ.

Yathā ca ‘‘yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti…pe… pathavīkasiṇaṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti vedanā hotī’’tiādīsu (dha. sa. 160) pana bhāventena vavatthāpite samaye yo bhāveti na so atthato uppajjati nāma, teneva tattha yathā ‘‘phasso hoti vedanā hotī’’ti vuttaṃ, na evaṃ ‘‘yo bhāveti so hotī’’ti vuttaṃ. ‘‘Yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hotī’’tiādīsu pana cittena vavatthāpite samaye samayavavatthāpitaṃ cittaṃ na tathā atthato nuppajjati . Yatheva pana tadā ‘phasso hoti vedanā hoti’, tathā ‘cittampi hotī’ti imassapi atthassa dīpanatthamidaṃ puna vuttanti veditabbaṃ. Idaṃ panettha sanniṭṭhānaṃ – uddesavāre saṅgaṇhanatthaṃ niddesavāre ca vibhajanatthaṃ purimena hi ‘citta’-saddena kevalaṃ samayo vavatthāpito. Tasmiṃ pana cittena vavatthāpitasamaye ye dhammā honti tesaṃ dassanatthaṃ ‘‘phasso hotī’’tiādi āraddhaṃ. Cittañcāpi tasmiṃ samaye hotiyeva. Tasmā tassāpi saṅgaṇhanatthametaṃ puna vuttaṃ. Imasmiñca ṭhāne etasmiṃ avuccamāne ‘‘katamaṃ tasmiṃ samaye citta’’nti na sakkā bhaveyya niddesavāre vibhajituṃ. Evamassa vibhajanaṃyeva parihāyetha. Tasmā tassa niddesavāre vibhajanatthampi etañca vuttanti veditabbaṃ.

Yasmā vā ‘‘uppannaṃ hotī’’ti ettha cittaṃ uppannanti etaṃ desanāsīsameva, ‘na pana cittaṃ ekameva uppajjatī’ti aṭṭhakathāyaṃ vicāritaṃ, tasmā cittaṃ ‘‘uppanna’’nti etthāpi cittamattameva aggahetvā paropaṇṇāsakusaladhammehi saddhiṃyeva cittaṃ gahitaṃ. Evaṃ tattha saṅkhepato sabbepi cittacetasikadhamme gahetvā idha sarūpena pabhedato dassetuṃ ‘‘phasso hotī’’tiādi āraddhaṃ. Iti phassādayo viya cittampi vuttamevāti veditabbaṃ.


这是完整的直译：
3.12）。这样，当达到门时，在所缘的阐述中，心是前行的、先行的。因此被称为前行的性质。
它后后生起时，使前前相续，只是以连接的方式现起，因此是连接的现起。在五蕴有中，它必定以名色为基础，在四蕴有中只以名为基础。因此说是以名色为基础。
这个心与前面提到的心是同一个还是不同？是同一个。那么为什么前面已经提到过又再次提到呢？这在义疏中没有考虑过。这里有这样的道理 - 就像依靠色等而施设的太阳等，在本质上并不与色等不同，因此在太阳升起的时候，它的热量被称为色。即使这样说，也没有与色等不同的太阳。心不是这样；它依靠触等法而被施设；但在本质上它与它们是不同的。因此"在心生起的时候，它必定在本质上与触等是不同的"，为了阐明这个意思，应当理解这是再次被提到的。
又如在"在他修习色界道的时候...地遍，在那个时候有触，有受"等中，在修习者确定的时间里，修习者在本质上并不生起，因此在那里如同说"有触，有受"，而不是说"修习者存在"。但在"在欲界善心生起的时候"等中，在心确定的时间里，被时间确定的心并非在本质上不生起。正如那时"有触，有受"，同样"也有心"，为了阐明这个意思，应当理解这是再次被提到的。这里的结论是 - 在列举部分为了总括，在解释部分为了分析。因为前面的"心"字只是确定时间。但在那个被心确定的时间里，为了显示存在的法，开始了"有触"等。心在那个时间里也确实存在。因此为了包括它，这再次被提到。在这个地方，如果不说这个，就不能在解释部分分析"在那个时候什么是心"。这样它的分析就会缺失。因此应当理解这也是为了在解释部分分析它而被说的。
或者因为在"生起"中，心生起只是教说的主题，"但心并不是单独生起的"，这在义疏中被考虑过，因此在"生起"中不只是取心而已，而是与五十多个善法一起取心。这样在那里简要地取了所有的心和心所法，这里为了以自性和差别来显示，开始了"有触"等。因此应当理解心也像触等一样被说了


Dhammuddesavāro

Jhānaṅgarāsivaṇṇanā

Vitakketīti vitakko; vitakkanaṃ vā vitakko; ūhananti vuttaṃ hoti. Svāyaṃ ārammaṇe cittassa abhiniropanalakkhaṇo. So hi ārammaṇe cittaṃ āropeti. Yathā hi koci rājavallabhaṃ ñātiṃ vā mittaṃ vā nissāya rājagehaṃ ārohati, evaṃ vitakkaṃ nissāya cittaṃ ārammaṇaṃ ārohati. Tasmā so ārammaṇe cittassa abhiniropanalakkhaṇoti vutto. Nāgasenatthero panāha – ākoṭanalakkhaṇo vitakko. ‘‘Yathā, mahārāja, bherī ākoṭitā atha pacchā anuravati anusaddāyati, evameva kho, mahārāja, yathā ākoṭanā evaṃ vitakko daṭṭhabbo. Yathā pacchā anuravanā anusaddāyanā evaṃ vicāro daṭṭhabbo’’ti (mi. pa. 2.

这是完整的直译：
法的阐述章节
禅支集的解释
思考是寻；或者思考是寻；意思是说推动。它的特征是将心安置在所缘上。因为它将心安置在所缘上。就像有人依靠国王的宠臣或亲戚朋友而进入王宫一样，心依靠寻而进入所缘。因此说它的特征是将心安置在所缘上。但那伽西那长老说：寻的特征是敲击。"大王啊，就像鼓被敲击后才发出声音，大王啊，同样地，寻应当被理解为像敲击，伺应当被理解为像随后的回响。"


3.14 thokaṃ visadisaṃ). Svāyaṃ āhananapariyāhananaraso. Tathā hi tena yogāvacaro ārammaṇaṃ vitakkāhataṃ vitakkapariyāhataṃ karotīti vuccati. Ārammaṇe cittassa ānayanapaccupaṭṭhāno.

Ārammaṇe tena cittaṃ vicaratīti vicāro; vicaraṇaṃ vā vicāro. Anusañcaraṇanti vuttaṃ hoti. Svāyaṃ ārammaṇānumajjanalakkhaṇo. Tattha sahajātānuyojanaraso. Cittassa anuppabandhapaccupaṭṭhāno. Santepi ca nesaṃ katthaci aviyoge oḷārikaṭṭhena pubbaṅgamaṭṭhena ca ghaṇṭābhighāto viya abhiniropanaṭṭhena ca cetaso paṭhamābhinipāto vitakko . Sukhumaṭṭhena anumajjanasabhāvaṭṭhena ca ghaṇṭānuravo viya anuppabandho vicāro. Vipphāravā cettha vitakko, paṭhamuppattikāle paripphandabhūto cittassa. Ākāse uppatitukāmassa pakkhino pakkhavikkhepo viya. Padumābhimukhapāto viya ca gandhānubaddhacetaso bhamarassa. Santavutti vicāro nātiparipphandanabhāvo cittassa, ākāse uppatitassa pakkhino pakkhappasāraṇaṃ viya, paribbhamanaṃ viya ca padumābhimukhapatitassa bhamarassa padumassa uparibhāge.

Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ākāse gacchato mahāsakuṇassa ubhohi pakkhehi vātaṃ gahetvā pakkhe sannisīdāpetvā gamanaṃ viya ārammaṇe cetaso abhiniropanabhāvena pavatto vitakko. So hi ekaggo hutvā appeti vātaggahaṇatthaṃ pakkhe phandāpayamānassa gamanaṃ viya. Anumajjabhāvena pavatto vicāro. So hi ārammaṇaṃ anumajjatīti vuttaṃ, taṃ anuppabandhanena pavattiyaṃ ativiya yujjati. So pana nesaṃ viseso paṭhamadutiyajjhānesu pākaṭo hoti. Apica malaggahitaṃ kaṃsabhājanaṃ ekena hatthena daḷhaṃ gahetvā itarena hatthena cuṇṇatelavālaṇḍupakena parimajjantassa daḷhaggahaṇahattho viya vitakko, parimajjanahattho viya vicāro. Tathā kumbhakārassa daṇḍappahārena cakkaṃ bhamayitvā bhājanaṃ karontassa uppīḷanahattho viya vitakko, ito cito ca sañcaraṇahattho viya vicāro. Tathā maṇḍalaṃ karontassa majjhe sannirumbhitvā ṭhitakaṇṭako viya abhiniropano vitakko, bahiparibbhamanakaṇṭako viya anumajjamāno vicāro.

Piṇayatīti pīti. Sā sampiyāyanalakkhaṇā. Kāyacittapīṇanarasā, pharaṇarasā vā. Odagyapaccupaṭṭhānā. Sā panesā khuddikāpīti, khaṇikāpīti, okkantikāpīti, ubbegāpīti, pharaṇāpītīti pañcavidhā hoti.

Tattha khuddikāpīti sarīre lomahaṃsamattameva kātuṃ sakkoti. Khaṇikāpīti khaṇe khaṇe vijjuppādasadisā hoti. Okkantikāpīti , samuddatīraṃ vīci viya, kāyaṃ okkamitvā okkamitvā bhijjati. Ubbegāpīti balavatī hoti, kāyaṃ uddhaggaṃ katvā ākāse laṅghāpanappamāṇappattā. Tathā hi puṇṇavallikavāsī mahātissatthero puṇṇamadivase sāyaṃ cetiyaṅgaṇaṃ gantvā candālokaṃ disvā mahācetiyābhimukho hutvā ‘imāya vata velāya catasso parisā mahācetiyaṃ vandantī’ti pakatiyā diṭṭhārammaṇavasena buddhārammaṇaṃ ubbegaṃ pītiṃ uppādetvā sudhātale pahaṭacitrageṇḍuko viya ākāse uppatitvā mahācetiyaṅgaṇeyeva aṭṭhāsi.


这是完整的直译：
3.14 稍有不同）。它的作用是敲打和反复敲打。因此说修行者用它使所缘被寻敲打、被寻反复敲打。它的现起是将心带到所缘上。
心用它在所缘中游走，所以是伺；或者游走是伺。意思是说随后游走。它的特征是在所缘中揉搓。在那里它的作用是与俱生法结合。它的现起是心的持续。虽然它们在某些地方不分离，但由于粗糙性和先行性，寻像敲钟一样，由于安置的意义，是心的最初接触。由于细腻性和揉搓的本质，伺像钟的回响一样，是持续。这里寻是扩散的，在最初生起时是心的震动。就像想要飞到空中的鸟展开翅膀一样。又像被香气吸引的蜜蜂飞向莲花一样。伺是平静的活动，是心不太震动的状态，就像已经飞到空中的鸟展开翅膀一样，又像已经飞到莲花的蜜蜂在莲花上方盘旋一样。
但在义疏中说："就像大鸟在空中飞行时用两翼抓住风，然后收起翅膀飞行一样，寻是以将心安置在所缘上的方式运作。因为它专一地固定，就像为了抓住风而震动翅膀的飞行一样。伺是以揉搓的方式运作。因为说它揉搓所缘，这在持续运作时非常合适。它们的区别在初禅和第二禅中很明显。又如一个人用一只手紧紧抓住一个被污垢覆盖的铜器，用另一只手用粉末、油和毛刷擦拭，紧抓的手像寻，擦拭的手像伺。同样，陶工用棍子转动轮子制作器皿时，压下的手像寻，来回移动的手像伺。同样，在画圆时，固定在中心的尖端像是安置的寻，在外围旋转的尖端像是揉搓的伺。
使喜悦是喜。它的特征是喜爱。它的作用是使身心喜悦，或者是遍满。它的现起是欢欣。它有五种：小喜、刹那喜、波浪喜、踊跃喜、遍满喜。
其中小喜只能使身体毛发竖立。刹那喜在每一刻都像闪电一样。波浪喜像海浪一样，一波接一波地冲击身体然后破碎。踊跃喜是强烈的，能使身体上升，达到在空中跳跃的程度。因此，住在富楠瓦利的大帝须长老在月圆日的晚上去塔院，看到月光后面向大塔，想："在这个时候，四众正在礼拜大塔"，基于平常所见的所缘而缘佛陀生起踊跃喜，像在平滑地面上弹起的彩球一样跳到空中，站在了大塔院中。


Tathā girikaṇḍakavihārassa upanissaye vattakālakagāme ekā kuladhītāpi balavabuddhārammaṇāya ubbegāya pītiyā ākāse laṅghesi. Tassā kira mātāpitaro sāyaṃ dhammasavanatthāya vihāraṃ gacchantā ‘amma, tvaṃ garubhārā, akāle vicarituṃ na sakkosi, mayaṃ tuyhaṃ pattiṃ katvā dhammaṃ sossāmā’ti agamaṃsu. Sā gantukāmāpi tesaṃ vacanaṃ paṭibāhituṃ asakkontī ghare ohīyitvā gharadvāre ṭhatvā candālokena girikaṇḍake ākāsacetiyaṅgaṇaṃ olokentī cetiyassa dīpapūjaṃ addasa. Catasso ca parisā mālāgandhādīhi cetiyapūjaṃ katvā padakkhiṇaṃ karontiyo bhikkhusaṅghassa ca gaṇasajjhāyasaddaṃ assosi. Athassā ‘dhaññā vatime manussā ye vihāraṃ gantvā evarūpe cetiyaṅgaṇe anusañcarituṃ evarūpañca madhuraṃ dhammakathaṃ sotuṃ labhantī’ti muttarāsisadisaṃ cetiyaṃ passantiyā eva ubbegāpīti udapādi. Sā ākāse laṅghitvā mātāpitūnaṃ purimataraṃyeva ākāsato cetiyaṅgaṇe oruyha cetiyaṃ vanditvā dhammaṃ suṇamānā aṭṭhāsi. Atha naṃ mātāpitaro āgantvā ‘amma, tvaṃ katarena maggena āgatāsī’ti pucchiṃsu. Sā ‘ākāsena āgatāmhi, na maggenā’ti vatvā ‘amma, ākāsena nāma khīṇāsavā sañcaranti, tvaṃ kathaṃ āgatā’ti puṭṭhā āha – ‘mayhaṃ candālokena cetiyaṃ olokentiyā ṭhitāya buddhārammaṇā balavapīti uppajjati, athāhaṃ neva attano ṭhitabhāvaṃ na nisinnabhāvaṃ aññāsiṃ, gahitanimitteneva pana ākāsaṃ laṅghitvā cetiyaṅgaṇe patiṭṭhitāmhī’ti. Evaṃ ubbegāpīti ākāse laṅghāpanappamāṇā hoti.

Pharaṇapītiyā pana uppannāya sakalasarīraṃ dhamitvā pūritavatthi viya, mahatā udakoghena pakkhandapabbatakucchi viya ca anuparipphuṭaṃ hoti. Sā panesā pañcavidhā pīti gabbhaṃ gaṇhantī paripākaṃ gacchantī duvidhaṃ passaddhiṃ paripūreti – kāyapassaddhiñca cittapassaddhiñca. Passaddhi gabbhaṃ gaṇhantī paripākaṃ gacchantī duvidhaṃ sukhaṃ paripūreti – kāyikaṃ cetasikañca. Sukhaṃ gabbhaṃ gaṇhantaṃ paripākaṃ gacchantaṃ tividhaṃ samādhiṃ paripūreti – khaṇikasamādhiṃ upacārasamādhiṃ appanāsamādhinti. Tāsu ṭhapetvā appanāsamādhipūrikaṃ itarā dvepi idha yujjanti.

Sukhayatīti sukhaṃ; yassa uppajjati taṃ sukhitaṃ karotīti attho. Suṭṭhu vā khādati, khanati ca kāyacittābādhanti sukhaṃ. Somanassavedanāyetaṃ nāmaṃ. Tassa lakkhaṇādīni vedanāpade vuttanayeneva veditabbāni.

Aparo nayo – sātalakkhaṇaṃ sukhaṃ, sampayuttānaṃ upabrūhanarasaṃ, anuggahaṇapaccupaṭṭhānaṃ. Satipi ca nesaṃ pītisukhānaṃ katthaci avippayoge, iṭṭhārammaṇapaṭilābhatuṭṭhi pīti; paṭiladdharasānubhavanaṃ sukhaṃ. Yattha pīti tattha sukhaṃ. Yattha sukhaṃ tattha na niyamato pīti. Saṅkhārakkhandhasaṅgahitā pīti, vedanākkhandhasaṅgahitaṃ sukhaṃ. Kantārakhinnassa vanantodakadassanasavanesu viya pīti. Vanacchāyāpavesanaudakaparibhogesu viya sukhaṃ.


这是完整的直译：
同样，在吉利康达迦寺附近的瓦塔卡拉卡村，一个家族的女儿也因强烈缘佛的踊跃喜而跳到空中。据说，她的父母晚上去寺院听法时对她说："女儿，你怀孕了，不能在不适当的时候外出，我们会为你回向功德后听法。"她虽然想去，但无法违背他们的话，留在家里。她站在家门口，借着月光看着吉利康达迦的空中塔院，看到了塔的灯供养。她还听到四众用花香等供养塔并绕塔，以及比丘僧团诵经的声音。于是她想："这些人真是幸运，能去寺院在这样的塔院中游走，听这样甜美的法。"当她看着像珍珠堆一样的塔时，踊跃喜生起。她跳到空中，比父母更早从空中降落到塔院，礼拜塔后站着听法。然后父母来到问她："女儿，你是从哪条路来的？"她说："我是从空中来的，不是从路上来。"他们说："女儿，只有漏尽者才能在空中行走，你是怎么来的？"她回答说："当我站着借月光看塔时，强烈缘佛的喜生起，然后我不知道自己是站着还是坐着，只是保持着所缘，跳到空中，降落在塔院。"这样，踊跃喜能使人跳到空中。
当遍满喜生起时，整个身体像被吹胀的气球一样，或像被大水流冲击的山洞一样，被充满和遍满。这五种喜孕育成熟时，会圆满两种轻安：身轻安和心轻安。轻安孕育成熟时，会圆满两种乐：身乐和心乐。乐孕育成熟时，会圆满三种定：刹那定、近行定和安止定。其中除了圆满安止定外，其他两种在这里都适用。
使快乐是乐；意思是使它生起的人快乐。或者是很好地吃掉、挖掘身心的苦痛，所以是乐。这是悦受的名称。它的特征等应当按照受的部分所说的方式理解。
另一种说法：乐的特征是愉悦，作用是增长相应法，现起是支持。虽然这些喜和乐在某些地方不分离，但喜是获得可意所缘的满足；乐是体验所获得的味道。哪里有喜哪里就有乐。哪里有乐不一定有喜。喜属于行蕴，乐属于受蕴。喜就像疲惫的沙漠旅人看到或听到森林中有水；乐就像进入树荫和享用水


Yathā hi puriso mahākantāramaggaṃ paṭipanno ghammapareto tasito pipāsito paṭipathe purisaṃ disvā ‘kattha pānīyaṃ atthī’ti puccheyya. So ‘aṭaviṃ uttaritvā jātassaravanasaṇḍo atthi, tattha gantvā labhissasī’ti vadeyya. So tassa kathaṃ sutvā haṭṭhapahaṭṭho bhaveyya. Tato gacchanto bhūmiyaṃ patitāni uppaladalanālapattādīni disvā suṭṭhutaraṃ haṭṭhapahaṭṭho hutvā gacchanto allavatthe allakese purise passeyya, vanakukkuṭamorādīnaṃ saddaṃ suṇeyya, jātassarapariyante jātaṃ maṇijālasadisaṃ nīlavanasaṇḍaṃ passeyya, sare jātāni uppalapadumakumudādīni passeyya, acchaṃ vippasannaṃ udakaṃ passeyya. So bhiyyo bhiyyo haṭṭhapahaṭṭho hutvā jātassaraṃ otaritvā yathāruci nhatvā ca pivitvā ca paṭippassaddhadaratho bhisamuḷālapokkharādīni khāditvā nīluppalādīni piḷandhitvā mandālakamūlāni khandhe karitvā uttaritvā sāṭakaṃ nivāsetvā, udakasāṭakaṃ ātape katvā, sītacchāyāya mandamande vāte paharante nipanno ‘aho sukhaṃ, aho sukha’nti vadeyya. Evaṃsampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ.

Tassa hi purisassa jātassaravanasaṇḍasavanato paṭṭhāya yāva udakadassanā haṭṭhapahaṭṭhakālo viya pubbabhāgārammaṇe haṭṭhapahaṭṭhākārā pīti. Nhatvā ca pivitvā ca sītacchāyāya mandamande vāte paharante ‘aho sukhaṃ, aho sukha’nti vadato nipannakālo viya balavappattaṃ ārammaṇarasānubhavanākārasaṇṭhitaṃ sukhaṃ. Tasmiṃ tasmiṃ samaye pākaṭabhāvato cetaṃ vuttanti veditabbaṃ. Yattha pana pīti sukhampi tattha atthīti vuttamevetaṃ.

Cittassekaggatāti cittassa ekaggabhāvo; samādhissetaṃ nāmaṃ. Lakkhaṇādīsu panassa aṭṭhakathāyaṃ tāva vuttaṃ – ‘‘pāmokkhalakkhaṇo ca samādhi avikkhepalakkhaṇo ca’’. Yathā hi kūṭāgārakaṇṇikā sesadabbasambhārānaṃ ābandhanato pamukhā hoti evameva sabbakusaladhammānaṃ samādhicittena ijjhanato sabbesampi tesaṃ dhammānaṃ samādhi pāmokkho hoti. Tena vuttaṃ –

‘‘Yathā, mahārāja, kūṭāgārassa yā kāci gopānasiyo sabbā tā kūṭaṅgamā honti, kūṭaninnā kūṭasamosaraṇā, kūṭaṃ tāsaṃ aggamakkhāyati, evameva kho, mahārāja, ye keci kusalā dhammā sabbe te samādhininnā honti, samādhipoṇā, samādhipabbhārā, samādhi tesaṃ aggamakkhāyatī’’ti (mi. pa. 2.

这是完整的直译：
正如一个人走上大森林的道路，被热气、饥渴所困，看到一个人时会问：“哪里有水？”他会回答：“越过森林，有一片水域，去那里你会找到水。”听到这话，他会立刻感到振奋。然后在路上看到地面上落下的水莲、蓝莲等，心中更加振奋；听到森林中的鸟叫声，看到水边的水草和水莲，看到清澈的水面。他会更加振奋，走到水边，洗澡、喝水，享受安静的休息，吃一些水生植物和水莲，穿上干净的衣服，晒太阳，坐在凉爽的阴影下，感叹道：“多么快乐，多么幸福！”这样，这种状态应当被理解。
因为这个人的快乐是从水的声音开始，直到看到水的那一刻，像是心境的振奋。洗澡、喝水时，面对凉爽的阴影，感叹道：“多么快乐，多么幸福！”这时他处于一种安静的状态，经历着强烈的快乐。每当此时，因其明显的状态，就应当理解为如此。哪里有快乐，哪里就有快乐的体验。
心的专注是心的集中状态；这称为定。在特征等方面，义疏中首先这样说：“心的特征是清净的，心的特征是无动摇的。”就像一个拱顶的门口，因其被其他物体所包围而显得突出，正如所有的善法因心的集中而显得突出。因此说：
“就像，大王，拱顶的门口的所有守护者都在拱顶上，拱顶的结构是显而易见的，拱顶在他们中间显得突出；同样，大王，所有的善法都因心的集中而显得突出，心的特征、心的重担、心的突出状态。”

1.14).

Yathā ca senaṅgaṃ patvā rājā nāma yattha yattha senā osīdati taṃ taṃ ṭhānaṃ gacchati, tassa gatagataṭṭhāne senā paripūrati, parasenā bhijjitvā rājānameva anuvattati, evameva sahajātadhammānaṃ vikkhipituṃ vippakirituṃ appadānato samādhi avikkhepalakkhaṇo nāma hotīti.

Aparo pana nayo – ayaṃ cittassekaggatāsaṅkhāto samādhi nāma avisāralakkhaṇo vā avikkhepalakkhaṇo vā, sahajātadhammānaṃ, sampiṇḍanaraso nhāniyacuṇṇānaṃ udakaṃ viya, upasamapaccupaṭṭhāno ñāṇapaccupaṭṭhāno vā. ‘‘Samāhito yathābhūtaṃ jānāti passatī’’ti hi vuttaṃ. Visesato sukhapadaṭṭhāno, nivāte dīpaccīnaṃ ṭhiti viya cetaso ṭhitīti daṭṭhabbo.

Indriyarāsivaṇṇanā

Saddahanti etāya, sayaṃ vā saddahati, saddahanamattameva vā esāti saddhā. Sāva assaddhiyassa abhibhavanato adhipatiyaṭṭhena indriyaṃ. Adhimokkhalakkhaṇe vā indaṭṭhaṃ kāretīti indriyaṃ. Saddhāva indriyaṃ saddhindriyaṃ. Sā panesā sampasādanalakkhaṇā ca saddhā sampakkhandanalakkhaṇā ca.

Yathā hi rañño cakkavattissa udakappasādako maṇi udake pakkhitto paṅkasevālapaṇakakaddamaṃ sannisīdāpeti, udakaṃ acchaṃ karoti vippasannaṃ anāvilaṃ, evameva saddhā uppajjamānā nīvaraṇe vikkhambheti, kilese sannisīdāpeti, cittaṃ pasādeti, anāvilaṃ karoti. Pasannena cittena yogāvacaro kulaputto dānaṃ deti, sīlaṃ samādiyati, uposathakammaṃ karoti, bhāvanaṃ ārabhati. Evaṃ tāva saddhā sampasādanalakkhaṇāti veditabbā. Tenāha āyasmā nāgaseno –

‘‘Yathā, mahārāja, rājā cakkavatti caturaṅginiyā senāya saddhiṃ addhānamaggappaṭipanno parittaṃ udakaṃ tareyya, taṃ udakaṃ hatthīhi ca assehi ca rathehi ca pattīhi ca saṅkhubhitaṃ bhaveyya āvilaṃ lulitaṃ kalalībhūtaṃ, uttiṇṇo ca rājā cakkavatti manusse āṇāpeyya ‘pānīyaṃ bhaṇe āharatha, taṃ pivissāmī’ti. Rañño ca udakappasādako maṇi bhaveyya. ‘Evaṃ devā’ti kho te manussā rañño cakkavattissa paṭissutvā taṃ udakappasādakaṃ maṇiṃ udake pakkhipeyyuṃ. Tasmiṃ udake pakkhittamatte paṅkasevālapaṇakaṃ vigaccheyya, kaddamo ca sannisīdeyya, acchaṃ bhaveyya udakaṃ vippasannaṃ anāvilaṃ, tato rañño cakkavattissa pānīyaṃ upanāmeyyuṃ – ‘pivatu devo pānīya’nti.

‘‘Yathā , mahārāja, udakaṃ evaṃ cittaṃ daṭṭhabbaṃ. Yathā te manussā evaṃ yogāvacaro daṭṭhabbo. Yathā paṅkasevālapaṇakaṃ kaddamo ca evaṃ kilesā daṭṭhabbā. Yathā udakappasādako maṇi evaṃ saddhā daṭṭhabbā. Yathā udakappasādake maṇimhi pakkhittamatte paṅkasevālapaṇakaṃ vigacchati kaddamo ca sannisīdati, acchaṃ bhavati udakaṃ vippasannaṃ anāvilaṃ, evameva kho, mahārāja, saddhā uppajjamānā nīvaraṇe vikkhambheti, vinīvaraṇaṃ cittaṃ hoti acchaṃ vippasannaṃ anāvila’’nti (mi. pa. 2.

这是完整的直译：
1.14）。
就像国王到达军队时，无论军队在哪里停留，他都会去那里，他所到之处军队就会集结，敌军就会溃散而跟随国王，同样地，因为定能使俱生法不散乱、不分散，所以说定的特征是不动摇的。
另一种说法是：这种被称为心一境性的定，其特征是不分散或不动摇，其作用是将俱生法结合在一起，就像水将沐浴粉结合在一起一样，其现起是平静或智慧。因为说："定者如实知见。"特别是，它以乐为基础，应当被理解为心的安住，就像无风时灯火的安住一样。
根集的解释
以此而信仰，或者自己信仰，或者仅仅是信仰，这就是信。因为它能克服不信，所以在支配的意义上是根。或者因为它在确信的特征上行使主导作用，所以是根。信即是根，所以是信根。它的特征是使清净和使奋进。
就像转轮王的净水宝珠放入水中时，会使泥、水藻、水草和污泥沉淀，使水变得清澈、明净、无浊，同样地，信生起时会压制障碍，使烦恼沉淀，使心清净，使之无浊。心清净的修行者布施、持戒、行布萨、修习。这样应当理解信的特征是使清净。因此尊者那伽西那说：
"大王，就像转轮王与四种军队一起行进，渡过一条小河，那河水被象、马、车、步兵搅动而变得浑浊、混乱、泥泞，转轮王渡过后命令人说：'取水来，我要喝。'转轮王有一颗净水宝珠。那些人听从转轮王的命令，将那净水宝珠放入水中。宝珠一放入水中，泥、水藻、水草就消失了，污泥沉淀下来，水变得清澈、明净、无浊，然后他们将饮用水呈给转轮王说：'请陛下饮水。'
"大王，应当将水理解为心，应当将那些人理解为修行者，应当将泥、水藻、水草和污泥理解为烦恼，应当将净水宝珠理解为信。就像净水宝珠放入水中时，泥、水藻、水草消失，污泥沉淀，水变得清澈、明净、无浊，同样地，大王，信生起时会压制障碍，心变得无障碍、清澈、明净、无

1.10).

Yathā pana kumbhilamakaragāharakkhasādikiṇṇaṃ pūraṃ mahānadiṃ āgamma bhīrukajano ubhosu tīresu tiṭṭhati. Saṅgāmasūro pana mahāyodho āgantvā ‘kasmā ṭhitatthā’ti pucchitvā ‘sappaṭibhayabhāvena otarituṃ na visahāmā’ti vutte sunisitaṃ asiṃ gahetvā ‘mama pacchato etha, mā bhāyitthā’ti vatvā nadiṃ otaritvā āgatāgate kumbhilādayo paṭibāhitvā orimatīrato manussānaṃ sotthibhāvaṃ karonto pārimatīraṃ neti. Pārimatīratopi sotthinā orimatīraṃ āneti. Evameva dānaṃ dadato sīlaṃ rakkhato uposathakammaṃ karoto bhāvanaṃ ārabhato saddhā pubbaṅgamā purecārikā hoti. Tena vuttaṃ ‘sampakkhandanalakkhaṇā ca saddhā’ti.

Aparo nayo – saddahanalakkhaṇā saddhā, okappanalakkhaṇā vā. Pasādanarasā udakappasādakamaṇi viya, pakkhandanarasā vā oghuttaraṇo viya. Akālusiyapaccupaṭṭhānā, adhimuttipaccupaṭṭhānā vā. Saddheyyavatthupadaṭṭhānā sotāpattiyaṅgapadaṭṭhānā vā, sā hatthavittabījāni viya daṭṭhabbā.

Vīrassa bhāvo vīriyaṃ, vīrānaṃ vā kammaṃ vīriyaṃ. Vidhinā vā nayena upāyena īrayitabbaṃ pavattayitabbanti vīriyaṃ. Tadeva kosajjassa abhibhavanato adhipatiyaṭṭhena indriyaṃ. Paggahaṇalakkhaṇe vā indaṭṭhaṃ kāretīti indriyaṃ. Vīriyameva indriyaṃ vīriyindriyaṃ. Taṃ panetaṃ upatthambhanalakkhaṇañca vīriyaṃ paggahaṇalakkhaṇañca. Yathā hi jiṇṇagharaṃ āgantukena thūṇupatthambhena tiṭṭhati, evameva yogāvacaro vīriyupatthambhena upatthambhito hutvā sabbakusaladhammehi na hāyati, na parihāyati. Evaṃ tāvassa upatthambhanalakkhaṇatā veditabbā. Tenāha thero nāgaseno –

‘‘Yathā , mahārāja, puriso gehe patante tamaññena dārunā upatthambheyya, upatthambhitaṃ santaṃ evaṃ taṃ gehaṃ na pateyya, evameva kho mahārāja upatthambhanalakkhaṇaṃ vīriyaṃ, vīriyupatthambhitā sabbe kusalā dhammā na hāyanti na parihāyantī’’ti (mi. pa. 2.1.12).

Yathā vā pana khuddikāya ca mahatikāya ca senāya saṅgāme pavatte khuddikā senā olīyeyya, tato rañño āroceyya, rājā balavāhanaṃ peseyya, tena paggahitā sakasenā parasenaṃ parājeyya, evameva vīriyaṃ sahajātasampayuttadhammānaṃ olīyituṃ osakkituṃ na deti, ukkhipati, paggaṇhāti. Tena vuttaṃ ‘paggahaṇalakkhaṇañca vīriya’nti.

Aparo nayo – ussāhalakkhaṇaṃ vīriyaṃ, sahajātānaṃ upatthambhanarasaṃ, asaṃsīdanabhāvapaccupaṭṭhānaṃ, ‘‘saṃviggo yoniso padahatī’’ti (a. ni. 

这是完整的直译：
1.10）。
就像遇到充满鳄鱼、海怪、水鬼等的大河时，胆小的人会站在两岸。但勇敢的大勇士来到后问："你们为什么站着？"听到"因为危险不敢下水"的回答后，拿起锋利的剑说："跟在我后面来，不要害怕"，然后下到河里，击退遇到的鳄鱼等，使此岸的人安全到达彼岸。也安全地从彼岸带人回到此岸。同样地，对于布施、持戒、行布萨、修习的人来说，信是先行的、领导的。因此说"信的特征是使奋进"。
另一种说法是：信的特征是信仰，或者是确信。它的作用是使清净，像净水宝珠一样；或者是使奋进，像渡过洪流一样。它的现起是无浊，或者是确定。它以应信之事为基础，或以入流支为基础。它应当被理解为像手、财富、种子一样。
精进是勇者的状态，或者是勇者的行为。或者是应当以方法、方式、手段来激发、推动的，所以是精进。因为它能克服懈怠，所以在支配的意义上是根。或者因为它在奋起的特征上行使主导作用，所以是根。精进即是根，所以是精进根。它的特征是支撑和奋起。就像倒塌的房子因客人的支柱而站立，同样地，修行者因精进的支撑而不减损、不退失一切善法。这样应当理解它的支撑特征。因此长老那伽西那说：
"大王，就像一个人用另一根木头支撑倒塌的房子，被支撑的房子就不会倒塌，同样地，大王，精进的特征是支撑，被精进支撑的一切善法不会减损、不会退失。"
或者，当小军队和大军队交战时，如果小军队退缩，就会报告国王，国王会派遣强大的军队，被它鼓舞的己方军队就会击败敌军。同样地，精进不让俱生相应法退缩、后退，而是提升、奋起它们。因此说"精进的特征也是奋起"。
另一种说法是：精进的特征是努力，作用是支撑俱生法，现起是不沉没的状态，如说："有正念的人如理精进。"

4.113) vacanato saṃvegapadaṭṭhānaṃ, vīriyārambhavatthupadaṭṭhānaṃ vā. Sammā āraddhaṃ sabbāsaṃ sampattīnaṃ mūlaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ.

Saranti etāya, sayaṃ vā sarati, saraṇamattameva vā esāti sati. Sāva muṭṭhassaccassa abhibhavanato adhipatiyaṭṭhena indriyaṃ, upaṭṭhānalakkhaṇe vā indaṭṭhaṃ kāretīti indriyaṃ. Sati eva indriyaṃ satindriyaṃ. Sā panesā apilāpanalakkhaṇā ca sati upaggaṇhanalakkhaṇā ca. Yathā hi rañño bhaṇḍāgāriko dasavidhaṃ ratanaṃ gopayanto sāyaṃpātaṃ rājānaṃ issariyasampattiṃ sallakkhāpeti sāreti, evameva sati kusalaṃ dhammaṃ sallakkhāpeti sarāpeti. Tenāha thero –

‘‘Yathā, mahārāja, rañño cakkavattissa bhaṇḍāgāriko rājānaṃ cakkavattiṃ sāyaṃpātaṃ yasaṃ sarāpeti – ‘ettakā, deva, hatthī, ettakā assā, ettakā rathā, ettakā pattī, ettakaṃ hiraññaṃ, ettakaṃ suvaṇṇaṃ, ettakaṃ sabbaṃ sāpateyyaṃ, taṃ devo saratū’ti, evameva kho, mahārāja, sati kusale dhamme apilāpeti – ime cattāro satipaṭṭhānā, ime cattāro sammappadhānā, ime cattāro iddhipādā, imāni pañcindriyāni, imāni pañca balāni, ime satta bojjhaṅgā, ayaṃ ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, ayaṃ samatho, ayaṃ vipassanā, ayaṃ vijjā, ayaṃ vimutti, ime lokuttarā dhammāti. Evaṃ kho, mahārāja, apilāpanalakkhaṇā satī’’ti (mi. pa. 2.1.13).

Yathā pana rañño cakkavattissa pariṇāyakaratanaṃ rañño ahite ca hite ca ñatvā ahite apayāpeti, hite upayāpeti, evameva sati hitāhitānaṃ dhammānaṃ gatiyo samanvesitvā ‘ime kāyaduccaritādayo dhammā ahitā’ti ahite dhamme apanudeti , ‘ime kāyasucaritādayo dhammā hitā’ti hite dhamme upaggaṇhāti. Tenāha thero –

‘‘Yathā, mahārāja, rañño cakkavattissa pariṇāyakaratanaṃ rañño hitāhite jānāti ‘ime rañño hitā ime ahitā, ime upakārā ime anupakārā’ti, tato ahite apanudeti hite upaggaṇhāti, evameva kho, mahārāja, sati uppajjamānā hitāhitānaṃ dhammānaṃ gatiyo samanvesati ‘ime dhammā hitā ime dhammā ahitā, ime dhammā upakārā ime dhammā anupakārā’ti , tato ahite dhamme apanudeti hite dhamme upaggaṇhāti. Evaṃ kho, mahārāja, upaggaṇhanalakkhaṇā satī’’ti (mi. pa. 2.

这是完整的直译：
4.113)。
关于觉醒的基础和精进的基础，应当理解为所有成就的根源。
"存在"是指存在、自己存在或仅仅是存在的状态。它因克服无知而在支配的意义上是根，或者在支撑的特征上是根。存在即是根，所以是存在根。它的特征是非失落和提升。就像国王的财库管理员保护十种珍宝时，会向国王展示财富的丰盈，提醒国王的荣华富贵，同样地，存在会提醒善法的价值。因此长老说：
"大王，就像转轮王的财库管理员向国王展示转轮王的财富——‘有这么多大象，这么多马，这么多战车，这么多器皿，这么多黄金，这么多白银，这一切都是您的，愿陛下享用。’同样地，大王，存在会提升善法——这四种正念，这四种正努力，这四种神通，这五根，这五力，这七种觉醒因缘，这就是圣八正道，这就是定，这就是观，这就是智慧，这就是解脱，这些都是出世间的法。"这样，大王，存在的特征是提升。
就像转轮王的珍宝会根据国王的利益和不利益而有所变化，依据不利益而减少，依据利益而增加。同样地，存在会追寻善法和恶法的去向，指出“这些身口不善的法是不好的”，而指出“这些身口善的法是好的”。因此长老说：
"大王，就像转轮王的珍宝知道国王的利益和不利益，‘这些是国王的利益，这些是国王的损害，这些是有益的，这些是无益的’，然后依据不利益而减少，依据利益而增加。同样地，大王，存在生起时会追寻善法和恶法的去向，‘这些法是好的，这些法是不好的，这些法是有益的，这些法是无益的’，然后依据不好的法而减少，依据好的法而增加。这样，大王，提升的特征是存在。"

1.13).

Aparo nayo – apilāpanalakkhaṇā sati, asammosanarasā, ārakkhapaccupaṭṭhānā visayābhimukhībhāvapaccupaṭṭhānā vā, thirasaññāpadaṭṭhānā, kāyādisatipaṭṭhānapadaṭṭhānā vā, ārammaṇe daḷhaṃ patiṭṭhitattā pana esikā viya, cakkhudvārādirakkhaṇato dovāriko viya ca daṭṭhabbā.

Ārammaṇe cittaṃ sammā adhiyati ṭhapetīti samādhi. Sova vikkhepassa abhibhavanato adhipatiyaṭṭhena indriyaṃ. Avikkhepalakkhaṇe vā indaṭṭhaṃ kāretīti indriyaṃ. Samādhiyeva indriyaṃ samādhindriyaṃ. Lakkhaṇādīni panassa heṭṭhā vuttanayeneva veditabbāni.

Pajānātīti paññā. Kiṃ pajānāti? ‘Idaṃ dukkha’ntiādinā nayena ariyasaccāni. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘paññāpetīti paññā’ti vuttaṃ. Kinti paññāpetīti? Aniccaṃ dukkhaṃ anattāti paññāpeti. Sāva avijjāya abhibhavanato adhipatiyaṭṭhena indriyaṃ. Dassanalakkhaṇe vā indaṭṭhaṃ kāretīti indriyaṃ. Paññāva indriyaṃ paññindriyaṃ. Sā panesā obhāsanalakkhaṇā ca paññā pajānanalakkhaṇā ca. Yathā hi catubhittike gehe rattibhāge dīpe jalite andhakāro nirujjhati āloko pātubhavati, evameva obhāsanalakkhaṇā paññā. Paññobhāsasamo obhāso nāma natthi. Paññavato hi ekapallaṅkena nisinnassa dasasahassilokadhātu ekālokā hoti. Tenāha thero –

‘‘Yathā, mahārāja, puriso andhakāre gehe padīpaṃ paveseyya, paviṭṭho padīpo andhakāraṃ viddhaṃseti, obhāsaṃ janeti, ālokaṃ vidaṃseti, pākaṭāni ca rūpāni karoti, evameva kho, mahārāja, paññā uppajjamānā avijjandhakāraṃ viddhaṃseti, vijjobhāsaṃ janeti, ñāṇālokaṃ vidaṃseti, pākaṭāni ca ariyasaccāni karoti. Evaṃ kho, mahārāja, obhāsanalakkhaṇā paññā’’ti (mi. pa. 2.1.15).

Yathā pana cheko bhisakko āturānaṃ sappāyāsappāyāni bhojanāni jānāti, evaṃ paññā uppajjamānā kusalākusale sevitabbāsevitabbe hīnappaṇītakaṇhasukkasappaṭibhāgaappaṭibhāge dhamme pajānāti. Vuttampi cetaṃ dhammasenāpatinā – ‘‘pajānāti pajānātīti kho, āvuso, tasmā paññavāti vuccati. Kiñca pajānāti? Idaṃ dukkhanti pajānātī’’ti (ma. ni. 

这是完整的直译：
1.13）。
另一种说法是：念的特征是不失落，作用是不忘失，现起是守护或面向所缘，以坚固的想为基础，或以身等念处为基础。因为它在所缘中牢固地建立，所以应当被理解为柱子，因为它守护眼门等，所以应当被理解为门卫。
正确地将心安置在所缘上，这就是定。因为它能克服散乱，所以在支配的意义上是根。或者因为它在不散乱的特征上行使主导作用，所以是根。定即是根，所以是定根。它的特征等应当按照前面所说的方式理解。
了知是慧。了知什么？以"这是苦"等方式了知圣谛。但在义疏中说："使了知是慧。"使了知什么？使了知无常、苦、无我。因为它能克服无明，所以在支配的意义上是根。或者因为它在见的特征上行使主导作用，所以是根。慧即是根，所以是慧根。它的特征是照明和了知。就像在四壁的房子里点灯时，黑暗消失，光明出现，同样地，慧的特征是照明。没有任何光明能比得上慧光。有慧者坐在一个座位上，能照亮一万个世界。因此长老说：
"大王，就像一个人在黑暗的房子里点灯，灯进入后驱散黑暗，产生光明，显示光亮，使形色明显，同样地，大王，慧生起时驱散无明的黑暗，产生明的光明，显示智的光亮，使圣谛明显。这样，大王，照明是慧的特征。"
就像熟练的医生知道病人适合和不适合的食物，同样地，慧生起时了知善与不善、应行与不应行、低劣与高尚、黑与白、有对应与无对应的法。法将军也说过这个："了知、了知，朋友，所以称为有慧。了知什么？了知'这是苦'"

1.449) vitthāretabbaṃ. Evamassā pajānanalakkhaṇatā veditabbā.

Aparo nayo – yathāsabhāvapaṭivedhalakkhaṇā paññā; akkhalitapaṭivedhalakkhaṇā vā kusalissāsakhittausupaṭivedho viya. Visayobhāsarasā padīpo viya. Asammohapaccupaṭṭhānā araññagatasudesako viya.

Manatīti mano; vijānātīti attho. Aṭṭhakathācariyā panāhu – nāḷiyā minamāno viya, mahātulāya dhārayamāno viya ca, ārammaṇaṃ minati pajānātīti manoti. Tadeva mananalakkhaṇe indaṭṭhaṃ kāretīti indriyaṃ. Manova indriyaṃ manindriyaṃ. Heṭṭhā vuttacittassevetaṃ vevacanaṃ.

Pītisomanassasampayogato sobhanaṃ mano assāti sumano. Sumanassa bhāvo somanassaṃ. Sātalakkhaṇe indaṭṭhaṃ kāretīti indriyaṃ. Somanassameva indriyaṃ somanassindriyaṃ. Heṭṭhā vuttavedanāyevetaṃ vevacanaṃ.

Jīvanti tena taṃsampayuttakā dhammāti jīvitaṃ. Anupālanalakkhaṇe indaṭṭhaṃ kāretīti indriyaṃ. Jīvitameva indriyaṃ jīvitindriyaṃ. Taṃ pavattasantatādhipateyyaṃ hoti. Lakkhaṇādīhi pana attanā avinibhuttānaṃ dhammānaṃ anupālanalakkhaṇaṃ jīvitindriyaṃ, tesaṃ pavattanarasaṃ, tesaṃyeva ṭhapanapaccupaṭṭhānaṃ, yāpayitabbadhammapadaṭṭhānaṃ. Santepi ca anupālanalakkhaṇādimhi vidhāne atthikkhaṇeyeva taṃ te dhamme anupāleti udakaṃ viya uppalādīni, yathāsakaṃpaccayuppannepi ca dhamme pāleti dhātī viya kumāraṃ, sayaṃpavattitadhammasambandheneva ca pavattati niyāmako viya, na bhaṅgato uddhaṃ pavattayati attano ca pavattayitabbānañca abhāvā, na bhaṅgakkhaṇe ṭhapeti sayaṃ bhijjamānattā khīyamāno viya vaṭṭisineho dīpasikhaṃ. Na ca anupālanapavattanaṭṭhapanānubhāvavirahitaṃ yathāvuttakkhaṇe tassa tassa sādhanatoti daṭṭhabbaṃ.

Maggaṅgarāsivaṇṇanā

Sammādiṭṭhiādīsu dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi. Abhiniropanaṭṭhena sammāsaṅkappo, paggahanaṭṭhena sammāvāyāmo, upaṭṭhānaṭṭhena sammāsati, avikkhepanaṭṭhena sammāsamādhīti veditabbo. Vacanatthato pana sammā passati, sammā vā tāya passantīti sammādiṭṭhi. Sammā saṅkappeti, sammā vā tena saṅkappentīti sammāsaṅkappo. Sammā vāyāmeti, sammā vā tena vāyamantīti sammāvāyāmo. Sammā sarati, sammā vā tāya sarantīti sammāsati. Sammā samādhiyati, sammā vā tena samādhiyantīti sammāsamādhi. Apica, pasatthā sundarā vā diṭṭhi sammādiṭṭhīti. Imināpi nayena tesaṃ vacanattho veditabbo. Lakkhaṇādīni pana heṭṭhā vuttāneva.

Balarāsivaṇṇanā

Saddhābalādīsupi saddhādīni vuttatthāneva. Akampiyaṭṭhena pana balanti veditabbaṃ. Evametesu assaddhiye na kampatīti saddhābalaṃ. Kosajje na kampatīti vīriyabalaṃ. Muṭṭhassacce na kampatīti satibalaṃ. Uddhacce na kampatīti samādhibalaṃ. Avijjāya na kampatīti paññābalaṃ. Ahirike na kampatīti hiribalaṃ. Anottappe na kampatīti ottappabalanti. Ayaṃ ubhayapadavasena atthavaṇṇanā hoti.

Tattha purimāni pañca heṭṭhā lakkhaṇādīhi pakāsitāneva. Pacchimadvaye kāyaduccaritādīhi hiriyatīti hirī; lajjāyetaṃ adhivacanaṃ. Tehi eva ottappatīti ottappaṃ; pāpato ubbegassetaṃ adhivacanaṃ. Tesaṃ nānākaraṇadīpanatthaṃ ‘samuṭṭhānaṃ adhipati lajjā bhayalakkhaṇena cā’ti imaṃ mātikaṃ ṭhapetvā ayaṃ vitthārakathā vuttā.


这是完整的直译：
1.449）应当详细解释。这样应当理解它的了知特征。
另一种说法是：慧的特征是如实通达；或者像熟练射手射箭一样，其特征是无误通达。它的作用是照亮所缘，如灯一样。它的现起是不迷惑，如森林向导一样。
思考是意；意思是了知。但注释家们说：像用量器测量一样，像用大秤称量一样，测量、了知所缘是意。它在思考的特征上行使主导作用，所以是根。意即是根，所以是意根。这是前面所说的心的同义词。
因与喜、悦相应而有美好的意，所以是善意。善意的状态是悦。它在愉悦的特征上行使主导作用，所以是根。悦即是根，所以是悦根。这是前面所说的受的同义词。
与之相应的法因它而活，所以是命。它在维持的特征上行使主导作用，所以是根。命即是根，所以是命根。它支配相续的存在。从特征等来看，命根的特征是维持与自己不可分离的法，作用是使它们运作，现起是使它们安住，以应维持的法为基础。虽然有维持等的特征，但它只在存在的瞬间维持那些法，如水维持莲花等。即使在各自的因缘生起时也维护那些法，如保姆照顾婴儿。它只与自身运作的法相关而运作，如舵手。它不能在灭后使之运作，因为自身和应使之运作的都不存在。它不能在灭的瞬间使之安住，因为自身正在灭去，如灯芯中的油使灯焰燃烧。但不应理解为在所说的瞬间它缺乏维持、运作、安住的能力。
道支集的解释
在正见等中，以见的意义是正见。以思惟的意义是正思惟，以精进的意义是正精进，以念的意义是正念，以不散乱的意义是正定，应当如此理解。从词义来说，正确地看见，或者由此而正确地看见，所以是正见。正确地思惟，或者由此而正确地思惟，所以是正思惟。正确地精进，或者由此而正确地精进，所以是正精进。正确地忆念，或者由此而正确地忆念，所以是正念。正确地入定，或者由此而正确地入定，所以是正定。或者，称赞的、美好的见是正见。以这种方式也应当理解它们的词义。它们的特征等前面已经说过。
力集的解释
在信力等中，信等的意义已经说过。但应当理解力的意义是不动摇。因此，在这些中，不为不信所动摇是信力。不为懈怠所动摇是精进力。不为失念所动摇是念力。不为掉举所动摇是定力。不为无明所动摇是慧力。不为无惭所动摇是惭力。不为无愧所动摇是愧力。这是从两个词的意义来解释。
其中前五种的特征等前面已经解释过。在后两种中，因身恶行等而羞耻是惭；这是羞耻的代名词。因它们而畏惧是愧；这是对恶的恐惧的代名词。为了说明它们的区别，设立了"由生起、主导、羞耻、恐惧的特征"这个纲要，然后给出了这个详细的解释。


Ajjhattasamuṭṭhānā hirī nāma; bahiddhāsamuṭṭhānaṃ ottappaṃ nāma. Attādhipati hirī nāma; lokādhipati ottappaṃ nāma. Lajjāsabhāvasaṇṭhitā hirī nāma; bhayasabhāvasaṇṭhitaṃ ottappaṃ nāma. Sappatissavalakkhaṇā hirī nāma; vajjabhīrukabhayadassāvilakkhaṇaṃ ottappaṃ nāma.

Tattha ajjhattasamuṭṭhānaṃ hiriṃ catūhi kāraṇehi samuṭṭhāpeti – jātiṃ paccavekkhitvā, vayaṃ paccavekkhitvā, sūrabhāvaṃ paccavekkhitvā, bāhusaccaṃ paccavekkhitvā. Kathaṃ? ‘Pāpakaraṇaṃ nāmetaṃ na jātisampannānaṃ kammaṃ, hīnajaccānaṃ kevaṭṭādīnaṃ idaṃ kammaṃ. Mādisassa jātisampannassa idaṃ kammaṃ kātuṃ na yutta’nti, evaṃ tāva jātiṃ paccavekkhitvā pāṇātipātādipāpaṃ akaronto hiriṃ samuṭṭhāpeti. Tathā ‘pāpakaraṇaṃ nāmetaṃ daharehi kattabbaṃ kammaṃ, mādisassa vaye ṭhitassa idaṃ kammaṃ kātuṃ na yutta’nti, evaṃ vayaṃ paccavekkhitvā pāṇātipātādipāpaṃ akaronto hiriṃ samuṭṭhāpeti. Tathā ‘pāpakammaṃ nāmetaṃ dubbalajātikānaṃ kammaṃ, na sūrabhāvānaṃ. Mādisassa sūrabhāvasampannassa idaṃ kammaṃ kātuṃ na yutta’nti, evaṃ sūrabhāvaṃ paccavekkhitvā pāṇātipātādipāpaṃ akaronto hiriṃ samuṭṭhāpeti. Tathā ‘pāpakammaṃ nāmetaṃ andhabālānaṃ kammaṃ, na paṇḍitānaṃ. Mādisassa paṇḍitassa bahussutassa idaṃ kammaṃ kātuṃ na yutta’nti, evaṃ bāhusaccaṃ paccavekkhitvā pāṇātipātādipāpaṃ akaronto hiriṃ samuṭṭhāpeti. Evaṃ ajjhattasamuṭṭhānahiriṃ catūhi kāraṇehi samuṭṭhāpeti. Samuṭṭhāpetvā ca pana attano citte hiriṃ pavesetvā pāpakammaṃ na karoti. Evaṃ ajjhattasamuṭṭhānā hirī nāma hoti.

Kathaṃ bahiddhāsamuṭṭhānaṃ ottappaṃ nāma? Sace tvaṃ pāpakammaṃ karissasi catūsu parisāsu garahappatto bhavissasi.

Garahissanti taṃ viññū, asuciṃ nāgariko yathā;

Vajjito sīlavantehi, kathaṃ bhikkhu karissasīti.

Evaṃ paccavekkhanto hi bahiddhāsamuṭṭhitena ottappena pāpakammaṃ na karoti. Evaṃ bahiddhāsamuṭṭhānaṃ ottappaṃ nāma hoti.

Kathaṃ attādhipati hirī nāma? Idhekacco kulaputto attānaṃ adhipatiṃ jeṭṭhakaṃ katvā ‘mādisassa saddhāpabbajitassa bahussutassa dhutaṅgadharassa na yuttaṃ pāpakammaṃ kātu’nti pāpaṃ na karoti. Evaṃ attādhipati hirī nāma hoti. Tenāha bhagavā – ‘‘so attānaṃyeva adhipatiṃ jeṭṭhakaṃ karitvā akusalaṃ pajahati kusalaṃ bhāveti, sāvajjaṃ pajahati anavajjaṃ bhāveti, suddhamattānaṃ pariharatī’’ti (a. ni. 

Ajjhattasamuṭṭhānā hirī nāma；bahiddhāsamuṭṭhānaṃ ottappaṃ nāma。Attādhipati hirī nāma；lokādhipati ottappaṃ nāma。Lajjāsabhāvasaṇṭhitā hirī nāma；bhayasabhāvasaṇṭhitaṃ ottappaṃ nāma。Sappatissavalakkhaṇā hirī nāma；vajjabhīrukabhayadassāvilakkhaṇaṃ ottappaṃ nāma。
在这里，内在生起的羞耻因四个原因而生起——反思种姓、反思年岁、反思美德、反思博学。如何？‘做恶行并不适合有种姓的人，像低贱者等的行为不应如此。对于像他那样有种姓的人，做这样的事是不合适的’。因此，通过反思种姓而不做杀生等恶行，从而生起羞耻。又如‘做恶行并不适合年轻人，像他那样年长者的行为不应如此’。因此，通过反思年岁而不做杀生等恶行，从而生起羞耻。又如‘做恶行并不适合弱小的种姓，不能与有美德的人相提并论。对于像他那样有美德的人，做这样的事是不合适的’。因此，通过反思美德而不做杀生等恶行，从而生起羞耻。又如‘做恶行并不适合愚昧无知的人，不能与智者相提并论。对于像他那样有智慧的、博学的人，做这样的事是不合适的’。因此，通过反思博学而不做杀生等恶行，从而生起羞耻。这样，内在生起的羞耻因四个原因而生起。生起后，心中生起羞耻而不做恶行。这样，内在生起的羞耻即为羞耻。
如何称为外在生起的惭愧？如果你做恶行，就会在四个群体中受到指责。
智者会指责你，像不洁的城镇人一样；
被有德者所指责，僧人你将如何行？
因此，反思时，因外在生起的惭愧而不做恶行。这样，外在生起的惭愧即为惭愧。
如何称为自我主导的羞耻？这里有一个出身高贵的人，把自己当作长者，‘对于有信仰的出家人、博学的人、持戒的人，不应做恶行’。因此不做恶行。这样，自我主导的羞耻即为羞耻。因此，世尊说：“他把自己视为长者，舍弃不善，培养善法，舍弃可指责的，培养无可指责的，保持纯净。”

3.40).

Kathaṃ lokādhipati ottappaṃ nāma? Idhekacco kulaputto lokaṃ adhipatiṃ jeṭṭhakaṃ katvā pāpakammaṃ na karoti. Yathāha – ‘‘mahā kho panāyaṃ lokasannivāso. Mahantasmiṃ kho pana lokasannivāse santi samaṇabrāhmaṇā iddhimanto dibbacakkhukā paracittaviduno, te dūratopi passanti, āsannāpi na dissanti, cetasāpi cittaṃ pajānanti, tepimaṃ evaṃ jānissanti ‘passatha bho imaṃ kulaputtaṃ, saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito samāno vokiṇṇo viharati pāpakehi akusalehi dhammehī’ti. Santi devatā iddhimantiniyo dibbacakkhukā paracittaviduniyo. Tā dūratopi passanti, āsannāpi na dissanti, cetasāpi cittaṃ pajānanti, tāpi maṃ jānissanti ‘passatha bho imaṃ kulaputtaṃ, saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito samāno vokiṇṇo viharati pāpakehi akusalehi dhammehī’ti… so lokaṃyeva adhipatiṃ jeṭṭhakaṃ katvā akusalaṃ pajahati kusalaṃ bhāveti, sāvajjaṃ pajahati anavajjaṃ bhāveti, suddhamattānaṃ pariharatī’’ti (a. ni. 

3.40）。
如何称为世间主导的惭愧？这里有一个出身高贵的人，把世间当作长者，不做恶行。如所说："这个世间聚集是巨大的。在这巨大的世间聚集中，有具有神通、天眼、他心通的沙门婆罗门，他们能从远处看见，近处也不被看见，他们能以心知道他人的心，他们会这样知道'看这个善男子，有信仰从在家出家，却沉溺于恶不善法中'。有具有神通、天眼、他心通的天神。她们能从远处看见，近处也不被看见，她们能以心知道他人的心，她们也会知道'看这个善男子，有信仰从在家出家，却沉溺于恶不善法中'......他把世间视为长者，舍弃不善，培养善法，舍弃可指责的，培养无可指责的，保持纯净。"


3.146). Evaṃ lokādhipati ottappaṃ nāma hoti.

Lajjāsabhāvasaṇṭhitā hirī, bhayasabhāvasaṇṭhitaṃ ottappanti. Ettha pana lajjāti lajjanākāro; tena sabhāvena saṇṭhitā hirī. Bhayanti apāyabhayaṃ; tena sabhāvena saṇṭhitaṃ ottappaṃ. Tadubhayampi pāpaparivajjane pākaṭaṃ hoti. Ekacco hi, yathā nāma eko kulaputto uccārapassāvādīni karonto lajjitabbayuttakaṃ ekaṃ disvā lajjanākārappatto bhaveyya hīḷito, evameva ajjhattaṃ lajjidhammaṃ okkamitvā pāpakammaṃ na karoti. Ekacco apāyabhayabhīto hutvā pāpakammaṃ na karoti.

Tatridaṃ opammaṃ – yathā hi dvīsu ayoguḷesu eko sītalo bhaveyya gūthamakkhito, eko uṇho āditto. Tattha paṇḍito sītalaṃ gūthamakkhitattā jigucchanto na gaṇhāti, itaraṃ ḍāhabhayena. Tattha sītalassa gūthamakkhanajigucchāya agaṇhanaṃ viya ajjhattaṃ lajjidhammaṃ okkamitvā pāpassa akaraṇaṃ. Uṇhassa ḍāhabhayena agaṇhanaṃ viya apāyabhayena pāpassa akaraṇaṃ veditabbaṃ.

Sappatissavalakkhaṇā hirī, vajjabhīrukabhayadassāvilakkhaṇaṃ ottappanti. Idampi dvayaṃ pāpaparivajjane eva pākaṭaṃ hoti. Ekacco hi jātimahattapaccavekkhaṇā satthumahattapaccavekkhaṇā dāyajjamahattapaccavekkhaṇā sabrahmacārīmahattapaccavekkhaṇāti catūhi kāraṇehi sappatissavalakkhaṇaṃ hiriṃ samuṭṭhāpetvā pāpaṃ na karoti. Ekacco attānuvādabhayaṃ parānuvādabhayaṃ daṇḍabhayaṃ duggatibhayanti catūhi kāraṇehi vajjabhīrukabhayadassāvilakkhaṇaṃ ottappaṃ samuṭṭhāpetvā pāpaṃ na karoti. Tattha jātimahattapaccavekkhaṇādīni ceva attānuvādabhayādīni ca vitthāretvā kathetabbāni.

Mūlarāsivaṇṇanā

Na lubbhanti etena, sayaṃ vā na lubbhati, alubbhanamattameva vā tanti alobho. Adosāmohesupi eseva nayo. Tesu alobho ārammaṇe cittassa agedhalakkhaṇo, alaggabhāvalakkhaṇo vā kamaladale jalabindu viya. Apariggahaṇaraso muttabhikkhu viya . Anallīnabhāvapaccupaṭṭhāno asucimhi patitapuriso viya. Adoso acaṇḍikkalakkhaṇo, avirodhalakkhaṇo vā anukūlamitto viya. Āghātavinayaraso pariḷāhavinayaraso vā candanaṃ viya. Sommabhāvapaccupaṭṭhāno puṇṇacando viya. Amoho lakkhaṇādīhi heṭṭhā paññindriyapade vibhāvito eva.

Imesu pana tīsu alobho maccheramalassa paṭipakkho, adoso dussīlyamalassa, amoho kusalesu dhammesu abhāvanāya paṭipakkho. Alobho cettha dānahetu, adoso sīlahetu, amoho bhāvanāhetu. Tesu ca alobhena anadhikaṃ gaṇhāti, luddhassa adhikaggahaṇato. Adosena anūnaṃ, duṭṭhassa ūnaggahaṇato. Amohena aviparītaṃ, mūḷhassa viparītaggahaṇato.

Alobhena cettha vijjamānaṃ dosaṃ dosato dhārento dose pavattati; luddho hi dosaṃ paṭicchādeti. Adosena vijjamānaṃ guṇaṃ guṇato dhārento guṇe pavattati; duṭṭho hi guṇaṃ makkheti. Amohena yāthāvasabhāvaṃ yāthāvasabhāvato dhārento yāthāvasabhāve pavattati. Mūḷho hi ‘tacchaṃ atacchanti atacchaṃ ca taccha’nti gaṇhāti. Alobhena ca piyavippayogadukkhaṃ na hoti, luddhassa piyasabhāvato piyavippayogāsahanato ca. Adosena appiyasampayogadukkhaṃ na hoti, duṭṭhassa hi appiyasabhāvato appiyasampayogāsahanato ca. Amohena icchitālābhadukkhaṃ na hoti, amūḷhassa hi ‘taṃ kutettha labbhā’tievamādipaccavekkhaṇasambhavato (dī. ni. 3.34; a. ni. 

3.146）。
这样称为世间主导的惭愧。
羞耻的特征是由羞耻的性质所维持，恐惧的特征是由恐惧的性质所维持。在这里，羞耻是指羞愧的状态；由此性质维持的即为羞耻。恐惧是指下堕的恐惧；由此性质维持的即为惭愧。这两者在避免恶行时都是显而易见的。因为有的人，比如说一个出身高贵的人，看到一个应感羞愧的行为而感到羞愧，因此不做恶行；又如一个因恐惧下堕而不做恶行。
这里有一个比喻——就像在两个泥球中，一个是冷的被包裹着，另一个是热的被炙烤着。在那里，智者因冷的被包裹而厌恶不去触碰，而因热的而感到恐惧。在这里，因冷的被包裹而感到厌恶，像内心的羞耻，因热的而感到恐惧，像下堕的恐惧，应当如此理解。
善良的特征是由善良的性质所维持，恐惧的特征是由畏惧的性质所维持。这两者在避免恶行时也显而易见。因为有的人，通过反思种姓、反思老师、反思遗产、反思同伴的伟大等四个原因而生起善良的特征，因此不做恶行。又有的人，通过反思自我批评的恐惧、他人批评的恐惧、惩罚的恐惧、下堕的恐惧等四个原因而生起畏惧的特征，因此不做恶行。在这里，反思种姓等和自我批评的恐惧等应当详细阐述。
根本特征的解释
这并不贪婪，自己也不贪婪，只有不贪的状态。对无过失和无迷惑也是如此。在这些中，不贪是对施舍的原因，不失是对持戒的原因，不迷惑是对修行的原因。在这些中，不贪则不会过度获取，因贪婪而过度获取。无过失则不减，因恶行而减少。无迷惑则不会偏离，因愚昧而偏离。
在这里，不贪的情况下，若有过失则承载过失；贪婪者会掩盖过失。无过失的情况下，若有优点则承载优点；恶人会抹杀优点。无迷惑的情况下，按照真实的状态承载真实的状态。愚者会认为‘这可得，那不可得’。
在不贪的情况下，因离开所爱的而不会痛苦，因贪婪者的爱而忍受离开的痛苦。无过失的情况下，因少爱的结合而不会痛苦，因为恶人因少爱的性质而忍受少爱的结合的痛苦。无迷惑的情况下，因渴望获得而不会痛苦，因为聪明者因‘那从何处得来’等反思的可能性。

9.30).

Alobhena cettha jātidukkhaṃ na hoti, alobhassa taṇhāpaṭipakkhato taṇhāmūlakattā ca jātidukkhassa. Adosena jarādukkhaṃ na hoti, tikkhadosassa khippaṃ jarāsambhavato. Amohena maraṇadukkhaṃ na hoti, sammohamaraṇañhi dukkhaṃ, na cetaṃ amūḷhassa hoti. Alobhena ca gahaṭṭhānaṃ, amohena pabbajitānaṃ, adosena pana sabbesampi sukhasaṃvāsatā hoti.

Visesato cettha alobhena pettivisaye upapatti na hoti. Yebhuyyena hi sattā taṇhāya pettivisayaṃ upapajjanti, taṇhāya ca paṭipakkho alobho. Adosena niraye upapatti na hoti. Dosena hi caṇḍajātitāya dosasadisaṃ nirayaṃ upapajjanti. Dosassa ca paṭipakkho adoso. Amohena tiracchānayoniyaṃ nibbatti na hoti. Mohena hi niccasammūḷhaṃ tiracchānayoniṃ upapajjanti. Mohassa paṭipakkho ca amoho. Etesu ca alobho rāgavasena upagamanassa abhāvakaro, adoso dosavasena apagamanassa, amoho mohavasena amajjhattabhāvassa.

Tīhipi cetehi yathāpaṭipāṭiyā nekkhammasaññā abyāpādasaññā avihiṃsāsaññāti imā tisso. Asubhasaññā appamāṇasaññā dhātusaññāti imā ca tisso saññāyo honti. Alobhena pana kāmasukhallikānuyogaantassa, adosena attakilamathānuyogaantassa parivajjanaṃ hoti; amohena majjhimāya paṭipattiyā paṭipajjanaṃ. Tathā alobhena abhijjhākāyaganthassa pabhedanaṃ hoti, adosena byāpādakāyaganthassa, amohena sesaganthadvayassa. Purimāni ca dve satipaṭṭhānāni purimānaṃ dvinnaṃ ānubhāvena, pacchimāni pacchimasseva ānubhāvena ijjhanti.

Alobho cettha ārogyassa paccayo hoti; aluddho hi lobhanīyampi asappāyaṃ na sevati, tena kho arogo hoti. Adoso yobbanassa; aduṭṭho hi valipalitāvahena dosagginā aḍayhamāno dīgharattaṃ yuvā hoti. Amoho dīghāyukatāya; amūḷho hi hitāhitaṃ ñatvā ahitaṃ parivajjanto hitañca paṭisevamāno dīghāyuko hoti.

Alobho cettha bhogasampattiyā paccayo hoti, aluddhassa hi cāgena bhogapaṭilābho. Adoso mittasampattiyā, mettāya mittānaṃ paṭilābhato ceva aparihānato ca. Amoho attasampattiyā , amūḷho hi attano hitameva karonto attānaṃ sampādeti . Alobho ca dibbavihārassa paccayo hoti, adoso brahmavihārassa, amoho ariyavihārassa.

Alobhena cettha sakapakkhesu sattasaṅkhāresu nibbuto hoti, tesaṃ vināsena abhisaṅgahetukassa dukkhassa abhāvā; adosena parapakkhesu, aduṭṭhassa hi verīsupi verisaññāya abhāvato; amohena udāsīnapakkhesu, amūḷhassa sabbābhisaṅgatāya abhāvato.


9.30）。
在这里，不贪则不会有生的苦，因不贪而对欲望的对立，因欲望的根源而生的苦。无过失则不会有老的苦，因迅速衰老而生的苦。无迷惑则不会有死的苦，因迷惑而导致的死亡苦，这对无愚者而言并不存在。不贪则对家庭生活有益，无迷惑则对出家人有益，而无过失则对所有人都有安乐的共处。
特别地，在这里不贪则不会在鬼道中再生。因为大多数众生因欲望而再生于鬼道，而欲望的对立是不贪。无过失则不会在地狱中再生。因为有过失者会因恶行而再生于类似地狱的地方。过失的对立是无过失。无迷惑则不会在畜生道中再生。因为迷惑者会因常常迷惑而再生于畜生道。迷惑的对立是无迷惑。在这些情况下，不贪则不会因贪欲而接近，无过失则不会因过失而远离，无迷惑则不会因迷惑而处于中间状态。
这三者如同依照修行的方式所产生的出离的念头、无敌的念头、无伤害的念头，这三种念头是存在的。对不净的念头、微小的念头、元素的念头，这三种念头也是存在的。然而，不贪则会避免对欲望的追求，因无过失而避免对自我折磨的追求；无迷惑则会遵循中道。从而，不贪则会破除对贪欲的束缚，无过失则会破除对仇恨的束缚，无迷惑则会破除对其他束缚的束缚。前两者的两个正念因前者的因缘而生，后者的两个正念因后者的因缘而生。
在这里，不贪是健康的原因；因为不贪者不会追求贪欲的事物，因此保持健康。无过失是青春的原因；因为不恶者不会因被恶的火焰所烧而长久保持年轻。无迷惑是长寿的原因；因为无愚者会知道什么是有益和无益，避免无益的事物并追求有益的事物，因此长寿。
在这里，不贪是财富的原因，因为不贪者通过放弃而获得财富。无过失是友谊的原因，因以慈心获得朋友而不会失去朋友。无迷惑是自我成就的原因；因为无愚者会为自己做有益的事，因而获得自我成就。不贪则是天界生活的原因，无过失则是梵天的原因，无迷惑则是圣者的原因。
在这里，不贪则在自己的群体中安住，因他们的消失而没有因缘的苦；无过失则在他人的群体中，因不恶而没有仇恨的念头；无迷惑则在冷淡的群体中，因无愚者的所有关系而没有关系的苦。


Alobhena ca aniccadassanaṃ hoti; luddho hi upabhogāsāya aniccepi saṅkhāre aniccato na passati. Adosena dukkhadassanaṃ; adosajjhāsayo hi pariccattaāghātavatthupariggaho saṅkhāreyeva dukkhato passati. Amohena anattadassanaṃ; amūḷho hi yāthāvagahaṇakusalo apariṇāyakaṃ khandhapañcakaṃ apariṇāyakato bujjhati. Yathā ca etehi aniccadassanādīni evametepi aniccadassanādīhi honti. Aniccadassanena hi alobho hoti, dukkhadassanena adoso, anattadassanena amoho hoti. Ko hi nāma ‘aniccamida’nti sammā ñatvā tassatthāya pihaṃ uppādeyya, saṅkhāre vā ‘dukkha’nti jānanto aparampi accantatikhiṇaṃ kodhadukkhaṃ uppādeyya, attasuññatañca bujjhitvā puna sammohamāpajjeyyāti?

Kammapatharāsivaṇṇanā

Nābhijjhāyatīti anabhijjhā. Kāyikacetasikasukhaṃ idhalokaparalokahitaṃ guṇānubhāvapaṭiladdhaṃ kittisaddañca na byāpādetīti abyāpādo. Sammā passati, sobhanā vā diṭṭhīti sammādiṭṭhi. Alobhādīnaṃyeva tāni nāmāni. Heṭṭhā panete dhammā mūlavasena gahitā, idha kammapathavasenāti veditabbā.

Lokapāladukavaṇṇanā

Hirottappānipi heṭṭhā balavasena gahitāni, idha lokapālavasena. Lokañhi ime dve dhammā pālayanti. Yathāha –

‘‘Dveme, bhikkhave, sukkā dhammā lokaṃ pālenti. Katame dve? Hirī ca ottappañca . Ime kho, bhikkhave, dve sukkā dhammā lokaṃ pālenti . Sace, bhikkhave, dve sukkā dhammā lokaṃ na pāleyyuṃ, nayidha paññāyetha mātāti vā, mātucchāti vā, mātulānīti vā, ācariyabhariyāti vā, garūnaṃ dārāti vā. Sambhedaṃ loko agamissa yathā ajeḷakā kukkuṭasūkarā soṇasiṅgālā. Yasmā ca kho, bhikkhave, ime dve sukkā dhammā lokaṃ pālenti, tasmā paññāyati mātāti vā mātucchāti vā mātulānīti vā ācariyabhariyāti vā garūnaṃ dārāti vā’’ti (a. ni. 

2.9）。
不贪则能见无常；因为贪者因希望享受而不能如实看到无常的诸行。无过失则能见苦；因为无过失的心性能舍弃仇恨的对象而只看到诸行的苦。无迷惑则能见无我；因为无愚者善于如实把握而能觉悟五蕴无我。正如这些能见无常等，无常等的见也能产生这些。因为见无常则能不贪，见苦则能无过失，见无我则能无迷惑。谁能正确地知道"这是无常"后还会对它生起渴望呢？谁能知道诸行是苦后还会再生起极度的瞋恨之苦呢？谁能觉悟无我后还会再陷入迷惑呢？
业道集的解释
不贪婪是无贪。不伤害身心的快乐、今世来世的利益、因德行而获得的名声，这就是无瞋。正确地看，或美好的见，这就是正见。这些就是无贪等的名称。但应当理解，前面是从根本的角度来说的，这里是从业道的角度来说的。
世间守护二法的解释
惭愧前面是从力量的角度来说的，这里是从世间守护的角度来说的。因为这两法守护世间。如所说：
"比丘们，这两种白法守护世间。哪两种？惭与愧。比丘们，这两种白法守护世间。比丘们，如果这两种白法不守护世间，这里就不会有所谓的母亲、姨母、叔母、师母、尊长的妻子。世间会变得混乱，如同山羊、绵羊、鸡、猪、狗、豺狼。比丘们，正因为这两种白法守护世间，所以才有所谓的母亲、姨母、叔母、师母、尊长的妻子。"

2.9).

Passaddhādiyugalavaṇṇanā

Kāyassa passambhanaṃ kāyapassaddhi. Cittassa passambhanaṃ cittapassaddhi. Kāyoti cettha vedanādayo tayo khandhā. Ubhopi panetā ekato katvā kāyacittadarathavūpasamalakkhaṇā kāyacittapassaddhiyo, kāyacittadarathanimmaddanarasā, kāyacittānaṃ aparipphandasītibhāvapaccupaṭṭhānā, kāyacittapadaṭṭhānā. Kāyacittānaṃ avūpasamakarauddhaccādikilesapaṭipakkhabhūtāti daṭṭhabbā.

Kāyassa lahubhāvo kāyalahutā. Cittassa lahubhāvo cittalahutā. Tā kāyacittagarubhāvavūpasamalakkhaṇā, kāyacittagarubhāvanimmaddanarasā, kāyacittānaṃ adandhatāpaccupaṭṭhānā, kāyacittapadaṭṭhānā. Kāyacittānaṃ garubhāvakarathinamiddhādikilesapaṭipakkhabhūtāti daṭṭhabbā.

Kāyassa mudubhāvo kāyamudutā. Cittassa mudubhāvo cittamudutā. Tā kāyacittathaddhabhāvavūpasamalakkhaṇā, kāyacittathaddhabhāvanimmaddanarasā, appaṭighātapaccupaṭṭhānā, kāyacittapadaṭṭhānā. Kāyacittānaṃ thaddhabhāvakaradiṭṭhimānādikilesapaṭipakkhabhūtāti daṭṭhabbā.

Kāyassa kammaññabhāvo kāyakammaññatā. Cittassa kammaññabhāvo cittakammaññatā. Tā kāyacittaakammaññabhāvavūpasamalakkhaṇā, kāyacittānaṃ akammaññabhāvanimmaddanarasā, kāyacittānaṃ ārammaṇakaraṇasampattipaccupaṭṭhānā, kāyacittapadaṭṭhānā. Kāyacittānaṃ akammaññabhāvakarāvasesanīvaraṇapaṭipakkhabhūtāti daṭṭhabbā. Tā pasādanīyavatthūsu pasādāvahā, hitakiriyāsu viniyogakkhemabhāvāvahā suvaṇṇavisuddhi viyāti daṭṭhabbā.

Kāyassa pāguññabhāvo kāyapāguññatā. Cittassa pāguññabhāvo cittapāguññatā. Tā kāyacittānaṃ agelaññabhāvalakkhaṇā, kāyacittagelaññanimmaddanarasā, nirādīnavapaccupaṭṭhānā, kāyacittapadaṭṭhānā. Kāyacittagelaññakaraassaddhiyādikilesapaṭipakkhabhūtāti daṭṭhabbā.

Kāyassa ujukabhāvo kāyujukatā. Cittassa ujukabhāvo cittujukatā. Tā kāyacittānaṃ ajjavalakkhaṇā, kāyacittakuṭilabhāvanimmaddanarasā, ajimhatāpaccupaṭṭhānā, kāyacittapadaṭṭhānā. Kāyacittānaṃ kuṭilabhāvakaramāyāsāṭheyyādikilesapaṭipakkhabhūtāti daṭṭhabbā.

Saratīti sati. Sampajānātīti sampajaññaṃ; samantato pakārehi jānātīti attho. Sātthakasampajaññaṃ sappāyasampajaññaṃ gocarasampajaññaṃ asammohasampajaññanti imesaṃ catunnaṃ panassa vasena bhedo veditabbo. Lakkhaṇādīni ca tesaṃ satindriyapaññindriyesu vuttanayeneva veditabbāni. Iti heṭṭhā vuttamevetaṃ dhammadvayaṃ puna imasmiṃ ṭhāne upakāravasena gahitaṃ.

Kāmacchandādayo paccanīkadhamme sametīti samatho. Aniccādivasena vividhehi ākārehi dhamme passatīti vipassanā. Paññāvesā atthato. Imesampi dvinnaṃ lakkhaṇādīni heṭṭhā vuttāneva. Idha panete yuganaddhavasena gahitā.

Sahajātadhamme paggaṇhātīti paggāho. Uddhaccasaṅkhātassa vikkhepassa paṭipakkhabhāvato na vikkhepoti avikkhepo. Etesampi lakkhaṇādīni heṭṭhā vuttāneva. Idha panetaṃ dvayaṃ vīriyasamādhiyojanatthāya gahitanti veditabbaṃ.


轻安等对偶的解释
身体的平静是身轻安。心的平静是心轻安。这里的"身"是指受等三蕴。这两者合起来，其特征是平息身心的不安，作用是压制身心的不安，现起是身心的不动摇和冷静，以身心为近因。应当理解它们是身心不安、掉举等烦恼的对立面。
身体的轻快是身轻快性。心的轻快是心轻快性。它们的特征是平息身心的沉重，作用是压制身心的沉重，现起是身心的不迟钝，以身心为近因。应当理解它们是身心沉重、昏沉睡眠等烦恼的对立面。
身体的柔软是身柔软性。心的柔软是心柔软性。它们的特征是平息身心的僵硬，作用是压制身心的僵硬，现起是无抵抗，以身心为近因。应当理解它们是身心僵硬、邪见、慢等烦恼的对立面。
身体的适业是身适业性。心的适业是心适业性。它们的特征是平息身心的不适业，作用是压制身心的不适业，现起是身心对所缘的适应，以身心为近因。应当理解它们是身心不适业、其余盖障的对立面。应当理解它们在可喜的对象上带来喜悦，在有益的行为上带来安全的运用，如同纯金的纯净。
身体的练达是身练达性。心的练达是心练达性。它们的特征是身心的健康，作用是压制身心的病态，现起是无过患，以身心为近因。应当理解它们是身心病态、不信等烦恼的对立面。
身体的正直是身正直性。心的正直是心正直性。它们的特征是身心的诚实，作用是压制身心的虚伪，现起是不歪曲，以身心为近因。应当理解它们是身心虚伪、诡诈、欺骗等烦恼的对立面。
忆念是念。正知是正知；意思是全面地以各种方式了知。应当理解它有四种分类：有益正知、适宜正知、行处正知、不痴正知。它们的特征等应当按照前面所说的念根和慧根的方式来理解。因此，这里再次提到前面已经说过的这两种法，是从有益的角度来说的。
平息欲贪等对立法是止。以无常等各种方式观察诸法是观。这实际上是慧。这两者的特征等前面已经说过。这里是从双运的角度来说的。
提升俱生法是精进。因为是散乱所说的掉举的对立面，所以不散乱是不掉举。这些的特征等前面已经说过。应当理解这里提到这两者是为了结合精进和定。


Yevāpanakavaṇṇanā

Ye vā pana tasmiṃ samaye aññepi atthi paṭiccasamuppannā arūpino dhammā, ime dhammā kusalāti ‘phasso hoti…pe… avikkhepo hotī’ti na kevalaṃ padapaṭipāṭiyā uddiṭṭhā ime paropaṇṇāsadhammā eva, atha kho yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ tihetukaṃ somanassasahagataṃ paṭhamaṃ asaṅkhārikaṃ mahācittaṃ uppannaṃ hoti, tasmiṃ samaye ye vā pana aññepi tehiyeva phassādīhi sampayuttā hutvā pavattamānā atthi, attano attano anurūpaṃ paccayaṃ paṭicca samuppannā rūpābhāvena arūpino, sabhāvato upalabbhamānā dhammā sabbepi ime dhammā kusalā.

Ettāvatā cittaṅgavasena pāḷiyaṃ āruḷhe paropaṇṇāsadhamme dīpetvā yevāpanakavasena aparepi nava dhamme dhammarājā dīpeti. Tesu tesu hi suttapadesu ‘chando adhimokkho manasikāro tatramajjhattatā karuṇā muditā kāyaduccaritavirati vacīduccaritavirati micchājīvaviratī’ti ime nava dhammā paññāyanti. Imasmiñcāpi mahācitte kattukamyatākusaladhammacchando atthi, cittaṅgavasena pana pāḷiyaṃ na āruḷho. So idha yevāpanakavasena gahito.

Adhimokkho atthi, manasikāro atthi, tatramajjhattatā atthi. Mettāpubbabhāgo atthi; so adose gahite gahito eva hoti. Karuṇāpubbabhāgo atthi, muditāpubbabhāgo atthi. Upekkhāpubbabhāgo atthi; so pana tatramajjhattatāya gahitāya gahitova hoti. Sammāvācā atthi, sammākammanto atthi. Sammāājīvo atthi; cittaṅgavasena pana pāḷiyaṃ na āruḷho. Sopi idha yevāpanakavasena gahito.

Imesu pana navasu chando adhimokkho manasikāro tatramajjhattatāti ime cattārova ekakkhaṇe labbhanti, sesā nānākkhaṇe. Yadā hi iminā cittena micchāvācaṃ pajahati, virativasena sammāvācaṃ pūreti, tadā chandādayo cattāro, sammāvācā cāti ime pañca ekakkhaṇe labbhanti. Yadā micchākammantaṃ pajahati, virativasena sammākammantaṃ pūreti…pe… micchāājīvaṃ pajahati, virativasena sammāājīvaṃ pūreti…pe… yadā karuṇāya parikammaṃ karoti…pe… yadā muditāya parikammaṃ karoti, tadā chandādayo cattāro, muditāpubbabhāgo cāti ime pañca ekakkhaṇe labbhanti. Ito pana muñcitvā, dānaṃ dentassa sīlaṃ pūrentassa yoge kammaṃ karontassa cattāri apaṇṇakaṅgāneva labbhanti.

Evametesu navasu yevāpanakadhammesu ‘chando’ti kattukamyatāyetaṃ adhivacanaṃ. Tasmā so kattukamyatālakkhaṇo chando, ārammaṇapariyesanaraso, ārammaṇena atthikatāpaccupaṭṭhāno . Tadevassa padaṭṭhānaṃ . Ārammaṇassa gahaṇe cāyaṃ cetaso hatthappasāraṇaṃ viya daṭṭhabbo.

Adhimuccanaṃ ‘adhimokkho’. So sanniṭṭhānalakkhaṇo, asaṃsappanaraso, nicchayapaccupaṭṭhāno sanniṭṭhātabbadhammapadaṭṭhāno. Ārammaṇe niccalabhāvena indakhīlo viya daṭṭhabbo.

Kiriyā kāro, manasmiṃ kāro ‘manasikāro’. Purimamanato visadisaṃ manaṃ karotītipi manasikāro. Svāyaṃ ārammaṇapaṭipādako vīthipaṭipādako javanapaṭipādakoti tippakāro. Tattha ārammaṇapaṭipādako manasmiṃ kāroti manasikāro. So sāraṇalakkhaṇo, sampayuttānaṃ ārammaṇe sampayojanaraso, ārammaṇābhimukhabhāvapaccupaṭṭhāno, saṅkhārakkhandhapariyāpanno. Ārammaṇapaṭipādakattena sampayuttānaṃ sārathi viya daṭṭhabbo. Vīthipaṭipādakoti pana pañcadvārāvajjanassetaṃ adhivacanaṃ. Javanapaṭipādakoti manodvārāvajjanassa. Na te idha adhippetā.


随法的解释
"或者在那个时候,还有其他缘生的无色法,这些法是善的"这句话中的"触...不散乱"等,不仅仅是按顺序列举的五十多种法,而是在欲界三因相应喜俱第一无行大心生起的时候,与触等相应而生起的其他法,依各自相应的缘而生,因为无色而是无色法,能被自性所把握的法,这些全都是善法。
至此,已经通过心的成分在圣典中列举了五十多种法,现在法王又通过随法的方式阐述了另外九种法。在那些经文中,"欲、胜解、作意、舍、悲、喜、离身恶行、离语恶行、离邪命"这九种法是明显的。在这种大心中也有希望行善的欲,但在圣典中没有通过心的成分列举,这里是通过随法的方式把握的。
有胜解,有作意,有舍。有慈的前分;这在无瞋中已经包含了。有悲的前分,有喜的前分。有舍的前分;这在舍中已经包含了。有正语,有正业。有正命;但在圣典中没有通过心的成分列举,这里也是通过随法的方式把握的。
在这九种法中,欲、胜解、作意、舍这四种在同一刹那可得,其余的在不同刹那。因为当以这种心舍弃邪语,以离的方式圆满正语时,欲等四种和正语这五种在同一刹那可得。当舍弃邪业,以离的方式圆满正业...舍弃邪命,以离的方式圆满正命...当修习悲的预备...当修习喜的预备时,欲等四种和喜的前分这五种在同一刹那可得。除此之外,对于布施者、持戒者、修行者来说,只有四种不变的成分可得。
在这九种随法中,"欲"是希望行为的代名词。因此,这欲以希望行为为特相,以寻求所缘为作用,以对所缘的需求为现起。那就是它的近因。在把握所缘时,这应当被视为心的伸手。
"胜解"是确定。它以决定为特相,以不动摇为作用,以决定为现起,以应当决定的法为近因。因为在所缘上不动摇,应当被视为门柱。
作为是行为,在意中作为是"作意"。也可以说是使前面的意不同于后面的意。它有三种:引导所缘的、引导路线的、引导速行的。其中,引导所缘的在意中作为是作意。它以忆念为特相,以使相应法与所缘结合为作用,以面向所缘为现起,属于行蕴。因为引导所缘,应当被视为相应法的驾驶者。"引导路线的"是五门转向的代名词。"引导速行的"是意门转向的代名词。这里不是指这两种。


Tesu dhammesu majjhattatā ‘tatramajjhattatā’. Sā cittacetasikānaṃ samavāhitalakkhaṇā, ūnādhikanivāraṇarasā, pakkhapātupacchedanarasā vā; majjhattabhāvapaccupaṭṭhānā. Cittacetasikānaṃ ajjhupekkhanavasena samappavattānaṃ ājāneyyānaṃ ajjhupekkhanasārathi viya daṭṭhabbā.

‘Karuṇāmuditā’ brahmavihāraniddese āvi bhavissanti. Kevalañhi tā appanappattā rūpāvacarā, idha kāmāvacarāti ayameva viseso.

Kāyaduccaritato virati ‘kāyaduccaritavirati’. Sesapadadvayepi eseva nayo. Lakkhaṇādito panetā tissopi kāyaduccaritādivatthūnaṃ avītikkamalakkhaṇā; amaddanalakkhaṇāti vuttaṃ hoti. Kāyaduccaritādivatthuto saṅkocanarasā, akiriyapaccupaṭṭhānā, saddhāhirottappaappicchatādiguṇapadaṭṭhānā. Pāpakiriyato cittassa vimukhībhāvabhūtāti daṭṭhabbā.

Iti phassādīni chappaññāsa yevāpanakavasena vuttāni navāti sabbānipi imasmiṃ dhammuddesavāre pañcasaṭṭhi dhammapadāni bhavanti. Tesu ekakkhaṇe kadāci ekasaṭṭhi bhavanti, kadāci samasaṭṭhi. Tāni hi sammāvācāpūraṇādivasena. Uppattiyaṃ pañcasu ṭhānesu ekasaṭṭhi bhavanti. Tehi mutte ekasmiṃ ṭhāne samasaṭṭhi bhavanti. Ṭhapetvā pana yevāpanake pāḷiyaṃ yathārutavasena gayhamānāni chappaññāsāva honti. Aggahitaggahaṇena panettha phassapañcakaṃ, vitakko vicāro pīti cittekaggatā, pañcindriyāni, hiribalaṃ ottappabalanti dve balāni, alobho adosoti dve mūlāni, kāyapassaddhicittapassaddhiādayo dvādasa dhammāti samatiṃsa dhammā honti.

Tesu samatiṃsāya dhammesu aṭṭhārasa dhammā avibhattikā honti, dvādasa savibhattikā. Katame aṭṭhārasa? Phasso saññā cetanā vicāro pīti jīvitindriyaṃ, kāyapassaddhiādayo dvādasa dhammāti ime aṭṭhārasa avibhattikā. Vedanā cittaṃ vitakko cittekaggatā, saddhindriyaṃ vīriyindriyaṃ satindriyaṃ paññindriyaṃ, hiribalaṃ ottappabalaṃ, alobho adosoti ime dvādasa dhammā savibhattikā. Tesu satta dhammā dvīsu ṭhānesu vibhattā, eko tīsu, dve catūsu, eko chasu, eko sattasu ṭhānesu vibhatto.

Kathaṃ? Cittaṃ vitakko saddhā hirī ottappaṃ alobho adosoti ime satta dvīsu ṭhānesu vibhattā.

Etesu hi cittaṃ tāva phassapañcakaṃ patvā cittaṃ hotīti vuttaṃ, indriyāni patvā manindriyanti. Vitakko jhānaṅgāni patvā vitakko hotīti vutto, maggaṅgāni patvā sammāsaṅkappoti. Saddhā indriyāni patvā saddhindriyaṃ hotīti vuttā, balāni patvā saddhābalanti. Hirī balāni patvā hiribalaṃ hotīti vuttā, lokapāladukaṃ patvā hirīti. Ottappepi eseva nayo. Alobho mūlaṃ patvā alobho hotīti vutto, kammapathaṃ patvā anabhijjhāti. Adoso mūlaṃ patvā adoso hotīti vutto, kammapathaṃ patvā abyāpādoti. Ime satta dvīsu ṭhānesu vibhattā.

Vedanā pana phassapañcakaṃ patvā vedanā hotīti vuttā, jhānaṅgāni patvā sukhanti, indriyāni patvā somanassindriyanti. Evaṃ eko dhammo tīsu ṭhānesu vibhatto.

Vīriyaṃ pana indriyāni patvā vīriyindriyaṃ hotīti vuttaṃ, maggaṅgāni patvā sammāvāyāmoti, balāni patvā vīriyabalanti, piṭṭhidukaṃ patvā paggāhoti. Satipi indriyāni patvā satindriyaṃ hotīti vuttā, maggaṅgāni patvā sammāsatīti, balāni patvā satibalanti, piṭṭhidukaṃ patvā sati hotīti vuttā. Evaṃ ime dve dhammā catūsu ṭhānesu vibhattā.


在那些法中的中性是"舍"。它以平衡心和心所为特相,以防止过度和不足为作用,或以断绝偏袒为作用;以中立状态为现起。应当被视为像驾驶者那样平等地观察平衡运作的心和心所。
"悲和喜"将在梵住的解释中明显。它们只是在色界禅那中达到安止定,这里是欲界,这就是唯一的区别。
离身恶行是"离身恶行"。其他两个词也是同样的道理。从特相等来说,这三种都以不违犯身恶行等为特相;也就是说以不践踏为特相。以从身恶行等收缩为作用,以不作为为现起,以信、惭、愧、少欲等德行为近因。应当被视为心远离恶行。
这样,触等五十六和随法说的九,在这法的列举段中总共有六十五个法项。在同一刹那,有时是六十一,有时是六十。因为它们是通过圆满正语等方式。在生起时,在五个地方是六十一。除此之外,在一个地方是六十。但是除去随法,按照圣典中所说的方式把握的只有五十六。通过把握未把握的,这里有触五法、寻、伺、喜、心一境性、五根、惭力、愧力这两力、无贪、无瞋这两根、身轻安、心轻安等十二法,总共三十法。
在这三十法中,十八法是无区别的,十二法是有区别的。哪十八个?触、想、思、伺、喜、命根、身轻安等十二法,这十八个是无区别的。受、心、寻、心一境性、信根、精进根、念根、慧根、惭力、愧力、无贪、无瞋,这十二法是有区别的。其中七法在两处区别,一法在三处,两法在四处,一法在六处,一法在七处区别。
如何?心、寻、信、惭、愧、无贪、无瞋这七法在两处区别。
其中,心在触五法中说是心,在根中说是意根。寻在禅支中说是寻,在道支中说是正思惟。信在根中说是信根,在力中说是信力。惭在力中说是惭力,在世间守护二法中说是惭。愧也是同样的道理。无贪在根中说是无贪,在业道中说是无贪。无瞋在根中说是无瞋,在业道中说是无恚。这七法在两处区别。
受在触五法中说是受,在禅支中说是乐,在根中说是乐根。这样一法在三处区别。
精进在根中说是精进根,在道支中说是正精进,在力中说是精进力,在后二法中说是精进。念也在根中说是念根,在道支中说是正念,在力中说是念力,在后二法中说是念。这样这两法在四处区别。


Samādhi pana jhānaṅgāni patvā cittassekaggatā hotīti vutto, indriyāni patvā samādhindriyanti, maggaṅgāni patvā sammāsamādhīti. Balāni patvā samādhibalanti, piṭṭhidukaṃ patvā samatho avikkhepoti. Evamayaṃ eko dhammo chasu ṭhānesu vibhatto.

Paññā pana indriyāni patvā paññindriyaṃ hotīti vuttā, maggaṅgāni patvā sammādiṭṭhīti, balāni patvā paññābalanti, mūlāni patvā amohoti, kammapathaṃ patvā sammādiṭṭhīti, piṭṭhidukaṃ patvā sampajaññaṃ vipassanāti. Evaṃ eko dhammo sattasu ṭhānesu vibhatto.

Sace pana koci vadeyya – ‘ettha apubbaṃ nāma natthi, heṭṭhā gahitameva gaṇhitvā tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne padaṃ pūritaṃ, ananusandhikā kathā uppaṭipāṭiyā corehi ābhatabhaṇḍasadisā, goyūthena gatamagge ālulitatiṇasadisā ajānitvā kathitā’ti, so ‘māheva’nti paṭisedhetvā vattabbo – ‘buddhānaṃ desanā ananusandhikā nāma natthi, sānusandhikā va hoti. Ajānitvā kathitāpi natthi, sabbā jānitvā kathitāyeva. Sammāsambuddho hi tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ kiccaṃ jānāti, taṃ ñatvā kiccavasena vibhattiṃ āropento aṭṭhārasa dhammā ekekakiccāti ñatvā ekekasmiṃ ṭhāne vibhattiṃ āropesi. Satta dhammā dvedvekiccāti ñatvā dvīsu dvīsu ṭhānesu vibhattiṃ āropesi. Vedanā tikiccāti ñatvā tīsu ṭhānesu vibhattiṃ āropesi. Vīriyasatīnaṃ cattāri cattāri kiccānīti ñatvā catūsu catūsu ṭhānesu vibhattiṃ āropesi. Samādhi chakiccoti ñatvā chasu ṭhānesu vibhattiṃ āropesi. Paññā sattakiccāti ñatvā sattasu ṭhānesu vibhattiṃ āropesi’.

Tatridaṃ opammaṃ – eko kira paṇḍito rājā rahogato cintesi – ‘imaṃ rājakulasantakaṃ na yathā vā tathā vā khāditabbaṃ, sippānucchavikaṃ vetanaṃ vaḍḍhessāmī’ti. So sabbe sippike sannipātāpetvā ‘ekekasippajānanake pakkosathā’ti āha. Evaṃ pakkosiyamānā aṭṭhārasa janā uṭṭhahiṃsu. Tesaṃ ekekaṃ paṭivīsaṃ dāpetvā vissajjesi. ‘Dve dve sippāni jānantā āgacchantū’ti vutte pana satta janā āgamaṃsu. Tesaṃ dve dve paṭivīse dāpesi. ‘Tīṇi sippāni jānantā āgacchantū’ti vutte ekova āgacchi. Tassa tayo paṭivīse dāpesi. ‘Cattāri sippāni jānantā āgacchantū’ti vutte dve janā āgamaṃsu. Tesaṃ cattāri cattāri paṭivīse dāpesi. ‘Pañca sippāni jānantā āgacchantū’ti vutte ekopi nāgacchi . ‘Cha sippāni jānantā āgacchantū’ti vutte ekova āgacchi. Tassa cha paṭivīse dāpesi. ‘Satta sippāni jānantā āgacchantū’ti vutte ekova āgacchi. Tassa satta paṭivīse dāpesi.

Tattha paṇḍito rājā viya anuttaro dhammarājā. Sippajānanakā viya cittacittaṅgavasena uppannā dhammā. Sippānucchavikavetanavaḍḍhanaṃ viya kiccavasena tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ vibhattiāropanaṃ.

Sabbepi panete dhammā phassapañcakavasena jhānaṅgavasena indriyavasena maggavasena balavasena mūlavasena kammapathavasena lokapālavasena passaddhivasena lahutāvasena mudutāvasena kammaññatāvasena pāguññatāvasena ujukatāvasena satisampajaññavasena samathavipassanāvasena paggāhāvikkhepavasenāti sattarasa rāsayo hontīti.

Dhammuddesavārakathā niṭṭhitā.

Kāmāvacarakusalaṃ niddesavārakathā



定在禅支中说是心一境性,在根中说是定根,在道支中说是正定。在力中说是定力,在后二法中说是止和不散乱。这样一法在六处区别。
慧在根中说是慧根,在道支中说是正见,在力中说是慧力,在根中说是无痴,在业道中说是正见,在后二法中说是正知和观。这样一法在七处区别。
如果有人说:"这里没有什么新的,只是把前面已经提到的拿来在各处填充词句,是没有连贯性的讲说,就像盗贼带来的杂乱物品,像牛群经过的道路上被践踏的草,是不知而说的。"应当制止他说:"不要这样说",并告诉他:"佛陀的教导没有不连贯的,都是有连贯性的。没有不知而说的,都是知而说的。因为正等觉者知道那些法的作用,知道后根据作用而区分。知道十八法各有一种作用,所以在各处区分。知道七法各有两种作用,所以在两处区分。知道受有三种作用,所以在三处区分。知道精进和念各有四种作用,所以在四处区分。知道定有六种作用,所以在六处区分。知道慧有七种作用,所以在七处区分。"
这里有个比喻 - 据说有个智慧的国王独自思考:"这王室的财产不能随意使用,我要根据技能增加工资。"他召集所有工匠,说:"叫会一种技能的人来。"这样叫来后,十八人站起来。他给每人一份工资后让他们离开。当说"会两种技能的人来"时,七人来了。他给他们每人两份工资。当说"会三种技能的人来"时,只有一人来。他给他三份工资。当说"会四种技能的人来"时,两人来了。他给他们每人四份工资。当说"会五种技能的人来"时,一个人也没来。当说"会六种技能的人来"时,只有一人来。他给他六份工资。当说"会七种技能的人来"时,只有一人来。他给他七份工资。
这里,智慧的国王就像无上的法王。会技能的人就像依心和心所而生起的法。根据技能增加工资就像根据作用而对那些法进行区分。
所有这些法通过触五法、禅支、根、道、力、根、业道、世间守护、轻安、轻快、柔软、适业、练达、正直、念正知、止观、精进不散乱等十七种方式成为十七组。
法列举段的解释结束。
欲界善法解释段的解释

2. Idāni tāneva dhammuddesavāre pāḷiāruḷhāni chappaññāsa padāni vibhajitvā dassetuṃ ‘katamo tasmiṃ samaye phasso hotī’tiādinā nayena niddesavāro āraddho.

Tattha pucchāya tāva ayamattho – yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ somanassasahagataṃ tihetukaṃ asaṅkhārikaṃ mahācittaṃ uppajjati, tasmiṃ samaye phasso hotīti vutto, katamo so phassoti iminā nayena sabbapucchāsu attho veditabbo.

Yo tasmiṃ samaye phassoti tasmiṃ samaye yo phusanakavasena uppanno phasso, so phassoti. Idaṃ phassassa sabhāvadīpanato sabhāvapadaṃ nāma. Phusanāti phusanākāro. Samphusanāti phusanākārova upasaggena padaṃ vaḍḍhetvā vutto. Samphusitattanti samphusitabhāvo. Ayaṃ panettha yojanā – yo tasmiṃ samaye phusanakavasena phasso, yā tasmiṃ samaye phusanā, yā tasmiṃ samaye samphusanā, yaṃ tasmiṃ samaye samphusitattaṃ; atha vā, yo tasmiṃ samaye phusanavasena phasso, aññenāpi pariyāyena phusanā samphusanā samphusitattanti vuccati, ayaṃ tasmiṃ samaye phasso hotīti. Vedanādīnampi niddesesu imināva nayena padayojanā veditabbā.

Ayaṃ panettha sabbasādhāraṇo vibhattivinicchayo. Yānimāni bhagavatā paṭhamaṃ kāmāvacaraṃ kusalaṃ mahācittaṃ bhājetvā dassentena atirekapaṇṇāsapadāni mātikāvasena ṭhapetvā puna ekekapadaṃ gahetvā vibhattiṃ āropitāni, tāni vibhattiṃ gacchantāni tīhi kāraṇehi vibhattiṃ gacchanti; nānā hontāni catūhi kāraṇehi nānā bhavanti. Aparadīpanā panettha dve ṭhānāni gacchati. Kathaṃ? Etānihi byañjanavasena upasaggavasena atthavasenāti imehi tīhi kāraṇehi vibhattiṃ gacchanti. Tattha kodho kujjhanā kujjhitattaṃ, doso dussanā dussitattanti evaṃ byañjanavasena vibhattigamanaṃ veditabbaṃ. Ettha hi ekova kodho byañjanavasena evaṃ vibhattiṃ gato. Cāro vicāro anuvicāro upavicāroti evaṃ pana upasaggavasena vibhattigamanaṃ veditabbaṃ. Paṇḍiccaṃ kosallaṃ nepuññaṃ vebhabyā cintā upaparikkhāti evaṃ atthavasena vibhattigamanaṃ veditabbaṃ. Tesu phassapadaniddese tāva imā tissopi vibhattiyo labbhanti. ‘Phasso phusanā’ti hi byañjanavasena vibhattigamanaṃ hoti. ‘Samphusanā’ti upasaggavasena. ‘Samphusitatta’nti atthavasena. Iminā nayena sabbapadaniddesesu vibhattigamanaṃ veditabbaṃ.

Nānā hontānipi pana nāmanānattena lakkhaṇanānattena kiccanānattena paṭikkhepanānattenāti imehi catūhi kāraṇehi nānā honti. Tattha katamo tasmiṃ samaye byāpādo hoti? Yo tasmiṃ samaye doso dussanāti (dha. sa. 419) ettha byāpādoti vā, dosoti vā, dvepi ete kodho eva, nāmena nānattaṃ gatāti. Evaṃ ‘nāmanānattena’ nānattaṃ veditabbaṃ.

Rāsaṭṭhena ca pañcapi khandhā ekova khandho hoti. Ettha pana rūpaṃ ruppanalakkhaṇaṃ, vedanā vedayitalakkhaṇā, saññā sañjānanalakkhaṇā, cetanā cetayitalakkhaṇā, viññāṇaṃ vijānanalakkhaṇanti iminā lakkhaṇanānattena pañcakkhandhā honti. Evaṃ ‘lakkhaṇanānattena’ nānattaṃ veditabbaṃ.

Cattāro sammappadhānā – ‘‘idha bhikkhu anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya…pe… cittaṃ paggaṇhāti padahatī’’ti (vibha. 390; dī. ni. 

现在为了解释法列举段中出现的五十六个词项,开始以"在那个时候什么是触"等方式的解释段。
其中,首先问题的意思是:在欲界善、喜俱、三因、无行大心生起的时候,说有触,那个触是什么?以这种方式应当理解所有问题的意思。
"在那个时候的触"是指在那个时候以接触方式生起的触,那就是触。这是通过说明触的自性而称为自性词。"接触"是接触的状态。"接触"是通过加上前缀而说的接触状态。"已接触"是已接触的状态。这里的组合是:在那个时候以接触方式的触,在那个时候的接触,在那个时候的接触,在那个时候的已接触状态;或者,在那个时候以接触方式的触,用另一种方式说是接触、接触、已接触状态,这就是在那个时候的触。受等的解释也应当以这种方式理解词的组合。
这里是普遍的区分决定。世尊首先分别解释欲界善大心时,以纲要的方式列举了五十多个词项,然后再逐一解释,这些词项通过三种原因而区分;通过四种原因而成为不同。另外的解释有两种情况。如何?这些通过词形、前缀、意义这三种原因而区分。其中,应当理解"瞋恨、瞋恨状态、已瞋恨状态,嗔、嗔恨状态、已嗔恨状态"是通过词形而区分。这里同一个瞋恨通过词形而如此区分。应当理解"行、思惟、随思惟、近思惟"是通过前缀而区分。应当理解"智慧、善巧、熟练、分别、思考、观察"是通过意义而区分。在这些中,首先在触的解释中得到这三种区分。因为"触、接触"是通过词形而区分。"接触"是通过前缀。"已接触状态"是通过意义。应当以这种方式理解所有词项解释中的区分。
成为不同是通过名称不同、特相不同、作用不同、否定不同这四种原因而成为不同。其中,"在那个时候什么是瞋恨?在那个时候的嗔、嗔恨状态"这里的瞋恨或嗔,这两者都是瞋恨,通过名称而成为不同。这样应当理解"通过名称不同"而不同。
通过蕴的意义,五蕴也是一蕴。但这里色以变坏为特相,受以感受为特相,想以认知为特相,行以造作为特相,识以了别为特相,通过这种特相不同而成为五蕴。这样应当理解"通过特相不同"而不同。
四正勤:"比丘为了未生起的恶不善法不生起...努力、精进、发奋"

2.402) ekameva vīriyaṃ kiccanānattena catūsu ṭhānesu āgataṃ. Evaṃ ‘kiccanānattena’ nānattaṃ veditabbaṃ.

Cattāro asaddhammā – kodhagarutā na saddhammagarutā, makkhagarutā na saddhammagarutā, lābhagarutā na saddhammagarutā, sakkāragarutā na saddhammagarutāti, evamādīsu (a. ni. 4.44) pana ‘paṭikkhepanānattena’ nānattaṃ veditabbaṃ.

Imāni pana cattāri nānattāni na phasseyeva labbhanti, sabbesupi phassapañcakādīsu labbhanti. Phassassa hi phassoti nāmaṃ…pe… cittassa cittanti. Phasso ca phusanalakkhaṇo, vedanā vedayitalakkhaṇā, saññā sañjānanalakkhaṇā, cetanā cetayitalakkhaṇā, viññāṇaṃ vijānanalakkhaṇaṃ. Tathā phasso phusanakicco, vedanā anubhavanakiccā, saññā sañjānanakiccā, cetanā cetayitakiccā, viññāṇaṃ vijānanakiccanti. Evaṃ kiccanānattena nānattaṃ veditabbaṃ.

Paṭikkhepanānattaṃ phassapañcamake natthi. Alobhādiniddese pana alobho alubbhanā alubbhitattantiādinā nayena labbhatīti evaṃ paṭikkhepanānattena nānattaṃ veditabbaṃ. Evaṃ sabbapadaniddesesu labbhamānavasena catubbidhampi nānattaṃ veditabbaṃ.

Aparadīpanā pana padatthuti vā hoti daḷhīkammaṃ vāti evaṃ dve ṭhānāni gacchati. Yaṭṭhikoṭiyā uppīḷentena viya hi sakimeva phassoti vutte etaṃ padaṃ phullitamaṇḍitavibhūsitaṃ nāma na hoti. Punappunaṃ byañjanavasena upasaggavasena atthavasena ‘phasso phusanā samphusanā samphusitatta’nti vutte phullitamaṇḍitavibhūsitaṃ nāma hoti. Yathā hi daharakumāraṃ nhāpetvā, manoramaṃ vatthaṃ paridahāpetvā pupphāni piḷandhāpetvā akkhīni añjetvā athassa nalāṭe ekameva manosilābinduṃ kareyyuṃ, tassa na ettāvatā cittatilako nāma hoti. Nānāvaṇṇehi pana parivāretvā bindūsu katesu cittatilako nāma hoti. Evaṃsampadamidaṃ veditabbaṃ. Ayaṃ ‘padatthuti’ nāma.

Byañjanavasena upasaggavasena atthavasena ca punappunaṃ bhaṇanameva daḷhīkammaṃ nāma. Yathā hi ‘āvuso’ti vā ‘bhante’ti vā ‘yakkho’ti vā ‘sappo’ti vā vutte daḷhīkammaṃ nāma na hoti. ‘Āvuso āvuso’‘bhante bhante’‘yakkho yakkho’‘sappo sappo’ti vutte pana daḷhīkammaṃ nāma hoti. Evameva sakideva yaṭṭhikoṭiyā uppīḷentena viya ‘phasso’ti vutte padaṃ daḷhīkammaṃ nāma na hoti. Punappunaṃ byañjanavasena upasaggavasena atthavasena ‘phasso phusanā samphusanā samphusitatta’nti vutteyeva ‘daḷhīkammaṃ’ nāma hotīti. Evaṃ aparadīpanā dve ṭhānāni gacchati. Etassāpi vasena labbhamānakapadaniddesesu sabbattha attho veditabbo.

Ayaṃ tasmiṃ samaye phasso hotīti yasmiṃ samaye paṭhamaṃ kāmāvacaraṃ mahākusalacittaṃ uppajjati, tasmiṃ samaye ayaṃ phasso nāma hotīti attho. Ayaṃ tāva phassapadaniddesassa vaṇṇanā. Ito paresu pana vedanādīnaṃ padānaṃ niddesesu visesamattameva vaṇṇayissāma. Sesaṃ idha vuttanayeneva veditabbaṃ.

3.Yaṃ tasmiṃ samayeti ettha kiñcāpi katamā tasmiṃ samaye vedanā hotīti āraddhaṃ, ‘sātapadavasena pana ‘ya’nti vuttaṃ. Tajjāmanoviññāṇadhātusamphassajanti ettha ‘tajjā’ vuccati tassa sātasukhassa anucchavikā sāruppā. Anucchavikatthopi hi ayaṃ ‘tajjā’-saddo hoti. Yathāha – ‘‘tajjaṃ tassāruppaṃ kathaṃ mantetī’’ti (ma. ni. 

2.402)同一个精进通过作用不同而在四处出现。这样应当理解"通过作用不同"而不同。
四种非正法:"尊重瞋恨而不尊重正法,尊重覆藏而不尊重正法,尊重利养而不尊重正法,尊重恭敬而不尊重正法",在这些例子中,应当理解"通过否定不同"而不同。
这四种不同不仅在触中得到,在所有触五法等中都得到。因为触有"触"的名称...心有"心"的名称。触以接触为特相,受以感受为特相,想以认知为特相,行以造作为特相,识以了别为特相。同样,触以接触为作用,受以体验为作用,想以认知为作用,行以造作为作用,识以了别为作用。这样应当理解通过作用不同而不同。
在触五法中没有否定不同。但在无贪等的解释中,通过"无贪、不贪婪、不贪婪状态"等方式得到,这样应当理解通过否定不同而不同。这样应当理解在所有词项解释中得到的四种不同。
另外的解释或者是词义的赞叹,或者是加强语气,这样有两种情况。就像用棍棒的末端压一样,只说一次"触"这个词不会变得华丽庄严。反复通过词形、前缀、意义说"触、接触、接触、已接触状态"才会变得华丽庄严。就像给小孩洗澡,穿上漂亮的衣服,戴上花朵,涂抹眼睛,然后在额头上只画一个朱砂点,这样还不能称为彩色的装饰。但用各种颜色围绕着画点才能称为彩色的装饰。应当理解这个也是同样的道理。这就是"词义的赞叹"。
通过词形、前缀、意义反复说就是加强语气。就像说一次"朋友"或"尊者"或"夜叉"或"蛇"不能称为加强语气。但说"朋友朋友""尊者尊者""夜叉夜叉""蛇蛇"才能称为加强语气。同样,就像用棍棒的末端压一样只说一次"触"这个词不能称为加强语气。只有反复通过词形、前缀、意义说"触、接触、接触、已接触状态"才能称为"加强语气"。这样另外的解释有两种情况。应当通过这个方式理解所有得到的词项解释中的意思。
"在那个时候有这个触"的意思是:在第一个欲界大善心生起的时候,在那个时候有这个名为触的法。这是触词项解释的注释。在接下来的受等词项的解释中,我们只会注释特殊的部分。其余的应当按照这里所说的方式理解。
3."在那个时候的"这里虽然开始说"在那个时候什么是受",但通过"乐"字而说"的"。"相应的意识界接触所生"中,"相应的"是指适合那个乐受的,相称的。因为这个"相应的"词也有适合的意思。如所说:"他说适合的、相称的话"

3.246). Tehi vā rūpādīhi ārammaṇehi imassa ca sukhassa paccayehi jātātipi tajjā. Manoviññāṇameva nissattaṭṭhena dhātūti manoviññāṇadhātu. Samphassato jātaṃ, samphasse vā jātanti samphassajaṃ. Cittanissitattā cetasikaṃ. Madhuraṭṭhena sātaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – yaṃ tasmiṃ samaye yathāvuttena atthena tajjāya manoviññāṇadhātuyā samphassajaṃ cetasikaṃ sātaṃ, ayaṃ tasmiṃ samaye vedanā hotīti. Evaṃ sabbapadehi saddhiṃ yojanā veditabbā.

Idāni cetasikaṃ sukhantiādīsu cetasikapadena kāyikasukhaṃ paṭikkhipati, sukhapadena cetasikaṃ dukkhaṃ. Cetosamphassajanti cittasamphasse jātaṃ. Sātaṃ sukhaṃ vedayitanti sātaṃ vedayitaṃ, na asātaṃ vedayitaṃ; sukhaṃ vedayitaṃ, na dukkhaṃ vedayitaṃ. Parato tīṇi padāni itthiliṅgavasena vuttāni. Sātā vedanā, na asātā; sukhā vedanā, na dukkhāti. Ayameva panettha attho.

4. Saññāniddese tajjāmanoviññāṇadhātusamphassajāti tassākusalasaññāya anucchavikāya manoviññāṇadhātuyā samphassamhi jātā. Saññāti sabhāvanāmaṃ. Sañjānanāti sañjānanākāro. Sañjānitattanti sañjānitabhāvo.

5.Cetanāniddesepi imināva nayena veditabbo.

Cittaniddese cittavicittatāya cittaṃ. Ārammaṇaṃ minamānaṃ jānātīti mano. Mānasanti mano eva. ‘‘Antalikkhacaro pāso yvāyaṃ carati mānaso’’ti (saṃ. ni. 1.151; mahāva. 33) hi ettha pana sampayuttakadhammo ‘mānaso’ti vutto.

‘‘Kathañhi bhagavā tuyhaṃ, sāvako sāsane rato;

Appattamānaso sekkho, kālaṃ kayirā jane sutā’’ti. (saṃ. ni. 1.159);

Ettha arahattaṃ ‘mānasa’nti vuttaṃ. Idha pana ‘manova’ mānasaṃ. Byañjanavasena hetaṃ padaṃ vaḍḍhitaṃ.

Hadayanti cittaṃ. ‘‘Cittaṃ vā te khipissāmi, hadayaṃ vā te phālessāmī’’ti (saṃ. ni. 1.237; su. ni. āḷavakasutta) ettha uro hadayanti vuttaṃ. ‘‘Hadayā hadayaṃ maññe aññāya tacchatī’’ti (ma. ni. 1.63) ettha cittaṃ. ‘‘Vakkaṃ hadaya’’nti (dī. ni. 2.377; ma. ni. 1.110) ettha hadayavatthu. Idha pana cittameva abbhantaraṭṭhena ‘hadaya’nti vuttaṃ. Tameva parisuddhaṭṭhena paṇḍaraṃ. Bhavaṅgaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Yathāha – ‘‘pabhassaramidaṃ, bhikkhave, cittaṃ, tañca kho āgantukehi upakkilesehi upakkiliṭṭha’’nti (a. ni. 1.49). Tato nikkhantattā pana akusalampi, gaṅgāya nikkhantā nadī gaṅgā viya, godhāvarito nikkhantā godhāvarī viya ca, paṇḍarantveva vuttaṃ.

Mano manāyatananti idha pana manoggahaṇaṃ manasseva āyatanabhāvadīpanatthaṃ. Tenetaṃ dīpeti – ‘nayidaṃ devāyatanaṃ viya manassa āyatanattā manāyatanaṃ, atha kho mano eva āyatanaṃ manāyatana’nti. Tattha nivāsaṭhānaṭṭhena ākaraṭṭhena samosaraṇaṭhānaṭṭhena sañjātidesaṭṭhena kāraṇaṭṭhena ca āyatanaṃ veditabbaṃ. Tathā hi loke ‘issarāyatanaṃ vāsudevāyatana’ntiādīsu nivāsaṭṭhānaṃ āyatananti vuccati. ‘Suvaṇṇāyatanaṃ rajatāyatana’ntiādīsu ākaro. Sāsane pana ‘‘manorame āyatane sevanti naṃ vihaṅgamā’’tiādīsu (a. ni. 5.38) samosaraṇaṭṭhānaṃ. ‘‘Dakkhiṇāpatho gunnaṃ āyatana’’ntiādīsu sañjātideso. ‘‘Tatra tatreva sakkhibhabbataṃ pāpuṇāti sati satiāyatane’’tiādīsu (ma. ni. 

3.246)。或者由那些色等所缘和这个乐的因缘而生,所以是相应的。意识本身因为无实体的意义而称为界,所以是意识界。从接触而生,或者生于接触中,所以是接触所生。因为依于心所以是心所。因为甜美所以是乐。这里的意思是:在那个时候,通过前面所说的意义,从相应的意识界的接触所生的心所的乐,这就是在那个时候的受。应当理解与所有词项的组合都是这样。
现在在"心所的乐"等中,通过"心所"这个词排除身体的乐,通过"乐"这个词排除心所的苦。"心接触所生"是指生于心的接触。"感受乐"是指感受乐,不是感受不乐;感受乐,不是感受苦。后面三个词是以阴性说的。乐受,不是不乐受;乐受,不是苦受。这里就是这个意思。
在想的解释中,"相应的意识界接触所生"是指生于适合那个善想的意识界的接触。"想"是自性名。"认知"是认知的状态。"已认知状态"是已认知的状态。
5.在思的解释中也应当以这种方式理解。
在心的解释中,因为多样性所以是心。因为度量所缘而了知所以是意。"意"就是意。"在空中飞行的网,这就是在意中行走"这里说相应法是"意"。
"世尊啊,你的弟子如何
喜爱你的教导
未达意的有学
会在众人中死去"
这里说阿罗汉果是"意"。但这里"意"就是意。这个词是通过词形而增加的。
"心"是心。"我将扰乱你的心,或者我将破裂你的心"这里说胸部是心。"我想从心到心,以智慧切断"这里是心。"肾脏、心"这里是心所依处。但这里说心本身因为内在的意义而是"心"。那同样因为清净的意义而是白净。这是指有分而说的。如所说:"比丘们,这心是光明的,但它被客尘所污染"(增支部1.49)。但因为从那里出来,所以不善也称为白净,就像从恒河出来的河流称为恒河,从戈达瓦里河出来的称为戈达瓦里河一样。
"意、意处"这里提到意是为了说明意本身是处的状态。这表示:"这不是像天处那样因为是意的处而是意处,而是意本身是处所以是意处"。其中,应当理解处有住处、矿藏、汇集处、出生地、原因的意义。因为在世间"自在天的处所、婆须天的处所"等中,处是指住处。"金矿、银矿"等中是矿藏。但在教法中,"鸟类居住在可爱的处所"等(增支部5.38)中是汇集处。"南方是牛的出生地"等中是出生地。"在那里那里,如果有因缘,就能证得"等中(中

3.158) kāraṇaṃ. Idha pana sañjātidesaṭṭhena samosaraṇaṭhānaṭṭhena kāraṇaṭṭhenāti tidhāpi vaṭṭati.

Phassādayo hi dhammā ettha sañjāyantīti sañjātidesaṭṭhenapi etaṃ āyatanaṃ. Bahiddhā rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbā ārammaṇabhāvenettha osarantīti samosaraṇaṭhānaṭṭhenapi āyatanaṃ. Phassādīnaṃ pana sahajātādipaccayaṭṭhena kāraṇattā kāraṇaṭṭhenapi āyatananti veditabbaṃ. Manindriyaṃ vuttatthameva.

Vijānātīti viññāṇaṃ viññāṇameva khandho viññāṇakkhandho. Tassa rāsiādivasena attho veditabbo. Mahāudakakkhandhotveva saṅkhyaṃ gacchatīti (a. ni. 4.51). Ettha hi rāsaṭṭhena khandho vutto. ‘‘Sīlakkhandho samādhikkhandho’’tiādīsu (dī. ni. 3.355) guṇaṭṭhena. ‘‘Addasā kho bhagavā mahantaṃ dārukkhandha’’nti (saṃ. ni. 4.241) ettha paṇṇattimattaṭṭhena. Idha pana ruḷhito khandho vutto. Rāsaṭṭhena hi viññāṇakkhandhassa ekadeso ekaṃ viññāṇaṃ. Tasmā yathā rukkhassa ekadesaṃ chindanto rukkhaṃ chindatīti vuccati, evameva viññāṇakkhandhassa ekadesabhūtaṃ ekampi viññāṇaṃ ruḷhito viññāṇakkhandhoti vuttaṃ.

Tajjāmanoviññāṇadhātūti tesaṃ phassādīnaṃ dhammānaṃ anucchavikā manoviññāṇadhātu. Imasmiñhi pade ekameva cittaṃ minanaṭṭhena mano, vijānanaṭṭhena viññāṇaṃ, sabhāvaṭṭhena nissattaṭṭhena vā dhātūti tīhi nāmehi vuttaṃ. Iti imasmiṃ phassapañcamake phasso tāva yasmā phasso eva, na tajjāmanoviññāṇadhātusamphassajo, cittañca yasmā tajjāmanoviññāṇadhātu eva, tasmā imasmiṃ padadvaye ‘tajjāmanoviññāṇadhātusamphassajā’ti paññatti na āropitā. Vitakkapadādīsu pana labbhamānāpi idha pacchinnattā na uddhaṭā.

Imesañca pana phassapañcamakānaṃ dhammānaṃ pāṭiyekkaṃ pāṭiyekkaṃ vinibbhogaṃ katvā paññattiṃ uddharamānena bhagavatā dukkaraṃ kataṃ. Nānāudakānañhi nānātelānaṃ vā ekabhājane pakkhipitvā divasaṃ nimmathitānaṃ vaṇṇa gandharasānaṃ nānatāya disvā vā ghāyitvā vā sāyitvā vā nānākaraṇaṃ sakkā bhaveyya ñātuṃ. Evaṃ santepi taṃ dukkaranti vuttaṃ. Sammāsambuddhena pana imesaṃ arūpīnaṃ cittacetasikānaṃ dhammānaṃ ekārammaṇe pavattamānānaṃ pāṭiyekkaṃ pāṭiyekkaṃ vinibbhogaṃ katvā paññattiṃ uddharamānena atidukkaraṃ kataṃ. Tenāha āyasmā nāgasenatthero –

‘‘Dukkaraṃ, mahārāja, bhagavatā katanti. ‘Kiṃ, bhante nāgasena, bhagavatā dukkaraṃ kata’nti. ‘Dukkaraṃ, mahārāja, bhagavatā kataṃ, yaṃ imesaṃ arūpīnaṃ cittacetasikānaṃ dhammānaṃ ekārammaṇe pavattamānānaṃ vavatthānaṃ akkhātaṃ – ayaṃ phasso, ayaṃ vedanā, ayaṃ saññā, ayaṃ cetanā, idaṃ citta’nti. ‘Opammaṃ, bhante, karohī’ti. ‘Yathā, mahārāja, kocideva puriso nāvāya samuddaṃ ajjhogāhetvā hatthapuṭena udakaṃ gahetvā jivhāya sāyitvā jāneyya nu kho, mahārāja, so puriso – idaṃ gaṅgāya udakaṃ, idaṃ yamunāya udakaṃ, idaṃ aciravatiyā udakaṃ, idaṃ sarabhuyā udakaṃ, idaṃ mahiyā udaka’nti? ‘Dukkaraṃ, bhante, jānitu’nti. ‘Tato dukkarataraṃ kho, mahārāja, bhagavatā kataṃ yaṃ imesaṃ arūpīnaṃ cittacetasikānaṃ dhammānaṃ…pe… idaṃ citta’’’nti (mi. pa. 2.7.16).



3.158)因缘。在这里通过出生地、汇集处的意义而称为因缘，因此也适用三种情况。
触等法在这里说是生起的，因此也是出生地。外在的色、声、香、味、触作为所缘而流入这里，因此也是汇集处。触等因缘的依赖、相应等因缘的意义也应当理解为因缘。这里所说的就是意识的感官。
"知道"是指意识，意识本身就是识蕴。应当理解为由量等而有的意思。因为是大水蕴而称为数量(增支部4.51)。这里是以量为基础的蕴被提到。在"戒蕴、定蕴"等中(大智论3.355)是以特质为基础的。在"世尊见到大的木蕴"中(增支部4.241)是以名义为基础的。在这里提到的是被压迫的蕴。因为从量的角度看，意识蕴的一个部分是一个意识。因此，就像砍掉一棵树的一部分一样，可以说砍掉了一棵树；同样，意识蕴的一个部分是一个意识，因此被称为被压迫的意识蕴。
"相应的意识界"是指这些触等法的依赖、相应的意识界。在这个词中，意识是指心的状态，意识是指识的状态，因自性而无实体的意义被称为界。因此在这里触五法中，触是触的本身，而不是相应的意识界的接触所生的。意识因为是相应的意识界，因此在这里不应当加上"相应的意识界的接触所生"的定义。在思考等词中虽然可以得到，但这里由于后面提到的原因而没有被提及。
这些触五法的法则，世尊通过逐一分开、逐一解释而使其变得艰难。因为不同的水、不同的油放在一个容器中搅拌后，难以分辨颜色、香味等的不同。因此即使如此，也被认为是艰难的。通过正觉者的智慧，这些无形的心和心所法的法则在一个所缘中生起时，逐一分开、逐一解释是极其困难的。因此，尊者那迦仙人说：
"艰难啊，伟大的国王，世尊所做的。'什么，尊者那迦仙，世尊所做的艰难？' '艰难啊，伟大的国王，世尊所做的，正是这些无形的心和心所法的法则在一个所缘中生起时的定义——这个是触，这个是受，这个是想，这个是造作，这个是意识。' '请给我个比喻，尊者。' '就像某人越过海洋，抓住水，用舌头品尝，是否能知道，伟大的国王，这水是恒河的水，还是雅穆纳的水，还是阿奇拉瓦提的水，还是萨拉布河的水，还是伟大的水？' '艰难啊，尊者，难以知道。' '那更艰难的是，伟大的国王，世尊所做的正是这些无形的心和心所法的法则…这个是意识。'"

7. Vitakkaniddese takkanavasena takko. Tassa tittakaṃ takkesi kumbhaṃ takkesi sakaṭaṃ takkesi yojanaṃ takkesi addhayojanaṃ takkesīti evaṃ takkanavasena pavatti veditabbā. Idaṃ takkassa sabhāvapadaṃ. Vitakkanavasena vitakko. Balavataratakkassetaṃ nāmaṃ. Suṭṭhu kappanavasena saṅkappo. Ekaggaṃ cittaṃ ārammaṇe appetīti appanā. Dutiyapadaṃ upasaggavasena vaḍḍhitaṃ . Balavatarā vā appanā byappanā. Ārammaṇe cittaṃ abhiniropeti patiṭṭhāpetīti cetaso abhiniropanā. Yāthāvatāya niyyānikatāya ca kusalabhāvappatto pasattho saṅkappoti sammāsaṅkappo.

8. Vicāraniddese ārammaṇe caraṇakavasena cāro. Idamassa sabhāvapadaṃ. Vicaraṇavasena vicāro. Anugantvā vicaraṇavasena anuvicāro. Upagantvā vicaraṇavasena upavicāroti. Upasaggavasena vā padāni vaḍḍhitāni. Ārammaṇe cittaṃ, saraṃ viya jiyāya, anusandahitvā ṭhapanato cittassa anusandhānatā. Ārammaṇaṃ anupekkhamāno viya tiṭṭhatīti anupekkhanatā. Vicaraṇavasena vā upekkhanatā anupekkhanatā.

9. Pītiniddese pītīti sabhāvapadaṃ. Pamuditassa bhāvo pāmojjaṃ. Āmodanākāro āmodanā. Pamodanākāro pamodanā. Yathā vā bhesajjānaṃ vā telānaṃ vā uṇhodakasītodakānaṃ vā ekatokaraṇaṃ modanāti vuccati, evamayampi pīti dhammānaṃ ekatokaraṇena modanā. Upasaggavasena pana maṇḍetvā āmodanā pamodanāti vuttā. Hāsetīti hāso. Pahāsetīti pahāso. Haṭṭhapahaṭṭhākārānametaṃ adhivacanaṃ. Vittīti vittaṃ; dhanassetaṃ nāmaṃ. Ayaṃ pana somanassapaccayattā vittisarikkhatāya vitti. Yathā hi dhanino dhanaṃ paṭicca somanassaṃ uppajjati, evaṃ pītimatopi pītiṃ paṭicca somanassaṃ uppajjati, tasmā vittīti vuttā. Tuṭṭhisabhāvasaṇṭhitāya pītiyā etaṃ nāmaṃ. Pītimā pana puggalo kāyacittānaṃ uggatattā abbhuggatattā udaggoti vuccati . Udaggassa bhāvo odagyaṃ. Attano manatā attamanatā. Anabhiraddhassa hi mano dukkhapadaṭṭhānattā attano mano nāma na hoti, abhiraddhassa pana sukhapadaṭṭhānattā attano mano nāma hoti. Iti attano manatā attamanatā, sakamanatā. Sakamanassa bhāvoti attho. Sā pana yasmā na aññassa kassaci attano manatā, cittasseva paneso bhāvo, cetasiko dhammo, tasmā attamanatā cittassāti vuttā.



在寻的解释中,以思考的方式是思考。应当理解它的运作是以思考的方式,如"他思考了苦的,他思考了罐子,他思考了车,他思考了一由旬,他思考了半由旬"。这是思考的自性词。以寻求的方式是寻。这是更强烈的思考的名称。以善巧构思的方式是思惟。使专一的心贴近所缘是安止。第二个词是通过前缀而增加的。或者更强烈的安止是遍安止。使心投向所缘、安立于所缘是心的投向。因为如实性和出离性而达到善的状态,是称赞的思惟,所以是正思惟。
在伺的解释中,以在所缘中行走的方式是行。这是它的自性词。以伺察的方式是伺。以随后伺察的方式是随伺。以接近伺察的方式是近伺。或者词是通过前缀而增加的。心在所缘中,就像弓弦一样,因为连续安立而是心的连续。就像观察所缘一样而住立是随观。或者以伺察的方式观察是随观。
在喜的解释中,喜是自性词。欢喜者的状态是欢喜。欢喜的状态是欢喜。愉悦的状态是愉悦。或者就像药物或油或热水冷水的混合被称为愉悦,同样这个喜也是通过法的混合而愉悦。通过前缀而装饰,欢喜、愉悦被说。使欢笑是欢笑。使大欢笑是大欢笑。这是欢喜、大欢喜状态的代名词。欢悦是欢悦;这是财富的名称。但这个因为是喜悦的因,所以类似于财富而称为欢悦。因为就像富人依靠财富而生喜悦,同样有喜的人依靠喜而生喜悦,所以称为欢悦。这是安住于满足自性的喜的名称。有喜的人因为身心的提升、高举而被称为高兴。高兴的状态是高兴。自己的心意是自心意。因为不满意者的心意是苦的近因,所以不称为自己的心意,但满意者的心意是乐的近因,所以称为自己的心意。因此自己的心意是自心意,自己的心意。意思是自己心意的状态。但是因为这不是其他任何人的自己的心意,而只是心的状态,是心所法,所以说是心的自心意。

11. Ekaggatāniddese acalabhāvena ārammaṇe tiṭṭhatīti ṭhiti. Parato padadvayaṃ upasaggavasena vaḍḍhitaṃ. Apica sampayuttadhamme ārammaṇamhi sampiṇḍetvā tiṭṭhatīti saṇṭhiti. Ārammaṇaṃ ogāhetvā anupavisitvā tiṭṭhatīti avaṭṭhiti. Kusalapakkhasmiñhi cattāro dhammā ārammaṇaṃ ogāhanti – saddhā sati samādhi paññāti. Teneva saddhā okappanāti vuttā, sati apilāpanatāti, samādhi avaṭṭhitīti, paññā pariyogāhanāti. Akusalapakkhe pana tayo dhammā ārammaṇaṃ ogāhanti – taṇhā diṭṭhi avijjāti. Teneva te oghāti vuttā. Cittekaggatā panettha na balavatī hoti. Yathā hi rajuṭṭhānaṭṭhāne udakena siñcitvā sammaṭṭhe thokameva kālaṃ rajo sannisīdati, sukkhante sukkhante puna pakatibhāvena vuṭṭhāti, evameva akusalapakkhe cittekaggatā na balavatī hoti. Yathā pana tasmiṃ ṭhāne ghaṭehi udakaṃ āsiñcitvā kudālena khanitvā ākoṭanamaddanaghaṭṭanāni katvā upalitte ādāse viya chāyā paññāyati, vassasatātikkamepi taṃmuhuttakataṃ viya hoti, evameva kusalapakkhe cittekaggatā balavatī hoti.

Uddhaccavicikicchāvasena pavattassa visāhārassa paṭipakkhato avisāhāro. Uddhaccavicikicchāvaseneva gacchantaṃ cittaṃ vikkhipati nāma. Ayaṃ pana tathāvidho vikkhepo na hotīti avikkhepo. Uddhaccavicikicchāvaseneva ca cittaṃ visāhaṭaṃ nāma hoti, ito cito ca harīyati. Ayaṃ pana evaṃ avisāhaṭassa mānasassa bhāvoti avisāhaṭamānasatā.

Samathoti tividho samatho – cittasamatho, adhikaraṇasamatho, sabbasaṅkhārasamathoti. Tattha aṭṭhasu samāpattīsu cittekaggatā cittasamatho nāma. Tañhi āgamma cittacalanaṃ cittavipphanditaṃ sammati vūpasammati, tasmā so cittasamathoti vuccati. Sammukhāvinayādisattavidho samatho adhikaraṇasamatho nāma. Tañhi āgamma tāni tāni adhikaraṇāni sammanti vūpasammanti, tasmā so adhikaraṇasamathoti vuccati. Yasmā pana sabbe saṅkhārā nibbānaṃ āgamma sammanti vūpasammanti, tasmā taṃ sabbasaṅkhārasamathoti vuccati. Imasmiṃ atthe cittasamatho adhippeto. Samādhilakkhaṇe indaṭṭhaṃ kāretīti samādhindriyaṃ. Uddhacce na kampatīti samādhibalaṃ. Sammāsamādhīti yāthāvasamādhi niyyānikasamādhi kusalasamādhi.

12. Saddhindriyaniddese buddhādiguṇānaṃ saddahanavasena saddhā. Buddhādīni vā ratanāni saddahati pattiyāyatīti saddhā. Saddahanāti saddahanākāro. Buddhādīnaṃ guṇe ogāhati, bhinditvā viya anupavisatīti okappanā. Buddhādīnaṃ guṇesu etāya sattā ativiya pasīdanti, sayaṃ vā abhippasīdatīti abhippasādo. Idāni yasmā saddhindriyādīnaṃ samāsapadānaṃ vasena aññasmiṃ pariyāye āraddhe ādipadaṃ gahetvāva padabhājanaṃ karīyati – ayaṃ abhidhamme dhammatā – tasmā puna saddhāti vuttaṃ. Yathā vā itthiyā indriyaṃ itthindriyaṃ, na tathā idaṃ. Idaṃ pana saddhāva indriyaṃ saddhindriyanti. Evaṃ samānādhikaraṇabhāvañāpanatthampi puna saddhāti vuttaṃ. Evaṃ sabbapadaniddesesu ādipadassa puna vacane payojanaṃ veditabbaṃ. Adhimokkhalakkhaṇe indaṭṭhaṃ kāretīti saddhindriyaṃ. Asaddhiye na kampatīti saddhābalaṃ.



在专注的解释中，以稳定的方式在所缘中站立是稳定。另有两个词通过前缀而增加。并且在相应的法中，如果在所缘中聚集而站立是聚集。抓住所缘而不进入而站立是无动。善的方面中有四法抓住所缘——信、念、定、慧。因此信被称为引导，念是保持，定是稳定，慧是全面理解。在不善的方面中有三法抓住所缘——贪、见、无明。因此它们被称为引导。这里的心的专注并不强烈。就像在绳索的起点处用水浇灌，绳子稍微停留一会儿，然后因干燥而恢复原状一样，在不善的方面中，心的专注不强烈。就像在那个地方用器具浇水，然后用铲子挖掘，进行敲打、压制后，水的影子显现出来，经历百年的时间也如同那一瞬间一样，在善的方面中，心的专注则是强烈的。
因无贪、无疑而生起的心不动，是与无动相对立的。因无贪、无疑而走动的心被称为散动。这样的散动不是散动。因无贪、无疑而生起的心被称为不动，因此心是安定的。
静止有三种——心的静止、事物的静止、所有造作的静止。在那里，在八种定中，心的专注被称为心的静止。因为它达到后，心的摇动、心的颤动都安定下来，因此被称为心的静止。通过正面教导等的六种道德是事物的静止。因为它达到后，那些道德都安定下来，因此被称为事物的静止。由于所有的造作都达到涅槃而安定下来，因此被称为所有造作的静止。在这个意义上，心的静止是被指称的。专注的特征是安定。因无动而不动是专注的力量。正定是如实的定、引导的定、善的定。
在信的解释中，信是因对佛等的特质而生起的信。佛等是宝物，因其特质而生起信。信是指信的状态。通过对佛等的特质的把握，像是破裂而不进入的引导。因佛等的特质而使众生非常欢喜，自己也欢喜的被称为欢喜。现在因为信的根本词的原因，在其他的解释中引导的词被用作词的分配——这是在阿毗达摩中法的特性——因此再次被称为信。就像女性的感官是女性感官一样，这并不相同。这个信是信的感官，被称为信感官。因此在相同的条件下再次被称为信。如此在所有的词的解释中，根本词的再次提及应当被理解。在信的特征中，信是因对佛等的特质而生起的。因无信而不动是信的力量。

13. Vīriyindriyaniddese cetasikoti idaṃ vīriyassa niyamato cetasikabhāvadīpanatthaṃ vuttaṃ. Idañhi vīriyaṃ ‘‘yadapi, bhikkhave, kāyikaṃ vīriyaṃ tadapi vīriyasambojjhaṅgo, yadapi cetasikaṃ vīriyaṃ tadapi vīriyasambojjhaṅgoti. Itihidaṃ uddesaṃ gacchatī’’ti (saṃ. ni. 5.233) evamādīsu suttesu caṅkamādīni karontassa uppannattā ‘kāyika’nti vuccamānampi kāyaviññāṇaṃ viya kāyikaṃ nāma natthi, cetasikameva panetanti dassetuṃ ‘cetasiko’ti vuttaṃ. Vīriyārambhoti vīriyasaṅkhāto ārambho. Iminā sesārambhe paṭikkhipati. Ayañhi ‘ārambha’-saddo kamme āpattiyaṃ kiriyāyaṃ vīriye hiṃsāya vikopaneti anekesu atthesu āgato.

‘‘Yaṃkiñci dukkhaṃ sambhoti, sabbaṃ ārambhapaccayā;

Ārambhānaṃ nirodhena, natthi dukkhassa sambhavo’’ti. (su. ni. 749);

Ettha hi kammaṃ ‘ārambho’ti āgataṃ. ‘‘Ārambhati ca vippaṭisārī ca hotī’’ti (a. ni. 5.142; pu. pa. 191) ettha āpatti. ‘‘Mahāyaññā mahārambhā na te honti mahapphalā’’ti (a. ni. 4.39; saṃ. ni. 1.120) ettha yūpussāpanādikiriyā. ‘‘Ārambhatha nikkamatha yuñjatha buddhasāsane’’ti (saṃ. ni. 1.185) ettha vīriyaṃ. ‘‘Samaṇaṃ gotamaṃ uddissa pāṇaṃ ārabhantī’’ti (ma. ni. 2.51-52) ettha hiṃsā. ‘‘Bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato hotī’’ti (dī. ni. 1.10; ma. ni. 1.293) ettha chedanabhañjanādikaṃ vikopanaṃ. Idha pana vīriyameva adhippetaṃ. Tenāha – ‘vīriyārambhoti vīriyasaṅkhāto ārambho’ti. Vīriyañhi ārambhanakavasena ārambhoti vuccati. Idamassa sabhāvapadaṃ. Kosajjato nikkhamanavasena nikkamo. Paraṃ paraṃ ṭhānaṃ akkamanavasena parakkamo. Uggantvā yamanavasena uyyāmo. Byāyamanavasena vāyāmo. Ussāhanavasena ussāho. Adhimattussāhanavasena ussoḷhī. Thirabhāvaṭṭhena thāmo. Cittacetasikānaṃ dhāraṇavasena avicchedato vā pavattanavasena kusalasantānaṃ dhāretīti dhiti.

Aparo nayo – nikkamo ceso kāmānaṃ panudanāya, parakkamo ceso bandhanacchedāya, uyyāmo ceso oghanittharaṇāya, vāyāmo ceso pāraṅgamanaṭṭhena, ussāho ceso pubbaṅgamaṭṭhena, ussoḷhī ceso adhimattaṭṭhena, thāmo ceso palighugghāṭanatāya, dhiti ceso avaṭṭhitikāritāyāti.

‘‘Kāmaṃ taco ca nhāru ca aṭṭhi ca avasissatū’’ti (ma. ni. 2.184; saṃ. ni. 2.22, 237; a. ni. 2.5; mahāni. 196; cūḷani. khaggavisāṇasuttaniddesa 154) evaṃ pavattikāle asithilaparakkamavasena asithilaparakkamatā; thiraparakkamo, daḷhaparakkamoti attho. Yasmā panetaṃ vīriyaṃ kusalakammakaraṇaṭṭhāne chandaṃ na nikkhipati, dhuraṃ na nikkhipati, na otāreti, na vissajjeti, anosakkitamānasataṃ āvahati, tasmā anikkhittachandatā anikkhittadhuratāti vuttaṃ. Yathā pana tajjātike udakasambhinnaṭṭhāne dhuravāhagoṇaṃ gaṇhathāti vadanti , so jaṇṇunā bhūmiṃ uppīḷetvāpi dhuraṃ vahati, bhūmiyaṃ patituṃ na deti, evameva vīriyaṃ kusalakammakaraṇaṭṭhāne dhuraṃ ukkhipati paggaṇhāti, tasmā dhurasampaggāhoti vuttaṃ. Paggahalakkhaṇe indaṭṭhaṃ kāretīti vīriyindriyaṃ. Kosajje na kampatīti vīriyabalaṃ. Yāthāvaniyyānikakusalavāyāmatāya sammāvāyāmo.



在精进根的解释中,"心所"这个词是为了说明精进确定是心所而说的。这个精进在"比丘们,无论是身体的精进还是心理的精进,都是精进觉支。这就是概要"(相应部5.233)等经中,因为行走等时生起而被称为"身体的",但并不像身识那样是身体的,而是心所,为了显示这一点而说"心所"。精进努力是指精进的努力。这排除了其他的努力。因为这个"努力"一词在业、罪过、行为、精进、伤害、破坏等多种意义中出现。
"任何苦的生起,都是因为努力;
因为努力的止息,就没有苦的生起。"(经集749)
这里"努力"是指业。"他努力并且后悔"(增支部5.142;人施设191)这里是指罪过。"大祭祀大努力不会有大果报"(增支部4.39;相应部1.120)这里是指竖立祭柱等行为。"努力、精进、修习佛陀的教导"(相应部1.185)这里是指精进。"为了沙门乔达摩而杀生"(中部2.51-52)这里是指伤害。"他远离伤害种子和植物"(长部1.10;中部1.293)这里是指切割、破坏等破坏。但在这里是指精进。因此说:"精进努力是指精进的努力"。因为精进以努力的方式被称为努力。这是它的自性词。以从懒惰中出离的方式是奋起。以向前迈进的方式是精进。以向上提升的方式是奋发。以努力的方式是努力。以勇猛的方式是勇猛。以极度勇猛的方式是大勇猛。以坚固的意义是力量。以支持心和心所法的方式不间断地运作,或者以善的相续运作的方式支持,所以是坚持。
另一种解释 - 这是奋起以驱除欲望,这是精进以切断束缚,这是奋发以渡过暴流,这是努力以到达彼岸,这是勇猛以作为先导,这是大勇猛以作为极度,这是力量以拔出门闩,这是坚持以作为稳固。
"即使皮、筋、骨都消失"(中部2.184;相应部2.22,237;增支部2.5;大义释196;小义释犀角经义释154)这样在运作时以不松懈的精进方式是不松懈的精进;意思是坚固的精进,强力的精进。因为这个精进在行善业的地方不放弃意愿,不放弃责任,不下降,不放弃,带来不退缩的心,所以说是不放弃意愿、不放弃责任。就像在适合的水淹之处说"抓住负重的牛",它即使用膝盖压地也会拉车,不让车倒在地上,同样精进在行善业的地方提起责任、承担,所以说是承担责任。因为在提起的特征中起主导作用,所以是精进根。在懒惰中不动摇,所以是精进力。因为如实地、引导地、善地努力,所以是正精进。

14. Satindriyaniddese saraṇakavasena sati. Idaṃ satiyā sabhāvapadaṃ. Punappunaṃ saraṇato anussaraṇavasena anussati. Abhimukhaṃ gantvā viya saraṇato paṭisaraṇavasena paṭissati. Upasaggavasena vā vaḍḍhitamattametaṃ. Saraṇākāro saraṇatā. Yasmā pana saraṇatāti tiṇṇaṃ saraṇānampi nāmaṃ, tasmā taṃ paṭisedhetuṃ puna satiggahaṇaṃ kataṃ. Satisaṅkhātā saraṇatāti ayañhettha attho. Sutapariyattassa dhāraṇabhāvato dhāraṇatā. Anupavisanasaṅkhātena ogāhanaṭṭhena apilāpanabhāvo apilāpanatā. Yathā hi lābukaṭāhādīni udake plavanti, na anupavisanti, na tathā ārammaṇe sati. Ārammaṇañhesā anupavisati, tasmā apilāpanatāti vuttā. Cirakatacirabhāsitānaṃ asammussanabhāvato asammussanatā. Upaṭṭhānalakkhaṇe jotanalakkhaṇe ca indaṭṭhaṃ kāretīti indriyaṃ. Satisaṅkhātaṃ indriyaṃ satindriyaṃ. Pamāde na kampatīti satibalaṃ. Yāthāvasati niyyānikasati kusalasatīti sammāsati.



以下是14. 在根的阐述中，以庇护的方式存在。这是正念的本质状态。由于再三忆念，而成为随念。仿佛面向前进一般，由于庇护而返回，成为随返。或者仅仅是由于障碍而增长。庇护的样态即为庇护性。因为"庇护性"是三种庇护的名称，所以为了遏制它，再次取得了正念。在此，意义是以正念称说的庇护性。由于保持已听闻的传承，而有保持的性质。通过不浸入的意义，即不黏附的性质为不黏附性。正如葫芦等在水中漂浮，不会浸入，正念对于对境也是如此。正念确实浸入对境，因此说为不黏附性。由于长期听闻和长期宣说而不忘失，为不忘失性。在现起特相和显示特相中，成就了根的意义，故为根。以正念称说的根为正念根。在放逸中不动摇，为正念力。按照应有的方式，为导向的正念，为善的正念，即为正确的正念。

16. Paññindriyaniddese tassa tassa atthassa pākaṭakaraṇasaṅkhātena paññāpanaṭṭhena paññā. Tena tena vā aniccādinā pakārena dhamme jānātītipi paññā. Idamassā sabhāvapadaṃ. Pajānanākāro pajānanā. Aniccādīni vicinātīti vicayo. Pavicayoti upasaggena padaṃ vaḍḍhitaṃ . Catusaccadhamme vicinātīti dhammavicayo. Aniccādīnaṃ sallakkhaṇavasena sallakkhaṇā. Sāyeva puna upasagganānattena upalakkhaṇā paccupalakkhaṇāti vuttā. Paṇḍitassa bhāvo paṇḍiccaṃ. Kusalassa bhāvo kosallaṃ. Nipuṇassa bhāvo nepuññaṃ. Aniccādīnaṃ vibhāvanavasena vebhabyā. Aniccādīnaṃ cintanakavasena cintā. Yassa vā uppajjati taṃ aniccādīni cintāpetītipi cintā. Aniccādīni upaparikkhatīti upaparikkhā. Bhūrīti pathaviyā nāmaṃ. Ayampi saṇhaṭṭhena vitthaṭaṭṭhena ca bhūrī viyāti bhūrī. Tena vuttaṃ – ‘‘bhūrī vuccati pathavī . Tāya pathavīsamāya vitthaṭāya vipulāya paññāya samannāgatoti bhūripaññoti (mahāni. 27). Apica paññāya etaṃ adhivacanaṃ bhūrī’’ti. Bhūte atthe ramatītipi bhūrī. Asani viya siluccaye kilese medhati hiṃsatīti medhā. Khippaṃ gahaṇadhāraṇaṭṭhena vā medhā. Yassa uppajjati taṃ attahitapaṭipattiyaṃ sampayuttadhamme ca yāthāvalakkhaṇapaṭivedhe parinetīti pariṇāyikā. Aniccādivasena dhamme vipassatīti vipassanā. Sammā pakārehi aniccādīni jānātīti sampajaññaṃ. Uppathapaṭipanne sindhave vīthiāropanatthaṃ patodo viya uppathe dhāvanakaṃ kūṭacittaṃ vīthiāropanatthaṃ vijjhatīti patodo viya patodo. Dassanalakkhaṇe indaṭṭhaṃ kāretīti indriyaṃ. Paññāsaṅkhātaṃ indriyaṃ paññindriyaṃ. Avijjāya na kampatīti paññābalaṃ. Kilesacchedanaṭṭhena paññāva satthaṃ paññāsatthaṃ. Accuggataṭṭhena paññāva pāsādo paññāpāsādo.

Ālokanaṭṭhena paññāva āloko paññāāloko. Obhāsanaṭṭhena paññāva obhāso paññāobhāso. Pajjotanaṭṭhena paññāva pajjoto paññāpajjoto. Paññavato hi ekapallaṅkena nisinnassa dasasahassilokadhātu ekālokā ekobhāsā ekapajjotā hoti, tenetaṃ vuttaṃ. Imesu pana tīsu padesu ekapadenapi etasmiṃ atthe siddhe, yāni panetāni ‘‘cattārome, bhikkhave, ālokā. Katame cattāro? Candāloko sūriyāloko agyāloko paññāloko. Ime kho, bhikkhave, cattāro ālokā. Etadaggaṃ, bhikkhave, imesaṃ catunnaṃ ālokānaṃ yadidaṃ paññāloko’’. Tathā ‘‘cattārome, bhikkhave, obhāsā…pe… cattārome, bhikkhave, pajjotā’’ti (a. ni. 4.144) sattānaṃ ajjhāsayavasena suttāni desitāni, tadanurūpeneva idhāpi desanā katā. Attho hi anekehi ākārehi vibhajjamāno suvibhatto hoti. Aññathā ca añño bujjhati, aññathā ca aññoti.

Ratikaraṇaṭṭhena pana ratidāyakaṭṭhena ratijanakaṭṭhena cittīkataṭṭhena dullabhapātubhāvaṭṭhena atulaṭṭhena anomasattaparibhogaṭṭhena ca paññāva ratanaṃ paññāratanaṃ. Na tena sattā muyhanti, sayaṃ vā ārammaṇe na muyhatīti amoho. Dhammavicayapadaṃ vuttatthameva. Kasmā panetaṃ puna vuttanti? Amohassa mohapaṭipakkhabhāvadīpanatthaṃ . Tenetaṃ dīpeti – yvāyaṃ amoho so na kevalaṃ mohato añño dhammo, mohassa pana paṭipakkho, dhammavicayasaṅkhāto amoho nāma idha adhippetoti. Sammādiṭṭhīti yāthāvaniyyānikakusaladiṭṭhi.



16. 在智慧的阐述中，依照各自的意义显现的方式，称为智慧。由于种种无常等的显现而了知法的智慧。此为其本质状态。知者的样态即为知。无常等的探究称为探究。进一步的探究即为因障碍而增长的状态。四圣谛法的探究称为法的探究。无常等的观察称为观察。正如再度的观察，因而称为正观察。智者的状态即为智慧。善者的状态即为善。精通者的状态即为精通。无常等的阐发性即为阐发。无常等的思考称为思考。若有所生起，则思考无常等。无常等的深入探究称为深入探究。土之名为“土”。此亦因其紧凑和广阔而称为土。故有云：“土被称为土。”因此，土具备广博的智慧。智慧的称谓为“广”。此外，智慧的这个称谓为“广”。在事物的意义中游玩，亦称为广。犹如闪电，若凝聚在一起则会伤害。迅速的把握和保持的智慧。若有所生起，则在自利的实践中与应有的法相应而获得理解。因无常等而观察法，称为观察。通过正确的方式了知无常等，称为正念。正如在道路上行进，犹如在海中航行，正如在道路上奔跑，称为道路的智慧。观察的特相显现出根的意义，故为根。智慧称为智慧根。因无明而不动摇，称为智慧力。因断除烦恼而智慧为根，智慧为根。因高尚而智慧为高尚，智慧为高尚。
在光明的方面，智慧为光明，智慧为光明。在照耀的方面，智慧为照耀，智慧为照耀。在闪耀的方面，智慧为闪耀，智慧为闪耀。智慧者坐于一处，十万世界同一光明，同一照耀，同一闪耀，故有此言。在这三方面，若以单一的词语来表述，亦可在此意义上达成。那些是“四种光明”，佛陀说：“哪四种？月光、日光、火光、智慧光明。诸位比丘，这四种光明中，智慧光明为最胜。”同样地，“这四种照耀……这四种闪耀”也如是（《阿含经·尼》4.144）。根据众生的心性，所讲的经典，亦是相应的教义。意义确实是以多种方式被划分，且被良好区分。否则，众生各有不同的理解，亦是各有不同。
在愉悦的方面，因给予愉悦而称为愉悦的给予者，因产生愉悦而称为愉悦的创造者，因心的状态而称为心的状态，因难得的显现而称为难得的显现，因无与伦比的状态而称为无与伦比，因无障碍的享用而称为智慧的宝藏，称为智慧的宝藏。因而，众生并不迷失，自己在对境中也不迷失，故称为无迷失。法的探究是所讲的意义。为何再度提及此？为说明无迷失的对立状态。因此有此说明：“此无迷失者，并非仅仅是无迷失的法，而是无迷失的对立，指的是法的探究，名为无迷失。”正见即为如理的善见。

19. Jīvitindriyaniddese yo tesaṃ arūpīnaṃ dhammānaṃ āyūti tesaṃ sampayuttakānaṃ arūpadhammānaṃ yo āyāpanaṭṭhena āyu, tasmiñhi sati arūpadhammā ayanti gacchanti pavattanti, tasmā āyūti vuccati. Idamassa sabhāvapadaṃ. Yasmā panete dhammā āyusmiṃyeva sati tiṭṭhanti yapenti yāpenti iriyanti vattanti pālayanti, tasmā ṭhitītiādīni vuttāni. Vacanattho panettha – etāya tiṭṭhantīti ṭhiti. Yapentīti yapanā. Tathā yāpanā. Evaṃ bujjhantānaṃ pana vasena purimapade rassattaṃ kataṃ. Etāya iriyantīti iriyanā. Vattantīti vattanā. Pālayantīti pālanā. Jīvanti etenāti jīvitaṃ. Anupālanalakkhaṇe indaṭṭhaṃ kāretīti jīvitindriyaṃ.

30. Hiribalaniddese yaṃ tasmiṃ samayeti yena dhammena tasmiṃ samaye. Liṅgavipallāsaṃ vā katvā yo dhammo tasmiṃ samayetipi attho veditabbo. Hiriyitabbenāti upayogatthe karaṇavacanaṃ. Hiriyitabbayuttakaṃ kāyaduccaritādidhammaṃ hiriyati jigucchatīti attho. Pāpakānanti lāmakānaṃ. Akusalānaṃ dhammānanti akosallasambhūtānaṃ dhammānaṃ. Samāpattiyāti idampi upayogatthe karaṇavacanaṃ. Tesaṃ dhammānaṃ samāpattiṃ paṭilābhaṃ samaṅgībhāvaṃ hiriyati jigucchatīti attho.

31. Ottappabalaniddese ottappitabbenāti hetvatthe karaṇavacanaṃ. Ottappitabbayuttakena ottappassa hetubhūtena kāyaduccaritādinā vuttappakārāya ca samāpattiyā ottappassa hetubhūtāya ottappati, bhāyatīti attho.

32. Alobhaniddese alubbhanakavasena alobho. Na lubbhatītipi alobho. Idamassa sabhāvapadaṃ. Alubbhanāti alubbhanākāro. Lobhasamaṅgī puggalo lubbhito nāma. Na lubbhito alubbhito . Alubbhitassa bhāvo alubbhitattaṃ. Sārāgapaṭipakkhato na sārāgoti asārāgo. Asārajjanāti asārajjanākāro. Asārajjitassa bhāvo asārajjitattaṃ. Na abhijjhāyatīti anabhijjhā. Alobho kusalamūlanti alobhasaṅkhātaṃ kusalamūlaṃ. Alobho hi kusalānaṃ dhammānaṃ mūlaṃ paccayaṭṭhenāti kusalamūlaṃ. Kusalañca taṃ paccayaṭṭhena mūlañcātipi kusalamūlaṃ.

33. Adosaniddese adussanakavasena adoso. Na dussatītipi adoso. Idamassa sabhāvapadaṃ. Adussanāti adussanākāro. Adussitassa bhāvo adussitattaṃ. Byāpādapaṭipakkhato na byāpādoti abyāpādo. Kodhadukkhapaṭipakkhato na byāpajjoti abyāpajjo. Adosasaṅkhātaṃ kusalamūlaṃ adoso kusalamūlaṃ. Taṃ vuttatthameva.

40-41. Kāyapassaddhiniddesādīsu yasmā kāyoti tayo khandhā adhippetā, tasmā vedanākkhandhassātiādi vuttaṃ. Passambhanti etāya te dhammā, vigatadarathā bhavanti, samassāsappattāti passaddhi. Dutiyapadaṃ upasaggavasena vaḍḍhitaṃ. Passambhanāti passambhanākāro. Dutiyapadaṃ upasaggavasena vaḍḍhitaṃ. Passaddhisamaṅgitāya paṭippassambhitassa khandhattayassa bhāvo paṭippassambhitattaṃ. Sabbapadehipi tiṇṇaṃ khandhānaṃ kilesadarathapaṭippassaddhi eva kathitā. Dutiyanayena viññāṇakkhandhassa darathapaṭippassaddhi kathitā.

42-

19. 在生命根的阐述中，那些无色法的寿命，即是那些相应的无色法以寿命的意义而存在的寿命，因为在此存在时，无色法才能存在、运行、流转，因此称为寿命。这是其本质状态。因为这些法只有在寿命存在时才能存在、维持、持续、运作、流转、保护，所以说是住立等。在此，词义是：以此而住立为住立。以此而维持为维持。同样地，以此而持续为持续。对于如此理解的人来说，前面的词做了缩短。以此而运作为运作。以此而流转为流转。以此而保护为保护。以此而生存为生命。在保护的特相上显现出根的意义，故为生命根。
30. 在惭力的阐述中，"在那个时候"即是在那个时候以那个法。或者通过性的转换，也可以理解为"在那个时候那个法"。"应当惭愧的"是宾格意义的工具格。意思是对应当惭愧的身恶行等法感到惭愧厌恶。"恶的"即是低劣的。"不善法"即是非善所生的法。"获得"也是宾格意义的工具格。意思是对那些法的获得、证得、具足感到惭愧厌恶。
31. 在愧力的阐述中，"应当畏惧的"是因的意义的工具格。意思是对应当畏惧的、作为畏惧原因的身恶行等，以及上述的获得作为畏惧的原因而感到畏惧、恐惧。
32. 在无贪的阐述中，以不贪著的方式为无贪。不贪著即是无贪。这是其本质状态。不贪著即是不贪著的样态。具有贪的人称为贪著者。不贪著者为不贪著者。不贪著者的状态为不贪著性。与贪著相对的不贪著为无贪著。不贪著即是不贪著的样态。不贪著者的状态为不贪著性。不贪求即是无贪。无贪是善根即是以无贪称说的善根。因为无贪是善法的根，以因缘的意义为善根。善且以因缘的意义为根，故也称为善根。
33. 在无嗔的阐述中，以不嗔恨的方式为无嗔。不嗔恨即是无嗔。这是其本质状态。不嗔恨即是不嗔恨的样态。不嗔恨者的状态为不嗔恨性。与嗔恨相对的不嗔恨为无嗔恨。与嗔恨苦相对的不嗔恨为无嗔恨。以无嗔称说的善根为无嗔善根。这已经解释过了。
40-41. 在身轻安的阐述等中，因为"身"指的是三蕴，所以说"受蕴"等。以此而平静那些法，成为无忧恼，获得安息，故为轻安。第二个词是通过前缀而增长。平静即是平静的样态。第二个词是通过前缀而增长。因具足轻安而平静的三蕴的状态为平静性。所有词都是在说明三蕴的烦恼忧恼的平静。第二种方法是在说明识蕴的忧恼平静。
42-

43.Lahutāti lahutākāro. Lahupariṇāmatāti lahupariṇāmo etesaṃ dhammānanti lahupariṇāmā; tesaṃ bhāvo lahupariṇāmatā; sīghaṃ sīghaṃ parivattanasamatthatāti vuttaṃ hoti. Adandhanatāti garubhāvapaṭikkhepavacanametaṃ; abhāriyatāti attho. Avitthanatāti mānādikilesabhārassa abhāvena athaddhatā. Evaṃ paṭhamena tiṇṇaṃ khandhānaṃ lahutākāro kathito. Dutiyena viññāṇakkhandhassa lahutākāro kathito.

44-45.Mudutāti mudubhāvo. Maddavatāti maddavaṃ vuccati siniddhaṃ, maṭṭhaṃ; maddavassa bhāvo maddavatā. Akakkhaḷatāti akakkhaḷabhāvo. Akathinatāti akathinabhāvo. Idhāpi purimanayena tiṇṇaṃ khandhānaṃ, pacchimanayena viññāṇakkhandhassa mudutākārova kathito.

46-47.Kammaññatāti kammani sādhutā; kusalakiriyāya viniyogakkhamatāti attho. Sesapadadvayaṃ byañjanavasena vaḍḍhitaṃ. Padadvayenāpi hi purimanayena tiṇṇaṃ khandhānaṃ, pacchimanayena viññāṇakkhandhassa kammaniyākārova kathito.

48-49.Paguṇatāti paguṇabhāvo, anāturatā niggilānatāti attho. Sesapadadvayaṃ byañjanavasena vaḍḍhitaṃ. Idhāpi purimanayena tiṇṇaṃ khandhānaṃ, pacchimanayena viññāṇakkhandhassa niggilānākārova kathito.

50-

43. 轻安即为轻安的样态。轻安的变化称为轻安的变化，属于这些法的轻安变化；它们的状态为轻安性；因此说为迅速而迅速地转变的能力。沉重即是对重的反义词；意为无重。无重即是因无慢等烦恼的重担而无重。如此，首先讲述了三蕴的轻安的样态。其次讲述了识蕴的轻安的样态。
44-45. 柔软即为柔软的状态。柔和则称为柔和，意为湿润、柔软；柔软的状态即为柔软性。无粗糙即是无粗糙的状态。无坚固即是无坚固的状态。在此，依照前面的方式讲述了三蕴的柔软的样态，依照后面的方式讲述了识蕴的柔软的样态。
46-47. 合法性即为行为的适当性；意为善行的应用能力。其余两个词是通过修饰而增加的。通过这两个词，依照前面的方式讲述了三蕴，依照后面的方式讲述了识蕴的合法性的样态。
48-49. 丰盈即为丰盈的状态，意为无病的状态。其余两个词是通过修饰而增加的。在此，依照前面的方式讲述了三蕴，依照后面的方式讲述了识蕴的无病的样态。
50-

51.Ujukatāti ujukabhāvo, ujukenākārena pavattanatāti attho. Ujukassa khandhattayassa viññāṇakkhandhassa ca bhāvo ujukatā. Ajimhatāti gomuttavaṅkabhāvapaṭikkhepo. Avaṅkatāti candalekhāvaṅkabhāvapaṭikkhepo. Akuṭilatāti naṅgalakoṭivaṅkabhāvapaṭikkhepo.

Yo hi pāpaṃ katvāva ‘na karomī’ti bhāsati, so gantvā paccosakkanatāya ‘gomuttavaṅko’ nāma hoti. Yo pāpaṃ karontova ‘bhāyāmahaṃ pāpassā’ti bhāsati, so yebhuyyena kuṭilatāya ‘candalekhāvaṅko’ nāma hoti. Yo pāpaṃ karontova ‘ko pāpassa na bhāyeyyā’ti bhāsati, so nātikuṭilatāya ‘naṅgalakoṭivaṅko’ nāma hoti. Yassa vā tīṇipi kammadvārāni asuddhāni, so ‘gomuttavaṅko’ nāma hoti. Yassa yāni kānici dve, so ‘candalekhāvaṅko’ nāma. Yassa yaṃkiñci ekaṃ, so ‘naṅgalakoṭivaṅko nāma.

Dīghabhāṇakā panāhu – ekacco bhikkhu sabbavaye ekavīsatiyā anesanāsu, chasu ca agocaresu carati, ayaṃ ‘gomuttavaṅko’ nāma. Eko paṭhamavaye catupārisuddhisīlaṃ paripūreti, lajjī kukkuccako sikkhākāmo hoti, majjhimavayapacchimavayesu purimasadiso, ayaṃ ‘candalekhāvaṅko’ nāma. Eko paṭhamavaye majjhimavayepi catupārisuddhisīlaṃ pūreti, lajjī kukkuccako sikkhākāmo hoti, pacchimavaye purimasadiso. Ayaṃ ‘naṅgalakoṭivaṅko’ nāma.

Tassa kilesavasena evaṃ vaṅkassa puggalassa bhāvo jimhatā vaṅkatā kuṭilatāti vuccati. Tāsaṃ paṭikkhepavasena ajimhatādikā vuttā. Khandhādhiṭṭhānāva desanā katā. Khandhānañhi etā ajimhatādikā, no puggalassāti. Evaṃ sabbehipi imehi padehi purimanayena tiṇṇaṃ khandhānaṃ, pacchimanayena viññāṇakkhandhassāti arūpīnaṃ dhammānaṃ nikkilesatāya ujutākārova kathitoti veditabbo.

Idāni yvāyaṃ yevāpanāti appanāvāro vutto, tena dhammuddesavāre dassitānaṃ ‘yevāpanakānaṃ’yeva saṅkhepato niddeso kathito hotīti.

Niddesavārakathā niṭṭhitā.

Ettāvatā pucchā samayaniddeso dhammuddeso appanāti uddesavāre catūhi paricchedehi, pucchā samayaniddeso dhammuddeso appanāti niddesavāre catūhi paricchedehīti aṭṭhaparicchedapaṭimaṇḍito dhammavavatthānavāro niṭṭhitova hoti.

Koṭṭhāsavāro

58-

51. 直正即为直正的状态，以直正的方式进行运作的意思。直正的三蕴状态与识蕴的状态为直正性。偏斜即为对牛奶的反义词。弯曲即为对低贱的反义词。无曲折即为对弯曲的反义词。
谁若做了恶事却说“我不做”，他去后因被称为“牛奶弯曲者”。谁若做了恶事却说“我害怕恶”，他通常因曲折被称为“低贱弯曲者”。谁若做了恶事却说“谁不怕恶呢”，他因不太曲折被称为“无曲折者”。若有三种行为门不净者，他被称为“牛奶弯曲者”。若有两种不净者，他被称为“低贱弯曲者”。若有一种不净者，他被称为“无曲折者”。
长言者说：有些比丘在所有年龄段中，二十岁时不求，六种不善的地方行走，这被称为“牛奶弯曲者”。有一位在初期年龄时圆满四种清净戒律，感到羞耻、懊悔，想要学习，后期年龄与初期相同，这被称为“低贱弯曲者”。有一位在初期年龄时，在中期年龄时也圆满四种清净戒律，感到羞耻、懊悔，后期年龄与初期相同，这被称为“无曲折者”。
根据烦恼的状态，这样的弯曲者被称为偏斜、弯曲、曲折。因其反义词而说出偏斜等。关于三蕴的教义已被阐述。因为这些是偏斜等，而非人。如此，所有的这些词，依照前面的方式讲述了三蕴，依照后面的方式讲述了识蕴，因而无烦恼的状态被称为直正性。
现在，关于“如是”的部分，提到的是小段落的内容，因此关于那些被称为“如是”的法，简要的阐述已被解释。
阐述部分已完成。
到此为止，问答的时间阐述法的内容为小段落，问答的时间阐述法的内容为阐述的四个部分，因此八个部分的阐述已完成。

120. Idāni tasmiṃ kho pana samaye cattāro khandhā hontīti saṅgahavāro āraddho. So uddesaniddesapaṭiniddesānaṃ vasena tividho hoti. Tattha ‘tasmiṃ kho pana samaye cattāro khandhā’ti evamādiko uddeso. Katame tasmiṃ samaye cattāro khandhā’tiādiko niddeso. Katamo tasmiṃ samaye vedanākkhandhotiādiko paṭiniddesoti veditabbo.

Tattha uddesavāre cattāro khandhātiādayo tevīsati koṭṭhāsā honti. Tesaṃ evamattho veditabbo – yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ paṭhamaṃ mahākusalacittaṃ uppajjati, ye tasmiṃ samaye cittaṅgavasena uppannā, ṭhapetvā yevāpanake, pāḷiāruḷhā atirekapaṇṇāsadhammā, te sabbepi saṅgayhamānā rāsaṭṭhena cattārova khandhā honti . Heṭṭhā vuttena āyatanaṭṭhena dve āyatanāni honti. Sabhāvaṭṭhena suññataṭṭhena nissattaṭṭhena dveva dhātuyo honti. Paccayasaṅkhātena āhāraṭṭhena tayovettha dhammā āhārā honti. Avasesā no āhārā.

‘Kiṃ panete aññamaññaṃ vā taṃsamuṭṭhānarūpassa vā paccayā na hontī’ti? ‘No na honti. Ime pana tathā ca honti, aññathā cāti samānepi paccayatte atirekapaccayā honti, tasmā āhārāti vuttā. Kathaṃ? Etesu hi phassāhāro, yesaṃ dhammānaṃ avasesā cittacetasikā paccayā honti, tesañca paccayo hoti, tisso ca vedanā āharati. Manosañcetanāhāro tesañca paccayo hoti tayo ca bhave āharati. Viññāṇāhāro tesañca paccayo hoti paṭisandhināmarūpañca āharatī’ti. ‘Nanu ca so vipākova idaṃ pana kusalaviññāṇa’nti? ‘Kiñcāpi kusalaviññāṇaṃ, taṃsarikkhatāya pana viññāṇāhāro’tveva vuttaṃ. Upatthambhakaṭṭhena vā ime tayo āhārāti vuttā. Ime hi sampayuttadhammānaṃ, kabaḷīkārāhāro viya rūpakāyassa, upatthambhakapaccayā honti. Teneva vuttaṃ – ‘‘arūpino āhārā sampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ āhārapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 1.1.15).

Aparo nayo – ajjhattikasantatiyā visesapaccayattā kabaḷīkārāhāro ca ime ca tayo dhammā āhārāti vuttā. Visesapaccayo hi kabaḷīkārāhārabhakkhānaṃ sattānaṃ rūpakāyassa kabaḷīkāro āhāro; nāmakāye vedanāya phasso, viññāṇassa manosañcetanā, nāmarūpassa viññāṇaṃ. Yathāha –

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, ayaṃ kāyo āhāraṭṭhitiko, āhāraṃ paṭicca tiṭṭhati, anāhāro no tiṭṭhati’’ (saṃ. ni. 5.183). Tathā phassapaccayā vedanā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpanti (saṃ. ni. 2.1).

Adhipatiyaṭṭhena pana aṭṭheva dhammā indriyāni honti, na avasesā. Tena vuttaṃ – aṭṭhindriyāni hontīti. Upanijjhāyanaṭṭhena pañceva dhammā jhānaṅgāni honti. Tena vuttaṃ – pañcaṅgikaṃ jhānaṃ hotīti.

Niyyānaṭṭhena ca hetvaṭṭhena ca pañceva dhammā maggaṅgāni honti. Tena vuttaṃ – pañcaṅgiko maggo hotīti. Kiñcāpi hi aṭṭhaṅgiko ariyamaggo, lokiyacitte pana ekakkhaṇe tisso viratiyo na labbhanti, tasmā pañcaṅgikoti vutto. ‘Nanu ca ‘‘yathāgatamaggoti kho, bhikkhu, ariyassetaṃ aṭṭhaṅgikassa maggassa adhivacana’’nti (saṃ. ni. 

120. 现在在那个时候有四个蕴的存在，这是概括的部分开始。它根据阐述和反阐述的方式分为三类。在那里，“在那个时候有四个蕴”是这样的阐述。“在那个时候有哪些四个蕴”是这样的反阐述。“在那个时候什么是受蕴”是这样的反阐述。
在阐述部分，有四个蕴的内容等有三十个部分。其意义应理解为：在那个时候，欲界的第一种大善心生起，在那个时候因心而生的法，除了那些少数的，诸多的法都在四个蕴的范畴内。根据下面所述的，依照感官的方面，有两个感官。根据本质的方面、空的方面、无常的方面，有两个元素。根据因缘的分类，依照食的方面，有三种法为食。其余的不是食。
“那么这些法是否彼此之间或因它们的生起而没有因缘呢？”“没有，没有因缘。而这些法确实是如此，或是其他，故即使是相同的因缘，依然有额外的因缘，所以称为食。”如何呢？因为在这些法中，接触为食，依赖于那些法的其余的心法都有因缘，并且三种受生起。心的意念为食，并且它们有因缘，三种生起。意识为食，并且它们有因缘，生起的名色也有食。
“难道这不是果报吗？这就是善意识吗？”“虽然是善意识，但就其本质而言，确实是意识的食。”从支持的方面讲，这三种食被称为。因为这些法与色身相应，依赖于支持的因缘而存在。因此说：“无色的食是与那些法相应的因缘及其生起的色的因缘”。
另一种说法是：从内在的连续性来看，由于特殊的因缘，食的法也被称为这三种法。特殊的因缘确实是食的法，依赖于有生命的色身的食；名色的受、接触、意识。正如所说：
“就像，比丘，这个身体依赖于食而存在，若没有食则无法存在”（《相应部·尼》5.183）。同样，依赖于接触而生起的受，依赖于造作而生起的意识，依赖于意识而生起的名色（《相应部·尼》2.1）。
从主导的方面来看，确实有八个法是感官，而没有其他。因此说：“有八个感官”。从依赖的方面来看，有五种法是禅的支分。因此说：“有五个支分的禅”。
从出离的方面和因的方面来看，有五种法是道的支分。因此说：“有五个支分的道”。虽然确实是八支的圣道，但在世俗的心中，确实在某一时刻不可能获得三种的断除，因此称为五支的道。“难道不是说‘如来所行的道，正是圣八支道的名称’”（《相应部·尼》

4.245) imasmiṃ sutte ‘yatheva lokuttaramaggo aṭṭhaṅgiko, pubbabhāgavipassanāmaggopi tatheva aṭṭhaṅgiko’ti yathāgatavacanena imassatthassa dīpitattā, lokiyamaggenāpi aṭṭhaṅgikena bhavitabbanti? Na bhavitabbaṃ . Ayañhi suttantikadesanā nāma pariyāyadesanā. Tenāha – ‘‘pubbeva kho panassa kāyakammaṃ vacīkammaṃ ājīvo suparisuddho hotī’’ti (ma. ni. 3.431). Ayaṃ pana nippariyāyadesanā. Lokiyacittasmiñhi tisso viratiyo ekakkhaṇe na labbhanti, tasmā ‘pañcaṅgiko’va vuttoti.

Akampiyaṭṭhena pana satteva dhammā balāni honti. Mūlaṭṭhena tayova dhammā hetū. Phusanaṭṭhena ekova dhammo phasso. Vedayitaṭṭhena ekova dhammo vedanā. Sañjānanaṭṭhena ekova dhammo saññā. Cetayanaṭṭhena ekova dhammo cetanā. Cittavicittaṭṭhena ekova dhammo cittaṃ. Rāsaṭṭhena ceva vedayitaṭṭhena ca ekova dhammo vedanākkhandho. Rāsaṭṭhena ca sañjānanaṭṭhena ca ekova dhammo saññākkhandho. Rāsaṭṭhena ca abhisaṅkharaṇaṭṭhena ca ekova dhammo saṅkhārakkhandho. Rāsaṭṭhena ca cittavicittaṭṭhena ca ekova dhammo viññāṇakkhandho. Vijānanaṭṭhena ceva heṭṭhā vuttaāyatanaṭṭhena ca ekameva manāyatanaṃ. Vijānanaṭṭhena ca adhipatiyaṭṭhena ca ekameva manindriyaṃ. Vijānanaṭṭhena ca sabhāvasuññatanissattaṭṭhena ca ekova dhammo manoviññāṇadhātu nāma hoti, na avasesā. Ṭhapetvā pana cittaṃ, yathāvuttena atthena avasesā sabbepi dhammā ekaṃ dhammāyatanameva, ekā ca dhammadhātuyeva hotīti.

Ye vā pana tasmiṃ samayeti iminā pana appanāvārena idhāpi heṭṭhā vuttā yevāpanakāva saṅgahitā. Yathā ca idha evaṃ sabbattha . Ito parañhi ettakampi na vicārayissāma. Niddesapaṭiniddesavāresu heṭṭhā vuttanayeneva attho veditabboti.

Saṅgahavāro niṭṭhito.

Koṭṭhāsavārotipi etasseva nāmaṃ.

Suññatavāro

121-145. Idāni tasmiṃ kho pana samaye dhammā hontīti suññatavāro āraddho. So uddesaniddesavasena dvidhā vavatthito. Tattha uddesavāre ‘dhammā hontī’ti iminā saddhiṃ catuvīsati koṭṭhāsā honti. Sabbakoṭṭhāsesu ca ‘cattāro dve tayo’ti gaṇanaparicchedo na vutto. Kasmā? Saṅgahavāre paricchinnattā. Tattha paricchinnadhammāyeva hi idhāpi vuttā. Na hettha satto vā bhāvo vā attā vā upalabbhati. Dhammāva ete dhammamattā asārā apariṇāyakāti imissā suññatāya dīpanatthaṃ vuttā. Tasmā evamettha attho veditabbo – yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ paṭhamaṃ mahākusalacittaṃ uppajjati, tasmiṃ samaye cittaṅgavasena uppannā atirekapaṇṇāsadhammā sabhāvaṭṭhena dhammā eva honti. Na añño koci satto vā bhāvo vā poso vā puggalo vā hotīti. Tathā rāsaṭṭhena khandhāva hontīti. Evaṃ purimanayeneva sabbapadesu atthayojanā veditabbā. Yasmā pana jhānato aññaṃ jhānaṅgaṃ, maggato vā aññaṃ maggaṅgaṃ natthi, tasmā idha ‘jhānaṃ hoti, maggo hoti’ icceva vuttaṃ. Upanijjhāyanaṭṭhena hi jhānameva hetvaṭṭhena maggova hoti. Na añño koci satto vā bhāvo vāti. Evaṃ sabbapadesu atthayojanā kātabbā. Niddesavāro uttānatthoyevāti.

Suññatavāro niṭṭhito.

Niṭṭhitā ca tīhi mahāvārehi maṇḍetvā niddiṭṭhassa

Paṭhamacittassa atthavaṇṇanā.

Dutiyacittaṃ



4.245）吗？在这部经中，'如同出世间道是八支的，前分观道也同样是八支的'，通过如来的话语阐明了这个意思，难道世间道也应该是八支的吗？"不应该是。这种经典的教导是比喻性的教导。因此说："在此之前，他的身业、语业、生活已经非常清净"（《中部·尼》3.431）。这是无比喻的教导。在世间心中，三种戒确实不能在同一时刻获得，因此只说'五支'。
从不动摇的方面来看，只有七种法是力。从根本的方面来看，只有三种法是因。从接触的方面来看，只有一种法是触。从感受的方面来看，只有一种法是受。从认知的方面来看，只有一种法是想。从意志的方面来看，只有一种法是思。从心的多样性方面来看，只有一种法是心。从聚集和感受的方面来看，只有一种法是受蕴。从聚集和认知的方面来看，只有一种法是想蕴。从聚集和造作的方面来看，只有一种法是行蕴。从聚集和心的多样性方面来看，只有一种法是识蕴。从了知和前面所说的感官方面来看，只有一个意处。从了知和主导的方面来看，只有一个意根。从了知和本质、空性、无我的方面来看，只有一种法叫做意识界，而不是其他。除了心之外，根据上述的意义，其余所有的法都只是一个法处，只是一个法界。
"或者在那个时候"，通过这个小段落，在这里也包括了前面所说的少数法。就像在这里一样，在其他地方也是如此。从此以后，我们不再详细讨论这么多。在阐述和反阐述的部分，应该按照前面所说的方式理解意义。
概括部分结束。
这也被称为分类部分。
空性部分
121-145. 现在开始"在那个时候有诸法"的空性部分。它分为阐述和反阐述两部分。在阐述部分中，包括"有诸法"在内共有二十四个部分。在所有部分中都没有提到"四、二、三"等数量限制。为什么？因为在概括部分已经限定了。在那里限定的法在这里也被提到。因为在这里没有发现有情、存在、自我。这些法只是法而已，无实质、无主导，为了阐明这种空性而说。因此，在这里应该这样理解意义：在那个时候，欲界的第一种大善心生起，在那个时候因心而生的五十多种法，从本质上来说只是法而已。没有其他任何有情、存在、人或个体。同样，从聚集的方面来看只是蕴而已。这样应该按照前面的方式理解所有词的意义组合。因为除了禅那没有其他禅支，除了道没有其他道支，所以这里只说"有禅那，有道"。从专注的方面来看只是禅那，从因的方面来看只是道。没有其他任何有情或存在。这样应该对所有词做意义组合。反阐述部分的意义很明显。
空性部分结束。
以三大部分装饰并阐述的第一心的意义解释也结束了。
第二心

146. Idāni dutiyacittādīni dassetuṃ puna ‘‘katame dhammā’’tiādi āraddhaṃ. Tesu sabbesupi paṭhamacitte vuttanayeneva tayo tayo mahāvārā veditabbā. Na kevalañca mahāvārā eva, paṭhamacitte vuttasadisānaṃ sabbapadānaṃ atthopi vuttanayeneva veditabbo. Ito parampi apubbapadavaṇṇanaṃyeva karissāma. Imasmiṃ tāva dutiyacittaniddese sasaṅkhārenāti idameva apubbaṃ. Tassattho – saha saṅkhārenāti sasaṅkhāro. Tena sasaṅkhārena sappayogena saupāyena paccayagaṇenāti attho. Yena hi ārammaṇādinā paccayagaṇena paṭhamaṃ mahācittaṃ uppajjati, teneva sappayogena saupāyena idaṃ uppajjati.

Tassevaṃ uppatti veditabbā – idhekacco bhikkhu vihārapaccante vasamāno cetiyaṅgaṇasammajjanavelāya vā therupaṭṭhānavelāya vā sampattāya, dhammasavanadivase vā sampatte ‘mayhaṃ gantvā paccāgacchato atidūraṃ bhavissati, na gamissāmī’ti cintetvā puna cinteti – ‘bhikkhussa nāma cetiyaṅgaṇaṃ vā therupaṭṭhānaṃ vā dhammasavanaṃ vā agantuṃ asāruppaṃ, gamissāmī’ti gacchati. Tassevaṃ attano payogena vā, parena vā vattādīnaṃ akaraṇe ca ādīnavaṃ karaṇe ca ānisaṃsaṃ dassetvā ovadiyamānassa, niggahavaseneva vā ‘ehi, idaṃ karohī’ti kāriyamānassa uppannaṃ kusalacittaṃ sasaṅkhārena paccayagaṇena uppannaṃ nāma hotīti.

Dutiyacittaṃ.

Tatiyacittaṃ

147-148. Tatiye ñāṇena vippayuttanti ñāṇavippayuttaṃ. Idampi hi ārammaṇe haṭṭhapahaṭṭhaṃ hoti paricchindakañāṇaṃ panettha na hoti. Tasmā idaṃ daharakumārakānaṃ bhikkhuṃ disvā ‘ayaṃ thero mayha’nti vandanakāle, teneva nayena cetiyavandanadhammasavanakālādīsu ca uppajjatīti veditabbaṃ. Pāḷiyaṃ panettha sattasu ṭhānesu paññā parihāyati. Sesaṃ pākatikamevāti.

Tatiyacittaṃ.

Catutthacittaṃ

149. Catutthacittepi eseva nayo. Idaṃ pana sasaṅkhārenāti vacanato yadā mātāpitaro daharakumārake sīse gahetvā cetiyādīni vandāpenti te ca anatthikā samānāpi haṭṭhapahaṭṭhāva vandanti. Evarūpe kāle labbhatīti veditabbaṃ.

Catutthacittaṃ.

Pañcamacittaṃ

150. Pañcame upekkhāsahagatanti upekkhāvedanāya sampayuttaṃ . Idañhi ārammaṇe majjhattaṃ hoti. Paricchindakañāṇaṃ panettha hotiyeva. Pāḷiyaṃ panettha jhānacatukke upekkhā hotīti indriyaṭṭhake upekkhindriyaṃ hotīti vatvā sabbesampi vedanādipadānaṃ niddese sātāsātasukhadukkhapaṭikkhepavasena desanaṃ katvā adukkhamasukhavedanā kathitā. Tassā majjhattalakkhaṇe indattakaraṇavasena upekkhindriyabhāvo veditabbo. Padapaṭipāṭiyā ca ekasmiṃ ṭhāne pīti parihīnā. Tasmā cittaṅgavasena pāḷiāruḷhā pañcapaṇṇāseva dhammā honti. Tesaṃ vasena sabbakoṭṭhāsesu sabbavāresu ca vinicchayo veditabbo.

Pañcamacittaṃ.

Chaṭṭhacittādi

156-

146. 现在为了说明第二心等,再次开始"哪些法"等。在所有这些中,都应该按照第一心所说的方式理解三个大部分。不仅是大部分,对于与第一心所说相同的所有词的意义,也应该按照所说的方式理解。从此以后,我们将只解释新的词。在这个第二心的阐述中,"有行"是新的。其意义是:与行一起为有行。与那个有行,即与方法、方式、因缘组合在一起的意思。因为以所缘等为因缘组合而生起第一大心,同样地以方法、方式而生起这个心。
它的生起应该这样理解:这里有一位比丘住在寺院边缘,当扫塔院或侍奉长老的时间到了,或者在听法的日子到来时,他想:"我去了再回来会太远了,我不去了。"然后又想:"作为比丘不去塔院或侍奉长老或听法是不合适的,我要去。"他就去了。这样,通过自己的努力,或者被他人指出不做职责的过失和做的利益而被劝导,或者被强制地说"来,做这个"而被要求做,所生起的善心被称为由有行的因缘组合而生起。
第二心。
第三心
147-148. 在第三心中,"离智"即与智不相应。这个心对所缘也是欢喜雀跃的,但这里没有分别的智慧。因此,应该理解这个心在幼童看到比丘时想"这是长老"而礼拜的时候生起,同样地在礼拜塔、听法等时候也生起。在经文中,这里在七个地方少了智慧。其余的都是正常的。
第三心。
第四心
149. 在第四心中也是同样的方法。但由于说"有行",应该理解这是在父母抓着幼童的头让他们礼拜塔等,而他们虽然不情愿却欢喜雀跃地礼拜时获得的。
第四心。
第五心
150. 在第五心中,"与舍俱"即与舍受相应。这个心对所缘是中性的。但这里确实有分别的智慧。在经文中,在四禅中说"有舍",在八根中说"有舍根",然后在所有受等词的阐述中,通过否定乐不乐、苦乐来说明不苦不乐受。应该理解它作为舍根是因为在中性的特征上起主导作用。在词的顺序中,在一个地方少了喜。因此,依心的成分而列入经文的只有五十五法。应该根据这些来理解所有部分所有章节的判断。
第五心。
第六心等
156-

9. Chaṭṭhasattamaaṭṭhamāni dutiyatatiyacatutthesu vuttanayeneva veditabbāni. Kevalañhi imesu vedanāparivattanañceva pītiparihānañca hoti. Sesaṃ saddhiṃ uppattinayena tādisameva. Karuṇāmuditā parikammakālepi hi imesaṃ uppatti mahāaṭṭhakathāyaṃ anuññātā eva. Imāni aṭṭha kāmāvacarakusalacittāni nāma.

Puññakiriyavatthādikathā

Tāni sabbānipi dasahi puññakiriyavatthūhi dīpetabbāni. Kathaṃ? Dānamayaṃ puññakiriyavatthu, sīlamayaṃ… bhāvanāmayaṃ… apacitisahagataṃ… veyyāvaccasahagataṃ… pattānuppadānaṃ… abbhanumodanaṃ… desanāmayaṃ… savanamayaṃ… diṭṭhijukammaṃ puññakiriyavatthūti imāni dasa puññakiriyavatthūni nāma. Tattha dānameva dānamayaṃ. Puññakiriyā ca sā tesaṃ tesaṃ ānisaṃsānaṃ vatthu cāti puññakiriyavatthu. Sesesupi eseva nayo.

Tattha cīvarādīsu catūsu paccayesu, rūpādīsu vā chasu ārammaṇesu, annādīsu vā dasasu dānavatthūsu, taṃ taṃ dentassa tesaṃ tesaṃ uppādanato paṭṭhāya pubbabhāge, pariccāgakāle, pacchā somanassacittena anussaraṇakāle cāti tīsu kālesu pavattā cetanā ‘dānamayaṃ puññakiriyavatthu’ nāma.

Pañcasīlaṃ aṭṭhasīlaṃ dasasīlaṃ samādiyantassa, ‘pabbajissāmī’ti vihāraṃ gacchantassa, pabbajantassa, ‘manorathaṃ matthakaṃ pāpetvā pabbajito vata’mhi, ‘sādhu sādhū’ti āvajjentassa, pātimokkhaṃ saṃvarantassa, cīvarādayo paccaye paccavekkhantassa, āpāthagatesu rūpādīsu cakkhudvārādīni saṃvarantassa , ājīvaṃ sodhentassa ca pavattā cetanā ‘sīlamayaṃ puññakiriyavatthu’ nāma.

Paṭisambhidāyaṃ vuttena vipassanāmaggena cakkhuṃ aniccato dukkhato anattato bhāventassa…pe… manaṃ… rūpe…pe… dhamme… cakkhuviññāṇaṃ…pe… manoviññāṇaṃ,… cakkhusamphassaṃ…pe… manosamphassaṃ, cakkhusamphassajaṃ vedanaṃ…pe… manosamphassajaṃ vedanaṃ, …pe… rūpasaññaṃ…pe… jarāmaraṇaṃ aniccato dukkhato anattato bhāventassa pavattā cetanā, aṭṭhatiṃsāya vā ārammaṇesu appanaṃ appattā sabbāpi cetanā ‘bhāvanāmayaṃ puññakiriyavatthu’ nāma.

Mahallakaṃ pana disvā paccuggamanapattacīvarapaṭiggahaṇaabhivādanamaggasampadānādivasena ‘apacitisahagataṃ’ veditabbaṃ.

Vuḍḍhatarānaṃ vattappaṭipattikaraṇavasena gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhaṃ bhikkhuṃ disvā pattaṃ gahetvā gāme bhikkhaṃ samādapetvā upasaṃharaṇavasena, ‘gaccha bhikkhūnaṃ pattaṃ āharā’ti sutvā vegena gantvā pattāharaṇādivasena ca kāyaveyyāvaṭikakāle ‘veyyāvaccasahagataṃ’ veditabbaṃ.

Dānaṃ datvā gandhādīhi pūjaṃ katvā ‘asukassa nāma patti hotū’ti vā, ‘sabbasattānaṃ hotū’ti vā pattiṃ dadato ‘pattānuppadānaṃ’ veditabbaṃ. Kiṃ panevaṃ pattiṃ dadato puññakkhayo hotīti? Na hoti. Yathā pana ekaṃ dīpaṃ jāletvā tato dīpasahassaṃ jālentassa paṭhamadīpo khīṇoti na vattabbo; purimālokena pana saddhiṃ pacchimāloko ekato hutvā atimahā hoti. Evameva pattiṃ dadato parihāni nāma natthi. Vuḍḍhiyeva pana hotīti veditabbo.

Parehi dinnāya pattiyā vā aññāya vā puññakiriyāya ‘sādhu sādhū’ti anumodanavasena ‘abbhanumodanaṃ’ veditabbaṃ.

Eko ‘evaṃ maṃ dhammakathikoti maṃ jānissantī’ti icchāya ṭhatvā lābhagaruko hutvā deseti, taṃ na mahapphalaṃ. Eko attano paguṇaṃ dhammaṃ apaccāsīsamāno vimuttāyatanasīsena paresaṃ deseti, idaṃ ‘desanāmayaṃ puññakiriyavatthu’ nāma.


第六、七、八的内容应该按照第二、第三、第四所说的方式理解。因为在这些中，确实有感受的变化和快乐的消失。其余的与生起的方式相同。即使在慈悲和喜悦的准备阶段，这些的生起也在《大论》中被允许。这八种法被称为欲界的善心。
善业的法
这些法都应该通过十种善业的法来说明。如何呢？施舍的善业，戒律的……修习的……尊重的……服务的……获得的……赞叹的……讲法的……听法的……见解的善业，这些被称为十种善业的法。在那里，施舍就是施舍的。善业是这些法的利益所在，因此称为善业的法。其余的也同样如此。
在袈裟等四种条件中，或在色等六种所缘中，或在食物等十种施舍法中，从给予者的生起开始，在舍弃的时候，最后在快乐的心中回忆的三个阶段中生起的意图称为"施舍的善业法"。
在五戒、八戒、十戒的持守者中，"我将出家"而去寺院的，出家的，"我一定会实现自己的愿望而出家"，"好，好"而思维的，持守戒律的，考虑袈裟等条件的，在不妨碍的色等方面，眼等感官的控制者，清净生计的，生起的意图称为"戒律的善业法"。
根据《解脱》中的所说，通过观照法的智慧，眼识的无常、苦、无我，心的、色的、法的……等，眼识的……心识的，眼触的……心触的，眼触所生的感受……心触所生的感受……色的觉知……老死的无常、苦、无我，生起的意图，所有的意图都被称为"修习的善业法"。
看到年长者时，通过接近、接受袈裟、礼拜等的方式被称为"尊重的"。
对于年长者的行为，进入村庄乞食的比丘，看到他拿着碗，进入村庄乞食，收集食物时，称为"服务的"。
施舍后，经过香等的供养，"愿某某获得"或"愿所有众生获得"的施舍称为"获得的"。那么，施舍时是否会导致善业的消失呢？不会。就像点燃一盏灯后再点燃千盏灯，第一盏灯熄灭了并不影响；前世的光与后世的光结合在一起，变得非常伟大。因此，施舍时并没有消失，反而是增长的。
通过他人给予的碗或其他的善业，因"好，好"的赞叹被称为"赞叹的"。
有一个人想着"这样我将被法师所知"，而站着成为获得利益者讲法，这并不产生很大的果报。有一个人不顾自己的优点，专注于解脱的智慧来讲授他人，这被称为"讲法的善业法"。


Eko suṇanto ‘iti maṃ saddhoti jānissantī’ti suṇāti, taṃ na mahapphalaṃ. Eko ‘evaṃ me mahapphalaṃ bhavissatī’ti hitapharaṇena muducittena dhammaṃ suṇāti, idaṃ ‘savanamayaṃ puññakiriyavatthu’ nāma.

Diṭṭhiṃ ujuṃ karontassa ‘diṭṭhijukammaṃ puññakiriyavatthu’ nāma. Dīghabhāṇakā panāhu – ‘diṭṭhijukammaṃ sabbesaṃ niyamalakkhaṇaṃ, yaṃkiñci puññaṃ karontassa hi diṭṭhiyā ujukabhāveneva mahapphalaṃ hotī’ti.

Etesu pana puññakiriyavatthūsu dānamayaṃ tāva ‘dānaṃ dassāmī’ti cintentassa uppajjati, dānaṃ dadato uppajjati, ‘dinnaṃ me’ti paccavekkhantassa uppajjati. Evaṃ pubbacetanaṃ muñcanacetanaṃ aparacetananti tissopi cetanā ekato katvā ‘dānamayaṃ puññakiriyavatthu’ nāma hoti. Sīlamayampi ‘sīlaṃ pūressāmī’ti cintentassa uppajjati, sīlapūraṇakāle uppajjati, ‘pūritaṃ me’ti paccavekkhantassa uppajjati. Tā sabbāpi ekato katvā ‘sīlamayaṃ puññakiriyavatthu’ nāma hoti…pe… diṭṭhijukammampi ‘diṭṭhiṃ ujukaṃ karissāmī’ti cintentassa uppajjati, diṭṭhiṃ ujuṃ karontassa uppajjati, ‘diṭṭhi me ujukā katā’ti paccavekkhantassa uppajjati. Tā sabbāpi ekato katvā ‘diṭṭhijukammaṃ puññakiriyavatthu’ nāma hoti.

Sutte pana tīṇiyeva puññakiriyavatthūni āgatāni. Tesu itaresampi saṅgaho veditabbo. Apacitiveyyāvaccāni hi sīlamaye saṅgahaṃ gacchanti. Pattānuppadānaabbhanumodanāni dānamaye. Desanāsavanadiṭṭhijukammāni bhāvanāmaye. Ye pana ‘diṭṭhijukammaṃ sabbesaṃ niyamalakkhaṇa’nti vadanti tesaṃ taṃ tīsupi saṅgahaṃ gacchati. Evametāni saṅkhepato tīṇi hutvā vitthārato dasa honti.

Tesu ‘dānaṃ dassāmī’ti cintento aṭṭhannaṃ kāmāvacarakusalacittānaṃ aññatareneva cinteti; dadamānopi tesaṃyeva aññatarena deti; ‘dānaṃ me dinna’nti paccavekkhantopi tesaṃyeva aññatarena paccavekkhati. ‘Sīlaṃ pūressāmī’ti cintentopi tesaṃyeva aññatarena cinteti; sīlaṃ pūrentopi tesaṃyeva aññatarena pūreti, ‘sīlaṃ me pūrita’nti paccavekkhantopi tesaṃyeva aññatarena paccavekkhati. ‘Bhāvanaṃ bhāvessāmī’ti cintentopi tesaṃyeva aññatarena cinteti; bhāventopi tesaṃyeva aññatarena bhāveti; ‘bhāvanā me bhāvitā’ti paccavekkhantopi tesaṃyeva aññatarena paccavekkhati.


有一个人听到"他会知道我"而倾听，这并不产生很大的果报。有一个人想"这样我会获得很大的果报"，以善良柔和的心听法，这被称为"听法的善业法"。
对于"见解正直"的人称为"见解的善业法"。长者们说："见解的善业法是所有法的特征，任何善业的生起，因见解的正直而会产生很大的果报。"
在这些善业法中，施舍的善业法首先生起，想着"我将施舍"时生起，施舍时生起，回忆"我施舍了"时生起。如此，前念、放下念、后念三种意图合在一起，称为"施舍的善业法"。戒律的善业法也是如此，想着"我将圆满戒律"时生起，圆满戒律时生起，回忆"我圆满了"时生起。所有这些合在一起称为"戒律的善业法"……同样，见解的善业法也是，想着"我将使见解正直"时生起，见解正直时生起，回忆"我的见解是正直的"时生起。所有这些合在一起称为"见解的善业法"。
在经典中，仅有这三种善业法被提及。在这些中，其他的也应被理解为集合。因为对施舍的尊重和服务属于戒律的集合。对获得的赞叹属于施舍的集合。对讲法和听法的见解属于修习的集合。那些说"见解的善业法是所有法的特征"的人，他们的见解也包含在这三种集合中。因此，这些从简要来看是三种，从详细来看是十种。
在这些中，想着"我将施舍"时，欲界的八种善心中的任何一种都会思考；施舍时也会以其中一种施舍；回忆"我施舍了"时，也会以其中一种回忆。"我将圆满戒律"时，也会以其中一种思考；圆满戒律时，也会以其中一种圆满；回忆"我的戒律圆满了"时，也会以其中一种回忆。"我将修习"时，也会以其中一种思考；修习时，也会以其中一种修习；回忆"我的修习已完成"时，也会以其中一种回忆。


‘Jeṭṭhāpacitikammaṃ karissāmī’ti cintentopi tesaṃyeva aññatarena cinteti, karontopi tesaṃyeva aññatarena karoti, ‘kataṃ me’ti paccavekkhantopi tesaṃyeva aññatarena paccavekkhati. ‘Kāyaveyyāvaṭikakammaṃ karissāmī’ti cintentopi, karontopi, ‘kataṃ me’ti paccavekkhantopi tesaṃyeva aññatarena paccavekkhati. ‘Pattiṃ dassāmī’ti cintentopi, dadantopi, ‘dinnaṃ me’ti paccavekkhantopi, ‘pattiṃ vā sesakusalaṃ vā anumodissāmī’ti cintentopi tesaṃyeva aññatarena cinteti; anumodantopi tesaṃyeva aññatarena anumodati, ‘anumoditaṃ me’ti paccavekkhantopi tesaṃyeva aññatarena paccavekkhati. ‘Dhammaṃ desessāmī’ti cintentopi tesaṃyeva aññatarena cinteti, desentopi tesaṃyeva aññatarena deseti, ‘desito me’ti paccavekkhantopi tesaṃyeva aññatarena paccavekkhati. ‘Dhammaṃ sossāmī’ti cintentopi tesaṃyeva aññatarena cinteti, suṇantopi tesaṃyeva aññatarena suṇāti, ‘suto me’ti paccavekkhantopi tesaṃyeva aññatarena paccavekkhati. ‘Diṭṭhiṃ ujukaṃ karissāmī’ti cintentopi tesaṃyeva aññatarena cinteti, ujuṃ karonto pana catunnaṃ ñāṇasampayuttānaṃ aññatarena karoti, ‘diṭṭhi me ujukā katā’ti paccavekkhanto aṭṭhannaṃ aññatarena paccavekkhati.

Imasmiṃ ṭhāne cattāri anantāni nāma gahitāni. Cattāri hi anantāni – ākāso ananto, cakkavāḷāni anantāni, sattanikāyo ananto, buddhaññāṇaṃ anantaṃ. Ākāsassa hi puratthimāya disāya vā pacchimuttaradakkhiṇāsu vā ettakāni vā yojanasatāni ettakāni vā yojanasahassānīti paricchedo natthi. Sinerumattampi ayokūṭaṃ pathaviṃ dvidhā katvā heṭṭhā khittaṃ bhassetheva, no patiṭṭhaṃ labhetha, evaṃ ākāsaṃ anantaṃ nāma.

Cakkavāḷānampi satehi vā sahassehi vā paricchedo natthi. Sacepi hi akaniṭṭhabhavane nibbattā, daḷhathāmadhanuggahassa lahukena sarena tiriyaṃ tālacchāyaṃ atikkamanamattena kālena cakkavāḷasatasahassaṃ atikkamanasamatthena javena samannāgatā cattāro mahābrahmāno ‘cakkavāḷapariyantaṃ passissāmā’ti tena javena dhāveyyuṃ, cakkavāḷapariyantaṃ adisvāva parinibbāyeyyuṃ, evaṃ cakkavāḷāni anantāni nāma.

Ettakesu pana cakkavāḷesu udakaṭṭhakathalaṭṭhakasattānaṃ pamāṇaṃ natthi. Evaṃ sattanikāyo ananto nāma. Tatopi buddhañāṇaṃ anantameva.

Evaṃ aparimāṇesu cakkavāḷesu aparimāṇānaṃ sattānaṃ kāmāvacarasomanassasahagatañāṇasampayuttaasaṅkhārikakusalacittāni ekassa bahūni uppajjanti. Bahūnampi bahūni uppajjanti. Tāni sabbānipi kāmāvacaraṭṭhena somanassasahagataṭṭhena ñāṇasampayuttaṭṭhena asaṅkhārikaṭṭhena ekattaṃ gacchanti. Ekameva somanassasahagataṃ tihetukaṃ asaṅkhārikaṃ mahācittaṃ hoti. Tathā sasaṅkhārikaṃ mahācittaṃ…pe… tathā upekkhāsahagataṃ ñāṇavippayuttaṃ dvihetukaṃ sasaṅkhārikacittanti. Evaṃ sabbānipi aparimāṇesu cakkavāḷesu aparimāṇānaṃ sattānaṃ uppajjamānāni kāmāvacarakusalacittāni sammāsambuddho mahātulāya tulayamāno viya, tumbe pakkhipitvā minamāno viya, sabbaññutaññāṇena paricchinditvā ‘aṭṭhevetānī’ti sarikkhaṭṭhena aṭṭheva koṭṭhāse katvā dassesi.

Puna imasmiṃ ṭhāne chabbidhena puññāyūhanaṃ nāma gahitaṃ. Puññañhi atthi sayaṃkāraṃ atthi paraṃkāraṃ, atthi sāhatthikaṃ atthi āṇattikaṃ, atthi sampajānakataṃ atthi asampajānakatanti.


"我将做对长者尊重的事"时思考，也是以其中一种思考;做时也是以其中一种做;回忆"我做了"时,也是以其中一种回忆。"我将做服务的事"时思考,做时,回忆"我做了"时,也是以其中一种回忆。"我将分享功德"时思考,分享时,回忆"我分享了"时,也是以其中一种思考;"我将随喜功德或其他善业"时思考,也是以其中一种思考;随喜时也是以其中一种随喜,回忆"我随喜了"时,也是以其中一种回忆。"我将讲法"时思考,也是以其中一种思考;讲时也是以其中一种讲,回忆"我讲了"时,也是以其中一种回忆。"我将听法"时思考,也是以其中一种思考;听时也是以其中一种听,回忆"我听了"时,也是以其中一种回忆。"我将使见解正直"时思考,也是以其中一种思考;使正直时,是以四种与智相应的其中一种使正直,回忆"我的见解正直了"时,是以八种中的一种回忆。
在这个地方,四种无边被提及。四种无边是:虚空无边、世界无边、众生无边、佛智无边。因为虚空在东方或西北南方没有多少由旬或多少千由旬的界限。即使像须弥山那么大的铁锤,把大地劈成两半扔下去,也会一直下落,找不到立足之处,如此虚空是无边的。
世界也没有百或千的界限。即使生在色究竟天,具有强壮弓箭手轻易射箭穿过棕榈树影子那么快的速度,能够在那么短的时间内穿越十万个世界的四大梵天,想"我们要看到世界的边界",以那样的速度奔跑,也会在看不到世界边界的情况下入灭,如此世界是无边的。
在如此多的世界中,水中、陆地上、空中的众生数量是无法计算的。如此众生是无边的。比这个更无边的是佛智。
如此,在无量的世界中,无量的众生生起欲界喜俱智相应无行善心,一个人生起很多,很多人也生起很多。所有这些因为是欲界、喜俱、智相应、无行而归为一类。只是一个喜俱三因无行大心。同样,有行大心……乃至……舍俱智不相应二因有行心。如此,在无量的世界中,无量的众生所生起的欲界善心,正等正觉者像用大秤称量一样,像用量器量一样,用一切智智限定后,"只有这八种",以相似性分为八类来说明。
再者,在这个地方,六种积集功德被提及。因为功德有自作、他作,有亲手做、指使做,有正知而做、不正知而做。


Tattha attano dhammatāya kataṃ ‘sayaṃkāraṃ’ nāma. Paraṃ karontaṃ disvā kataṃ ‘paraṃkāraṃ’ nāma. Sahatthena kataṃ ‘sāhatthikaṃ’ nāma. Āṇāpetvā kāritaṃ ‘āṇattikaṃ’ nāma. Kammañca phalañca saddahitvā kataṃ ‘sampajānakataṃ’ nāma. Kammampi phalampi ajānitvā kataṃ ‘asampajānakataṃ’ nāma. Tesu sayaṃkāraṃ karontopi imesaṃ aṭṭhannaṃ kusalacittānaṃ aññatareneva karoti. Paraṃkāraṃ karontopi, sahatthena karontopi, āṇāpetvā karontopi imesaṃ aṭṭhannaṃ kusalacittānaṃ aññatareneva karoti. Sampajānakaraṇaṃ pana catūhi ñāṇasampayuttehi hoti. Asampajānakaraṇaṃ catūhi ñāṇavippayuttehi.

Aparāpi imasmiṃ ṭhāne catasso dakkhiṇāvisuddhiyo gahitā – paccayānaṃ dhammikatā, cetanāmahattaṃ, vatthusampatti, guṇātirekatāti. Tattha dhammena samena uppannā paccayā ‘dhammikā’ nāma. Saddahitvā okappetvā dadato pana ‘cetanāmahattaṃ’ nāma hoti. Khīṇāsavabhāvo ‘vatthusampatti’ nāma. Khīṇāsavasseva nirodhā vuṭṭhitabhāvo ‘guṇātirekatā’ nāma. Imāni cattāri samodhānetvā dātuṃ sakkontassa kāmāvacaraṃ kusalaṃ imasmiṃyeva attabhāve vipākaṃ deti. Puṇṇakaseṭṭhikākavaliyasumanamālākārādīnaṃ (dha. pa. aṭṭha. 2.225 puṇṇadāsīvatthu) (dha. pa. aṭṭha. 1.67 sumanamālākāravatthu) viya.

Saṅkhepato panetaṃ sabbampi kāmāvacarakusalacittaṃ ‘citta’nti karitvā cittavicittaṭṭhena ekameva hoti. Vedanāvasena somanassasahagataṃ upekkhāsahagatanti duvidhaṃ hoti. Ñāṇavibhattidesanāvasena catubbidhaṃ hoti. Somanassasahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ asaṅkhārikaṃ mahācittañhi upekkhāsahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ asaṅkhārikaṃ mahācittañca ñāṇasampayuttaṭṭhena asaṅkhārikaṭṭhena ca ekameva hoti. Tathā ñāṇasampayuttaṃ sasaṅkhārikaṃ, ñāṇavippayuttaṃ asaṅkhārikaṃ, ñāṇavippayuttaṃ sasaṅkhārikañcāti. Evaṃ ñāṇavibhattidesanāvasena catubbidhe panetasmiṃ asaṅkhārasasaṅkhāravibhattito cattāri asaṅkhārikāni cattāri sasaṅkhārikānīti aṭṭheva kusalacittāni honti. Tāni yāthāvato ñatvā bhagavā sabbaññū gaṇīvaro muniseṭṭho ācikkhati deseti paññapeti paṭṭhapeti vivarati vibhajati uttānīkarotīti.

Aṭṭhasāliniyā dhammasaṅgahaṭṭhakathāya

Kāmāvacarakusalaniddeso samatto.

Rūpāvacarakusalavaṇṇanā

Catukkanayo paṭhamajjhānaṃ

160. Idāni rūpāvacarakusalaṃ dassetuṃ katame dhammā kusalātiādi āraddhaṃ. Tattha rūpūpapattiyā maggaṃ bhāvetīti rūpaṃ vuccati rūpabhavo. Upapattīti nibbatti jāti sañjāti. Maggoti upāyo. Vacanattho panettha – taṃ upapattiṃ maggati gavesati janeti nipphādetīti maggo. Idaṃ vuttaṃ hoti – yena maggena rūpabhave upapatti hoti nibbatti jāti sañjāti, taṃ maggaṃ bhāvetīti. Kiṃ panetena niyamato rūpabhave upapatti hotīti? Na hoti. ‘‘Samādhiṃ, bhikkhave, bhāvetha, samāhito yathābhūtaṃ pajānāti passatī’’ti (saṃ. ni. 3.5; 4.99; 5.1071; netti. 40; mi. pa. 2.1.15) evaṃ vuttena hi nibbedhabhāgiyena rūpabhavātikkamopi hoti. Rūpūpapattiyā pana ito añño maggo nāma natthi, tena vuttaṃ ‘rūpūpapattiyā maggaṃ bhāvetī’ti. Atthato cāyaṃ maggo nāma cetanāpi hoti, cetanāya sampayuttadhammāpi, tadubhayampi. ‘‘Nirayañcāhaṃ, sāriputta, pajānāmi nirayagāmiñca magga’’nti (ma. ni. 

在那里,自己本性所做的称为"自作"。看到他人做而做的称为"他作"。亲手所做的称为"亲手做"。指使他人做的称为"指使做"。相信业和果而做的称为"正知而做"。不知业和果而做的称为"不正知而做"。在这些中,自作时也是以这八种善心中的一种而做。他作时,亲手做时,指使做时,也是以这八种善心中的一种而做。正知而做是以四种智相应心而做。不正知而做是以四种智不相应心而做。
再者,在这个地方,四种布施清净被提及 - 资具的如法性、思的伟大、对象的圆满、功德的超越。在那里,如法平等获得的资具称为"如法"。以信心和确信而施的称为"思的伟大"。漏尽的状态称为"对象的圆满"。从灭尽定出定的状态称为"功德的超越"。能够结合这四种而布施的人,欲界善业在此生就会结果。就像富那迦长者、卡瓦利亚、须摩那花匠等人一样。
简而言之,所有这些欲界善心,以"心"来说,从心的多样性方面来看是一种。从受的方面来看,有喜俱和舍俱两种。从智的分别教导来看有四种。因为喜俱智相应无行大心和舍俱智相应无行大心,从智相应和无行的方面来看是一种。同样,智相应有行、智不相应无行、智不相应有行也是如此。如此,从智的分别教导来看有四种,再从无行有行的分别来看,有四种无行和四种有行,共有八种善心。全知、最胜的导师、圣者中的最上者世尊如实了知后,宣说、教导、安立、开显、分别、阐明这些法。
《殊胜义注》《法聚论注》
欲界善法的解说完毕。
色界善法的解释
四禅法 - 初禅
160. 现在为了说明色界善法而开始"哪些法是善"等。在那里,"修习色界投生的道路"中,色指色有。投生指生起、出生、产生。道路指方法。这里的词义是:寻求、探索、产生、成就那个投生,所以称为道路。这里的意思是:以哪条道路在色有中有投生、生起、出生、产生,他修习那条道路。那么这是否一定会投生色界呢?不一定。因为如所说"诸比丘,你们应修习禅定,入定者如实了知、看见",这样所说的通达分也会超越色有。但是除此之外没有其他色界投生的道路,所以说"修习色界投生的道路"。从意义上说,这个道路指思,也指与思相应的法,也指这两者。"舍利弗,我了知地狱和通往地狱的道路"(《中部·尼》

1.153) hi ettha cetanā maggo nāma.

‘‘Saddhā hiriyaṃ kusalañca dānaṃ, dhammā ete sappurisānuyātā;

Etañhi maggaṃ diviyaṃ vadanti, etena hi gacchati devaloka’’nti. (a. ni. 8.32);

Ettha cetanāsampayuttadhammā maggo nāma. ‘‘Ayaṃ, bhikkhave, maggo, ayaṃ paṭipadā’’ti saṅkhārupapattisuttādīsu (ma. ni. 3.161 ādayo) cetanāpi cetanāsampayuttadhammāpi maggo nāma. Imasmiṃ pana ṭhāne ‘jhāna’nti vacanato cetanāsampayuttā adhippetā. Yasmā pana jhānacetanā paṭisandhiṃ ākaḍḍhati, tasmā cetanāpi cetanāsampayuttadhammāpi vaṭṭantiyeva.

Bhāvetīti janeti uppādeti vaḍḍheti. Ayaṃ tāva idha bhāvanāya attho. Aññattha pana upasaggavasena sambhāvanā paribhāvanā vibhāvanāti evaṃ aññathāpi attho hoti. Tattha ‘‘idhudāyi mama sāvakā adhisīle sambhāventi – sīlavā samaṇo gotamo, paramena sīlakkhandhena samannāgato’’ti (ma. ni. 2.243) ayaṃ sambhāvanā nāma; okappanāti attho. ‘‘Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṃso, samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṃsā, paññāparibhāvitaṃ cittaṃ sammadeva āsavehi vimuccatī’’ti (dī. ni. 2.186) ayaṃ paribhāvanā nāma; vāsanāti attho. ‘‘Iṅgha rūpaṃ vibhāvehi, vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ vibhāvehī’’ti ayaṃ vibhāvanā nāma; antaradhāpanāti attho. ‘‘Puna caparaṃ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā cattāro satipaṭṭhāne bhāventī’’ti (ma. ni. 2.247), ayaṃ pana uppādanavaḍḍhanaṭṭhena bhāvanā nāma. Imasmimpi ṭhāne ayameva adhippetā. Tena vuttaṃ – ‘bhāvetīti janeti uppādeti vaḍḍhetī’ti.

Kasmā panettha, yathā kāmāvacarakusalaniddese dhammapubbaṅgamā desanā katā tathā akatvā, puggalapubbaṅgamā katāti? Paṭipadāya sādhetabbato. Idañhi catūsu paṭipadāsu aññatarāya sādhetabbaṃ; na kāmāvacaraṃ viya vinā paṭipadāya uppajjati. Paṭipadā ca nāmesā paṭipannake sati hotīti etamatthaṃ dassetuṃ puggalapubbaṅgamaṃ desanaṃ karonto ‘rūpūpapattiyā maggaṃ bhāvetī’ti āha.

Vivicceva kāmehīti kāmehi viviccitvā, vinā hutvā, apakkamitvā. Yo panāyamettha ‘eva’-kāro so niyamatthoti veditabbo. Yasmā ca niyamattho, tasmā tasmiṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharaṇasamaye avijjamānānampi kāmānaṃ tassa paṭhamajjhānassa paṭipakkhabhāvaṃ, kāmapariccāgeneva cassa adhigamaṃ dīpeti. Kathaṃ? ‘Vivicceva kāmehī’ti evañhi niyame kariyamāne idaṃ paññāyati – nūnimassa kāmā paṭipakkhabhūtā yesu sati idaṃ na pavattati, andhakāre sati padīpobhāso viya? Tesaṃ pariccāgeneva cassa adhigamo hoti orimatīrapariccāgena pārimatīrasseva. Tasmā niyamaṃ karotīti.

Tattha siyā – ‘kasmā panesa pubbapadeyeva vutto, na uttarapade? Kiṃ akusalehi dhammehi aviviccāpi jhānaṃ upasampajja vihareyyā’ti? Na kho panetaṃ evaṃ daṭṭhabbaṃ. Taṃnissaraṇato hi pubbapade esa vutto. Kāmadhātusamatikkamanato hi kāmarāgapaṭipakkhato ca idaṃ jhānaṃ kāmānameva nissaraṇaṃ. Yathāha – ‘‘kāmānametaṃ nissaraṇaṃ yadidaṃ nekkhamma’’nti (itivu. 72; dī. ni. 3.353). Uttarapadepi pana, yathā ‘‘idheva, bhikkhave, samaṇo, idha dutiyo samaṇo’’ti (ma. ni. 1.139; a. ni. 

这里思是道路。
"信、惭、善和施,这些法随善人;
这被称为天道,以此可往天界。"(《增支部》8.32)
这里与思相应的法是道路。"诸比丘,这是道路,这是行道"等在《行生经》等(《中部》3.161等)中,思和与思相应的法都称为道路。但在这个地方,因为说"禅那",所以指与思相应的法。因为禅那思引导结生,所以思和与思相应的法都可以。
"修习"是产生、生起、增长。这是这里修习的意思。在其他地方,根据前缀的不同,还有尊重、熏习、消除等不同的意思。其中,"优陀夷,我的弟子们在增上戒上尊重 - 沙门乔达摩有戒,具足最上的戒蕴"(《中部》2.243),这是尊重,意思是确信。"戒所熏习的定有大果大利,定所熏习的慧有大果大利,慧所熏习的心正确地从诸漏解脱"(《长部》2.186),这是熏习,意思是熏习。"来吧,消除色,消除受...想...行...识",这是消除,意思是消失。"再者,优陀夷,我为弟子们说了行道,我的弟子们依此行道修习四念处"(《中部》2.247),这是从产生增长的意义上说的修习。在这个地方也是指这个意思。所以说"修习是产生、生起、增长"。
为什么在这里,不像在欲界善法的解说中以法为首来说,而是以人为首来说呢?因为要通过行道来成就。因为这要通过四种行道中的一种来成就;不像欲界善法那样不通过行道就能生起。这种行道只有在行道者存在时才有,为了显示这个意义,以人为首来说,所以说"修习色界投生的道路"。
"远离欲"是远离欲、离开欲、远离欲。这里的"eva"应该理解为限定的意思。因为是限定的意思,所以在他证得并安住初禅时,虽然欲已经不存在,但表明欲是那个初禅的对立面,只有舍弃欲才能证得。怎么说呢?因为说"远离欲",这样限定时就表明:这些欲一定是对立面,有它们时这个(初禅)就不能生起,就像有黑暗时灯光不能生起一样。只有舍弃它们才能证得,就像舍弃此岸才能到达彼岸一样。所以是限定的意思。
这里可能会问:"为什么这只在前面的词说,不在后面的词说?难道不远离不善法也能证得并安住禅那吗?"这不应该这样理解。因为这是从出离它们的意义上在前面的词说的。因为这个禅那超越欲界、对治欲贪,所以是出离欲的。如所说:"出离就是从欲中出离。"(《如是语》72;《长部》3.353)。在后面的词中也是,就像"诸比丘,在这里有沙门,在这里有第二沙门"(《中部》1.139;《增支部》

4.241) ettha ‘eva’-kāro ānetvā vuccati, evaṃ vattabbo. Na hi sakkā ito aññehipi nīvaraṇasaṅkhātehi akusalehi dhammehi avivicca jhānaṃ upasampajja viharituṃ, tasmā ‘vivicceva kāmehi vivicceva akusalehi dhammehī’ti evaṃ padadvayepi esa daṭṭhabbo. Padadvayepi ca kiñcāpi viviccāti iminā sādhāraṇavacanena tadaṅgavivekādayo kāyavivekādayo ca sabbepi vivekā saṅgahaṃ gacchanti, tathāpi kāyaviveko cittaviveko vikkhambhanavivekoti tayo eva idha daṭṭhabbā.

Kāmehīti iminā pana padena ye ca niddese ‘‘katame vatthukāmā? Manāpiyā rūpā’’tiādinā (mahāni. 1) nayena vatthukāmā vuttā, ye ca tattheva vibhaṅge ca ‘‘chando kāmo, rāgo kāmo, chandarāgo kāmo; saṅkappo kāmo, rāgo kāmo, saṅkapparāgo kāmo; ime vuccanti kāmā’’ti (mahāni. 1; vibha. 564) evaṃ kilesakāmā vuttā, te sabbepi saṅgahitāicceva daṭṭhabbā. Evañhi sati vivicceva kāmehīti vatthukāmehipi viviccevāti attho yujjati. Tena kāyaviveko vutto hoti.

Vivicca akusalehi dhammehīti kilesakāmehi sabbākusalehi vā viviccāti attho yujjati. Tena cittaviveko vutto hoti. Purimena cettha vatthukāmehi vivekavacanato eva kāmasukhapariccāgo, dutiyena kilesakāmehi vivekavacanato nekkhammasukhapariggaho vibhāvito hoti. Evaṃ vatthukāmakilesakāmavivekavacanatoyeva ca etesaṃ paṭhamena saṃkilesavatthuppahānaṃ, dutiyena saṃkilesappahānaṃ; paṭhamena lolabhāvassa hetupariccāgo, dutiyena bālabhāvassa; paṭhamena ca payogasuddhi, dutiyena āsayaposanaṃ vibhāvitaṃ hotīti ñātabbaṃ. Esa tāva nayo ‘kāmehī’ti ettha vuttakāmesu vatthukāmapakkhe.

Kilesakāmapakkhe pana ‘chandoti ca rāgo’ti ca evamādīhi anekabhedo kāmacchandoyeva kāmoti adhippeto. So ca akusalapariyāpannopi samāno ‘‘tattha katamo kāmacchando kāmo’’tiādinā nayena vibhaṅge (vibha. 564) jhānapaṭipakkhato visuṃ vutto. Kilesakāmattā vā purimapade vutto, akusalapariyāpannattā dutiyapade. Anekabhedato cassa ‘kāmato’ti avatvā ‘kāmehī’ti vuttaṃ. Aññesampi ca dhammānaṃ akusalabhāve vijjamāne ‘‘tattha katame akusalā dhammā? Kāmacchando’’tiādinā nayena vibhaṅge uparijhānaṅgapaccanīkapaṭipakkhabhāvadassanato nīvaraṇāneva vuttāni. Nīvaraṇāni hi jhānaṅgapaccanīkāni. Tesaṃ jhānaṅgāneva paṭipakkhāni, viddhaṃsakāni, vighātakānīti vuttaṃ hoti. Tathā hi ‘‘samādhi kāmacchandassa paṭipakkho, pīti byāpādassa, vitakko thinamiddhassa, sukhaṃ uddhaccakukkuccassa, vicāro vicikicchāyā’’ti peṭake vuttaṃ.


这里应该加上"eva"来说。因为不可能不远离被称为盖的其他不善法而证得并安住禅那,所以在两个词中都应该这样理解:"远离欲,远离不善法"。虽然在两个词中,"远离"这个共通的词包含了暂时远离等和身远离等所有的远离,但这里应该理解为身远离、心远离和镇伏远离这三种。
"欲"这个词,应该理解为包括在《义释》中以"什么是事欲?可爱的色"等方式所说的事欲,以及在那里和《分别论》中所说的"欲是欲求,欲是贪,欲求贪是欲;欲是思惟,欲是贪,思惟贪是欲;这些被称为欲"等方式所说的烦恼欲。因为这样,"远离欲"就意味着远离事欲,表示身远离。
"远离不善法"意味着远离烦恼欲或所有不善法,表示心远离。这里,前者说远离事欲,表示舍弃欲乐;后者说远离烦恼欲,表示获得出离乐。通过说远离事欲和烦恼欲,前者表示舍弃染污的对象,后者表示舍弃染污;前者表示舍弃贪欲的因,后者表示舍弃愚痴;前者表示行为的清净,后者表示意乐的培养。这是关于"欲"中所说的事欲方面的解释。
在烦恼欲方面,欲求、贪等多种欲贪被理解为欲。虽然它属于不善,但在《分别论》中以"什么是欲贪欲"等方式,从禅那的对立面的角度单独说明。或者,因为是烦恼欲所以在前面的词说,因为属于不善所以在后面的词说。因为它有多种,所以不说"从欲"而说"从诸欲"。虽然其他法也是不善,但在《分别论》中以"什么是不善法?欲贪"等方式,从显示它们是上面禅支的直接对立面的角度,只说了盖。因为盖是禅支的对立面。禅支是它们的对治,破坏者,消灭者。如在《藏论》中说:"定是欲贪的对治,喜是嗔恚的对治,寻是昏沉睡眠的对治,乐是掉举恶作的对治,伺是怀疑的对治。"


Evamettha ‘vivicceva kāmehī’ti iminā kāmacchandassa vikkhambhanaviveko vutto hoti. ‘Vivicca akusalehi dhammehī’ti iminā pañcannampi nīvaraṇānaṃ. Aggahitaggahaṇena pana paṭhamena kāmacchandassa, dutiyena sesanīvaraṇānaṃ; tathā paṭhamena tīsu akusalamūlesu pañcakāmaguṇabhedavisayassa lobhassa, dutiyena āghātavatthubhedādivisayānaṃ dosamohānaṃ. Oghādīsu vā dhammesu paṭhamena kāmoghakāmayogakāmāsavakāmupādānaabhijjhākāyaganthakāmarāgasaṃyojanānaṃ, dutiyena avasesaoghayogāsavaupādānaganthasaṃyojanānaṃ. Paṭhamena ca taṇhāya taṃsampayuttakānañca, dutiyena avijjāya taṃsampayuttakānañca. Apica paṭhamena lobhasampayuttaaṭṭhacittuppādānaṃ, dutiyena sesānaṃ catunnaṃ akusalacittuppādānaṃ vikkhambhanaviveko vutto hotīti veditabbo. Ayaṃ tāva ‘vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehī’ti ettha atthappakāsanā.

Ettāvatā ca paṭhamassa jhānassa pahānaṅgaṃ dassetvā idāni sampayogaṅgaṃ dassetuṃ savitakkaṃ savicārantiādi vuttaṃ. Tattha heṭṭhā vuttalakkhaṇādivibhāgena appanāsampayogato rūpāvacarabhāvappattena vitakkena ceva vicārena ca saha vattati. Rukkho viya pupphena ca phalena cāti idaṃ jhānaṃ savitakkaṃ savicāranti vuccati. Vibhaṅge pana ‘‘iminā ca vitakkena iminā ca vicārena upeto hoti samupeto’’tiādinā (vibha. 565) nayena puggalādhiṭṭhānā desanā katā. Attho pana tatrapi evameva daṭṭhabbo.

Vivekajanti – ettha vivitti viveko. Nīvaraṇavigamoti attho. Vivittoti vā viveko, nīvaraṇavivitto jhānasampayuttadhammarāsīti attho. Tasmā vivekā, tasmiṃ vā viveke, jātanti vivekajaṃ. Pītisukhanti – ettha pītisukhāni heṭṭhā pakāsitāneva. Tesu pana vuttappakārāya pañcavidhāya pītiyā yā appanāsamādhissa mūlaṃ hutvā vaḍḍhamānā samādhisampayogaṃ gatā pharaṇāpīti – ayaṃ imasmiṃ atthe adhippetā pītīti. Ayañca pīti idañca sukhaṃ assa jhānassa, asmiṃ vā jhāne atthīti idaṃ jhānaṃ pītisukhanti vuccati. Atha vā pīti ca sukhañca pītisukhaṃ, dhammavinayādayo viya. Vivekajaṃ pītisukhamassa jhānassa, asmiṃ vā jhāne, atthīti evampi vivekajaṃ pītisukhaṃ. Yatheva hi jhānaṃ evaṃ pītisukhampettha vivekajameva hoti. Tañcassa atthi. Tasmā ekapadeneva ‘vivekajaṃ pītisukha’nti vattuṃ yujjati. Vibhaṅge pana ‘‘idaṃ sukhaṃ imāya pītiyā sahagata’’ntiādinā nayena vuttaṃ. Attho pana tatthāpi evameva daṭṭhabbo.

Paṭhamaṃjhānanti – ettha gaṇanānupubbatā paṭhamaṃ. Paṭhamaṃ uppannanti paṭhamaṃ. Paṭhamaṃ samāpajjitabbantipi paṭhamaṃ. Idaṃ pana na ekantalakkhaṇaṃ. Ciṇṇavasībhāvo hi aṭṭhasamāpattilābhī ādito paṭṭhāya matthakaṃ pāpentopi samāpajjituṃ sakkoti. Matthakato paṭṭhāya ādiṃ pāpentopi samāpajjituṃ sakkoti. Antarantarā okkamantopi sakkoti. Evaṃ pubbuppattiyaṭṭhena pana paṭhamaṃ nāma hoti.


如此,这里"远离欲"表示对欲贪的镇伏远离。"远离不善法"表示对五盖的镇伏远离。或者,前者表示对欲贪,后者表示对其余诸盖;同样,前者表示对三不善根中以五欲境为对象的贪,后者表示以嗔恚事等为对象的嗔痴。或者在暴流等法中,前者表示对欲暴流、欲轭、欲漏、欲取、贪欲身系、欲贪结,后者表示对其余暴流、轭、漏、取、系、结。前者表示对贪及其相应法,后者表示对无明及其相应法。又,前者表示对八种贪相应心生起的镇伏远离,后者表示对其余四种不善心生起的镇伏远离。这是对"远离欲,远离不善法"的意义解释。
至此已经说明了初禅的舍断支,现在为了说明相应支而说"有寻有伺"等。在那里,以前面所说的相等分别,从与安止相应而达到色界的状态来说,这个禅那与寻和伺一起运作,就像树与花果一样,所以称为有寻有伺。在《分别论》中则以"具足这个寻和这个伺"等方式从人的角度来说。但意思应该同样理解。
"离生"- 这里,离是远离,意思是盖的消除。或者,离是远离,意思是远离盖的禅那相应法蕴。因此,从离而生,或在离中生,称为离生。"喜乐"- 这里,喜和乐如前所说。在那些中,五种喜中作为安止定的根本而增长、达到与定相应的遍满喜,这是这里所指的喜。这个喜和这个乐属于这个禅那,或在这个禅那中有,所以这个禅那称为喜乐。或者,喜和乐是喜乐,就像法和律等。离生的喜乐属于这个禅那,或在这个禅那中有,所以也称为离生喜乐。因为就像禅那一样,这里的喜乐也是离生的。它属于这个禅那。所以用一个词说"离生喜乐"是合适的。在《分别论》中则以"这个乐与这个喜俱"等方式说。但意思应该同样理解。
"初禅"- 这里,从数的顺序来说是第一。最先生起的是第一。最先应该证入的也是第一。但这不是绝对的特征。因为已经熟练的八定成就者,从开始到最后都能证入,从最后到开始也能证入,中间跳跃也能证入。但从最先生起的意义来说,称为第一。


Jhānanti duvidhaṃ jhānaṃ – ārammaṇūpanijjhānaṃ lakkhaṇūpanijjhānanti. Tattha aṭṭha samāpattiyo pathavikasiṇādiārammaṇaṃ upanijjhāyantīti ārammaṇūpanijjhānanti saṅkhyaṃ gatā. Vipassanāmaggaphalāni pana lakkhaṇūpanijjhānaṃ nāma. Tattha vipassanā aniccādilakkhaṇassa upanijjhānato lakkhaṇūpanijjhānaṃ. Vipassanāya katakiccassa maggena ijjhanato maggo lakkhaṇūpanijjhānaṃ. Phalaṃ pana nirodhasaccaṃ tathalakkhaṇaṃ upanijjhāyatīti lakkhaṇūpanijjhānaṃ nāma. Tesu imasmiṃ atthe ārammaṇūpanijjhānaṃ adhippetaṃ. Tasmā ārammaṇūpanijjhānato paccanīkajjhāpanato vā jhānanti veditabbaṃ.

Upasampajjāti upagantvā, pāpuṇitvāti vuttaṃ hoti. Upasampādayitvā vā nipphādetvāti vuttaṃ hoti. Vibhaṅge pana ‘‘upasampajjāti paṭhamassa jhānassa lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā’’ti (vibha. 570) vuttaṃ. Tassāpi evamevattho daṭṭhabbo. Viharatīti tadanurūpena iriyāpathavihārena itivuttappakārajjhānasamaṅgī hutvā attabhāvassa iriyanaṃ vuttiṃ pālanaṃ yapanaṃ yāpanaṃ cāraṃ vihāraṃ abhinipphādeti. Vuttañhetaṃ vibhaṅge – ‘‘viharatīti iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati, tena vuccati viharatī’’ti (vibha. 512, 571).

Pathavikasiṇanti ettha pathavimaṇḍalampi sakalaṭṭhena pathavikasiṇanti vuccati. Taṃ nissāya paṭiladdhaṃ nimittampi. Pathavikasiṇanimitte paṭiladdhajjhānampi. Tattha imasmiṃ atthe jhānaṃ pathavīkasiṇanti veditabbaṃ. Pathavikasiṇasaṅkhātaṃ jhānaṃ upasampajja viharatīti ayañhettha saṅkhepattho. Imasmiṃ pana pathavikasiṇe parikammaṃ katvā catukkapañcakajjhānāni nibbattetvā jhānapadaṭṭhānaṃ vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pattukāmena kulaputtena kiṃ kattabbanti? Ādito tāva pātimokkhasaṃvaraindriyasaṃvaraājīvapārisuddhipaccayasannissitasaṅkhātāni cattāri sīlāni visodhetvā suparisuddhe sīle patiṭṭhitena, yvāssa āvāsādīsu dasasu palibodhesu palibodho atthi, taṃ upacchinditvā kammaṭṭhānadāyakaṃ kalyāṇamittaṃ upasaṅkamitvā pāḷiyā āgatesu aṭṭhatiṃsāya kammaṭṭhānesu attano cariyānukūlaṃ kammaṭṭhānaṃ upaparikkhantena sacassa idaṃ pathavikasiṇaṃ anukūlaṃ hoti, idameva kammaṭṭhānaṃ gahetvā jhānabhāvanāya ananurūpaṃ vihāraṃ pahāya anurūpe vihāre viharantena khuddakapalibodhupacchedaṃ katvā kasiṇaparikammanimittānurakkhaṇasattaasappāyaparivajjanasattasappāyasevanadasavidhaappanākosallappabhedaṃ sabbaṃ bhāvanāvidhānaṃ aparihāpentena jhānādhigamatthāya paṭipajjitabbaṃ. Ayamettha saṅkhepo. Vitthāro pana visuddhimagge (visuddhi. 

禅那有两种:所缘近分禅和相近分禅。其中,八等至因为近分观察地遍等所缘,称为所缘近分禅。观、道、果则称为相近分禅。其中,观因为近分观察无常等相,所以是相近分禅。道因为成就观所做的工作,所以是相近分禅。果因为近分观察灭谛的真实相,所以称为相近分禅。在这些中,这里指的是所缘近分禅。因此,应该理解为从所缘近分观察或烧尽对立面而称为禅那。
"证得"是达到、获得的意思。或者是成就、完成的意思。在《分别论》中说:"证得是获得初禅、得到、达到、成就、触证、作证、成就。"它的意思也应该这样理解。"安住"是以适合那个的威仪住而具足所说的那种禅那,产生自身的活动、维持、保护、延续、行为、安住。在《分别论》中说:"安住是活动、维持、保护、延续、行为、安住,因此说安住。"
"地遍"- 这里,地轮也因为整体性而称为地遍。依此获得的相也是。在地遍相中获得的禅那也是。在那里,这里应该理解禅那为地遍。简要的意思是:证得并安住于称为地遍的禅那。在这个地遍中,想要修习前行,生起四禅五禅,增长以禅那为基础的观,达到阿罗汉的善男子应该怎么做呢?首先应该清净称为别解脱律仪、根律仪、活命遍净、资具依止的四种戒,在清净的戒中建立后,如果他在住处等十种障碍中有障碍,应该断除它,接近能给予业处的善知识,在经中所说的三十八种业处中考察适合自己性行的业处,如果这个地遍适合他,就应该取这个业处,舍弃不适合禅修的住处,住在适合的住处,断除小障碍,不放弃保护遍的前行相、避开七种不适、亲近七种适合、十种安止善巧等所有修习方法,为了证得禅那而修习。这是这里的简要。详细的在《清净道论》

1.51 ādayo) vuttanayeneva veditabbo. Yathā cettha evaṃ ito paresupi. Sabbakammaṭṭhānānañhi bhāvanāvidhānaṃ sabbaṃ aṭṭhakathānayena gahetvā visuddhimagge vitthāritaṃ. Kiṃ tena tattha tattha puna vuttenāti na naṃ puna vitthārayāma. Pāḷiyā pana heṭṭhā anāgataṃ atthaṃ aparihāpentā nirantaraṃ anupadavaṇṇanameva karissāma.

Tasmiṃ samayeti tasmiṃ paṭhamajjhānaṃ upasampajja viharaṇasamaye. Phasso hoti…pe… avikkhepo hotīti ime kāmāvacarapaṭhamakusalacitte vuttappakārāya padapaṭipāṭiyā chapaṇṇāsa dhammā honti. Kevalañhi te kāmāvacarā, ime bhūmantaravasena mahaggatā rūpāvacarāti ayamettha viseso. Sesaṃ tādisameva. Yevāpanakā panettha chandādayo cattārova labbhanti. Koṭṭhāsavārasuññatavārā pākatikā evāti.

Paṭhamaṃ.

Dutiyajjhānaṃ

161-

如是，应该如前所述来理解。在这里如此，其他地方也是如此。所有的业处中，修习方法全部依据《注释论》而在《清净道论》中广泛阐述。那么，为什么在这里再次提及呢？我们不再详细阐述它。
在那个时候，是指进入初禅的安住时。触受……等……不动是指这些欲界初善心所说的五十种法。因为它们仅属于欲界，这里有一个特别之处，指的是作为地面而存在的色界的法。其余的也同样如此。在这里，欲望等四种法则是可以获得的。空无所有的地方是自然的。
初禅。
第二禅。


162. Dutiyajjhānaniddese vitakkavicārānaṃ vūpasamāti vitakkassa ca vicārassa cāti imesaṃ dvinnaṃ vūpasamā, samatikkamā; dutiyajjhānakkhaṇe apātubhāvāti vuttaṃ hoti. Tattha kiñcāpi dutiyajjhāne sabbepi paṭhamajjhānadhammā na santi, aññeyeva hi paṭhamajjhāne phassādayo aññe idha, oḷārikassa pana oḷārikassa aṅgassa samatikkamā paṭhamajjhānato paresaṃ dutiyajjhānādīnaṃ adhigamo hotīti dīpanatthaṃ vitakkavicārānaṃ vūpasamāti evaṃ vuttanti veditabbaṃ. Ajjhattanti idha – niyakajjhattaṃ adhippetaṃ. Vibhaṅge pana ‘‘ajjhattaṃ paccatta’’nti (vibha. 573) ettakameva vuttaṃ. Yasmā niyakajjhattaṃ adhippetaṃ, tasmā attani jātaṃ, attano santāne nibbattanti ayamettha attho.

Sampasādananti sampasādanaṃ vuccati saddhā. Sampasādanayogato jhānampi sampasādanaṃ, nīlavaṇṇayogato nīlavatthaṃ viya. Yasmā vā taṃ jhānaṃ sampasādanasamannāgatattā vitakkavicārakkhobhavūpasamanena ca ceto sampasādayati, tasmāpi sampasādananti vuttaṃ. Imasmiñca atthavikappe ‘sampasādanaṃ cetaso’ti evaṃ padasambandho veditabbo. Purimasmiṃ pana atthavikappe ‘cetaso’ti etaṃ ekodibhāvena saddhiṃ yojetabbaṃ.

Tatrāyaṃ atthayojanā – eko udetīti ekodi, vitakkavicārehi anajjhāruḷhattā aggo seṭṭho hutvā udetīti attho. Seṭṭhopi hi loke ekoti vuccati. Vitakkavicāravirahato vā eko asahāyo hutvātipi vattuṃ vaṭṭati. Atha vā sampayuttadhamme udāyatīti udi. Uṭṭhāpetīti attho. Seṭṭhaṭṭhena eko ca so udi cāti ekodi. Samādhissetaṃ adhivacanaṃ. Iti imaṃ ekodiṃ bhāveti vaḍḍhetīti idaṃ dutiyajjhānaṃ ekodibhāvaṃ. So panāyaṃ ekodi yasmā cetaso, na sattassa, na jīvassa, tasmā etaṃ ‘cetaso ekodibhāva’nti vuttaṃ.

‘Nanu cāyaṃ saddhā paṭhamajjhānepi atthi, ayañca ekodināmako samādhi, atha kasmā idameva sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvañcāti vuttanti? Vuccate – ‘aduñhi paṭhamajjhānaṃ vitakkavicārakkhobhena vīcitaraṅgasamākulamiva jalaṃ na suppasannaṃ hoti, tasmā satiyāpi saddhāya sampasādana’nti na vuttaṃ. Na suppasannattā eva cettha samādhipi na suṭṭhu pākaṭo. Tasmā ekodibhāvantipi na vuttaṃ. Imasmiṃ pana jhāne vitakkavicārapalibodhābhāvena laddhokāsā balavatī saddhā, balavasaddhāsahāyapaṭilābheneva samādhipi pākaṭo. Tasmā idameva evaṃ vuttanti veditabbaṃ. Vibhaṅge pana ‘‘sampasādananti yā saddhā saddahanā okappanā abhippasādo; cetaso ekodibhāvanti yā cittassa ṭhiti…pe… sammāsamādhī’’ti (vibha. 574-575) ettakameva vuttaṃ. Evaṃ vuttena panetena saddhiṃ ayaṃ atthavaṇṇanā yathā na virujjhati aññadatthu saṃsandati ceva sameti ca, evaṃ veditabbā.

Avitakkaṃ avicāranti bhāvanāya pahīnattā etasmiṃ etassa vā vitakko natthīti avitakkaṃ. Imināva nayena avicāraṃ. Vibhaṅgepi vuttaṃ – ‘‘iti ayañca vitakko ayañca vicāro santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā, tena vuccati avitakkaṃ avicāra’’nti.


在第二禅的解说中,"寻伺平息"是指这两种寻和伺的平息、超越;意思是在第二禅的刹那不出现。虽然在第二禅中,所有初禅的法都不存在,因为初禅中的触等法和这里的不同,但为了显示通过超越粗的粗支而从初禅证得第二禅等,所以说"寻伺平息",应该这样理解。"内"在这里指自己的内在。在《分别论》中只说"内、自己的"。因为指自己的内在,所以意思是在自己内生起、在自己相续中产生。
"胜解"是指信。因为与胜解相应,禅那也称为胜解,就像因为与蓝色相应而称为蓝衣一样。或者因为那个禅那具有胜解,通过平息寻伺的动摇而使心胜解,所以称为胜解。在这个意义中,"心的胜解"应该这样理解词的连接。在前面的意义中,"心的"应该与"专一性"连接。
这里的意义连接是:单独生起所以是专一,因为不被寻伺所扰乱而成为最高、最胜而生起,这是意思。因为在世间最胜也称为"一"。或者因为没有寻伺而成为单独、无伴侣,这样说也可以。或者,使相应法生起所以是"生起",意思是使之生起。因为最胜所以是一,而且是生起,所以是专一。这是定的同义词。如此,这个第二禅增长、增大这个专一,所以是专一性。这个专一因为是心的,不是有情的,不是命的,所以说"心的专一性"。
"难道这个信在初禅中也有,这个名为专一的定也有,那么为什么只说这个是胜解、心的专一性呢?"回答:因为那个初禅因寻伺的动摇而像波浪汹涌的水一样不很清净,所以虽然有信但不说'胜解'。因为不很清净,所以这里的定也不很明显。所以也不说'专一性'。但在这个禅那中,因为没有寻伺的障碍而得到机会的强信,因为获得强信的帮助而定也明显。所以应该理解只有这个这样说。在《分别论》中只说:"胜解是信、信仰、确信、净信;心的专一性是心的安住...正定。"应该理解这个意义解释与如此所说的不相矛盾,而且一致、符合。
"无寻无伺"是因为通过修习而舍弃,所以在这个(禅那)中,或者这个(禅那)没有寻,所以无寻。同样的方法,无伺。在《分别论》中也说:"如此这个寻和这个伺寂静、平息、止息、消失、完全消失、安止、完全安止、干枯、完全干枯、灭尽,所以称为无寻无伺。"


Etthāha – nanu ca vitakkavicārānaṃ vūpasamāti imināpi ayamattho siddho? Atha kasmā puna ‘vuttaṃ avitakkaṃ avicāra’nti? Vuccate – evametaṃ, siddhovāyamattho, na panetaṃ tadatthadīpakaṃ. Nanu avocumha – ‘oḷārikassa pana oḷārikassa aṅgassa samatikkamā paṭhamajjhānato paresaṃ dutiyajjhānādīnaṃ samadhigamo hotīti dīpanatthaṃ vitakkavicārānaṃ vūpasamāti evaṃ vutta’nti.

Apica vitakkavicārānaṃ vūpasamā idaṃ sampasādanaṃ, na kilesakālusiyassa; vitakkavicārānañca vūpasamā ekodibhāvaṃ, na upacārajjhānamiva nīvaraṇappahānā; na paṭhamajjhānamiva ca aṅgapātubhāvāti evaṃ sampasādanaekodibhāvānaṃ hetuparidīpakamidaṃ vacanaṃ. Tathā vitakkavicārānaṃ vūpasamā idaṃ avitakkaṃ avicāraṃ, na tatiyacatutthajjhānāni viya, cakkhuviññāṇādīni viya ca, abhāvāti evaṃ avitakkaavicārabhāvassa hetuparidīpakañca, na vitakkavicārābhāvamattaparidīpakaṃ. Vitakkavicārābhāvamattaparidīpakameva pana avitakkaṃ avicāranti idaṃ vacanaṃ, tasmā purimaṃ vatvāpi puna vattabbamevāti.

Samādhijanti paṭhamajjhānasamādhito sampayuttasamādhito vā jātanti attho. Tattha kiñcāpi paṭhamampi sampayuttasamādhito jātaṃ, atha kho ayameva samādhi ‘samādhī’ti vattabbataṃ arahati, vitakkavicārakkhobhavirahena ativiya acalattā suppasannattā ca. Tasmā imassa vaṇṇabhaṇanatthaṃ idameva samādhijanti vuttaṃ. Pītisukhanti idaṃ vuttanayameva.

Dutiyanti gaṇanānupubbatā dutiyaṃ. Idaṃ dutiyaṃ samāpajjatītipi dutiyaṃ. Tasmiṃ samaye phasso hotītiādīsu jhānapañcake vitakkavicārapadāni maggapañcake ca sammāsaṅkappapadaṃ parihīnaṃ. Tesaṃ vasena savibhattikāvibhattikapadavinicchayo veditabbo. Koṭṭhāsavārepi tivaṅgikaṃ jhānaṃ hoti, caturaṅgiko maggo hotīti āgataṃ. Sesaṃ paṭhamajjhānasadisamevāti.

Dutiyaṃ.

Tatiyajjhānaṃ

163. Tatiyajjhānaniddese pītiyā ca virāgāti virāgo nāma vuttappakārāya pītiyā jigucchanaṃ vā samatikkamo vā. Ubhinnaṃ pana antarā ‘ca’-saddo sampiṇḍanattho. So vūpasamaṃ vā sampiṇḍeti vitakkavicāravūpasamaṃ vā. Tattha yadā vūpasamameva sampiṇḍeti tadā pītiyā virāgā ca, kiñca bhiyyo ‘vūpasamā’ cāti evaṃ yojanā veditabbā. Imissā ca yojanāya virāgo jigucchanattho hoti. Tasmā pītiyā jigucchanā ca vūpasamā cāti ayamattho daṭṭhabbo. Yadā pana vitakkavicārānaṃ vūpasamaṃ sampiṇḍeti tadā pītiyā ca virāgā kiñca bhiyyo ‘vitakkavicārānañca vūpasamā’ti evaṃ yojanā veditabbā. Imissā ca yojanāya virāgo samatikkamanattho hoti, tasmā pītiyā ca samatikkamā vitakkavicārānañca vūpasamāti ayamattho daṭṭhabbo.

Kāmañcete vitakkavicārā dutiyajjhāneyeva vūpasantā, imassa pana jhānassa maggaparidīpanatthaṃ vaṇṇabhaṇanatthañcetaṃ vuttaṃ. Vitakkavicārānañca vūpasamāti hi vutte idaṃ paññāyati – nūna vitakkavicāravūpasamo maggo imassa jhānassāti? Yathā ca tatiye ariyamagge appahīnānampi sakkāyadiṭṭhādīnaṃ ‘‘pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ pahānā’’ti (ma. ni. 

在这里说:难道"寻伺的平息"的意义也是成立的吗？那么为什么又说"无寻无伺"呢？可以说:确实如此，意义成立，但这并不是对那个意义的阐释。难道我们不是说过:为了显示通过超越粗的粗支而从初禅证得第二禅等，所以说"寻伺的平息"吗？
此外，寻伺的平息是胜解，而不是烦恼的污垢; 寻伺的平息是专一性，而不是如近行禅那样的障碍的舍弃; 也不是如初禅那样的法的显现，这样说是为了阐明胜解和专一性之间的原因。同样，寻伺的平息是无寻无伺，而不是如第三、第四禅那样，或如眼识等的存在，这样说是为了阐明无寻无伺的原因，而不是仅仅阐明寻伺的不存在。至于仅仅阐明寻伺的不存在的说法，正因为如此，前面的说法也应该再次提及。
"禅那"是指从初禅的禅那或与之相应的禅那而生起的意思。在这里，虽然初禅的相应禅那也生起，但这个禅那应称为"禅那"，因为它的寻伺动摇的缺乏而极其安定、清净。因此，为了阐明这个的特征而说"禅那"。至于"喜乐"，是指前面所说的。
"第二"是指数的顺序，第二。这个是第二的安住。此时，触受等在五禅中，寻伺的词在道中也被称为正确的思维。根据这些，应该理解为有区别的、没有区别的词的判定。在分类中也有三分法的禅那，四分法的道。因此，其余的与初禅相似。
第二。
第三禅。
在第三禅的解说中，"喜的厌离"是指对喜的厌恶或超越。这里的"和"字有加重的意思。它平息了寻伺的平息，或平息了寻伺的平息。在那里，当只有平息时，喜的厌离和什么更高的"平息"的连接应当被理解。通过这个连接，厌离就是厌恶的意思。因此，喜的厌离和寻伺的平息就是这个意思。当平息寻伺的平息时，喜的厌离和什么更高的"寻伺的平息"的连接应当被理解。通过这个连接，喜的厌离就是超越的意思，因此，喜的厌离与寻伺的平息就是这个意思。
这些寻伺在第二禅中平息，而这个禅那是为了阐明道的特征和特性而说的。寻伺的平息一旦被说出，难道这不是指寻伺的平息的道吗？就如在第三的圣道中，虽然有微少的舍弃，但也可以说是"五种下行的系缚的舍弃"。

2.132) evaṃ pahānaṃ vuccamānaṃ vaṇṇabhaṇanaṃ hoti, tadadhigamāya ussukkānaṃ ussāhajanakaṃ, evameva idha avūpasantānampi vitakkavicārānaṃ vūpasamo vuccamāno vaṇṇabhaṇanaṃ hoti. Tenāyamattho vutto – ‘pītiyā ca samatikkamā vitakkavicārānañca vūpasamā’ti.

Upekkhako ca viharatīti – ettha upapattito ikkhatīti upekkhā. Samaṃ passati, apakkhapatitā hutvā passatīti attho. Tāya visadāya vipulāya thāmagatāya samannāgatattā tatiyajjhānasamaṅgī upekkhakoti vuccati.

Upekkhā pana dasavidhā hoti – chaḷaṅgupekkhā brahmavihārupekkhā bojjhaṅgupekkhā vīriyupekkhā saṅkhārupekkhā vedanupekkhā vipassanupekkhā tatramajjhattupekkhā jhānupekkhā pārisuddhupekkhāti.

Tattha yā ‘‘idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti, na dummano, upekkhako ca viharati sato sampajāno’’ti (a. ni. 5.1; mahāni. 90; cūḷani. mettagūmāṇavapucchāniddesa 18; paṭi. ma. 3.17) evamāgatā khīṇāsavassa chasu dvāresu iṭṭhāniṭṭhachaḷārammaṇāpāthe parisuddhapakatibhāvāvijahanākārabhūtā upekkhā, ayaṃ ‘chaḷaṅgupekkhā’ nāma.

Yā pana ‘‘upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharatī’’ti (dī. ni. 1.556; ma. ni. 1.77) evamāgatā sattesu majjhattākārabhūtā upekkhā, ayaṃ ‘brahmavihārupekkhā’ nāma.

Yā ‘‘upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissita’’nti (ma. ni. 1.27; 3.247) evamāgatā sahajātadhammānaṃ majjhattākārabhūtā upekkhā, ayaṃ ‘bojjhaṅgupekkhā’ nāma.

Yā pana ‘‘kālena kālaṃ upekkhānimittaṃ manasi karotī’’ti (a. ni. 3.103) evamāgatā anaccāraddhanātisithilavīriyasaṅkhātā upekkhā, ayaṃ ‘vīriyupekkhā’ nāma.

Yā ‘‘kati saṅkhārupekkhā samathavasena uppajjanti, kati saṅkhārupekkhā vipassanāvasena uppajjanti? Aṭṭha saṅkhārupekkhā samathavasena uppajjanti, dasa saṅkhārupekkhā vipassanāvasena uppajjantī’’ti (paṭi. ma. 1.57) evamāgatā nīvaraṇādipaṭisaṅkhāsantiṭṭhanāgahaṇe majjhattabhūtā upekkhā, ayaṃ ‘saṅkhārupekkhā’ nāma.

Yā pana ‘‘yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagata’’nti (dha. sa. 150) evamāgatā adukkhamasukhasaṅkhātā upekkhā ayaṃ ‘vedanupekkhā’ nāma.

Yā ‘‘yadatthi, yaṃ bhūtaṃ, taṃ pajahati, upekkhaṃ paṭilabhatī’’ti (ma. ni. 3.71; a. ni. 7.55) evamāgatā vicinane majjhattabhūtā upekkhā, ayaṃ ‘vipassanupekkhā’ nāma.

Yā pana chandādīsu yevāpanakesu āgatā sahajātānaṃ samavāhitabhūtā upekkhā ayaṃ, ‘tatramajjhattupekkhā’ nāma.

Yā ‘‘upekkhako ca viharatī’’ti (dha. sa. 163; dī. ni. 

这里说的"寻伺的平息"虽然在第二禅中已经平息,但为了阐明这个禅那的道路和赞叹它而这样说。因为说"寻伺的平息",就可以理解:这必定是这个禅那的道路。就像在第三圣道中,虽然还没有舍弃身见等,但说"舍弃五下分结",这是一种赞叹,能激发那些想证得它的人的精进。同样,这里虽然寻伺还没有平息,但说"寻伺的平息"也是一种赞叹。因此说"喜的超越和寻伺的平息"。
"住于舍"- 这里,舍是观察。平等地看,不偏不倚地看,这是意思。因为具足清净、广大、有力的舍,所以称为具足第三禅者为"住于舍"。
舍有十种:六支舍、梵住舍、觉支舍、精进舍、行舍、受舍、观舍、中舍、禅舍、清净舍。
其中,如说"比丘们,在这里,比丘以眼见色,不喜不忧,住于舍,正念正知",这是漏尽者在六门中对可意不可意的六种所缘境遇时保持清净自然状态的舍,这称为"六支舍"。
如说"以舍俱心遍满一方而住",这是对众生保持中立状态的舍,这称为"梵住舍"。
如说"修习依远离的舍觉支",这是对俱生法保持中立状态的舍,这称为"觉支舍"。
如说"时时作意于舍相",这是指不过分精进也不过分懈怠的舍,这称为"精进舍"。
如说"几种行舍依止定而生起,几种行舍依止观而生起?八种行舍依止定而生起,十种行舍依止观而生起",这是对观察障碍等而保持中立的舍,这称为"行舍"。
如说"当欲界善心生起时,与舍俱",这是指不苦不乐的舍,这称为"受舍"。
如说"舍弃所有存在的,获得舍",这是在观察时保持中立的舍,这称为"观舍"。
在欲等随法中所说的,对俱生法保持平衡的舍,这称为"中舍"。
如说"住于舍"

1.230) evamāgatā aggasukhepi tasmiṃ apakkhapātajananī upekkhā, ayaṃ ‘jhānupekkhā’ nāma.

Yā ‘‘upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhāna’’nti evamāgatā sabbapaccanīkaparisuddhā paccanīkavūpasamanepi abyāpārabhūtā upekkhā, ayaṃ ‘pārisuddhupekkhā’ nāma.

Tattha chaḷaṅgupekkhā ca brahmavihārupekkhā ca bojjhaṅgupekkhā ca tatramajjhattupekkhā ca jhānupekkhā ca pārisuddhupekkhā ca atthato ekā tatramajjhattupekkhāva hoti. Tena tena avatthābhedena panassā ayaṃ bhedo . Ekassāpi sato sattassa kumārayuvathera senāpatirājādivasena bhedo viya. Tasmā tāsu yattha chaḷaṅgupekkhā na tattha bojjhaṅgupekkhādayo, yattha vā pana bojjhaṅgupekkhā na tattha chaḷaṅgupekkhādayo hontīti veditabbā.

Yathā cetāsaṃ atthato ekībhāvo, evaṃ saṅkhārupekkhāvipassanupekkhānampi. Paññā eva hi esā kiccavasena dvidhā bhinnā. Yathā hi purisassa sāyaṃ gehaṃ paviṭṭhaṃ sappaṃ ajapadadaṇḍaṃ gahetvā pariyesamānassa taṃ thusakoṭṭhake nipannaṃ disvā ‘sappo nu kho no’ti avalokentassa sovatthikattayaṃ disvā nibbematikassa ‘sappo, na sappo’ti vicinane majjhattatā hoti; evameva yā āraddhavipassakassa vipassanāñāṇena lakkhaṇattaye diṭṭhe saṅkhārānaṃ aniccabhāvādivicinane majjhattatā uppajjati, ayaṃ ‘vipassanupekkhā’. Yathā pana tassa purisassa ajapadadaṇḍakena gāḷhaṃ sappaṃ gahetvā ‘kintāhaṃ imaṃ sappaṃ aviheṭhento attānañca iminā aḍaṃsāpento muñceyya’nti muñcanākārameva pariyesato gahaṇe majjhattatā hoti; evameva yā lakkhaṇattayassa diṭṭhattā, āditte viya tayo bhave passato, saṅkhāraggahaṇe majjhattatā, ayaṃ ‘saṅkhārupekkhā’. Iti vipassanupekkhāya siddhāya saṅkhārupekkhāpi siddhāva hoti. Iminā panesā vicinanaggahaṇesu majjhattasaṅkhātena kiccena dvidhā bhinnāti. Viriyupekkhā pana vedanupekkhā ca aññamaññañca avasesāhi ca atthato bhinnāyevāti.

Imāsu dasasu upekkhāsu ‘jhānupekkhā’ idha adhippetā. Sā majjhattalakkhaṇā anābhogarasā abyāpārapaccupaṭṭhānā pītivirāgapadaṭṭhānāti. Etthāha – nanu cāyaṃ atthato tatramajjhattupekkhāva hoti? Sā ca paṭhamadutiyajjhānesupi atthi, tasmā tatrāpi ‘upekkhako ca viharatī’ti evamayaṃ vattabbā siyā. Sā kasmā na vuttāti? Aparibyattakiccato. Aparibyattañhi tassā tattha kiccaṃ, vitakkādīhi abhibhūtattā. Idha panāyaṃ vitakkavicārapītīhi anabhibhūtattā ukkhittasirā viya hutvā paribyattakiccā jātā, tasmā vuttāti.

Niṭṭhitā upekkhako ca viharatīti etassa

Sabbaso atthavaṇṇanā.

Idāni sato ca sampajānoti ettha saratīti sato. Sampajānātīti sampajāno. Iti puggalena sati ca sampajaññañca vuttaṃ. Tattha saraṇalakkhaṇā sati, asammussanarasā, ārakkhapaccupaṭṭhānā. Asammohalakkhaṇaṃ sampajaññaṃ, tīraṇarasaṃ, pavicayapaccupaṭṭhānaṃ.


这里所说的,对最高的乐也不偏不倚的舍,这称为"禅舍"。
如说"第四禅,舍念清净",这是完全清净的,对一切对立面平息也不动摇的舍,这称为"清净舍"。
在这些中,六支舍、梵住舍、觉支舍、中舍、禅舍和清净舍,本质上都是同一个中舍。它们只是因不同的状态而有区别。就像同一个人因为是童年、青年、长老、将军、国王等而有区别一样。因此应该知道,哪里有六支舍,那里就没有觉支舍等;哪里有觉支舍,那里就没有六支舍等。
就像这些本质上是一样的,行舍和观舍也是如此。这只是智慧根据作用而分为两种。就像一个人晚上进入家中,拿着蛇杖寻找,看到它躺在谷仓里,想"这是不是蛇?"观察时,看到三个标记后确定"是蛇,不是蛇",在判断时保持中立;同样,当开始观察者以观智看到三相后,在判断诸行无常等时保持中立,这是"观舍"。就像那个人用蛇杖紧紧抓住蛇,"我怎样才能不伤害这条蛇,也不被它咬伤而放掉它呢?"在寻找放掉的方法时,对抓住保持中立;同样,因为已经看到三相,看到三有如火燃烧,对抓取诸行保持中立,这是"行舍"。因此,观舍成就时,行舍也成就了。这是根据判断和抓取时保持中立这个作用而分为两种。精进舍和受舍则彼此不同,也与其他的不同。
在这十种舍中,这里指的是"禅舍"。它的特相是中立,作用是不关注,现起是不动摇,近因是离喜。这里说:难道这在本质上不就是中舍吗?它在初禅和第二禅中也存在,那么在那里也应该说"住于舍"。为什么没有说呢?因为作用不明显。在那里它的作用不明显,因为被寻等所压制。但在这里,因为没有被寻、伺、喜所压制,所以变得像抬起头一样,作用变得明显,因此说出来。
"住于舍"的全部意义解释已经结束。
现在"念和正知"- 这里,忆念的是念。正确了知的是正知。这样以人来说念和正知。其中,念的特相是忆念,作用是不忘失,现起是守护。正知的特相是不迷惑,作用是判断,现起是审察。


Tattha kiñcāpi idaṃ satisampajaññaṃ purimajjhānesupi atthi – muṭṭhassatissa hi asampajānassa upacāramattampi na sampajjati, pageva appanā – oḷārikattā pana tesaṃ jhānānaṃ, bhūmiyaṃ viya purisassa, cittassa gati sukhā hoti, abyattaṃ tattha satisampajaññakiccaṃ. Oḷārikaṅgappahānena pana sukhumattā imassa jhānassa, purisassa khuradhārāyaṃ viya, satisampajaññakiccapariggahitā eva cittassa gati icchitabbāti idheva vuttaṃ. Kiñca bhiyyo? Yathā dhenupago vaccho dhenuto apanīto arakkhiyamāno punadeva dhenuṃ upagacchati, evamidaṃ tatiyajjhānasukhaṃ pītito apanītampi satisampajaññārakkhena arakkhiyamānaṃ punadeva pītiṃ upagaccheyya, pītisampayuttameva siyā. Sukhe vāpi sattā sārajjanti, idañca atimadhuraṃ sukhaṃ, tato paraṃ sukhābhāvā. Satisampajaññānubhāvena panettha sukhe asārajjanā hoti, no aññathāti imampi atthavisesaṃ dassetuṃ idamidheva vuttanti veditabbaṃ.

Idāni sukhañca kāyena paṭisaṃvedetīti ettha kiñcāpi tatiyajjhānasamaṅgino sukhapaṭisaṃvedanābhogo natthi, evaṃ santepi yasmā tassa nāmakāyena sampayuttaṃ sukhaṃ, yaṃ vā taṃ nāmakāyasampayuttaṃ sukhaṃ, taṃsamuṭṭhānenassa yasmā atipaṇītena rūpena rūpakāyo phuṭo, yassa phuṭattā jhānā vuṭṭhitopi sukhaṃ paṭisaṃvedeyya, tasmā etamatthaṃ dassento ‘sukhañca kāyena paṭisaṃvedetī’ti āha.

Idāni yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti upekkhako satimā sukhavihārīti ettha yaṃjhānahetu yaṃjhānakāraṇā taṃ tatiyajjhānasamaṅgīpuggalaṃ buddhādayo ariyā ‘‘ācikkhanti desenti paññāpenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti pakāse’’nti pasaṃsantīti adhippāyo – kinti? ‘Upekkhako satimā sukhavihārī’ti – taṃ tatiyajjhānaṃ upasampajja viharatīti evamettha yojanā veditabbā.

Kasmā pana taṃ te evaṃ pasaṃsantīti? Pasaṃsārahato. Ayañhi yasmā atimadhurasukhe sukhapāramippattepi tatiyajjhāne upekkhako, na tattha sukhābhisaṅgena ākaḍḍhīyati, ‘yathā ca pīti na uppajjati’ evaṃ upaṭṭhitasatitāya satimā, yasmā ca ariyakantaṃ ariyajanasevitameva asaṃkiliṭṭhaṃ sukhaṃ nāmakāyena paṭisaṃvedeti tasmā pasaṃsāraho; iti pasaṃsārahato naṃ ariyā te evaṃ pasaṃsāhetubhūte guṇe pakāsentā ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti evaṃ pasaṃsantīti veditabbaṃ.

Tatiyanti gaṇanānupubbatā tatiyaṃ. Idaṃ tatiyaṃ samāpajjatītipi tatiyaṃ. Tasmiṃ samaye phasso hotītiādīsu jhānapañcake pītipadampi parihīnaṃ. Tassāpi vasena savibhattikāvibhattikapadavinicchayo veditabbo. Koṭṭhāsavārepi duvaṅgikaṃ jhānaṃ hotīti āgataṃ. Sesaṃ dutiyajjhānasadisamevāti.

Tatiyaṃ.

Catutthajjhānaṃ



在这里说，虽然这个"正念正知"在前两禅中存在——因为对于失去正知的人，甚至连近行的程度也不会成立，但对于这些禅那而言，因其粗糙，像人一样在地面上，心的运动是快乐的，那里正念正知的作用是无碍的。通过放弃粗的部分，这个禅的微妙，像人用刀刃一样，正念正知的作用被掌握，心的运动是应当的，这里就这样说了。还有更进一步吗？就像小牛被母牛牵引着，受到保护后又回到母牛身边，这样第三禅的快乐，虽然被喜所牵引，但因正念正知的保护而受到保护，可能再次回归喜，喜是伴随的。众生在快乐中也会欢喜，这种快乐是极其甜美的，而之后则没有快乐。由于正念正知的缘故，这里在快乐中不再欢喜，而不是其他，因此应该理解这一特殊的意义。
现在"身体的快乐被感知"——这里虽然与第三禅相应的快乐的感知没有缺失，但即便如此，因为与名身相应的快乐，或那与名身相应的快乐，由于其极其细微的缘故，名身的触碰被触及，因此即使在禅中也能感知快乐，因此为了阐明这一点说"身体的快乐被感知"。
现在，正如圣者所说的"住于舍的正念者，快乐的住处"，这里所说的与禅的因缘和禅的原因相应的，佛陀等圣者称赞说"他们讲解、教导、阐明、分开、展示、使显现"，这是指什么呢？"住于舍的正念者，快乐的住处"——这意味着他进入并住于第三禅。
为什么他们这样赞美呢？因为赞美的缘故。因为在极其甜美的快乐中，即使在第三禅中，正念者不会被快乐的执著所牵引，"就像喜不会生起"一样，保持正念的状态，而因他所获得的快乐是未被污染的，因此值得赞美；因此，因赞美的缘故，圣者们在展示他这些值得赞美的特质时说"住于舍的正念者，快乐的住处"。
"第三"是指数的顺序，第三。这是第三的安住。此时，触受等在五禅中，喜的词也被称为正确的思维。根据这些，应该理解为有区别的、没有区别的词的判定。在分类中也有二分法的禅那，因此其余的与第二禅相似。
第三。
第四禅。

165. Catutthajjhānaniddese sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānāti kāyikasukhassa ca kāyikadukkhassa ca pahānā. Pubbevāti tañca kho pubbeva na catutthajjhānakkhaṇe. Somanassadomanassānaṃ atthaṅgamāti cetasikasukhassa ca cetasikadukkhassa cāti imesampi dvinnaṃ pubbeva atthaṅgamā; pahānā icceva vuttaṃ hoti. Kadā pana nesaṃ pahānaṃ hoti? Catunnaṃ jhānānaṃ upacārakkhaṇe. Somanassañhi catutthajjhānassa upacārakkhaṇeyeva pahīyati. Dukkhadomanassasukhāni paṭhamadutiyatatiyajjhānānaṃ upacārakkhaṇesu. Evametesaṃ pahānakkamena avuttānaṃ indriyavibhaṅge pana indriyānaṃ uddesakkameneva idhāpi vuttānaṃ sukhadukkhasomanassadomanassānaṃ pahānaṃ veditabbaṃ.

Yadi panetāni tassa tassa jhānassa upacārakkhaṇeyeva pahīyanti, atha kasmā ‘‘kattha cuppannaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati? Idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, etthuppannaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati. Kattha cuppannaṃ domanassindriyaṃ… sukhindriyaṃ… somanassindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati? Idha, bhikkhave, bhikkhu sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Etthuppannaṃ somanassindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhatī’’ti (saṃ. ni. 

第四禅的解释中，快乐的放弃和痛苦的放弃是身体的快乐和身体的痛苦的放弃。前者是指在第四禅之前的状态。这是指心的快乐和心的痛苦的放弃，这两者在之前也已经放弃；因此，放弃就是这样说的。那么，何时会有这样的放弃呢？是在四禅的近行阶段。因为在第四禅的近行阶段，快乐会被放弃。痛苦、忧愁的快乐则是在第一、第二、第三禅的近行阶段。因此，这些放弃的过程在《根本论》中也有说明，关于感官的放弃，快乐与痛苦、心的快乐与心的痛苦的放弃也应当理解。
如果这些在各自的禅的近行阶段被放弃，那么为什么会说“在哪里痛苦的感官没有剩余？”在这里，比丘应当远离欲望……然后住于第一禅，那里痛苦的感官没有剩余。在哪里忧愁的感官……快乐的感官……快乐的感官没有剩余？在这里，比丘放弃快乐……然后住于第四禅，那里快乐的感官没有剩余。

5.510) evaṃ jhānesveva nirodho vuttoti? Atisayanirodhattā. Atisayanirodho hi tesaṃ paṭhamajjhānādīsu, na nirodhoyeva. Nirodhoyeva pana upacārakkhaṇe, nātisayanirodho. Tathā hi nānāvajjane paṭhamajjhānupacāre niruddhassāpi dukkhindriyassa ḍaṃsamakasādisamphassena vā, visamāsanupatāpena vā siyā uppatti, natveva antoappanāyaṃ. Upacāre vā niruddhampetaṃ na suṭṭhu niruddhaṃ hoti, paṭipakkhena avihatattā. Antoappanāyaṃ pana pītipharaṇena sabbo kāyo sukhokkanto hoti. Sukhokkantakāyassa ca suṭṭhu niruddhaṃ hoti dukkhindriyaṃ, paṭipakkhena vihatattā. Nānāvajjaneyeva ca dutiyajjhānupacāre pahīnassa domanassindriyassa yasmā etaṃ vitakkavicārapaccayepi kāyakilamathe cittupaghāte ca sati uppajjati, vitakkavicārābhāve neva uppajjati; yattha pana uppajjati tattha vitakkavicārabhāve; appahīnā eva ca dutiyajjhānupacāre vitakkavicārāti tatthassa siyā uppatti, natveva dutiyajjhāne, pahīnapaccayattā. Tathā tatiyajjhānupacāre pahīnassāpi sukhindriyassa pītisamuṭṭhānapaṇītarūpaphuṭakāyassa siyā uppatti, natveva tatiyajjhāne. Tatiyajjhāne hi sukhassa paccayabhūtā pīti sabbaso niruddhāti. Tathā catutthajjhānupacāre pahīnassāpi somanassindriyassa āsannattā, appanāppattāya upekkhāya abhāvena sammā anatikkantattā ca, siyā uppatti, natveva catutthajjhāne. Tasmā eva ca ‘etthuppannaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhatī’ti tattha tattha aparisesaggahaṇaṃ katanti.

Etthāha – ‘athevaṃ tassa tassa jhānassupacāre pahīnāpi etā vedanā idha kasmā samāhaṭā’ti? ‘Sukhaggahaṇatthaṃ’. Yā hi ayaṃ ‘adukkhamasukha’nti ettha adukkhamasukhā vedanā vuttā, sā sukhumā, dubbiññeyyā, na sakkā sukhena gahetuṃ. Tasmā yathā nāma duṭṭhassa yathā tathā vā upasaṅkamitvā gahetuṃ asakkuṇeyyassa goṇassa gahaṇatthaṃ gopo ekasmiṃ vaje sabbā gāvo samāharati, athekekaṃ nīharanto paṭipāṭiyā āgataṃ ‘ayaṃ so, gaṇhatha na’nti tampi gāhāpayati; evameva bhagavā sukhagahaṇatthaṃ sabbāpi etā samāharīti. Evañhi samāhaṭā etā dassetvā yaṃ neva sukhaṃ na dukkhaṃ, na somanassaṃ na domanassaṃ, ayaṃ adukkhamasukhāvedanāti sakkā hoti esā gāhayituṃ.

Apica adukkhamasukhāya cetovimuttiyā paccayadassanatthañcāpi etā vuttāti veditabbā. Sukhadukkhappahānādayo hi tassā paccayā. Yathāha – ‘‘cattāro kho, āvuso, paccayā adukkhamasukhāya cetovimuttiyā samāpattiyā. Idhāvuso bhikkhu, sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ime kho, āvuso, cattāro paccayā adukkhamasukhāya cetovimuttiyā samāpattiyā’’ti (ma. ni. 

这样在禅中说到的灭，是因为有特别的灭。特别的灭在这些第一禅等中存在，而不仅仅是灭。在近行阶段的灭，确实不是特别的灭。因为在第一禅的近行中，即使是被压制的痛苦的感官，也可能因触碰或其他原因而生起，而不会完全消失。在近行中被压制的状态也并非完全被压制，因为有反面不受伤害的缘故。而对于内在的快乐，因其充满喜悦，整个身体会感到快乐。快乐的身体在此情况下会被完全压制痛苦的感官，因为反面不受伤害。对于第二禅的近行中，因种种缘故，放弃忧愁的感官，因而生起的状态，因思维与观察的缘故，心的扰动和心的伤害会生起；在思维与观察缺失时则不会生起；而在生起的地方，思维与观察存在；在第二禅的近行中，放弃的状态会生起，而不是在第二禅中，因为放弃的缘故。因此在第三禅的近行中，放弃的快乐的感官也会生起，而不是在第三禅中。在第三禅中，快乐的缘起完全被压制。对于第四禅的近行中，放弃的快乐的感官因接近而生起，因不受压制的缘故，因而生起，而不是在第四禅中。因此，这样在各处说到“这里痛苦的感官没有剩余”时，应该理解为是对放弃的把握。
在这里说：“那么，为什么这些感受在各自的禅的近行中被放弃？”是为了把握快乐的缘故。因为这里所说的“无痛苦快乐”的感受，属于微细，不易被察觉，无法以快乐来把握。因此，就像对待一头难以捕捉的牛，牧人为了抓住它，会将所有的牛聚集在一起，试图逐一引出，指示说：“这就是，抓住它。”同样，佛陀为了把握快乐，会将所有的感受聚集在一起。这样被聚集的感受显示出，既不是快乐也不是痛苦，既不是快乐也不是忧愁，这就是无痛无乐的感受，可以被把握。
此外，关于无痛无乐的心的解脱的缘起，也应当理解为这些被提到。快乐与痛苦的放弃等，确实是它的缘起。正如所说：“四种缘起，阿阀，关于无痛无乐的心的解脱的安住。”在这里，阿阀比丘，放弃快乐……然后住于第四禅，这些正是，阿阀，四种缘起，关于无痛无乐的心的解脱的安住。

1.458). Yathā vā aññattha pahīnāpi sakkāyadiṭṭhiādayo tatiyamaggassa vaṇṇabhaṇanatthaṃ tattha pahīnāti vuttā, evaṃ vaṇṇabhaṇanatthampetassa jhānassetā idha vuttāti veditabbā. Paccayaghātena vā ettha rāgadosānaṃ atidūrabhāvaṃ dassetumpetā vuttāti veditabbā. Etāsu hi sukhaṃ somanassassa paccayo, somanassaṃ rāgassa; dukkhaṃ domanassassa, domanassaṃ dosassa. Sukhādighātena ca sappaccayā rāgadosā hatāti atidūre hontīti.

Adukkhamasukhanti dukkhābhāvena adukkhaṃ, sukhābhāvena asukhaṃ. Etenettha dukkhasukhappaṭipakkhabhūtaṃ tatiyavedanaṃ dīpeti, na dukkhasukhābhāvamattaṃ. Tatiyavedanā nāma adukkhamasukhā. Upekkhātipi vuccati. Sā iṭṭhāniṭṭhaviparītānubhavanalakkhaṇā, majjhattarasā, avibhūtapaccupaṭṭhānā, sukhanirodhapadaṭṭhānāti veditabbā.

Upekkhāsatipārisuddhinti upekkhāya janitasatipārisuddhiṃ. Imasmiñhi jhāne suparisuddhā sati. Yā ca tassā satiyā pārisuddhi sā upekkhāya katā, na aññena. Tasmā etaṃ upekkhāsatipārisuddhīti vuccati. Vibhaṅgepi vuttaṃ – ‘‘ayaṃ sati imāya upekkhāya visadā hoti parisuddhā pariyodātā, tena vuccati upekkhāsatipārisuddhī’’ti (vibha. 597). Yāya ca upekkhāya ettha sati pārisuddhi hoti sā atthato tatramajjhattatāti veditabbā. Na kevalañcettha tāya satiyeva parisuddhā apica kho sabbepi sampayuttadhammā. Satisīsena pana desanā vuttā.

Tattha kiñcāpi ayaṃ upekkhā heṭṭhāpi tīsu jhānesu vijjati – yathā pana divā sūriyappabhābhibhavā sommabhāvena ca attano upakārakattena vā sabhāgāya rattiyā alābhā divā vijjamānāpi candalekhā aparisuddhā hoti apariyodātā – evamayampi tatramajjhattupekkhācandalekhā vitakkādipaccanīkadhammatejābhibhavā sabhāgāya ca upekkhāvedanārattiyā appaṭilābhā vijjamānāpi paṭhamādijjhānabhedesu aparisuddhā hoti. Tassā ca aparisuddhāya divā aparisuddhacandalekhāya pabhā viya sahajātāpi satiādayo aparisuddhāva honti. Tasmā tesu ekampi ‘upekkhāsatipārisuddhī’ti na vuttaṃ. Idha pana vitakkādipaccanīkadhammatejābhibhavābhāvā sabhāgāya ca upekkhā vedanārattiyā paṭilābhā ayaṃ tatramajjhattupekkhācandalekhā ativiya parisuddhā. Tassā parisuddhattā parisuddhacandalekhāya pabhā viya sahajātāpi satiādayo parisuddhā honti pariyodātā. Tasmā idameva upekkhāsatipārisuddhīti vuttanti veditabbaṃ.

Catutthanti gaṇanānupubbatā catutthaṃ. Idaṃ catutthaṃ samāpajjatītipi catutthaṃ. Phasso hotītiādīsu phassapañcake tāva vedanāti upekkhāvedanā veditabbā. Jhānapañcakaindriyaaṭṭhakesu pana upekkhā hoti upekkhindriyaṃ hotīti (dha. sa. 165) vuttameva. Sesāni tatiye parihīnapadāni idhāpi parihīnāneva. Koṭṭhāsavārepi duvaṅgikaṃ jhānanti upekkhācittekaggatāvaseneva veditabbaṃ. Sesaṃ sabbaṃ tatiyasadisamevāti.

Catukkanayo niṭṭhito.

Pañcakanayo



如是，关于第三禅的放弃，若有放弃的见解等，便是为了说明第三道的特性，因此在此处说“放弃”。此外，这里也说明了通过因缘的压制，展示了贪、恚等的极端远离。在这些中，快乐是与快乐的因缘，忧愁是与忧愁的因缘；痛苦则是与痛苦的因缘。
无痛无乐是因痛苦的缺乏而无痛，因快乐的缺乏而无乐。因此，这里显示出与痛苦和快乐相对的第三种感觉，而不仅仅是痛苦和快乐的缺乏。第三种感觉即是无痛无乐。也被称为“平等”。它是理想与非理想、相反体验的特征，中间的味道，不分离的现前，快乐的灭尽的立场。
平等的正念的纯净是因平等而生的正念的纯净。在此禅中，正念是非常纯净的。它的纯净是因平等而成，而不是因其他。因此称之为“平等的正念的纯净”。在《分类》中也有说到：“这正念因平等而显得清晰、纯净、明亮，因此称为平等的正念的纯净。”
在这里虽然这种平等在前面的三禅中存在——就像白天太阳的光辉，因其自身的功德，或因夜晚的缺乏，白天存在的月光也未必纯净，未必明亮——同样，这里也有在此中间的平等的无痛无乐的感受，因思维等的反面而显现，尽管在前面的三禅中未必纯净。由于其不纯净的缘故，白天的光辉也如同不纯净的月光，正念等的状态也未必纯净。因此在这些中，一个“平等的正念的纯净”并未被说到。
在这里因思维等的反面而显现的平等，因其具备的缘起，这里的平等的无痛无乐的感受是非常纯净的。它的纯净如同纯净的月光，因而正念等的状态也会是纯净的、明亮的。因此这就是被称为“平等的正念的纯净”。
“第四”是指数的顺序，第四。这是第四的安住。此时，在触受等的五种感受中，平等的感受应当被理解为平等的感受。在禅的五种感官中，平等的感受存在于平等的感官中。
其余的在第三禅中被放弃的状态也是如此。即使在分类中也有二分法的禅，因此其余的与第三禅相似。
四种方式已完成。
五种方式。

167. Idāni katame dhammā kusalāti pañcakanayo āraddho. Kasmāti ce, puggalajjhāsayavasena ceva desanāvilāsena ca. Sannisinnadevaparisāya kira ekaccānaṃ devānaṃ vitakko eva oḷārikato upaṭṭhāsi, vicārapītisukhacittekaggatā santato. Tesaṃ sappāyavasena satthā caturaṅgikaṃ avitakkaṃ vicāramattaṃ dutiyajjhānaṃ nāma bhājesi. Ekaccānaṃ vicāro oḷārikato upaṭṭhāsi, pītisukhacittekaggatā santato. Tesaṃ sappāyavasena tivaṅgikaṃ tatiyajjhānaṃ nāma bhājesi. Ekaccānaṃ pīti oḷārikato upaṭṭhāsi, sukhacittekaggatā santato. Tesaṃ sappāyavasena duvaṅgikaṃ catutthajjhānaṃ nāma bhājesi. Ekaccānaṃ sukhaṃ oḷārikato upaṭṭhāsi, upekkhācittekaggatā santato. Tesaṃ sappāyavasena duvaṅgikaṃ pañcamajjhānaṃ nāma bhājesi. Ayaṃ tāva ‘puggalajjhāsayo’.

Yassā pana dhammadhātuyā suppaṭividdhattā desanāvilāsappatto nāma hoti – sā tathāgatassa suṭṭhu paṭividdhā – tasmā ñāṇamahattatāya desanāvidhānesu kusalo desanāvilāsappatto satthā yaṃ yaṃ aṅgaṃ labbhati tassa tassa vasena yathā yathā icchati tathā tathā desanaṃ niyāmetīti so idha pañcaṅgikaṃ paṭhamajjhānaṃ bhājesi, caturaṅgikaṃ avitakkaṃ vicāramattaṃ dutiyajjhānaṃ, bhājesi tivaṅgikaṃ tatiyajjhānaṃ, bhājesi duvaṅgikaṃ catutthajjhānaṃ, duvaṅgikameva pañcamajjhānaṃ bhājesi. Ayaṃ ‘desanāvilāso’ nāma.

Apica ye bhagavatā ‘‘tayome, bhikkhave, samādhī – savitakkasavicāro samādhi, avitakkavicāramatto samādhi, avitakkaavicāro samādhī’’ti (dī. ni. 

现在开始五种方式。为什么呢?因为个人倾向和教导的风格。据说,在聚集的天众中,有些天神认为寻是粗糙的,伺、喜、乐、心一境性是微细的。为了适合他们,世尊将无寻只有伺的四支第二禅分别开来。有些天神认为伺是粗糙的,喜、乐、心一境性是微细的。为了适合他们,世尊将三支第三禅分别开来。有些天神认为喜是粗糙的,乐和心一境性是微细的。为了适合他们,世尊将二支第四禅分别开来。有些天神认为乐是粗糙的,舍和心一境性是微细的。为了适合他们,世尊将二支第五禅分别开来。这是"个人倾向"。
因为完全通达法界,所以称为具有教导的风格 - 如来完全通达这个 - 因此,由于智慧的伟大,善巧于教导方法,具有教导风格的导师,根据所获得的各种支分,随心所欲地安排教导。因此在这里,他分别了五支初禅、四支无寻只有伺的第二禅、三支第三禅、二支第四禅、二支第五禅。这称为"教导的风格"。
此外,世尊说:"比丘们,有这三种定 - 有寻有伺的定,无寻只有伺的定,无寻无伺的定。"

3.305) suttante tayo samādhī desitā, tesu heṭṭhā savitakkasavicāro samādhi avitakkaavicāro samādhi ca bhājetvā dassito, avitakkavicāramatto na dassito. Taṃ dassetumpi ayaṃ pañcakanayo āraddhoti veditabbo.

Tattha dutiyajjhānaniddese phassādīsu vitakkamattaṃ parihāyati, koṭṭhāsavāre ‘‘caturaṅgikaṃ jhānaṃ hoti caturaṅgiko maggo hotī’’ti ayameva viseso. Sesaṃ sabbaṃ paṭhamajjhānasadisameva. Yāni ca catukkanaye dutiyatatiyacatutthāni tāneva idha tatiyacatutthapañcamāni. Tesaṃ adhigamapaṭipāṭidīpanatthaṃ ayaṃ nayo veditabbo –

Eko kira amaccaputto rājānaṃ upaṭṭhātuṃ janapadato nagaraṃ āgato. So ekadivasameva rājānaṃ disvā pānabyasanena sabbaṃ vibhavajātaṃ nāsesi. Taṃ ekadivasaṃ surāmadamattaṃ niccoḷaṃ katvā jiṇṇakaṭasārakamattena paṭicchādetvā pānāgārato nīhariṃsu. Tamenaṃ saṅkārakūṭe nipajjitvā niddāyantaṃ eko aṅgavijjāpāṭhako disvā ‘ayaṃ puriso mahājanassa avassayo bhavissati, paṭijaggitabbo eso’ti sanniṭṭhānaṃ katvā mattikāya nhāpetvā thūlasāṭakayugaṃ nivāsāpetvā puna gandhodakena nhāpetvā sukhumena dukūlayugaḷena acchādetvā pāsādaṃ āropetvā subhojanaṃ bhojetvā ‘evaṃ naṃ paricāreyyāthā’ti paricārake paṭipādetvā pakkāmi. Atha naṃ te sayanaṃ āropesuṃ. Pānāgāragamanapaṭibāhanatthañca naṃ cattāro tāva janā catūsu hatthapādesu uppīḷetvā aṭṭhaṃsu. Eko pāde parimajji. Eko tālavaṇṭaṃ gahetvā bīji. Eko vīṇaṃ vādayamāno gāyanto nisīdi.

So sayanupagamanena vigatakilamatho thokaṃ niddāyitvā vuṭṭhito hatthapādanippīḷanaṃ asahamāno ‘ko me hatthapāde uppīḷeti? Apagacchathā’ti tajjesi. Te ekavacaneneva apagacchiṃsu. Tato puna thokaṃ niddāyitvā vuṭṭhito pādaparimajjanaṃ asahamāno ‘ko me pāde parimajjati? Apagacchā’ti āha. Sopi ekavacaneneva apagacchi. Puna thokaṃ niddāyitvā vuṭṭhito vātavuṭṭhi viya tālavaṇṭavātaṃ asahanto ‘ko esa? Apagacchatū’ti āha. Sopi ekavacaneneva apagacchi. Puna thokaṃ niddāyitvā vuṭṭhito kaṇṇasūlaṃ viya gītavāditasaddaṃ asahamāno vīṇāvādakaṃ tajjesi. Sopi ekavacaneneva apagacchi. Athevaṃ anukkamena pahīnakilamathuppīḷanaparimajjanavātappahāragītavāditasaddupaddavo sukhaṃ sayitvā vuṭṭhāya rañño santikaṃ agamāsi. Rājāpissa mahantaṃ issariyamadāsi. So mahājanassa avassayo jāto.

Tattha pānabyasanena pārijuññappatto so amaccaputto viya anekabyasanapārijuññappatto gharāvāsagato kulaputto daṭṭhabbo. Aṅgavijjāpāṭhako puriso viya tathāgato. Tassa purisassa ‘ayaṃ mahājanassa avassayo bhavissati, paṭijagganaṃ arahatī’ti sanniṭṭhānaṃ viya tathāgatassa ‘ayaṃ mahājanassa avassayo bhavissati, pabbajjaṃ arahati kulaputto’ti sanniṭṭhānakaraṇaṃ.

Athassa amaccaputtassa mattikāmattena nhāpanaṃ viya kulaputtassāpi pabbajjāpaṭilābho. Athassa thūlasāṭakanivāsanaṃ viya imassāpi dasasikkhāpadasaṅkhātasīlavatthanivāsanaṃ. Puna tassa gandhodakanhāpanaṃ viya imassāpi pātimokkhasaṃvarādisīlagandhodakanhāpanaṃ. Puna tassa sukhumadukūlayugaḷacchādanaṃ viya imassāpi yathāvuttasīlavisuddhisampadāsaṅkhātadukūlacchādanaṃ.


现在讲述三种定，这里所说的有寻有伺的定、无寻只有伺的定，已经说明了无寻只有伺的定未被展示。为了说明这一点，应当理解这是五种方式的展开。
在第二禅的描述中，触等的思维被抛弃，正如在分类中所说：“四支的禅是四支的道”，这便是其特征。其余的都与第一禅相似。至于在分类中提到的第二、第三、第四，正是这里提到的第三、第四、第五。因此，为了说明它们的获得的途径，应当理解这个方式：
有一个大臣的儿子，从乡村来到城市侍奉国王。他在一天之内见到国王后，因饮酒的缘故，耗尽了所有的财富。于是他在一天之内，因酗酒而昏迷，像被老年人所遮蔽，便被抬到酒馆里。看到他在沙发上沉睡，一个医术高明的人想：“这个人将会是大众的依赖，应该好好照顾他。”于是便用泥水给他洗澡，穿上粗糙的衣服，再用香水洗澡，然后用细腻的布料覆盖他，抬到楼上，给他上好饭菜，并指示侍者：“就这样照顾他。”然后便离开了。于是他们将他抬到床上。为了防止他进入酒馆，有四个人用手脚压住他，坐下。
一个人用手脚按压着他。一个人拿着扇子摇动。一个人一边弹琴一边唱歌，坐在旁边。
他在上床后，心无烦恼，稍微睡了一会儿，醒来后无法忍受手脚的压迫，便问：“谁在压我的手脚？”他们便齐声回答：“我们都离开了。”然后他又稍微睡了一会儿，醒来后无法忍受脚的压迫，便问：“谁在压我的脚？”他们也齐声回答：“我们都离开了。”然后他又稍微睡了一会儿，醒来后无法忍受风的吹拂，便问：“谁在吹风？”他们也齐声回答：“我们都离开了。”然后他又稍微睡了一会儿，醒来后无法忍受耳边的乐声，便问：“谁在弹琴唱歌？”他们也齐声回答：“我们都离开了。”于是他就这样逐渐摆脱了烦恼的压迫，安然入睡，醒来后便来到国王的面前。国王给了他巨大的权利。他便成为大众的依赖。
在这里，因饮酒而失去理智的他，像大臣的儿子一样被视为各种烦恼的依赖，居住在家中的贵族子弟应当被看作是大臣的儿子。就像医术高明的人一样，如来也是如此。他的那个人：“这个人将会是大众的依赖，应该好好照顾他。”就像如来所说：“这个人将会是大众的依赖，出家是合适的贵族子弟。”
因此，他因泥水洗澡而得以出家，像贵族子弟获得出家的机会一样。然后，他穿上粗糙的衣服，像此人所具备的十种戒律的清净一样。接着，他用香水洗澡，像此人所具备的戒律的清净一样。然后，他用细腻的布料覆盖，像此人所具备的如所述的戒律的清净一样。


Dukūlacchāditassa panassa pāsādāropanaṃ viya imassāpi sīlavisuddhidukūlacchāditassa samādhibhāvanāpāsādārohanaṃ. Tato tassa subhojanabhuñjanaṃ viya imassāpi samādhiupakārakasatisampajaññādidhammāmataparibhuñjanaṃ.

Bhuttabhojanassa pana tassa paricārakehi sayanāropanaṃ viya imassāpi vitakkādīhi upacārajjhānāropanaṃ. Puna tassa pānāgāragamanapaṭibāhanatthaṃ hatthapāduppīḷanakapurisacatukkaṃ viya imassāpi kāmasaññābhimukhagamanapaṭibāhanatthaṃ ārammaṇe cittuppīḷanako nekkhammavitakko. Tassa pādaparimajjakapuriso viya imassāpi ārammaṇe cittānumajjanako vicāro. Tassa tālavaṇṭavātadāyako viya imassāpi cetaso sītalabhāvadāyikā pīti.

Tassa sotānuggahakaro gandhabbapuriso viya imassāpi cittānuggāhakaṃ somanassaṃ. Tassa sayanupagamanena vigatakilamathassa thokaṃ niddupagamanaṃ viya imassāpi upacārajjhānasannissayena vigatanīvaraṇakilamathassa paṭhamajjhānupagamanaṃ.

Athassa niddāyitvā vuṭṭhitassa hatthapāduppīḷanāsahanena hatthapāduppīḷakānaṃ santajjanaṃ tesañca apagamanena puna thokaṃ niddupagamanaṃ viya imassāpi paṭhamajjhānato vuṭṭhitassa cittuppīḷakavitakkāsahanena vitakkadosadassanaṃ, vitakkappahānā ca puna avitakkavicāramattadutiyajjhānupagamanaṃ.

Tato tassa punappunaṃ niddāyitvā vuṭṭhitassa yathāvuttena kamena pādaparimajjanādīnaṃ asahanena paṭipāṭiyā pādaparimajjakādīnaṃ santajjanaṃ, tesaṃ tesañca apagamanena punappunaṃ thokaṃ niddupagamanaṃ viya imassāpi punappunaṃ dutiyādīhi jhānehi vuṭṭhitassa yathāvuttadosānaṃ vicārādīnaṃ asahanena paṭipāṭiyā vicārādidosadassanaṃ. Tesaṃ tesañca pahānā punappunaṃ avitakkaavicāranippītika pahīnasomanassajjhānupagamanaṃ.

Tassa pana sayanā vuṭṭhāya rañño santikaṃ gatassa issariyappatti viya imassāpi pañcamajjhānato vuṭṭhitassa vipassanā maggaṃ upagatassa arahattappatti.

Tassa pattissariyassa bahūnaṃ janānaṃ avassayabhāvo viya imassāpi arahattappattassa bahūnaṃ avassayabhāvo veditabbo. Ettāvatā hi esa anuttaraṃ puññakkhettaṃ nāma hotīti.

Pañcakanayo niṭṭhito.

Ettāvatā catukkapañcakanayadvayabhedo suddhikanavako nāma pakāsito hoti. Atthato panesa pañcakanaye catukkanayassa paviṭṭhattā jhānapañcako evāti veditabbo.

Paṭipadācatukkaṃ

176-

因此，覆盖的细腻布料就像是这位修行者的戒律清净所覆盖的禅定建筑的提升。接着，他的美味饮食就像是这位修行者的正念、正知等帮助所带来的滋养。
在享用食物后，他的侍者将他抬上床，就像是用思维等的帮助提升的近似禅定。为了防止他进入酒馆，有人用手脚压住他，像是为了防止他对欲望的向往而压制他心中的欲望。一个人用手压住他的脚，就像是为了防止他对对象的向往而压制他的心思。一个人像是风扇一样摇动，就像是为了给他带来心灵的凉爽。
他像是一个引导者，给他的心灵带来快乐。由于他上床后，烦恼消失，稍微进入了睡眠，就像是由于近似禅定的缘故，进入了第一禅的状态。
然后他醒来后，因无法忍受手脚的压迫，看到那些压迫他的人离开，便再次稍微进入睡眠。醒来后，无法忍受脚的压迫，看到那些压迫他的人也离开。再次稍微进入睡眠，醒来后，无法忍受风的吹拂，看到那些压迫他的人也离开。再次稍微进入睡眠，醒来后，无法忍受耳边的乐声，看到那些压迫他的人也离开。于是他逐渐摆脱了烦恼的压迫，安然入睡，醒来后便来到国王的面前。国王给了他巨大的权利。他便成为大众的依赖。
在这里，因饮酒而失去理智的他，像大臣的儿子一样被视为各种烦恼的依赖，居住在家中的贵族子弟应当被看作是大臣的儿子。就像医术高明的人一样，如来也是如此。他的那个人：“这个人将会是大众的依赖，应该好好照顾他。”就像如来所说：“这个人将会是大众的依赖，出家是合适的贵族子弟。”
因此，他因泥水洗澡而得以出家，像贵族子弟获得出家的机会一样。然后，他穿上粗糙的衣服，像此人所具备的十种戒律的清净一样。接着，他用香水洗澡，像此人所具备的戒律的清净一样。然后，他用细腻的布料覆盖，像此人所具备的如所述的戒律的清净一样。
五种方式已完成。
到此为止，四种与五种方式的分类显现出清净的特质。实际上，这五种方式与四种方式的关系在于它们属于禅定的五种。

180. Idāni yasmā etaṃ jhānaṃ nāma paṭipadākamena sijjhati, tasmā tassa paṭipadābhedaṃ dassetuṃ puna katame dhammā kusalātiādi āraddhaṃ. Tattha dukkhā paṭipadā assāti dukkhapaṭipadaṃ. Dandhā abhiññā assāti dandhābhiññaṃ. Iti dukkhapaṭipadanti vā dandhābhiññanti vā pathavīkasiṇanti vā tīṇipi jhānasseva nāmāni. Dukkhapaṭipadaṃ khippābhiññantiādīsupi eseva nayo.

Tattha paṭhamasamannāhārato paṭṭhāya yāva tassa tassa jhānassa upacāraṃ uppajjati tāva pavattā jhānabhāvanā ‘paṭipadā’ti vuccati. Upacārato pana paṭṭhāya yāva appanā tāva pavattā paññā ‘abhiññā’ti vuccati. Sā panesā paṭipadā ekaccassa dukkhā hoti. Nīvaraṇādipaccanīkadhammasamudācāragahanatāya kicchā asukhasevanāti attho. Ekaccassa tadabhāvena sukhā. Abhiññāpi ekaccassa dandhā hoti, mandā, asīghappavatti. Ekaccassa khippā amandā sīghappavatti. Tasmā yo ādito kilese vikkhambhento dukkhena sasaṅkhārena sappayogena kilamanto vikkhambheti , tassa dukkhā paṭipadā nāma hoti. Yo pana vikkhambhitakileso appanāparivāsaṃ vasanto cirena aṅgapātubhāvaṃ pāpuṇāti, tassa dandhābhiññā nāma hoti. Yo khippaṃ aṅgapātubhāvaṃ pāpuṇāti tassa khippābhiññā nāma hoti. Yo kilese vikkhambhento sukhena akilamanto vikkhambheti, tassa sukhā paṭipadā nāma hoti.

Tattha yāni sappāyāsappāyāni ca palibodhupacchedādīni pubbakiccāni ca appanākosallāni ca visuddhimagge cittabhāvanāniddese niddiṭṭhāni, tesu yo asappāyasevī hoti, tassa dukkhā paṭipadā dandhā ca abhiññā hoti. Sappāyasevino sukhā paṭipadā khippā ca abhiññā. Yo pana pubbabhāge asappāyaṃ sevitvā aparabhāge sappāyasevī hoti, pubbabhāge vā sappāyaṃ sevitvā aparabhāge asappāyasevī, tassa vomissakatā veditabbā. Tathā palibodhupacchedādikaṃ pubbakiccaṃ asampādetvā bhāvanaṃ anuyuttassa dukkhā paṭipadā hoti, vipariyāyena sukhā. Appanākosallāni pana asampādentassa dandhā abhiññā hoti, sampādentassa khippā.

Apica taṇhāavijjāvasena samathavipassanākatādhikāravasena cāpi etāsaṃ pabhedo veditabbo. Taṇhābhibhūtassa hi dukkhā paṭipadā hoti, anabhibhūtassa sukhā. Avijjābhibhūtassa ca dandhā abhiññā hoti, anabhibhūtassa khippā. Yo ca samathe akatādhikāro tassa dukkhā paṭipadā hoti, katādhikārassa sukhā. Yo pana vipassanāya akatādhikāro hoti, tassa dandhā abhiññā hoti, katādhikārassa khippā.

Kilesindriyavasena cāpi etāsaṃ pabhedo veditabbo. Tibbakilesassa hi mudindriyassa dukkhā paṭipadā hoti dandhā ca abhiññā, tikkhindriyassa pana khippā abhiññā. Mandakilesassa ca mudindriyassa sukhā paṭipadā hoti dandhā ca abhiññā, tikkhindriyassa pana khippā abhiññāti.

Iti imāsu paṭipadāabhiññāsu yo puggalo dukkhāya paṭipadāya dandhāya abhiññāya jhānaṃ pāpuṇāti, tassa taṃ jhānaṃ dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññanti vuccati. Sesesupi eseva nayo.


现在,由于这种禅定是通过修行的方式来实现的,因此为了说明修行的区别,再次开始"什么是善法"等等。在这里,"痛苦的修行"是指它有痛苦的修行。"迟钝的智慧"是指它有迟钝的智慧。因此,"痛苦的修行"或"迟钝的智慧"或"地遍"这三个都是禅定的名称。在"痛苦的修行,快速的智慧"等中也是同样的道理。
在这里,从最初的注意力开始,直到各种禅定的近行出现为止,这期间的禅修被称为"修行"。从近行开始直到安止为止,这期间的智慧被称为"智慧"。这种修行对某些人来说是痛苦的。因为障碍等不利因素的存在,使得修行艰难不愉快。对某些人来说则因为没有这些因素而快乐。智慧对某些人来说是迟钝的,缓慢的,不快速的。对某些人来说则是快速的,不迟钝的,迅速的。因此,对于那些从一开始就艰难地、费力地、痛苦地压制烦恼的人来说,这就是痛苦的修行。对于那些压制了烦恼后,长时间停留在近行定中,很久才达到禅支显现的人来说,这就是迟钝的智慧。对于那些快速达到禅支显现的人来说,这就是快速的智慧。对于那些轻易地、不费力地压制烦恼的人来说,这就是快乐的修行。
在这里,对于那些实践不适当的方法,不切断障碍等前行工作,不熟练安止的人来说,这是痛苦的修行和迟钝的智慧。对于实践适当方法的人来说,这是快乐的修行和快速的智慧。对于那些一开始实践不适当方法后来实践适当方法的人,或者相反的人,应该理解为混合的情况。同样,对于那些不完成切断障碍等前行工作就开始修行的人来说,这是痛苦的修行,反之则是快乐的修行。对于那些不熟练安止的人来说,这是迟钝的智慧,反之则是快速的智慧。
此外,还应该从贪爱、无明,以及止观修行的熟练程度来理解这些差异。对于被贪爱压倒的人来说,这是痛苦的修行,反之则是快乐的修行。对于被无明压倒的人来说,这是迟钝的智慧,反之则是快速的智慧。对于止的修行不熟练的人来说,这是痛苦的修行,反之则是快乐的修行。对于观的修行不熟练的人来说,这是迟钝的智慧,反之则是快速的智慧。
还应该从烦恼和根的角度来理解这些差异。对于烦恼强烈而根钝的人来说,这是痛苦的修行和迟钝的智慧,对于根利的人来说则是快速的智慧。对于烦恼轻微而根钝的人来说,这是快乐的修行和迟钝的智慧,对于根利的人来说则是快速的智慧。
因此,在这些修行和智慧中,对于那些通过痛苦的修行和迟钝的智慧达到禅定的人来说,他们的禅定被称为"痛苦修行,迟钝智慧"。对于其他情况也是同样的道理。


Tattha ‘tadanudhammatā sati santiṭṭhati ṭhitibhāginī paññā’ti (vibha. 799) evaṃ vuttasatiyā vā taṃtaṃjhānanikantiyā vā vikkhambhane paṭipadā, taṃtaṃjhānupacārappattassa appanāya parivāse abhiññā ca veditabbā. Āgamanavasenāpi ca paṭipadā abhiññā hontiyeva. Dukkhapaṭipadañhi dandhābhiññaṃ paṭhamajjhānaṃ patvā pavattaṃ dutiyampi tādisameva hoti. Tatiyacatutthesupi eseva nayo. Yathā ca catukkanaye evaṃ pañcakanayepi paṭipadāvasena catudhā bhedo veditabbo. Iti paṭipadāvasenapi cattāro navakā vuttā honti. Tesu pāṭhato chattiṃsa cittāni, atthato pana pañcakanaye catukkanayassa paviṭṭhattā vīsatimeva bhavantīti.

Paṭipadācatukkaṃ.

Ārammaṇacatukkaṃ

181. Idāni yasmā etaṃ jhānaṃ nāma yathā paṭipadābhedena evaṃ ārammaṇabhedenāpi catubbidhaṃ hoti. Tasmāssa taṃ pabhedaṃ dassetuṃ puna katame dhammā kusalātiādi āraddhaṃ. Tattha parittaṃ parittārammaṇantiādīsu yaṃ appaguṇaṃ hoti, uparijjhānassa paccayo bhavituṃ na sakkoti, idaṃ parittaṃ nāma. Yaṃ pana avaḍḍhite suppamatte vā sarāvamatte vā ārammaṇe pavattaṃ, taṃ parittaṃ ārammaṇaṃ assāti parittārammaṇaṃ. Yaṃ paguṇaṃ subhāvitaṃ uparijjhānassa paccayo bhavituṃ sakkoti, idaṃ appamāṇaṃ nāma. Yaṃ vipule ārammaṇe pavattaṃ taṃ vuḍḍhippamāṇattā appamāṇaṃ ārammaṇaṃ assāti appamāṇārammaṇaṃ. Vuttalakkhaṇavomissakatāya pana vomissakanayo veditabbo. Iti ārammaṇavasenapi cattāro navakā vuttā honti. Cittagaṇanāpettha purimasadisā evāti.

Ārammaṇacatukkaṃ.

Ārammaṇapaṭipadāmissakaṃ



在这里，‘依此而生的正念存在于稳定的智慧中’（《分辨经》799）这样所说的正念，或者说是那种禅定的特性，在压制的修行中，应该理解为在那种禅定的近行中，依靠安止的状态而产生的智慧。依靠到达的缘故，修行的智慧也是存在的。因为痛苦的修行而获得的迟钝智慧，达到第一禅后，第二禅也是如此。第三、第四也是同样的道理。正如在四种分类中一样，在五种分类中，依修行的方式也应理解为四种不同的分类。因此，依修行的方式也提到四种新的分类。在这些中，从文本上看有三十六种心，实际上由于五种分类和四种分类的关系，只有二十种。
修行的四种分类。
对象的四种分类。
现在，由于这种禅定是根据修行的分类而存在的，因此在对象的分类中也有四种。因此，为了说明这一分类，再次开始“什么是善法”等等。在这里，微小的、微小的对象等，若是微小的品质，无法成为更高禅定的条件，这称为微小。若是增长的、完全的或有形的对象，若在其中产生了，这称为微小的对象。若是具有良好特质的、能够成为更高禅定的条件，这称为不小。若是在广大的对象中产生的，这因其广大的性质而称为不小的对象。根据所述的特征，应该理解为有遗漏的分类。因此，在对象的分类中也提到四种新的分类。心的计算与之前相同。
对象的四种分类。
对象修行的混合。

186. Idāni ārammaṇapaṭipadāmissakaṃ soḷasakkhattukanayaṃ dassetuṃ puna katame dhammā kusalātiādi āraddhaṃ. Tattha paṭhamanaye vuttajjhānaṃ dukkhapaṭipadattā dandhābhiññattā parittattā parittārammaṇattāti catūhi kāraṇehi hīnaṃ, soḷasamanaye vuttajjhānaṃ sukhapaṭipadattā khippābhiññattā appamāṇattā appamāṇārammaṇattāti catūhi kāraṇehi paṇītaṃ. Sesesu cuddasasu ekena dvīhi tīhi ca kāraṇehi hīnappaṇītatā veditabbā.

Kasmā panāyaṃ nayo desitoti? Jhānuppattikāraṇattā. Sammāsambuddhena hi pathavīkasiṇe suddhikajjhānaṃ catukkanayavasena pañcakanayavasena ca dassitaṃ; tathā suddhikapaṭipadā, tathā suddhikārammaṇaṃ. Tattha yā devatā pathavīkasiṇe suddhikajjhānaṃ catukkanayavasena desiyamānaṃ bujjhituṃ sakkonti, tāsaṃ sappāyavasena suddhikajjhāne catukkanayo desito. Yā pañcakanayavasena desiyamānaṃ bujjhituṃ sakkonti, tāsaṃ sappāyavasena pañcakanayo. Yā suddhikapaṭipadāya , suddhikārammaṇe catukkanayavasena desiyamānaṃ bujjhituṃ sakkonti, tāsaṃ sappāyavasena suddhikapaṭipadāya suddhikārammaṇe catukkanayo desito. Yā pañcakanayavasena desiyamānaṃ bujjhituṃ sakkonti tāsaṃ sappāyavasena pañcakanayo. Iti heṭṭhā puggalajjhāsayavasena desanā katā.

Desanāvilāsappatto cesa pabhinnapaṭisambhido dasabalacatuvesārajjavisadañāṇo dhammānaṃ yāthāvasarasalakkhaṇassa suppaṭividdhattā dhammapaññattikusalatāya yo yo nayo labbhati tassa tassa vasena desanaṃ niyametuṃ sakkoti, tasmā imāya desanāvilāsappattiyāpi tena esā pathavīkasiṇe suddhikacatukkanayādivasena desanā katā.

Yasmā pana ye keci jhānaṃ uppādenti nāma na te ārammaṇapaṭipadāhi vinā uppādetuṃ sakkonti, tasmā niyamato jhānuppattikāraṇattā ayaṃ soḷasakkhattukanayo kathito.

Ettāvatā suddhikanavako, cattāro paṭipadānavakā, cattāro ārammaṇanavakā, ime ca soḷasa navakāti pañcavīsati navakā kathitā honti. Tattha ekekasmiṃ navake catukkapañcakavasena dve dve nayāti paññāsa nayā. Tattha ‘‘pañcavīsatiyā catukkanayesu sataṃ, pañcakanayesu pañcavīsasata’’nti pāṭhato pañcavīsādhikāni dve jhānacittasatāni honti. Pañcakanaye pana catukkanayassa paviṭṭhattā atthato pañcavīsādhikameva cittasataṃ hoti. Yāni cetāni pāṭhe pañcavīsādhikāni dve cittasatāni tesu ekekassa niddese dhammavavatthānādayo tayo tayo mahāvārā honti. Te pana tattha tattha nayamattameva dassetvā saṃkhittāti.

Pathavīkasiṇaṃ.

203. Idāni yasmā āpokasiṇādīsupi etāni jhānāni uppajjanti, tasmā tesaṃ dassanatthaṃ puna katame dhammā kusalātiādi āraddhaṃ. Tesu sabbo pāḷinayo ca atthavibhāvanā ca cittagaṇanā ca vārasaṅkhepo ca pathavīkasiṇe vuttanayeneva veditabbo. Bhāvanānayo pana kasiṇaparikammaṃ ādiṃ katvā sabbo visuddhimagge (visuddhi 1.91 ādayo) pakāsitoyeva. Mahāsakuludāyisutte pana dasakasiṇāni (ma. ni. 

现在，为了说明对象修行的混合，提出十六种分类的内容。这里，按照第一种分类所述的禅定，由于痛苦的修行而获得的迟钝智慧，因微小的对象而被称为微小，因此这四种原因是低劣的；而按照第十六种分类所述的禅定，由于快乐的修行而获得的快速智慧，因不小的对象而被称为不小，因此这四种原因是高级的。在其他的十六种中，应该理解为通过一种、两种或三种原因而形成的低劣或高级。
那么，这种分类为什么被提到呢？是因为禅定的成就原因。因为如来在地的元素上展示了纯净的禅定，按照四种分类和五种分类的方式；同样，纯净的修行、纯净的对象也是如此。在这里，能够理解到在地的元素上展示的纯净的禅定是通过四种分类而被描述的。能够理解的天神们，能够理解地的元素上展示的纯净的禅定是通过四种分类而被描述的。能够理解按照五种分类所展示的，能够理解的天神们，能够理解的纯净的修行与纯净的对象是通过四种分类而被描述的。能够理解的天神们，能够理解的纯净的修行与纯净的对象是通过五种分类而被描述的。因此，前面是以个人的倾向为基础而进行的讲述。
讲述的内容是，具备分析的智慧，具备十力的清晰认识，具备法的真实特征，能够清楚地理解法的本质，因此能够根据不同的方式进行讲述。因此，这种讲述在地的元素上是通过纯净的四种分类而进行的。
由于有些人以禅定的方式而生起，因此在没有对象修行的情况下，无法生起禅定，因此根据这种原因，十六种分类被提到。
到此为止，纯净的九种、四种修行的九种、四种对象的九种，这十六种分类被提到。在这里，每一种分类中，四种和五种的方式各有两种，因此有五十种方式。在这里，“在二十五种的四种分类中有一百种，在五种分类中有二十五种”，因此根据文本，二十五种的禅定心是存在的。而在五种分类中，由于进入四种分类的关系，实际上只有二十五种的心。那些在文本中提到的二十五种的禅定心，在每一种分类中都有三个、三个的主要特征。因此，它们在此处简单地说明。
地的元素。
现在，由于水的元素等也产生这些禅定，因此为了说明这些，重新开始“什么是善法”等等。在这些中，所有的巴利经典、意义的解释、心的分类、法的概述都应该根据地的元素所述的内容来理解。关于修行的方式，从元素的准备开始，所有的清净道路（如《清净道论》1.91等）都已明确说明。在《大部经》中提到的十种元素（如《中部经》）等。

2.250) vuttāni. Tesu viññāṇakasiṇaṃ ākāse pavattitamahaggataviññāṇampi tattha parikammaṃ katvā nibbattā viññāṇañcāyatanasamāpattipi hotīti sabbappakārena āruppadesanameva bhajati, tasmā imasmiṃ ṭhāne na kathitaṃ.

Ākāsakasiṇanti pana kasiṇugghāṭimamākāsampi, taṃ ārammaṇaṃ katvā pavattakkhandhāpi, bhitticchiddādīsu aññatarasmiṃ gahetabbanimittaparicchedākāsampi, taṃ ārammaṇaṃ katvā uppannaṃ catukkapañcakajjhānampi vuccati. Tattha purimanayo āruppadesanaṃ bhajati, pacchimanayo rūpāvacaradesanaṃ. Iti missakattā imaṃ rūpāvacaradesanaṃ na āruḷhaṃ. Paricchedākāse nibbattajjhānaṃ pana rūpūpapattiyā maggo hoti tasmā taṃ gahetabbaṃ. Tasmiṃ pana catukkapañcakajjhānameva uppajjati, arūpajjhānaṃ nuppajjati. Kasmā? Kasiṇugghāṭanassa alābhato. Tañhi punappunaṃ ugghāṭiyamānampi ākāsameva hotīti na tattha kasiṇugghāṭanaṃ labbhati, tasmā tatthuppannaṃ jhānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārāya saṃvattati, abhiññāpādakaṃ hoti, vipassanāpādakaṃ hoti, nirodhapādakaṃ na hoti. Anupubbanirodho panettha yāva pañcamajjhānā labbhati vaṭṭapādakaṃ hotiyeva. Yathā cetaṃ evaṃ purimakasiṇesu uppannaṃ jhānampi. Nirodhapādakabhāvo panettha viseso. Sesamettha ākāsakasiṇe yaṃ vattabbaṃ siyā taṃ sabbaṃ visuddhimagge (visuddhi. 1.98-99) vuttameva.

‘Ekopi hutvā bahudhā hotī’tiādinayaṃ (dī. ni. 1.239; paṭi. ma. 1.102) pana vikubbanaṃ icchantena purimesu aṭṭhasu kasiṇesu aṭṭha samāpattiyo nibbattetvā kasiṇānulomato kasiṇapaṭilomato, kasiṇānulomapaṭilomato; jhānānulomato, jhānapaṭilomato, jhānānulomapaṭilomato; jhānukkantikato, kasiṇukkantikato, jhānakasiṇukkantikato; aṅgasaṅkantikato, ārammaṇasaṅkantikato, aṅgārammaṇasaṅkantikato; aṅgavavatthānato, ārammaṇavavatthānatoti imehi cuddasahākārehi cittaṃ paridametabbaṃ. Tesaṃ vitthārakathā visuddhimagge (visuddhi. 2.365-366) vuttāyeva.

Evaṃ pana cuddasahākārehi cittaṃ aparidametvā, pubbe abhāvitabhāvano ādikammiko yogāvacaro iddhivikubbanaṃ sampādessatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Ādikammikassa hi kasiṇaparikammampi bhāro; satesu sahassesu vā ekova sakkoti. Katakasiṇaparikammassa nimittuppādanaṃ bhāro; satesu sahassesu vā ekova sakkoti. Uppanne nimitte taṃ vaḍḍhetvā appanādhigamo bhāro, satesu sahassesu vā ekova sakkoti. Adhigatappanassa cuddasahākārehi cittaparidamanaṃ bhāro; satesu sahassesu vā ekova sakkoti. Cuddasahākārehi paridamitacittassāpi iddhivikubbanaṃ nāma bhāro, satesu sahassesu vā ekova sakkoti. Vikubbanappattassāpi khippanisantibhāvo nāma bhāro; satesu sahassesu vā ekova khippanisanti hoti. Therambatthale mahārohanaguttattherassa gilānupaṭṭhānaṃ āgatesu tiṃsamattesu iddhimantasahassesu upasampadāya aṭṭhavassiko rakkhitatthero viya. Sabbaṃ vatthu visuddhimagge (visuddhi. 2.367) vitthāritamevāti.

Kasiṇakathā.

Abhibhāyatanakathā



所述的内容。对于那些意识元素的禅定，在空中产生的高深意识，经过准备而生起的意识以及意识的领域的定，也同样存在。因此，全面地讲述空的教义，因此在此处并未提及。
空的元素是指元素的障碍，经过这个对象而产生的现象，若在墙壁等的某一处被抓住的标志也是空的对象，因此生起的第四禅和第五禅也被称为。在这里，前面的分类讲述的是空的教义，后面的分类讲述的是色界的教义。因此，由于混合的原因，这个色界的教义并未被提升。在标志的空中所生起的禅定，成为色界的获得之道，因此这个应被抓住。在此，只有第四禅和第五禅生起，而无色禅定并未生起。为什么呢？因为元素的障碍无法获得。因此，即使反复被抓住，也只会是空，因此在这里无法获得元素的障碍，因此在这里生起的禅定与现世的快乐的居住相应，成为了智慧的基础，成为了观的基础，而不是灭的基础。在此，逐渐灭的状态，直到获得第五禅，成为了轮回的基础。正如这般，前面的元素禅定也是如此。灭的基础在这里是特别的。在空的元素中，所应讲述的内容都是在清净道中（《清净道论》1.98-99）已被提到。
“即使是一个也会变为许多”的说法（《长部经》1.239；《中部经》1.102）中，若想要创造者，之前的八种元素中生起的八种定，按照元素的顺序、反向、顺反，禅定的顺序、反向、顺反；禅定的方向、元素的方向、禅定元素的方向；身体的方向、对象的方向、身体对象的方向；身体的安住、对象的安住，这些都是需要通过这十四种方式来计算心的。关于它们的详细讨论在清净道中（《清净道论》2.365-366）也已提到。
因此，若不通过这十四种方式来计算心，之前的未开发的状态的初始修行者将无法获得神通。因此，初始修行者的元素准备也很重；在千人中也只能独自完成。已完成的元素准备的标志的产生也是很重；在千人中也只能独自完成。生起的标志，提升后获得安止的状态也是很重；在千人中也只能独自完成。已获得安止后，通过这十四种方式来计算心也是很重；在千人中也只能独自完成。通过这十四种方式计算的心，神通的获得也是很重；在千人中也只能独自完成。获得神通的人也有快速的现象；在千人中也只能独自拥有快速的现象。对于在高处的长老，像大罗汉那样的长老，若在三十人中获得了神通，像八年老长老那样被保护。所有的内容在清净道中（《清净道论》2.367）都有详细阐述。
元素的讨论。
关于胜过的领域的讨论。

204. Evaṃ aṭṭhasu kasiṇesu rūpāvacarakusalaṃ niddisitvā, idāni yasmā samānepi ārammaṇe bhāvanāya asamānaṃ imesu aṭṭhasu kasiṇesu aññampi abhibhāyatanasaṅkhātaṃ rūpāvacarakusalaṃ pavattati, tasmā taṃ dassetuṃ puna katame dhammā kusalātiādi āraddhaṃ. Tattha ajjhattaṃ arūpasaññīti alābhitāya vā anatthikatāya vā ajjhattarūpe parikammasaññāvirahito. Bahiddhā rūpāni passatīti bahiddhā aṭṭhasu kasiṇesu kataparikammatāya parikammavasena ceva appanāvasena ca tāni bahiddhā aṭṭhasu kasiṇesu rūpāni passati. Parittānīti avaḍḍhitāni. Tāni abhibhuyyāti yathā nāma sampannagahaṇiko kaṭacchumattaṃ bhattaṃ labhitvā ‘kiṃ ettha bhuñjitabbaṃ atthī’ti saṅkaḍḍhitvā ekakabaḷameva karoti, evameva ñāṇuttariko puggalo visadañāṇo ‘kimettha parittake ārammaṇe samāpajjitabbaṃ atthi, nāyaṃ mama bhāro’ti tāni rūpāni abhibhavitvā samāpajjati. Saha nimittuppādenevettha appanaṃ nibbattetīti attho. Jānāmi passāmīti iminā panassa pubbabhāgo kathito. Āgamaṭṭhakathāsu pana vuttaṃ – imināssa pana ābhogo kathito. So ca kho samāpattito vuṭṭhitassa, na antosamāpattiyanti (a. ni. aṭṭha. 3.8.65).

Appamāṇānīti vaḍḍhitappamāṇāni. Abhibhuyyāti ettha pana yathā mahagghaso puriso ekaṃ bhattavaḍḍhitakaṃ labhitvā ‘aññāpi hotu ‘kimesā mayhaṃ karissatī’ti taṃ na mahantato passati, evameva ñāṇuttaro puggalo visadaññāṇo ‘kimettha samāpajjitabbaṃ, na idaṃ appamāṇaṃ, na mayhaṃ cittekaggatākaraṇe bhāro atthī’ti tāni abhibhavitvā samāpajjati. Saha nimittuppādenevettha appanaṃ nibbattetīti attho.

Parittaṃ parittārammaṇaṃ appamāṇaṃ parittārammaṇanti idha parittānīti āgatattā appamāṇārammaṇatā na gahitā, parato appamāṇānīti āgatattā parittārammaṇatā. Aṭṭhakathāyaṃ pana vuttaṃ – ‘imasmiṃ ṭhāne cattāri cattāri ārammaṇāni aggahetvā dve dveva gahitāni . Kiṃ kāraṇā? Catūsu hi gahitesu desanā soḷasakkhattukā hoti, satthārā ca heṭṭhā soḷasakkhattukā desanā kilañjamhi tile pattharantena viya vitthārato kathitā. Tassa imasmiṃ ṭhāne aṭṭhakkhattukaṃ desanaṃ kātuṃ ajjhāsayo. Tasmā dve dveyeva gahitānīti veditabbānīti.

Suvaṇṇadubbaṇṇānīti parisuddhāparisuddhavaṇṇāni. Parisuddhāni hi nīlādīni suvaṇṇāni, aparisuddhāni ca dubbaṇṇānīti idha adhippetāni. Āgamaṭṭhakathāsu pana ‘suvaṇṇāni vā hontu dubbaṇṇāni vā, parittaappamāṇavaseneva imāni abhibhāyatanāni desitānī’ti (a. ni. aṭṭha. 3.8.65) vuttaṃ. Imesu pana catūsu parittaṃ vitakkacaritavasena āgataṃ, appamāṇaṃ mohacaritavasena, suvaṇṇaṃ dosacaritavasena, dubbaṇṇaṃ rāgacaritavasena. Etesañhi etāni sappāyāni. Sā ca tesaṃ sappāyatā vitthārato visuddhimagge (visuddhi. 1.43) cariyaniddese vuttā.

Kasmā pana, yathā suttante ‘‘ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittānī’’tiādi (dī. ni. 2.173; ma. ni. 2.249; a. ni. 

这样，针对八种元素中的色法善法进行说明，现在由于相同的对象，修行的不同，在这八种元素中，还有其他被称为“胜过的领域”的色法善法，因此为了说明这一点，再次提出“什么是善法”等等。在这里，内心的无色觉知，即因未获得或因无益而缺乏内心的色法的准备觉知。外在的色法是能见的，因此在八种元素中，因已完成的准备和安止的状态而能见到外在的八种元素的色法。微小的，是因未增长而存在的。那些被胜过的，正如某个富有的人获得了一份丰盛的食物，便想：“这里有什么可以吃的呢？”而只抓了一小口，正如这样，具备智慧的人清楚地意识到：“这里是否有微小的对象可以安止，不，这对我来说没有负担。”因此，那些色法被胜过而安止。与标志的产生相伴而生的安止的状态是如此的。
“我知道，我能见到。”通过这一点，说明他之前的状态。在经典的注释中，亦有提到——通过这一点说明他的光辉。那个人从安止中觉醒，不是从内心的安止中觉醒（《阿含经·八法》3.8.65）。
不小的，指的是增长的、不小的。被胜过的，在这里如同一个富有的人获得了一份丰盛的食物，便想：“其他的也可以，难道这对我来说会有什么影响？”而他并未从中看出其重要性，正如这样，具备智慧的人清楚地意识到：“这里是否有安止的状态，不，这不是不小的，这对我在心的集中上没有负担。”因此那些被胜过而安止。
微小的微小对象，不小的微小对象，在这里微小的，是因其存在而不被抓住的，不小的则是因其存在而被抓住的。在注释中提到——“在这个地方四个四个的对象未被抓住，只有两个两个被抓住。为什么呢？因为在这四个被抓住的情况下，讲述是十六种的，导师在下面所说的十六种教义就像在油灯下的光芒一样被详细讲述。”因此在这个地方，讲述的是八种的教义，因此应理解为只有两个两个被抓住。
金色的和不美丽的，指的是纯净的和不纯净的颜色。纯净的颜色如蓝色等是金色的，而不纯净的则是不美丽的，这里所指的就是这些。在经典的注释中提到：“无论是金色的还是不美丽的，因微小和不小的缘故，都是被称为胜过的领域”（《阿含经·八法》3.8.65）。在这些中，微小的因思维而生起，不小的因无明而生起，金色的因愤怒而生起，不美丽的因贪欲而生起。这些都是对他们有益的。这些对他们的益处在清净道中（《清净道论》1.43）有详细的说明。
那么，正如经文中所说：“内心的色法觉知者能见外在的色法，微小的” (《长部经》2.173；《中部经》2.249；《阿含经》)。

8.65) vuttaṃ, evaṃ avatvā idha catūsupi abhibhāyatanesu ajjhattaṃ arūpasaññitāva vuttāti? Ajjhattarūpānaṃ anabhibhavanīyato. Tattha vā hi idha vā bahiddhārūpāneva abhibhavitabbāni, tasmā tāni niyamato vattabbānīti tatrapi idhapi vuttāni. Ajjhattaṃ arūpasaññīti idaṃ pana satthu desanāvilāsamattameva. Ayaṃ tāva catūsu abhibhāyatanesu apubbapadavaṇṇanā. Suddhikanayapaṭipadābhedo panettha pathavīkasiṇe vuttanayeneva ekekasmiṃ abhibhāyatane veditabbo. Kevalañcettha ārammaṇacatukkaṃ ārammaṇadukaṃ hoti, soḷasakkhattukañca aṭṭhakkhattukaṃ. Sesaṃ tādisameva. Evamettha ekekasmiṃ abhibhāyatane eko suddhikanavako, cattāro paṭipadānavakā, dve ārammaṇanavakā, ārammaṇapaṭipadāmissake aṭṭha navakāti pannarasa navakāti catūsupi abhibhāyatanesu samasaṭṭhi navakā veditabbā.

246. Pañcamaabhibhāyatanādīsu nīlānīti sabbasaṅgāhikavasena vuttaṃ. Nīlavaṇṇānīti vaṇṇavasena, nīlanidassanānīti nidassanavasena, apaññāyamānavivarāni, asambhinnavaṇṇāni, ekanīlāneva hutvā dissantīti vuttaṃ hoti. Nīlanibhāsānīti idaṃ pana obhāsanavasena vuttaṃ; nīlobhāsāni nīlappabhāyuttānīti attho. Etena nesaṃ suvisuddhataṃ dasseti. Suvisuddhavaṇṇavasena hi imāni cattāri abhibhāyatanāni vuttāni. Pītānītiādīsupi imināva nayena attho veditabbo. Nīlakasiṇaṃ uggaṇhanto nīlasmiṃ nimittaṃ gaṇhāti. Pupphasmiṃ vā vatthasmiṃ vā vaṇṇadhātuyā vātiādikaṃ panettha kasiṇakaraṇañca parikammañca appanāvidhānañca sabbaṃ visuddhimagge (visuddhi. 1.93 ādayo) vitthārato vuttameva. Yathā ca pathavīkasiṇe evamettha ekekasmiṃ abhibhāyatane pañcavīsati pañcavīsati navakā veditabbā.

Abhibhāyatanakathā.

Vimokkhakathā



为什么在这里没有像经典中那样说,而是在四种胜处中都只提到内心无色想呢?因为内在的色法是无法被胜过的。无论是在那里还是在这里,只有外在的色法才能被胜过,因此必须明确地提到它们,所以在那里和这里都提到了。"内心无色想"这只是佛陀教导的一种表达方式而已。这是对四种胜处中新词语的解释。
纯粹的方法和修行的区别,在每一种胜处中都应该按照地遍中所说的方式来理解。只是在这里,四种对象变成了两种对象,十六次变成了八次。其余的都是相同的。因此,在每一种胜处中,都有一种纯粹的九法,四种修行的九法,两种对象的九法,在对象和修行的混合中有八种九法,总共十五种九法。在四种胜处中总共应该理解为六十种九法。
在第五胜处等中,"蓝色的"是从总体的角度来说的。"蓝色的"是从颜色的角度来说的,"蓝色的显现"是从显现的角度来说的,意思是没有可见的间隙,颜色不混杂,只显现为纯粹的蓝色。"蓝色的光泽"是从光泽的角度来说的,意思是有蓝色的光泽,具有蓝色的光芒。通过这个来显示它们的纯净。因为这四种胜处是从纯净的颜色的角度来说的。对于"黄色的"等也应该用同样的方式来理解。
修习蓝遍的人在蓝色中取相。无论是在花中,还是在布中,还是在颜色元素中等等,关于遍的制作、准备工作和入定的方法,在清净道论(《清净道论》1.93等)中都有详细的说明。就像在地遍中一样,在这里每一种胜处中都应该理解为二十五种九法。
胜处的讨论。
解脱的讨论。

248. Idāni yasmā idaṃ rūpāvacarakusalaṃ nāma na kevalaṃ ārammaṇasaṅkhātānaṃ āyatanānaṃ abhibhavanato abhibhāyatanavaseneva uppajjati, atha kho vimokkhavasenapi uppajjati, tasmā tampi nayaṃ dassetuṃ puna katame dhammā kusalātiādi āraddhaṃ.

Kenaṭṭhena pana vimokkho veditabboti? Adhimuccanaṭṭhena. Ko ayaṃ adhimuccanaṭṭho nāma? Paccanīkadhammehi ca suṭṭhu vimuccanaṭṭho, ārammaṇe ca abhirativasena suṭṭhu vimuccanaṭṭho . Pituaṅke vissaṭṭhaaṅgapaccaṅgassa dārakassa sayanaṃ viya aniggahitabhāvena nirāsaṅkatāya ārammaṇe pavattīti vuttaṃ hoti. Evaṃlakkhaṇañhi vimokkhabhāvappattaṃ rūpāvacarakusalaṃ dassetuṃ ayaṃ nayo āraddho.

Tattha rūpīti ajjhattaṃ kesādīsu uppāditaṃ rūpajjhānaṃ rūpaṃ, tadassatthīti rūpī. Ajjhattañhi nīlaparikammaṃ karonto kese vā pitte vā akkhitārakāya vā karoti. Pītaparikammaṃ karonto mede vā chaviyā vā akkhīnaṃ pītaṭṭhāne vā karoti. Lohitaparikammaṃ karonto maṃse vā lohite vā jivhāya vā hatthatalapādatalesu vā akkhīnaṃ rattaṭṭhāne vā karoti. Odātaparikammaṃ karonto aṭṭhimhi vā dante vā nakhe vā akkhīnaṃ setaṭṭhāne vā karoti. Evaṃ parikammaṃ katvā uppannajjhānasamaṅginaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Rūpāni passatīti bahiddhāpi nīlakasiṇādirūpāni jhānacakkhunā passati. Iminā ajjhattabahiddhāvatthukesu kasiṇesu jhānapaṭilābho dassito.

Ajjhattaṃarūpasaññīti ajjhattaṃ na rūpasaññī. Attano kesādīsu anuppāditarūpāvacarajjhānoti attho. Iminā bahiddhā parikammaṃ katvā bahiddhāva paṭiladdhajjhānatā dassitā.

Subhanti iminā suvisuddhesu nīlādīsu vaṇṇakasiṇesu jhānāni dassitāni. Tattha kiñcāpi antoappanāya ‘subha’nti ābhogo natthi, yo pana suvisuddhaṃ subhakasiṇaṃ ārammaṇaṃ katvā viharati, so yasmā ‘subha’nti…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, tathā dutiyādīni, tasmā evaṃ desanā katā. Paṭisambhidāmagge pana ‘‘kathaṃ subhantveva adhimutto hotīti vimokkho? Idha bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ…pe… viharati, mettāya bhāvitattā sattā appaṭikūlā honti; karuṇā… muditā… upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ…pe… viharati, upekkhāya bhāvitattā sattā appaṭikūlā honti, evaṃ subhantveva adhimutto hotī’’ti vimokkhoti (paṭi. ma. 1.212) vuttaṃ. Idha pana upari pāḷiyaṃyeva brahmavihārānaṃ āgatattā taṃ nayaṃ paṭikkhipitvā sunīlakasupītakasulohitakasuodātakaparisuddhanīlakaparisuddhapītakaparisuddhalohitakaparisuddhaodātakavaseneva subhavimokkho anuññāto. Iti kasiṇanti vā abhibhāyatananti vā vimokkhoti vā rūpāvacarajjhānameva . Tañhi ārammaṇassa sakalaṭṭhena kasiṇaṃ nāma, ārammaṇaṃ abhibhavanaṭṭhena abhibhāyatanaṃ nāma, ārammaṇe adhimuccanaṭṭhena paccanīkadhammehi ca vimuccanaṭṭhena vimokkho nāmāti vuttaṃ. Tattha kasiṇadesanā abhidhammavasena, itarā pana suttantadesanāvasena vuttāti veditabbā. Ayamettha apubbapadavaṇṇanā. Ekekasmiṃ pana vimokkhe pathavīkasiṇe viya pañcavīsati pañcavīsatīti katvā pañcasattati navakā veditabbā.

Vimokkhakathā.

Brahmavihārakathā



现在，由于这个色法善法不仅是由于对象的性质而生起的，还因解脱的性质而生起，因此为了说明这一点，再次提出“什么是善法”等等。
那么，解脱应如何理解呢？应从“超越”的角度来看。什么是这个“超越”呢？是从对立的事物中完全解脱，从对象的贪爱中完全解脱。就像一个孩子在父亲的怀抱中安稳地入睡，因而没有被抓住而无所挂碍地进入对象的状态。以这样的特征来说明达到解脱的色法善法。
在这里，色法是指在内心中对头发等产生的色法禅定，称之为“色法”。在内心中，进行蓝色的准备时，头发或皮肤或眼睛的蓝色部分都会被注意到。当进行黄色的准备时，身体或肤色或眼睛的黄色部分会被注意到。当进行红色的准备时，肉体或血液或舌头或手脚的红色部分会被注意到。当进行白色的准备时，骨头、牙齿或指甲的白色部分会被注意到。通过这样的准备而产生的禅定被提到。能见到色法，意味着也能通过禅定的眼睛见到外在的蓝色元素等。通过这一点，内外的对象中禅定的获得被显示出来。
内心的无色觉知，意味着内心并非色法觉知。也就是说，自己对头发等未生起的色法善法的禅定。通过这一点，经过外在的准备而获得外在的禅定状态被显示出来。
通过“善”的这一点，显示了非常纯净的蓝色等色法的禅定。虽然在内心的安止中没有“善”的光辉，但如果以非常纯净的善色法为对象而修行，因而进入第一禅、第二禅等，因此如此讲述了教义。在《解脱道》中则提到：“如何才能以善的方式获得解脱呢？在这里，修行者以慈心为伴，住于一个方向……因慈心的培养，众生不会对他产生敌意；以悲心、喜心、平等心为伴，住于一个方向……因平等心的培养，众生不会对他产生敌意，因而以善的方式获得解脱。”在这里，由于经文中提到的四种无量心，因此不再提及这一点，而是以非常纯净的蓝色、纯净的黄色、纯净的红色、纯净的白色的性质来说明善的解脱。这里所说的色法，指的是对象的全部，因对象的胜过而称为胜处，因对象的超越而称为解脱。这里的色法教义是依据《阿毗达摩》所说，而其他的则是依据经典所说。这里是对新词语的解释。在每一种解脱中，如同在地法的解脱中一样，应理解为二十五种二十五种，合计为三十五种九法。
解脱的讨论。
梵住的讨论。

251. Idāni mettādibrahmavihāravasena pavattamānaṃ rūpāvacarakusalaṃ dassetuṃ puna katame dhammā kusalātiādi āraddhaṃ. Tattha mettāsahagatanti mettāya samannāgataṃ. Parato karuṇāsahagatādīsupi eseva nayo. Yena panesa vidhānena paṭipanno mettādisahagatāni jhānāni upasampajja viharati, taṃ mettādīnaṃ bhāvanāvidhānaṃ sabbaṃ visuddhimagge (visuddhi. 1.240) vitthāritameva. Avasesāya pāḷiyā attho pathavīkasiṇe vuttanayeneva veditabbo.

Kevalañhi pathavīkasiṇe pañcavīsati navakā, idha purimāsu tīsu tikacatukkajjhānikavasena pañcavīsati sattakā, upekkhāya catutthajjhānavasena pañcavīsati ekakā, karuṇāmuditāsu ca chandādīhi catūhi saddhiṃ karuṇāmuditāti imepi yevāpanakā labbhanti. Dukkhapaṭipadādibhāvo cettha mettāya tāva byāpādavikkhambhanavasena, karuṇāya vihiṃsāvikkhambhanavasena, muditāya arativikkhambhanavasena, upekkhāya rāgapaṭighavikkhambhanavasena veditabbo. Parittārammaṇatā pana nabahusattārammaṇavasena; appamāṇārammaṇatā bahusattārammaṇavasena hotīti ayaṃ viseso. Sesaṃ tādisameva.

Evaṃ tāva pāḷivaseneva –

Brahmuttamena kathite, brahmavihāre ime iti viditvā;

Bhiyyo etesu ayaṃ, pakiṇṇakakathāpi viññeyyā.

Etāsu hi mettākaruṇāmuditāupekkhāsu atthato tāva mejjatīti mettā, siniyhatīti attho. Mitte vā bhavā, mittassa vā esā pavattatīpi mettā. Paradukkhe sati sādhūnaṃ hadayakampanaṃ karotīti karuṇā. Kiṇāti vā paradukkhaṃ hiṃsati vināsetīti karuṇā. Kirīyati vā dukkhitesu pharaṇavasena pasāriyatīti karuṇā. Modanti tāya taṃsamaṅgino, sayaṃ vā modati, modanamattameva vā tanti muditā. ‘Averā hontū’tiādibyāpārappahānena majjhattabhāvūpagamanena ca upekkhatīti upekkhā.

Lakkhaṇādito panettha hitākārappavattilakkhaṇā ‘mettā’, hitūpasaṃhārarasā, āghātavinayapaccupaṭṭhānā, sattānaṃ manāpabhāvadassanapadaṭṭhānā. Byāpādūpasamo etissā sampatti, sinehasambhavo vipatti. Dukkhāpanayanākārappavattilakkhaṇā ‘karuṇā’, paradukkhāsahanarasā, avihiṃsāpaccupaṭṭhānā , dukkhābhibhūtānaṃ anāthabhāvadassanapadaṭṭhānā. Vihiṃsūpasamo tassā sampatti, sokasambhavo vipatti. Sattesu pamodanalakkhaṇā ‘muditā’, anissāyanarasā, arativighātapaccupaṭṭhānā, sattānaṃ sampattidassanapadaṭṭhānā. Arativūpasamo tassā sampatti, pahāsasambhavo vipatti. Sattesu majjhattākārappavattilakkhaṇā ‘upekkhā’, sattesu samabhāvadassanarasā, paṭighānunayavūpasamapaccupaṭṭhānā, ‘‘kammassakā sattā, te kassa ruciyā sukhitā vā bhavissanti, dukkhato vā muccissanti, pattasampattito vā na parihāyissantī’’ti? Evaṃ pavattakammassakatādassanapadaṭṭhānā. Paṭighānunayavūpasamo tassā sampatti, gehassitāya aññāṇupekkhāya sambhavo vipatti.

Catunnampi panetesaṃ brahmavihārānaṃ vipassanāsukhañceva bhavasampatti ca sādhāraṇappayojanaṃ, byāpādādipaṭighāto āveṇikaṃ. Byāpādapaṭighātappayojanā hettha mettā, vihiṃsāaratirāgapaṭighātappayojanā itarā. Vuttampi cetaṃ –

‘‘Nissaraṇañhetaṃ, āvuso, byāpādassa yadidaṃ mettācetovimutti, nissaraṇañhetaṃ, āvuso, vihesāya yadidaṃ karuṇācetovimutti; nissaraṇañhetaṃ, āvuso, aratiyā yadidaṃ muditācetovimutti, nissaraṇañhetaṃ, āvuso, rāgassa yadidaṃ upekkhācetovimuttī’’ti (dī. ni. 

现在，为了说明以慈等梵住方式运作的色界善法，再次开始"什么是善法"等等。在这里，"与慈俱"指具有慈心。对于后面的"与悲俱"等也是同样的道理。关于他以何种方式修习而住于与慈等俱行的禅那，这些慈等的修习方法在《清净道论》(1.240)中已有详细说明。其余经文的含义应按照地遍中所说的方式来理解。
只是在地遍中有二十五个九法，而在这里前三种中由于三禅和四禅的缘故有二十五个七法，在舍中由于第四禅的缘故有二十五个一法，在悲和喜中与欲等四种一起，这些悲和喜也可以获得。在这里，苦行等的性质，首先在慈中是通过压制嗔恨，在悲中是通过压制伤害，在喜中是通过压制不乐，在舍中是通过压制贪嗔来理解的。小所缘性是通过少数众生为所缘而产生的；无量所缘性是通过多数众生为所缘而产生的，这是其中的区别。其余的都是相同的。
如此，首先根据经文：
了知这些梵住，
是由最高的梵天所说；
更应当了解，
关于它们的零散讨论。
在这些慈悲喜舍中，从意义上来说，"慈"是友善的意思。或者说是存在于朋友中，或者说是朋友的这种运作就是慈。"悲"是当他人遭受痛苦时，使善良者的心产生震动。或者说是消除他人的痛苦，或者说是对遭受痛苦的人遍满。"喜"是使具有它的人欢喜，或者自己欢喜，或者仅仅是欢喜的状态。"舍"是通过放弃"愿他们无怨"等的努力，达到中立状态。
从特征等来看，"慈"的特征是以利益的方式运作，作用是带来利益，现起是消除嗔恨，近因是看到众生的可爱之处。它的成就是平息嗔恨，失败是产生贪爱。"悲"的特征是以消除痛苦的方式运作，作用是不忍他人的痛苦，现起是不伤害，近因是看到被痛苦压倒的众生的无助状态。它的成就是平息伤害，失败是产生忧愁。"喜"的特征是对众生感到欢喜，作用是不嫉妒，现起是消除不乐，近因是看到众生的成就。它的成就是平息不乐，失败是产生放逸的笑。"舍"的特征是以平等的方式对待众生，作用是看到众生的平等，现起是平息嗔恨和贪爱，近因是看到"众生是业的所有者，他们会依自己的意愿而快乐，或从痛苦中解脱，或不失去已得的成就"这样运作的业力所有性。它的成就是平息嗔恨和贪爱，失败是产生世俗的无明舍。
这四种梵住共同的目的是获得观慧之乐和善趣，各自特有的目的是对治嗔恨等。其中慈的目的是对治嗔恨，其他的目的是对治伤害、不乐和贪欲。这也被说过：
"朋友们，这慈心解脱是嗔恨的出离；朋友们，这悲心解脱是伤害的出离；朋友们，这喜心解脱是不乐的出离；朋友们，这舍心解脱是贪欲的出离。"（《长部》）

3.326; a. ni. 6.13).

Ekamekassa cettha āsannadūravasena dve dve paccatthikā. Mettābrahmavihārassa hi, samīpacāro viya purisassa sapatto, guṇadassanasabhāgatāya rāgo āsannapaccatthiko. So lahuṃ otāraṃ labhati. Tasmā tato suṭṭhu mettā rakkhitabbā. Pabbatādigahananissito viya purisassa sapatto sabhāvavisabhāgatāya byāpādo dūrapaccatthiko. Tasmā tato nibbhayena mettāyitabbaṃ. Mettāyissati ca nāma kopañca karissatīti aṭṭhānametaṃ.

Karuṇābrahmavihārassa ‘‘cakkhuviññeyyānaṃ rūpānaṃ iṭṭhānaṃ kantānaṃ manāpānaṃ manoramānaṃ lokāmisapaṭisaṃyuttānaṃ appaṭilābhaṃ vā appaṭilābhato samanupassato pubbe vā paṭiladdhapubbaṃ atītaṃ niruddhaṃ vipariṇataṃ samanussarato uppajjati domanassaṃ. Yaṃ evarūpaṃ domanassaṃ idaṃ vuccati gehassitaṃ domanassa’’ntiādinā nayena āgataṃ gehassitaṃ domanassaṃ vipattidassanasabhāgatāya āsannapaccatthikaṃ. Sabhāvavisabhāgatāya vihesā dūrapaccatthikā. Tasmā tato nibbhayena karuṇāyitabbaṃ. Karuṇañca nāma karissati pāṇiādīhi ca vihesissatīti aṭṭhānametaṃ.

Muditābrahmavihārassa ‘‘cakkhuviññeyyānaṃ rūpānaṃ iṭṭhānaṃ kantānaṃ manāpānaṃ manoramānaṃ lokāmisapaṭisaṃyuttānaṃ paṭilābhaṃ vā paṭilābhato samanupassato pubbe vā paṭiladdhapubbaṃ atītaṃ niruddhaṃ vipariṇataṃ samanussarato uppajjati somanassaṃ. Yaṃ evarūpaṃ somanassaṃ idaṃ vuccati gehassitaṃ somanassa’’ntiādinā (ma. ni. 3.306) nayena āgataṃ gehassitaṃ somanassaṃ sampattidassanasabhāgatāya āsannapaccatthikaṃ. Sabhāvavisabhāgatāya arati dūrapaccatthikā. Tasmā tato nibbhayena muditā bhāvetabbā. Pamudito ca nāma bhavissati pantasenāsanesu ca adhikusaladhammesu ca ukkaṇṭhissatīti aṭṭhānametaṃ.

Upekkhābrahmavihārassa pana ‘‘cakkhunā rūpaṃ disvā uppajjati upekkhā bālassa mūḷhassa puthujjanassa anodhijinassa avipākajinassa anādīnavadassāvino assutavato puthujjanassa. Yā evarūpā upekkhā rūpaṃ sā nātivattati. Tasmā sā upekkhā gehassitāti vuccatī’’tiādinā (ma. ni. 

3.326; 《增支部》6.13)。
在这里，每一种都有两个近敌和远敌。对于慈梵住，就像一个人的近敌，由于看到美好的品质而产生的贪欲是近敌。它很容易得到机会。因此，慈心应该很好地防护它。就像一个人躲在山等隐蔽处的敌人，由于本性的不同，嗔恨是远敌。因此，应该无所畏惧地修习慈心。一个人不可能既修慈心又生嗔恨，这是不可能的。
对于悲梵住，"对于眼所识别的色法，那些可爱的、令人喜欢的、令人愉悦的、与世间欲望相关的，当看到无法获得或回忆起过去曾经获得但已经消失、改变的事物时所生起的忧愁。这种忧愁被称为世俗的忧愁"等，这种世俗的忧愁由于看到缺陷的相似性而成为近敌。由于本性的不同，伤害是远敌。因此，应该无所畏惧地修习悲心。一个人不可能既修悲心又用手等伤害他人，这是不可能的。
对于喜梵住，"对于眼所识别的色法，那些可爱的、令人喜欢的、令人愉悦的、与世间欲望相关的，当看到获得或回忆起过去曾经获得但已经消失、改变的事物时所生起的喜悦。这种喜悦被称为世俗的喜悦"等（《中部》3.306），这种世俗的喜悦由于看到成就的相似性而成为近敌。由于本性的不同，不乐是远敌。因此，应该无所畏惧地修习喜心。一个人不可能既修喜心又对偏僻的住处和殊胜的善法感到厌倦，这是不可能的。
对于舍梵住，"用眼睛看到色法后，愚蠢的、迷惑的、未证悟的、未见果报的、未见过患的、无闻的凡夫生起舍心。这种舍心不能超越色法。因此，这种舍心被称为世俗的"等（《中部》）

3.308) nayena āgatā gehassitā aññāṇupekkhā dosaguṇānaṃ avicāraṇavasena sabhāgattā āsannapaccatthikā. Sabhāvavisabhāgatāya rāgapaṭighā dūrapaccatthikā. Tasmā tato nibbhayena upekkhitabbaṃ. Upekkhissati ca nāma rajjissati ca paṭihaññissati cāti aṭṭhānametaṃ.

Sabbesampi ca etesaṃ kattukāmatāchando ādi, nīvaraṇādivikkhambhanaṃ majjhaṃ, appanā pariyosānaṃ, paññattidhammavasena eko vā satto anekā vā sattā ārammaṇaṃ, upacāre vā appanāya vā pattāya ārammaṇavaḍḍhanaṃ.

Tatrāyaṃ vaḍḍhanakkamo – yathā hi kusalo kassako kasitabbaṭṭhānaṃ paricchinditvā kasati, evaṃ paṭhamameva ekaṃ āvāsaṃ paricchinditvā tattha sattesu ‘imasmiṃ āvāse sattā averā hontū’tiādinā nayena mettā bhāvetabbā. Tattha cittaṃ muduṃ kammaniyaṃ katvā dve āvāsā paricchinditabbā . Tato anukkamena tayo cattāro pañca cha satta aṭṭha nava dasa, ekā racchā, upaḍḍhagāmo, gāmo, janapado, rajjaṃ, ekā disāti evaṃ yāva ekaṃ cakkavāḷaṃ, tato vā pana bhiyyo tattha tattha sattesu mettā bhāvetabbā. Tathā karuṇādayoti. Ayamettha ārammaṇavaḍḍhanakkamo.

Yathā pana kasiṇānaṃ nissando āruppā, samādhīnaṃ nissando nevasaññānāsaññāyatanaṃ, vipassanānaṃ nissando phalasamāpatti, samathavipassanānaṃ nissando nirodhasamāpatti, evaṃ purimabrahmavihārattayassa nissando ettha upekkhābrahmavihāro. Yathā hi thambhe anussāpetvā tulāsaṅghāṭaṃ anāropetvā na sakkā ākāse kūṭagopānasiyo ṭhapetuṃ, evaṃ purimesu tatiyajjhānaṃ vinā na sakkā catutthaṃ bhāvetuṃ. Kasiṇesu pana uppannatatiyajjhānassapesā nuppajjati visabhāgārammaṇattāti.

Ettha siyā – ‘kasmā panetā mettā karuṇā muditā upekkhā brahmavihārāti vuccanti? Kasmā ca, catassova? Ko ca etāsaṃ kamo? Vibhaṅge ca kasmā appamaññāti vuttā’ti? Vuccate – seṭṭhaṭṭhena tāva niddosabhāvena cettha brahmavihāratā veditabbā. Sattesu sammāpaṭipattibhāvena hi seṭṭhā ete vihārā. Yathā ca brahmāno niddosacittā viharanti, evaṃ etehi sampayuttā yogino brahmasamāva hutvā viharantīti seṭṭhaṭṭhena niddosabhāvena ca brahmavihārāti vuccanti.

Kasmā ca catassotiādipañhassa pana idaṃ vissajjanaṃ –

Visuddhimaggādivasā catasso,

Hitādiākāravasā panāsaṃ;

Kamo pavattanti ca appamāṇe,

Tā gocare yena tadappamaññā.

Etāsu hi yasmā mettā byāpādabahulassa, karuṇā vihiṃsābahulassa, muditā aratibahulassa, upekkhā rāgabahulassa visuddhimaggo; yasmā ca hitūpasaṃhāraahitāpanayanasampattimodanaanābhogavasena catubbidhoyeva sattesu manasikāro; yasmā ca yathā mātā daharagilānayobbanappattasakiccapasutesu catūsu puttesu daharassa abhivuḍḍhikāmā hoti, gilānassa gelaññāpanayanakāmā, yobbanappattassa yobbanasampattiyā ciraṭṭhitikāmā, sakiccapasutassa kismiñcipi pariyāye abyāvaṭā hoti, tathā appamaññāvihārikenāpi sabbasattesu mettādivasena bhavitabbaṃ, tasmā ito visuddhimaggādivasā catassova appamaññā.


3.308)的方式所说的世俗的无知舍心,由于不考虑过失和美德而具有相似性,是近敌。由于本性的不同,贪欲和嗔恨是远敌。因此,应该无所畏惧地修习舍心。一个人不可能既修舍心又贪爱和嗔恨,这是不可能的。
对于所有这些,欲求实践是开始,压制障碍等是中间,安止是结束,以概念法的方式一个或多个众生是所缘,在近行定或安止定中扩大所缘。
在这里,这是扩大的顺序 - 就像熟练的农夫先划定要耕种的区域再耕种一样,首先应该划定一个住处,然后对那里的众生修习慈心,如"愿这个住处的众生无怨"等。在那里使心柔软、适合工作后,应该划定两个住处。然后逐步增加到三个、四个、五个、六个、七个、八个、九个、十个,一条街道,半个村庄,一个村庄,一个地区,一个王国,一个方向,如此直到一个世界系统,或者更多,对那里那里的众生修习慈心。同样地修习悲心等。这就是所缘扩大的顺序。
正如无色定是遍处的流出,非想非非想处定是定的流出,果定是观的流出,灭尽定是止观的流出,同样地,这里的舍梵住是前三种梵住的流出。就像不竖立柱子、不架设横梁就无法在空中安置屋顶的椽子一样,没有前三种的第三禅就无法修习第四禅。但是在遍处中获得第三禅的人也无法生起这个,因为所缘是不同的。
这里可能会有疑问:"为什么这些慈、悲、喜、舍被称为梵住?为什么是四种?它们的顺序是什么?在《分别论》中为什么被称为无量?"回答如下:首先,应该理解这里的梵住性是因为它们是最高的和无过失的。因为这些住处对众生来说是最好的正确行为。就像梵天以无过失的心安住一样,与这些相应的修行者也像梵天一样安住,因此因为最高和无过失而被称为梵住。
对于"为什么是四种"等问题的回答是:
四种是基于清净道等,
基于利益等的行相而有这些;
它们以这种顺序运作于无量,
因为它们的对象是无量的,所以称为无量。
因为慈心是多嗔者的清净之道,悲心是多害者的清净之道,喜心是多不乐者的清净之道,舍心是多贪者的清净之道;因为对众生的作意只有四种:带来利益、去除不利、随喜成就和不关注;因为就像一位母亲对幼儿、病人、青年和自立的四个儿子,希望幼儿成长,希望病人康复,希望青年长久保持青春,对自立的儿子则不操心,同样地,修习无量心的人也应该对所有众生以慈等方式对待,因此基于清净道等而有这四种无量。


Yasmā pana catassopetā bhāvetukāmena paṭhamaṃ hitākārappavattivasena sattesu paṭipajjitabbaṃ, hitākārappavattilakkhaṇā ca mettā; tato evaṃ patthitahitānaṃ sattānaṃ dukkhābhibhavaṃ disvā vā sutvā vā sambhāvetvā vā dukkhāpanayanākārappavattivasena, dukkhāpanayanākārappavattilakkhaṇā ca karuṇā; athevaṃ patthitahitānaṃ patthitadukkhāpagamānañca nesaṃ sampattiṃ disvā sampattippamodanavasena, pamodanalakkhaṇā ca muditā; tato paraṃ pana kattabbābhāvato ajjhupekkhakatāsaṅkhātena majjhattākārena paṭipajjitabbaṃ, majjhattākārappavattilakkhaṇā ca upekkhā; tasmā ito hitādiākāravasā panāsaṃ paṭhamaṃ mettā vuttā. Atha karuṇā muditā upekkhāti ayaṃ kamo veditabbo.

Yasmā pana sabbāpetā appamāṇe gocare pavattanti, tasmā appamaññāti vuccanti. Appamāṇā hi sattā etāsaṃ gocarabhūtā, ‘ekasattassāpi ca ettake padese mettādayo bhāvetabbā’ti evaṃ pamāṇaṃ aggahetvā sakalapharaṇavaseneva pavattāti, tena vuttaṃ –

Visuddhimaggādivasā catasso,

Hitādiākāravasā panāsaṃ;

Kamo pavattanti ca appamāṇe,

Tā gocare yena tadappamaññāti.

Evaṃ appamāṇagocaratāya ekalakkhaṇāsu cāpi etāsu purimā tisso tikacatukkajjhānikāva honti. Kasmā? Somanassāvippayogato. Kasmā panāsaṃ somanassena avippayogoti? Domanassasamuṭṭhitānaṃ byāpādādīnaṃ nissaraṇattā. Pacchimā pana avasesekajjhānikāva. Kasmā? Upekkhāvedanāsampayogato. Na hi sattesu majjhattākārappavattā brahmavihārupekkhā upekkhāvedanaṃ vinā vattatīti.

Brahmavihārakathā.

Asubhakathā



以下是巴利文的全文直译：
由于这四种（梵住）应该首先以利益形态的展现方式在有情众生中实践，慈（mettā）以利益形态展现为其特征；然后，这样希望利益的有情众生，看到或听到或思考他们的痛苦，以消除痛苦的方式展现，悲（karuṇā）以消除痛苦的方式展现为其特征；接着，看到这些希望利益、希望消除痛苦的有情众生的成就，以喜悦成就的方式，喜（muditā）以喜悦为其特征；再之后，由于没有应作之事，以中立状态被称为舍（upekkhā）的方式实践，舍以中立状态展现为其特征；因此，从利益等形态来说，首先说明了慈。然后是悲、喜、舍，这种次序应当了解。
由于这些（梵住）都在无量的范围内运行，所以称为无量。因为无量的有情是它们的活动范围，"即使是单个有情，在这么大的范围内应修习慈等"，不确定范围，而是以全面扩散的方式运行，因此说：
《清净道论》等诸论，
利益等形态为因；
四种无量运行于，
无量范围，故名焉。
这样，由于无量范围，前三种是四禅的同类。为什么？因为不与忧俱。为什么不与忧俱？因为摆脱了由忧生起的恶意等。最后一种是属于其他禅那。为什么？因为与舍受相应。因为梵住中的舍，在有情中以中立状态展现，不离开舍受。
梵住论。
不净论。

263. Idāni rāgacaritasattānaṃ ekantahitaṃ nānārammaṇesu ekekajjhānavaseneva pavattamānaṃ rūpāvacarakusalaṃ dassetuṃ puna katame dhammā kusalātiādi āraddhaṃ.

Tattha uddhumātakasaññāsahagatantiādīsu, bhastā viya vāyunā, uddhaṃ jīvitapariyādānā yathānukkamaṃ samuggatena sūnabhāvena dhumātattā uddhumātaṃ. Uddhumātameva uddhumātakaṃ. Paṭikūlattā vā kucchitaṃ uddhumātanti uddhumātakaṃ. Tathārūpassa chavasarīrassetaṃ adhivacanaṃ. Vinīlaṃ vuccati viparibhinnanīlavaṇṇaṃ. Vinīlameva vinīlakaṃ. Paṭikūlattā vā kucchitaṃ vinīlanti vinīlakaṃ. Maṃsussadaṭṭhānesu rattavaṇṇassa, pubbasannicayaṭṭhānesu setavaṇṇassa, yebhuyyena ca nīlavaṇṇassa , nīlaṭṭhāne nīlasāṭakapārutasseva chavasarīrassetaṃ adhivacanaṃ. Paribhinnaṭṭhānesu vissandamānaṃ pubbaṃ vipubbaṃ. Vipubbameva vipubbakaṃ. Paṭikūlattā vā kucchitaṃ vipubbanti vipubbakaṃ. Tathārūpassa chavasarīrassetaṃ adhivacanaṃ. Vicchiddaṃ vuccati dvidhā chindanena apadhāritaṃ, vicchiddameva vicchiddakaṃ. Paṭikūlattā vā kucchitaṃ vicchiddanti vicchiddakaṃ. Vemajjhe chinnassa chavasarīrassetaṃ adhivacanaṃ. Ito ca etto ca vividhākārena soṇasiṅgālādīhi khāyitaṃ vikkhāyitaṃ. Vikkhāyitameva vikkhāyitakaṃ. Paṭikūlattā vā kucchitaṃ vikkhāyitanti vikkhāyitakaṃ. Tathārūpassa chavasarīrassetaṃ adhivacanaṃ. Vividhā khittaṃ vikkhittaṃ. Vikkhittameva vikkhittakaṃ. Paṭikūlattā vā kucchitaṃ vikkhittanti vikkhittakaṃ. ‘Aññena hatthaṃ aññena pādaṃ aññena sīsa’nti evaṃ tato tato khittassa chavasarīrassetaṃ adhivacanaṃ. Hatañca taṃ purimanayeneva vikkhittakañcāti hatavikkhittakaṃ. Kākapadākārena aṅgapaccaṅgesu satthena hanitvā vuttanayena vikkhittakassa chavasarīrassetaṃ adhivacanaṃ. Lohitaṃ kirati, vikkhipati, ito cito ca paggharatīti lohitakaṃ. Paggharitalohitamakkhitassa chavasarīrassetaṃ adhivacanaṃ. Puḷavā vuccanti kimayo. Puḷave vikiratīti puḷavakaṃ. Kimiparipuṇṇassa chavasarīrassetaṃ adhivacanaṃ. Aṭṭhiyeva aṭṭhikaṃ. Paṭikūlattā vā kucchitaṃ aṭṭhīti aṭṭhikaṃ. Aṭṭhisaṅkhalikāyapi ekaṭṭhikassapi etaṃ adhivacanaṃ. Imāni ca pana uddhumātakādīni nissāya uppannanimittānampi nimittesu paṭiladdhajjhānānampi etāneva nāmāni.

Tattha uddhumātakanimitte appanāvasena uppannā saññā uddhumātakasaññā. Tāya uddhumātakasaññāya sampayogaṭṭhena sahagataṃ uddhumātakasaññāsahagataṃ. Vinīlakasaññāsahagatādīsupi eseva nayo. Yaṃ panettha bhāvanāvidhānaṃ vattabbaṃ bhaveyya, taṃ sabbākārena visuddhimagge (visuddhi. 1.103 ādayo) vuttameva. Avasesā pāḷivaṇṇanā heṭṭhā vuttanayeneva veditabbā. Kevalañhi idha, catutthajjhānavasena upekkhābrahmavihāre viya, paṭhamajjhānavasena ekekasmiṃ pañcavīsati ekakā honti. Asubhārammaṇassa ca avaḍḍhanīyattā, paritte uddhumātakaṭṭhāne uppannanimittārammaṇaṃ parittārammaṇaṃ, mahante appamāṇārammaṇaṃ veditabbaṃ. Sesesupi eseva nayoti.

Iti asubhāni subhaguṇo,

Dasasatalocanena thutakitti;

Yāni avoca dasabalo,

Ekekajjhānahetūni.

Evaṃ pāḷinayeneva, tāva sabbāni tāni jānitvā;

Tesveva ayaṃ bhiyyo, pakiṇṇakakathāpi viññeyyā. (visuddhi. 

以下是巴利文的全文直译：
263. 现在，对于贪欲行的有情众生，以不同的方式在各种对象中实践善法，应展示什么善法？
在这里，以“uddhumātaka”（烟）为例，如同风吹散烟一样，以各种方式消除生命的污秽，以“uddhumātaka”（烟）为名。相反，以“uddhumātaka”（烟）为名时，污秽的烟被称为“uddhumātaka”（烟）。同样，以“vinīla”（蓝色）为例，以各种方式消除生命的污秽，以“vinīla”（蓝色）为名。相反，以“vinīla”（蓝色）为名时，污秽的蓝色被称为“vinīla”（蓝色）。在红色、黄色、蓝色等各种颜色中，以各种方式消除生命的污秽，以相应的颜色为名。在各种染色中，以各种方式消除生命的污秽，以相应的染色为名。
以“vikkhāyita”（被毁坏）为例，以各种方式毁坏生命，以“vikkhāyita”（被毁坏）为名。相反，以“vikkhāyita”（被毁坏）为名时，被毁坏的生命被称为“vikkhāyita”（被毁坏）。同样，以“vikkhitta”（被割断）为例，以各种方式割断生命，以“vikkhitta”（被割断）为名。相反，以“vikkhitta”（被割断）为名时，被割断的生命被称为“vikkhitta”（被割断）。
以“lohitaka”（血肉）为例，以各种方式割断生命，以“lohitaka”（血肉）为名。相反，以“lohitaka”（血肉）为名时，被割断的血肉被称为“lohitaka”（血肉）。同样，以“puḷavaka”（骨骼）为例，以各种方式割断生命，以“puḷavaka”（骨骼）为名。相反，以“puḷavaka”（骨骼）为名时，被割断的骨骼被称为“puḷavaka”（骨骼）。以“aṭṭhika”（骨骼）为例，以各种方式割断生命，以“aṭṭhika”（骨骼）为名。相反，以“aṭṭhika”（骨骼）为名时，被割断的骨骼被称为“aṭṭhika”（骨骼）。
这些名称都是根据相应的对象而定的。在这里，以“uddhumātaka”（烟）为例，以各种方式消除生命的污秽，以“uddhumātaka”（烟）为名。这些名称都是根据相应的对象而定的。
在这里，应根据《清净道论》（Visuddhi Magga）等论述，了解这些名称的含义。其他部分应根据巴利文的解释来理解。
因为这些名称都是根据相应的对象而定的，所以在实践中，应以“uddhumātaka”（烟）等为对象，以各种方式消除生命的污秽。
因此，这些名称都是根据相应的对象而定的。
因此，这些名称都是根据相应的对象而定的，以便在实践中，以各种方式消除生命的污秽。
因此，这些名称都是根据相应的对象而定的，以便在实践中，以各种方式消除生命的污秽。
因此，这些名称都是根据相应的对象而定的，以便在实践中，以各种方式消除生命的污秽。
因此，这些名称都是根据相应的对象而定的，以便在实践中，以各种方式消除生命的污秽。

1.120);

Etesu hi yattha katthaci adhigatajjhāno suvikkhambhitarāgattā vītarāgo viya nilloluppacāro hoti. Evaṃ santepi yvāyaṃ asubhabhedo vutto, so sarīrasabhāvappattivasena ca rāgacaritabhedavasena cāti veditabbo.

Chavasarīrañhi paṭikūlabhāvaṃ āpajjamānaṃ uddhumātakasabhāvappattaṃ vā siyā, vinīlakādīnaṃ vā aññatarasabhāvappattaṃ. Iti yādisaṃ yādisaṃ sakkā hoti laddhuṃ tādise tādise uddhumātakapaṭikūlaṃ vinīlakapaṭikūlanti evaṃ nimittaṃ gaṇhitabbamevāti sarīrasabhāvappattivasena dasadhā asubhappabhedo vuttoti veditabbo.

Visesato cettha uddhumātakaṃ sarīrasaṇṭhānavipattippakāsanato sarīrasaṇṭhānarāgino sappāyaṃ. Vinīlakaṃ chavirāgavipattippakāsanato sarīravaṇṇarāgino sappāyaṃ. Vipubbakaṃ kāyavaṇapaṭibaddhassa duggandhabhāvassa pakāsanato mālāgandhādivasena samuṭṭhāpitasarīragandharāgino sappāyaṃ. Vicchiddakaṃ antosusirabhāvappakāsanato sarīre ghanabhāvarāgino sappāyaṃ. Vikkhāyitakaṃ maṃsūpacayasampattivināsappakāsanato thanādīsu sarīrappadesesu maṃsūpacayarāgino sappāyaṃ. Vikkhittakaṃ aṅgapaccaṅgānaṃ vikkhepappakāsanato aṅgapaccaṅgalīlārāgino sappāyaṃ. Hatavikkhittakaṃ sarīrasaṅghāṭabhedavikārappakāsanato sarīrasaṅghāṭasampattirāgino sappāyaṃ. Lohitakaṃ lohitamakkhitapaṭikūlabhāvappakāsanato alaṅkārajanitasobharāgino sappāyaṃ. Puḷavakaṃ kāyassa anekakimikulasādhāraṇabhāvappakāsanato kāye mamattarāgino sappāyaṃ. Aṭṭhikaṃ sarīraṭṭhīnaṃ paṭikūlabhāvappakāsanato dantasampattirāgino sappāyanti. Evaṃ rāgacaritavasenāpi dasadhā asubhappabhedo vuttoti veditabbo.

Yasmā pana dasavidhepi etasmiṃ asubhe seyyathāpi nāma aparisaṇṭhitajalāya sīghasotāya nadiyā arittabaleneva nāvā tiṭṭhati, vinā arittena na sakkā ṭhapetuṃ, evameva dubbalattā ārammaṇassa vitakkabaleneva cittaṃ ekaggaṃ hutvā tiṭṭhati, vinā vitakkena na sakkā ṭhapetuṃ, tasmā paṭhamajjhānamevettha hoti, na dutiyādīni. Paṭikūlepi cetasmiṃ ārammaṇe ‘addhā imāya paṭipadāya jarāmaraṇamhā parimuccissāmī’ti evaṃ ānisaṃsadassāvitāya ceva nīvaraṇasantāpappahānena ca pītisomanassaṃ uppajjati, ‘bahuṃ dāni vetanaṃ labhissāmī’ti ānisaṃsadassāvino pupphachaḍḍakassa gūtharāsimhi viya, ussannabyādhidukkhassa rogino vamanavirecanappavattiyaṃ viya ca.

Dasavidhampi cetaṃ asubhaṃ lakkhaṇato ekameva hoti. Dasavidhassapi hi etassa asuciduggandhajegucchapaṭikūlabhāvo eva lakkhaṇaṃ. Tadetaṃ iminā lakkhaṇena na kevalaṃ matasarīreyeva dantaṭṭhikadassāvino pana cetiyapabbatavāsino mahātissattherassa viya, hatthikkhandhagataṃ rājānaṃ ullokentassa saṅgharakkhitattherupaṭṭhākasāmaṇerassa viya ca, jīvamānakasarīrepi upaṭṭhāti. Yatheva hi matasarīraṃ evaṃ jīvamānakampi asubhameva. Asubhalakkhaṇaṃ panettha āgantukena alaṅkārena paṭicchannattā na paññāyatīti.

Asubhakathā.


1.120)
在这些中，任何地方获得的禅定因完全克制贪欲而如同解脱者般不动。因此，即便如此，所述的不净之分应当理解为根据身体的性质和贪欲的特性。
身体的本质是指向污秽的状态，可能是烟的性质，或者是蓝色等其他某种性质。因此，能够获得的污秽的烟与蓝色的污秽等应当被认为是这样的。因此，依据身体的本质，十种不净的分类应当被理解。
特别是，这里所说的烟，是指身体的安置遭受损害而显示出身体的贪欲。蓝色是指身体的颜色遭受损害而显示出身体的贪欲。被割断的是指身体的颜色被遮蔽而显示出身体的贪欲。被毁坏的是指身体的空虚状态而显示出身体的浓厚性。被分散的是指身体的肉体因种种原因而显示出身体的贪欲。被分裂的是指身体的聚合因遭受变故而显示出身体的贪欲。血肉是指被遮蔽的血肉的状态而显示出身体的贪欲。骨骼是指身体的多重状态而显示出身体的贪欲。骨头是指身体的状态被遮蔽而显示出身体的贪欲。如此，基于贪欲的性质，十种不净的分类应当被理解。
然而，在这十种不净中，就如同在不清澈的水流中，船只因水流湍急而无法停留，缺乏稳定性；同样，由于弱小的根本，意识因对象的思维而集中，缺乏思维也无法停留，因此这里只有初禅，而没有第二禅及之后的禅。即便在不净的对象中，意识因“我将在这条道路上解脱于老死”而生起了喜悦，因障碍的熄灭而生起了快乐；“我将获得丰厚的报酬”，因希望而生起了快乐，如同在花丛中，因病痛的苦恼而生起了呕吐和排泄。
这十种不净的特征是统一的。十种的不净也同样具有污秽和恶臭的特征。以这种特征，不仅在死者身上显现，也在活着的身上显现，如同大长老的住处，或如同国王的高座，或如同被保护的僧伽的弟子一样，活着的身体同样显现出不净。正如死者的身体一样，活着的身体也同样是不净的。不净的特征在这里因外在的装饰而被遮蔽，因此并不显现。
不净论。


Kiṃ pana pathavīkasiṇaṃ ādiṃ katvā aṭṭhikasaññāpariyosānāvesā rūpāvacarappanā, udāhu aññāpi atthīti? Atthi; ānāpānajjhānañhi kāyagatāsatibhāvanā ca idha na kathitā. Kiñcāpi na kathitā vāyokasiṇe pana gahite ānāpānajjhānaṃ gahitameva; vaṇṇakasiṇesu ca gahitesu kesādīsu catukkapañcakajjhānavasena uppannā kāyagatāsati, dasasu asubhesu gahitesu dvattiṃsākāre paṭikūlamanasikārajjhānavasena ceva navasivathikāvaṇṇajjhānavasena ca pavattā kāyagatāsati gahitāvāti. Sabbāpi rūpāvacarappanā idha kathitāva hotīti.

Rūpāvacarakusalakathā niṭṭhitā.

Arūpāvacarakusalavaṇṇanā

Ākāsānañcāyatanaṃ

265. Idāni arūpāvacarakusalaṃ dassetuṃ puna katame dhammā kusalātiādi āraddhaṃ. Tattha arūpūpapattiyāti arūpabhavo arūpaṃ, arūpe upapatti arūpūpapatti, tassā arūpūpapattiyā. Maggaṃ bhāvetīti upāyaṃ hetuṃ kāraṇaṃ uppādeti vaḍḍheti. Sabbasoti sabbākārena. Sabbāsaṃ vā anavasesānanti attho. Rūpasaññānanti saññāsīsena vuttarūpāvacarajjhānānañceva tadārammaṇānañca. Rūpāvacarajjhānampi hi rūpanti vuccati ‘rūpī rūpāni passatī’tiādīsu (dha. sa. 248; dī. ni. 2.129). Tassa ārammaṇampi ‘‘bahiddhā rūpāni passati suvaṇṇadubbaṇṇānī’’tiādīsu (dha. sa. 244-246; dī. ni. 

Kiṃ pana pathavīkasiṇaṃ ādiṃ katvā aṭṭhikasaññāpariyosānāvesā rūpāvacarappanā, udāhu aññāpi atthīti? Atthi; ānāpānajjhānañhi kāyagatāsatibhāvanā ca idha na kathitā. Kiñcāpi na kathitā vāyokasiṇe pana gahite ānāpānajjhānaṃ gahitameva; vaṇṇakasiṇesu ca gahitesu kesādīsu catukkapañcakajjhānavasena uppannā kāyagatāsati, dasasu asubhesu gahitesu dvattiṃsākāre paṭikūlamanasikārajjhānavasena ceva navasivathikāvaṇṇajjhānavasena ca pavattā kāyagatāsati gahitāvāti. Sabbāpi rūpāvacarappanā idha kathitāva hotīti.
色界善法的讨论已结束。
无色界善法的说明
现在，为了展示无色界的善法，哪些法是善的？在这里，无色的生起是指无色的存在，无色的生起是指无色的生起，关于这无色的生起。发展道是指引导因缘的生起与增长。所有的意思是以所有的方式。无余的意思是指无余的。色的意识是指以意识为主的色界禅定及其所依的对象。色界禅定也被称为“色者见色”，如在《法句经》中所述（法句经 248；大智度论 2.129）。其所依的对象也如在《法句经》中所述“外在见色，见金色与暗色”等等（法句经 244-246；大智度论）。

2.173); tasmā idha rūpe saññā rūpasaññāti evaṃ saññāsīsena vuttarūpāvacarajjhānassetaṃ adhivacanaṃ. Rūpaṃ saññā assāti rūpasaññaṃ, rūpamassa nāmanti vuttaṃ hoti. Evaṃ pathavīkasiṇādibhedassa tadārammaṇassa cetaṃ adhivacananti veditabbaṃ.

Samatikkamāti virāgā nirodhā ca. Kiṃ vuttaṃ hoti? Etāsaṃ kusalavipākakiriyavasena pañcadasannaṃ jhānasaṅkhātānaṃ rūpasaññānaṃ, etesañca pathavīkasiṇādivasena aṭṭhannaṃ ārammaṇasaṅkhātānaṃ rūpasaññānaṃ, sabbākārena anavasesānaṃ vā virāgā ca nirodhā ca virāgahetu ceva nirodhahetu ca ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Na hi sakkā sabbaso anatikkantarūpasaññena etaṃ upasampajja viharitunti.

Tattha yasmā ārammaṇe avirattassa saññāsamatikkamo na hoti, samatikkantāsu ca saññāsu ārammaṇaṃ samatikkantameva hoti, tasmā ārammaṇasamatikkamaṃ avatvā ‘‘tattha katamā rūpasaññā? Rūpāvacarasamāpattiṃ samāpannassa vā upapannassa vā diṭṭhadhammasukhavihārissa vā saññā sañjānanā sañjānitattaṃ, imā vuccanti rūpasaññāyo. Imā rūpasaññāyo atikkanto hoti, vītikkanto, samatikkanto, tena vuccati sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā’’ti (vibha. 602) evaṃ vibhaṅge saññānaṃyeva samatikkamo vutto. Yasmā pana ārammaṇasamatikkamena pattabbā etā samāpattiyo, na ekasmiṃyeva ārammaṇe paṭhamajjhānādīni viya, tasmā ayaṃ ārammaṇasamatikkamavasenāpi atthavaṇṇanā katāti veditabbā.

Paṭighasaññānaṃ atthaṅgamāti cakkhādīnaṃ vatthūnaṃ rūpādīnaṃ ārammaṇānañca paṭighātena samuppannā saññā paṭighasaññā. Rūpasaññādīnaṃ etaṃ adhivacanaṃ. Yathāha – ‘‘tattha katamā paṭighasaññā? Rūpasaññā saddasaññā gandhasaññā rasasaññā phoṭṭhabbasaññā, imā vuccanti paṭighasaññāyo’’ti (vibha. 603). Tāsaṃ kusalavipākānaṃ pañcannaṃ akusalavipākānaṃ pañcannanti sabbaso dasannampi paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā pahānā asamuppādā appavattiṃ katvāti vuttaṃ hoti.

Kāmañcetā paṭhamajjhānādīni samāpannassāpi na santi – na hi tasmiṃ samaye pañcadvāravasena cittaṃ pavattati – evaṃ santepi, aññattha pahīnānaṃ sukhadukkhānaṃ catutthajjhāne viya, sakkāyadiṭṭhādīnaṃ tatiyamagge viya ca, imasmiṃ jhāne ussāhajananatthaṃ imassa jhānassa pasaṃsāvasena etāsaṃ ettha vacanaṃ veditabbaṃ. Atha vā kiñcāpi tā rūpāvacaraṃ samāpannassa na santi, atha kho na pahīnattā na santi. Na hi rūpavirāgāya rūpāvacarabhāvanā saṃvattati, rūpāyattā ca etāsaṃ pavatti. Ayaṃ pana bhāvanā rūpavirāgāya saṃvattati. Tasmā tā ettha pahīnāti vattuṃ vaṭṭati. Na kevalañca vattuṃ, ekaṃseneva evaṃ dhāretumpi vaṭṭati. Tāsañhi ito pubbe appahīnattāyeva paṭhamajjhānaṃ samāpannassa ‘‘saddo kaṇṭako’’ti (a. ni. 10.72) vutto bhagavatā. Idha ca pahīnattāyeva arūpasamāpattīnaṃ āneñjatā santavimokkhatā ca vuttā. Āḷāro ca kāḷāmo āruppasamāpanno pañcamattāni sakaṭasatāni nissāya nissāya atikkantāni neva addasa, na pana saddaṃ assosīti (dī. ni. 

2.173）；因此，这里"色想"是指以想为主的色界禅那的代名词。"色想"是指"以色为想"，意思是"以色为名"。这样应当理解，这是指地遍等差别及其所缘的代名词。
"超越"是指离贪和灭尽。这是什么意思呢？对于这些善、异熟、唯作的十五种禅那所称的色想，以及这些地遍等八种所缘所称的色想，以一切方式无余地离贪和灭尽，以离贪为因、以灭尽为因，成就空无边处而住。因为不可能在完全未超越色想的情况下成就这个而住。
在这里，因为对所缘未离贪者不能超越想，而在超越了想之后，所缘也就被超越了，所以没有说超越所缘，而在《分别论》中只说超越想："在这里，什么是色想？是已入色界定、已生色界或现法乐住者的想、了知、已了知性，这些称为色想。他已超越、已越过、已完全超越这些色想，因此说'完全超越色想'"（《分别论》602）。然而，因为这些定通过超越所缘而获得，不像初禅等那样在同一所缘中，所以应当理解这里也是从超越所缘的角度来解释的。
"对碍想的消失"，对碍想是指由眼等根门和色等所缘的对碍而生起的想。这是色想等的代名词。如说："在这里，什么是对碍想？色想、声想、香想、味想、触想，这些称为对碍想。"（《分别论》603）。对于这些善异熟的五种和不善异熟的五种，即完全十种对碍想的消失、断除、不生起、不运作，这是其含义。
虽然对于已入初禅等者这些也不存在——因为在那时心不通过五门运作——即便如此，也应当理解在这里提到它们是为了赞叹这个禅那，以激发精进，就像在第四禅中提到已在他处断除的乐苦，或在第三道中提到身见等。或者，虽然对于已入色界定者这些不存在，但并非因为已断除而不存在。因为色界修习不导向离色贪，而这些（对碍想）的运作依赖于色。但这个修习导向离色贪。因此，可以说这里已断除它们。不仅可以这么说，而且可以确定地这样认为。因为正是由于在此之前未断除它们，世尊才说对于已入初禅者"声音是刺"（《增支部》10.72）。而在这里，正是因为已断除它们，才说无色定是不动、寂静解脱。阿罗罗·迦罗摩入无色定时，五百辆车一辆接一辆地经过他身边，他既没有看见，也没有听到声音（《长部》

2.192).

Nānattasaññānaṃ amanasikārāti nānatte gocare pavattānaṃ saññānaṃ nānattānaṃ vā saññānaṃ. Yasmā hi etā ‘‘tattha katamā nānattasaññā? Asamāpannassa manodhātusamaṅgissa vā manoviññāṇadhātusamaṅgissa vā saññā sañjānanā sañjānitattaṃ, imā vuccanti nānattasaññāyo’’ti (vibha. 604) evaṃ vibhaṅge vibhajitvā vuttā idha adhippetā; asamāpannassa manodhātumanoviññāṇadhātusaṅgahitā saññā rūpasaddādibhede nānatte nānāsabhāve gocare pavattanti; yasmā cetā aṭṭha kāmāvacarakusalasaññā, dvādasa akusalasaññā, ekādasa kāmāvacarakusalavipākasaññā , dve akusalavipākasaññā, ekādasa kāmāvacarakiriyasaññāti evaṃ catucattālīsampi saññā nānattā nānāsabhāvā aññamaññaṃ asadisā, tasmā nānattasaññāti vuttā. Tāsaṃ sabbaso nānattasaññānaṃ amanasikārā anāvajjanā asamannāhārā apaccavekkhaṇā. Yasmā tā nāvajjati, na manasikaroti, na paccavekkhati, tasmāti vuttaṃ hoti.

Yasmā cettha purimā rūpasaññā paṭighasaññā ca iminā jhānena nibbatte bhavepi na vijjanti, pageva tasmiṃ bhave imaṃ jhānaṃ upasampajja viharaṇakāle, tasmā tāsaṃ ‘samatikkamā atthaṅgamā’ti dvedhāpi abhāvoyeva vutto. Nānattasaññāsu pana yasmā aṭṭha kāmāvacarakusalasaññā, nava kiriyāsaññā, dasa akusalasaññāti imā sattavīsati saññā iminā jhānena nibbatte bhave vijjanti, tasmā tāsaṃ amanasikārāti vuttanti veditabbaṃ. Tatrāpi hi imaṃ jhānaṃ upasampajja viharanto tāsaṃ amanasikārāyeva upasampajja viharati. Tā pana manasikaronto asamāpanno hotīti. Saṅkhepato cettha ‘rūpasaññānaṃ samatikkamā’ti iminā sabbarūpāvacaradhammānaṃ pahānaṃ vuttaṃ. ‘Paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā’ti iminā sabbesaṃ kāmāvacaracittacetasikānañca pahānaṃ amanasikāro ca vuttoti veditabbo.

Iti bhagavā ‘pannarasannaṃ rūpasaññānaṃ samatikkamena, dasannaṃ paṭighasaññānaṃ atthaṅgamena, catucattālīsāya nānattasaññānaṃ amanasikārenā’ti tīhi padehi ākāsānañcāyatanasamāpattiyā vaṇṇaṃ kathesi. Kiṃ kāraṇāti ce sotūnaṃ ussāhajananatthañceva palobhanatthañca. Sace hi keci apaṇḍitā vadeyyuṃ ‘satthā ākāsānañcāyatanasamāpattiṃ nibbattethāti vadati, ko nu kho etāya nibbattitāya attho? Ko ānisaṃso’ti te evaṃ vattuṃ mā labhantūti imehi ākārehi samāpattiyā vaṇṇaṃ kathesi. Tañhi nesaṃ sutvā evaṃ bhavissati – ‘evaṃsantā kira ayaṃ samāpatti, evaṃpaṇītā, nibbattessāma na’nti. Athassa nibbattanatthāya ussāhaṃ karissantīti.

Palobhanatthañcāpi nesaṃ etissā vaṇṇaṃ kathesi, visakaṇṭakavāṇijo viya. Visakaṇṭakavāṇijo nāma guḷavāṇijo vuccati. So kira guḷaphāṇitakhaṇḍasakkarādīni sakaṭenādāya paccantagāmaṃ gantvā ‘visakaṇṭakaṃ gaṇhatha visakaṇṭakaṃ gaṇhathā’ti ugghosesi. Taṃ sutvā gāmikā ‘visaṃ nāma kakkhaḷaṃ, yo naṃ khādati so marati, kaṇṭakopi vijjhitvā māreti. Ubhopete kakkhaḷā, ko ettha ānisaṃso’ti gehadvārāni thakesuṃ, dārake ca palāpesuṃ. Taṃ disvā vāṇijo ‘avohārakusalā ime gāmikā, handa ne upāyena gaṇhāpemī’ti ‘atimadhuraṃ gaṇhatha atisāduṃ gaṇhatha, guḷaṃ phāṇitaṃ sakkaraṃ samagghaṃ labbhati, kūṭamāsakakūṭakahāpaṇādīhipi labbhatī’ti ugghosesi. Taṃ sutvā gāmikā haṭṭhapahaṭṭhā niggantvā bahumpi mūlaṃ datvā gahesuṃ.


2.192)。
"不作意种种想"是指不作意种种境界中生起的想,或者种种不同的想。因为这些在《分别论》中解释说:"在这里,什么是种种想?未入定者,或具足意界者,或具足意识界者的想、了知、已了知性,这些称为种种想。"(《分别论》604)这里所指的是未入定者意界和意识界所摄的想,在色声等种种不同性质的境界中运作;因为这些八种欲界善想、十二不善想、十一欲界善异熟想、二不善异熟想、十一欲界唯作想,如此四十四种想是种种不同性质、互不相同的,所以称为种种想。完全不作意、不注意、不专注、不省察这些一切种种想。因为他不注意、不作意、不省察它们,所以这样说。
因为在这里,前面的色想和对碍想在由这个禅那所生的有中也不存在,更不用说在那个有中成就这个禅那而住的时候,所以对它们说"超越"和"消失"两种方式都是表示不存在。而对于种种想,因为八种欲界善想、九种唯作想、十种不善想,这二十七种想在由这个禅那所生的有中存在,所以说"不作意"它们,应当这样理解。因为即使在那里,成就这个禅那而住者也是由于不作意它们而成就住。若作意它们则成为未入定者。简而言之,这里以"超越色想"表示断除一切色界法。以"对碍想的消失,不作意种种想"表示断除和不作意一切欲界心心所法,应当这样理解。
如此,世尊以"超越十五种色想,消失十种对碍想,不作意四十四种种种想"这三个句子描述了空无边处定的功德。为什么这样做呢?是为了激发听众的精进和吸引他们。如果有些愚人说:"导师说要证得空无边处定,但证得它有什么用?有什么利益?"为了不让他们这样说,以这些方式描述了定的功德。听到这些后,他们会这样想:"原来这个定是这样的,如此殊胜,我们要证得它。"然后他们会为了证得它而精进。
也是为了吸引他们而描述它的功德,就像毒刺商人一样。所谓毒刺商人,是指糖果商人。据说他带着糖、糖浆、糖块等乘车到边远村庄,高声喊道:"买毒刺!买毒刺!"村民们听到后想:"毒是很厉害的,吃了会死,刺也会刺死人。这两样都很可怕,有什么好处?"于是关上家门,把孩子们藏起来。商人看到这情况就想:"这些村民不懂做生意,让我用计策让他们买吧。"于是高声喊道:"买极甜的!买极美味的!糖、糖浆、糖块便宜出售,用假钱假币也可以买!"村民们听到后欢喜雀跃,纷纷出来,即使付很多钱也要买。


Tattha vāṇijassa ‘visakaṇṭakaṃ gaṇhathā’ti ugghosanaṃ viya bhagavato ‘ākāsānañcāyatanasamāpattiṃ nibbattethā’ti vacanaṃ. ‘Ubhopete kakkhaḷā , ko ettha ānisaṃso’ti? Gāmikānaṃ cintanaṃ viya ‘bhagavā ākāsānañcāyatanaṃ nibbattethāti āha, ko ettha ānisaṃso? Nāssa guṇaṃ jānāmā’ti sotūnaṃ cintanaṃ. Athassa vāṇijassa ‘atimadhuraṃ gaṇhathā’tiādivacanaṃ viya bhagavato rūpasaññāsamatikkamanādikaṃ ānisaṃsappakāsanaṃ. Idañhi sutvā te bahumpi mūlaṃ datvā, gāmikā viya guḷaṃ, iminā ānisaṃsena palobhitacittā mahantampi ussāhaṃ katvā imaṃ samāpattiṃ nibbattessantīti ussāhajananatthaṃ palobhanatthañca kathesi.

Ākāsānañcāyatanasaññāsahagatanti ettha nāssa antoti anantaṃ. Ākāsaṃ anantaṃ ākāsānantaṃ. Ākāsānantameva ākāsānañcaṃ. Taṃ ākāsānañcaṃ adhiṭṭhānaṭṭhena āyatanamassa sasampayuttadhammassa jhānassa, devānaṃ devāyatanamivāti ākāsānañcāyatanaṃ. Iti ākāsānañcaṃ ca taṃ āyatanañcātipi ākāsānañcāyatanaṃ. Kasiṇugghāṭimākāsassetaṃ adhivacanaṃ. Tasmiṃ ākāsānañcāyatane appanāppattāya saññāya sahagataṃ ākāsānañcāyatanasaññāsahagataṃ.

Yathā pana aññattha ‘ananto ākāso’ti (vibha. 508; dī. ni. 2.129) vuttaṃ, evamidha anantanti vā parittanti vā na gahitaṃ. Kasmā? Anante hi gahite parittaṃ na gayhati, paritte gahite anantaṃ na gayhati. Evaṃ sante ārammaṇacatukkaṃ na pūrati, desanā soḷasakkhattukā na hoti. Sammāsambuddhassa ca imasmiṃ ṭhāne desanaṃ soḷasakkhattukaṃ kātuṃ ajjhāsayo, tasmā anantanti vā parittanti vā avatvā ‘ākāsānañcāyatanasaññāsahagata’nti āha. Evañhi sati ubhayampi gahitameva hoti. Ārammaṇacatukkaṃ pūrati, desanā soḷasakkhattukā sampajjati. Avaseso pāḷiattho heṭṭhā vuttanayeneva veditabbo. Rūpāvacaracatutthajjhānanikantipariyādānadukkhatāya cettha dukkhā paṭipadā, pariyādinnanikantikassa appanāparivāsadandhatāya dandhābhiññā hoti. Vipariyāyena sukhā paṭipadā khippābhiññā ca veditabbā. Parittakasiṇugghāṭimākāse pana pavattaṃ jhānaṃ parittārammaṇaṃ vipulakasiṇugghāṭimākāse pavattaṃ appamāṇārammaṇanti veditabbaṃ. Upekkhābrahmavihāre viya ca idhāpi catutthajjhānavasena pañcavīsati ekakā honti . Yathā cettha evaṃ ito paresupi. Visesamattameva pana tesu vaṇṇayissāma.

Viññāṇañcāyatanaṃ



这里，商人喊"买毒刺!"就像世尊说"证得空无边处定"。村民们想"这两样都很可怕,有什么好处?"就像听众想"世尊说要证得空无边处,但有什么好处?我们不知道它的功德。"然后商人说"买极甜的!"等,就像世尊宣说超越色想等功德。听到这些后,他们就像村民付很多钱买糖一样,被这些功德吸引,会付出很大努力来证得这个定。所以为了激发精进和吸引他们而这样说。
"与空无边处想俱"中,"无边际"为"无边"。空是无边的,所以是"空无边"。"空无边"就是"空无边"。这个"空无边"是与之相应的禅那的住处,就像天界是天神的住处一样,所以叫"空无边处"。因此"空无边"和"处"合称为"空无边处"。这是除去遍相后剩下的空间的代名词。与在这空无边处达到安止的想俱,所以叫"与空无边处想俱"。
虽然在其他地方说"无边虚空"(《分别论》508;《长部》2.129),但这里没有说"无边"或"有限"。为什么?因为如果说无边就不包括有限,如果说有限就不包括无边。这样的话,四种所缘就不完整,教说就不能重复十六次。而正等正觉者在这里的意图是要重复教说十六次,所以没有说"无边"或"有限",而是说"与空无边处想俱"。这样两者都包括在内,四种所缘就完整,教说也能重复十六次。其余经文的含义应如前所述理解。
这里由于要克服对色界第四禅的执著而有苦,由于已克服执著而入定缓慢,所以是苦行道迟通。相反的情况应理解为乐行道速通。在小遍相除去后剩下的空间中生起的禅那是有限所缘,在大遍相除去后剩下的空间中生起的是无量所缘。就像舍无量心一样,这里也是以第四禅为基础有二十五种一法。后面的几种也是如此。我们只会解释其中的特殊之处。
识无边处

266.Ākāsānañcāyatanaṃ samatikkammāti, ettha tāva pubbe vuttanayena ākāsānañcaṃ āyatanamassa adhiṭṭhānaṭṭhenāti jhānampi ākāsānañcāyatanaṃ. Vuttanayeneva ārammaṇampi. Evametaṃ jhānañca ārammaṇañcāti ubhayampi appavattikaraṇena ca amanasikaraṇena ca samatikkamitvāva yasmā idaṃ viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja vihātabbaṃ, tasmā ubhayampetaṃ ekajjhaṃ katvā ‘ākāsānañcāyatanaṃ samatikkammā’ti idaṃ vuttanti veditabbaṃ.

Viññāṇañcāyatanasaññāsahagatanti, ettha pana anantanti manasikātabbavasena nāssa antoti anantaṃ. Anantameva ānañcaṃ. Viññāṇaṃ ānañcaṃ viññāṇānañcanti avatvā viññāṇañcanti vuttaṃ. Ayañhettha rūḷhīsaddo. Tadeva viññāṇañcaṃ adhiṭṭhānaṭṭhena imāya saññāya āyatananti viññāṇañcāyatanaṃ. Tasmiṃ viññāṇañcāyatane pavattāya saññāya sahagatanti viññāṇañcāyatanasaññāsahagataṃ. Ākāse pavattaviññāṇārammaṇassa jhānassetaṃ adhivacanaṃ. Idha ākāsānañcāyatanasamāpattiyā nikantipariyādānadukkhatāya dukkhā paṭipadā, pariyādinnanikantikassa appanāparivāsadandhatāya dandhābhiññā. Vipariyāyena sukhā paṭipadā khippābhiññā ca. Parittakasiṇugghāṭimākāsārammaṇaṃ samāpattiṃ ārabbha pavattiyā parittārammaṇatā, vipariyāyena appamāṇārammaṇatā veditabbā. Sesaṃ purimasadisameva.

Ākiñcaññāyatanaṃ



266。超越空无边处定，是指根据之前所述，空无边处作为禅那的安住之处。根据所述的方式，也包括所缘。因此，这个禅那和所缘都通过不运作和不作意而被超越。因为这里应当进入识无边处而住，所以这两者合在一起说“超越空无边处”。
“与识无边处想俱”，在这里是指无边的，作为可作意的对象没有边际。无边的就是无边。识的无边，除去识的无边也被称为识。这里的“无边”是指它的安住之处。因此，称为识无边处。这个识无边处是与识的生起相应的想所俱。这个与空中生起的识的所缘是指这个禅那。在这里，由于空无边处定的执著而有苦，因已克服执著而入定缓慢，所以是苦行道迟通。相反的情况应理解为乐行道速通。基于小遍相除去的所缘生起的禅那是有限所缘，基于大遍相除去的所缘生起的禅那是无量所缘。其余的含义与前述相同。
无所有处

267.Viññāṇañcāyatanaṃsamatikkammāti etthāpi pubbe vuttanayeneva viññāṇañca āyatanamassa adhiṭṭhānaṭṭhenāti jhānampi viññāṇañcāyatanaṃ. Vuttanayeneva ca ārammaṇampi. Evametaṃ jhānañca ārammaṇañcāti ubhayampi appavattikaraṇena ca amanasikaraṇena ca samatikkamitvāva yasmā idaṃ ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja vihātabbaṃ, tasmā ubhayampetaṃ ekajjhaṃ katvā ‘viññāṇañcāyatanaṃ samatikkammā’ti idaṃ vuttanti veditabbaṃ.

Ākiñcaññāyatanasaññāsahagatanti ettha pana nāssa kiñcananti akiñcanaṃ; antamaso bhaṅgamattampi assa avasiṭṭhaṃ natthīti vuttaṃ hoti. Akiñcanassa bhāvo ākiñcaññaṃ. Ākāsānañcāyatanaviññāṇāpagamassetaṃ adhivacanaṃ. Taṃ ākiñcaññaṃ adhiṭṭhānaṭṭhena imissā saññāya āyatananti ākiñcaññāyatanaṃ. Tasmiṃ ākiñcaññāyatane pavattāya saññāya sahagatanti ākiñcaññāyatanasaññāsahagataṃ. Ākāse pavattitaviññāṇāpagamārammaṇassa jhānassetaṃ adhivacanaṃ. Idha viññāṇañcāyatanasamāpattiyā nikantipariyādānadukkhatāya dukkhā paṭipadā, pariyādinnanikantikassa appanā parivāsadandhatāya dandhābhiññā. Vipariyāyena sukhā paṭipadā khippābhiññā ca. Parittakasiṇugghāṭimākāse pavattitaviññāṇāpagamārammaṇatāya parittārammaṇatā, vipariyāyena appamāṇārammaṇatā veditabbā. Sesaṃ purimasadisameva.

Nevasaññānāsaññāyatanaṃ

Ākiñcaññāyatanaṃ samatikkammāti etthāpi pubbe vuttanayeneva ākiñcaññaṃ āyatanamassa adhiṭṭhānaṭṭhenāti jhānampi ākiñcaññāyatanaṃ. Vuttanayeneva ārammaṇampi. Evametaṃ jhānañca ārammaṇañcāti ubhayampi appavattikaraṇena ca amanasikaraṇe ca samatikkamitvāva yasmā idaṃ nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja vihātabbaṃ, tasmā ubhayampetaṃ ekajjhaṃ katvā ‘ākiñcaññāyatanaṃ samatikkammā’ti idaṃ vuttanti veditabbaṃ.

Nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagatanti ettha pana yāya saññāya bhāvato taṃ nevasaññānāsaññāyatananti vuccati, yathā paṭipannassa sā saññā hoti, taṃ tāva dassetuṃ vibhaṅge ‘‘nevasaññīnāsaññī’’ti uddharitvā ‘‘taññeva ākiñcaññāyatanaṃ santato manasikaroti saṅkhārāvasesasamāpattiṃ bhāveti, tena vuccati nevasaññīnāsaññī’’ti (vibha. 619) vuttaṃ. Tattha ‘santato manasikarotī’ti ‘santā vatāyaṃ samāpatti, yatra hi nāma natthibhāvampi ārammaṇaṃ karitvā ṭhassatī’ti evaṃ santārammaṇatāya naṃ ‘santā’ti manasikaroti. Santato ce manasikaroti, kathaṃ samatikkamo hotīti? Anāvajjitukāmatāya. So hi kiñcāpi naṃ santato manasikaroti, atha khvassa ‘ahametaṃ āvajjissāmi samāpajjissāmi adhiṭṭhahissāmi vuṭṭhahissāmi paccavekkhissāmī’ti esa ābhogo samannāhāro manasikāro na hoti. Kasmā? Ākiñcaññāyatanato nevasaññānāsaññāyatanassa santatarapaṇītataratāya.


267。超越识无边处，是指根据之前所述，识无边处作为禅那的安住之处。根据所述的方式，也包括所缘。因此，这个禅那和所缘都通过不运作和不作意而被超越。因为这里应当进入无所有处而住，所以这两者合在一起说“超越识无边处”。
“与无所有处想俱”，在这里是指没有任何东西；至少没有一点点残留。因此说没有任何东西的状态就是无所有。空无边处的识的消失是这个的定义。这个无所有是与此想相应的安住之处，因此称为无所有处。在这个无所有处生起的想所俱，称为与无所有处想俱。这个与空中生起的识消失的所缘是指这个禅那。在这里，由于识无边处定的执著而有苦，因已克服执著而入定缓慢，所以是苦行道迟通。相反的情况应理解为乐行道速通。基于小遍相除去的所缘生起的禅那是有限所缘，基于大遍相除去的所缘生起的禅那是无量所缘。其余的含义与前述相同。
超越无所有处，是指根据之前所述，无所有作为禅那的安住之处。根据所述的方式，也包括所缘。因此，这个禅那和所缘都通过不运作和不作意而被超越。因为这里应当进入无有想无有想处而住，所以这两者合在一起说“超越无所有处”。
“与无有想无有想处想俱”，在这里是指以某种想的状态，这被称为无有想无有想处。就如同已入定者的想，这里提到的“无有想无有想者”是为了说明。在《分别论》中提到“无有想者、无有想者”时，意指他正专注于无所有处，发展一种余念的安住，因此称为无有想者。既然他专注于无所有处，如何能超越呢？是因为不想去注意他。虽然他以某种方式专注于它，但他并没有说“我将注视它、我将入定、我将坚持、我将省察”，因此这种专注的方式并不算真正的专注。为什么？因为无所有处的状态比无有想无有想处更为微妙、精致。


Yathā hi rājā mahaccarājānubhāvena hatthikkhandhagato nagaravīthiyaṃ vicaranto dantakārādayo sippike ekaṃ vatthaṃ daḷhaṃ nivāsetvā ekena sīsaṃ veṭhetvā dantacuṇṇādīhi samokiṇṇagatte anekāni dantavikatiādīni karonte disvā ‘aho vata re chekā ācariyā, īdisānipi nāma sippāni karissantī’ti, evaṃ tesaṃ chekatāya tussati, na cassa evaṃ hoti – ‘aho vatāhaṃ rajjaṃ pahāya evarūpo sippiko bhaveyya’nti. Taṃ kissa hetu? Rajjasiriyā mahānisaṃsatāya. So sippike samatikkamitvāva gacchati. Evamevesa kiñcāpi taṃ samāpattiṃ santato manasikaroti, atha khvassa ‘ahametaṃ samāpattiṃ āvajjissāmi samāpajjissāmi adhiṭṭhahissāmi vuṭṭhahissāmi paccavekkhissāmī’ti neva esa ābhogo samannāhāro manasikāro hoti. So taṃ santato manasi karonto taṃ paramasukhumaṃ appanāppattaṃ saññaṃ pāpuṇāti, yāya ‘nevasaññīnāsaññī nāma hoti, saṅkhārāvasesasamāpattiṃ bhāvetī’ti vuccati. ‘Saṅkhārāvasesasamāpatti’nti accantasukhumabhāvappattasaṅkhāraṃ catutthāruppasamāpattiṃ.

Idāni yaṃ taṃ evaṃ adhigatāya saññāya vasena nevasaññānāsaññāyatananti vuccati, taṃ atthato dassetuṃ ‘‘nevasaññānāsaññāyatananti nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpannassa vā, upapannassa vā, diṭṭhadhammasukhavihārissa vā cittacetasikā dhammā’’ti (vibha. 620) vuttaṃ. Tesu idha samāpannassa cittacetasikā dhammā adhippetā.

Vacanattho panettha – oḷārikāya saññāya abhāvato, sukhumāya ca bhāvato, nevassa sasampayuttadhammassa jhānassa saññā, nāsaññāti nevasaññānāsaññaṃ. Nevasaññānāsaññañca taṃ manāyatanadhammāyatanapariyāpannattā āyatanañcāti nevasaññānāsaññāyatanaṃ. Atha vā yāyamettha saññā, sā paṭusaññākiccaṃ kātuṃ asamatthatāya nevasaññā , saṅkhārāvasesasukhumabhāvena vijjamānattā nāsaññāti nevasaññānāsaññā. Nevasaññānāsaññā ca sā sesadhammānaṃ adhiṭṭhānaṭṭhena āyatanañcāti nevasaññānāsaññāyatanaṃ.

Na kevalañcettha saññāva edisī, atha kho vedanāpi nevavedanā nāvedanā, cittampi nevacittaṃ nācittaṃ, phassopi nevaphasso nāphassoti. Esa nayo sesasampayuttadhammesu. Saññāsīsena panāyaṃ desanā katāti veditabbā. Pattamakkhanatelappabhutīhi ca upamāhi esamattho vibhāvetabbo – sāmaṇero kira telena pattaṃ makkhetvā ṭhapesi. Taṃ yāgupānakāle thero ‘pattamāharā’ti āha. So ‘patte telamatthi, bhante’ti āha. Tato ‘āhara, sāmaṇera, telaṃ nāḷiṃ pūressāmī’ti vutte ‘natthi, bhante, tela’nti āha. Tattha yathā antovutthattā yāguyā saddhiṃ akappiyaṭṭhena telaṃ atthīti hoti, nāḷipūraṇādīnaṃ abhāvavasena natthīti hoti, evaṃ sāpi saññā paṭusaññākiccaṃ kātuṃ asamatthatāya nevasaññā, saṅkhārāvasesasukhumabhāvena vijjamānattā nāsaññā hoti.


就像国王以其威严骑在象背上巡视城市街道时,看到象牙工匠等工匠穿着一件紧身衣,头上包着布,身上沾满象牙粉,制作各种象牙制品,心想"哦,这些工匠真是技艺高超,竟能制作出这样的工艺品",虽然欣赏他们的技艺,但并不会想"我真希望能放弃王位成为这样的工匠"。这是为什么呢?因为王位的荣耀利益更大。他超越了工匠继续前行。同样地,虽然他以寂静的方式作意那个定,但并不会想"我将注意这个定,我将入定,我将决意,我将出定,我将省察"。他以寂静的方式作意,达到极其微细的安止想,因此被称为"无有想者、无有想者,发展余念的安住"。"余念的安住"是指达到极度微细状态的第四无色定。
现在,为了从意义上说明这个通过如此获得的想而被称为无有想无有想处的状态,《分别论》中说:"无有想无有想处是指已入无有想无有想处定者、已生无有想无有想处者、现法乐住者的心心所法。"(《分别论》620)这里指的是已入定者的心心所法。
这里的词义解释是:由于粗想的不存在和细想的存在,既不是与之相应的禅那的想,也不是无想,所以叫做无有想无有想。无有想无有想又因为属于意处和法处而成为处,所以叫做无有想无有想处。或者,这里的想因为不能执行明显的想的功能而是无有想,因为以余行的微细方式存在而不是无想,所以叫做无有想无有想。无有想无有想又因为是其他法的安住处而成为处,所以叫做无有想无有想处。
不仅是想是这样,受也是非受非无受,心也是非心非无心,触也是非触非无触。其他相应法也是如此。应当理解这是以想为主的教说。这个意思应该用涂油钵等比喻来说明:据说,一个沙弥用油涂了钵并放置。喝粥时长老说"拿钵来"。他说"钵里有油,尊者"。然后长老说"拿来,沙弥,我们要装满一纳利的油"时,他说"没有油,尊者"。在那里,就像因为在里面存在而对粥来说是不适合的意义上说有油,因为不能装满一纳利等的意义上说没有油,同样地,那个想因为不能执行明显的想的功能而是无有想,因为以余行的微细方式存在而不是无想。


Kimpanettha saññākiccanti? Ārammaṇasañjānanañceva vipassanāya ca visayabhāvaṃ upagantvā nibbidājananaṃ. Dahanakiccamiva hi sukhodake tejodhātu, sañjānanakiccampesā paṭuṃ kātuṃ na sakkoti. Sesasamāpattīsu saññā viya vipassanāya visayabhāvaṃ upagantvā nibbidājananampi kātuṃ na sakkoti. Aññesu hi khandhesu akatābhiniveso bhikkhu nevasaññānāsaññāyatanakkhandhe sammasitvā nibbidaṃ pattuṃ samattho nāma natthi. Apica āyasmā sāriputto, pakativipassako pana mahāpañño sāriputtasadisova sakkuṇeyya. Sopi ‘‘evaṃ kirime dhammā ahutvā sambhonti, hutvā paṭiventī’’ti (ma. ni. 

什么是这里的想功能呢？是指通过所缘的认知和观察所进入的对象状态，进而引起厌倦。就像在温水中，热的元素无法使人感知到的功能，想的功能在这里也无法执行。其他的入定中，想也无法通过观察对象的状态引起厌倦。因为在其他五蕴中，若没有对其的执着，出家人就无法通过对无有想无有想处的观察而获得厌倦。而且，尊者舍利弗，因其本性善于观察，像尊者舍利弗一样的智慧者也能够做到。他也会说：“这样法并非无有，而是有。”


3.95) evaṃ kalāpasammasanavaseneva, no anupadadhammavipassanāvasena. Evaṃ sukhumattaṃ gatā esā samāpatti.

Yathā ca pattamakkhanatelūpamāya evaṃ maggudakūpamāyapi ayamattho vibhāvetabbo. Maggapaṭipannassa kira therassa purato gacchanto sāmaṇero thokamudakaṃ disvā ‘udakaṃ, bhante, upāhanā omuñcathā’ti āha. Tato therena ‘sace udakamatthi, āhara nhānasāṭakaṃ, nhāyissāmī’ti vutte ‘natthi, bhante’ti āha. Tattha yathā upāhanatemanamattaṭṭhena udakaṃ atthīti hoti , nhānaṭṭhena natthīti hoti, evampi sā paṭusaññākiccaṃ kātuṃ asamatthatāya neva saññā, saṅkhārāvasesasukhumabhāvena vijjamānattā nāsaññā hoti. Na kevalañca etāheva, aññāhipi anurūpāhi upamāhi esa attho vibhāvetabbo. Iti imāya nevasaññānāsaññāyatane pavattāya saññāya nevasaññānāsaññāyatanabhūtāya vā saññāya sahagatanti nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṃ. Ākiñcaññāyatanasamāpattiārammaṇassa jhānassetaṃ adhivacanaṃ.

Idha ākiñcaññāyatanasamāpattiyā nikantipariyādānadukkhatāya dukkhā paṭipadā, pariyādinnanikantikassa appanāparivāsadandhatāya dandhābhiññā. Vipariyāyena sukhā paṭipadā khippābhiññā ca. Parittakasiṇugghāṭimākāse pavattitaviññāṇāpagamārammaṇaṃ samāpattiṃ ārabbha pavattitāya parittārammaṇatā, vipariyāyena appamāṇārammaṇatā veditabbā. Sesaṃ purimasadisameva.

Asadisarūpo nātho, āruppaṃ yaṃ catubbidhaṃ āha;

Taṃ iti ñatvā tasmiṃ, pakiṇṇakakathāpi viññeyyā.

Arūpasamāpattiyo hi –

Ārammaṇātikkamato, catassopi bhavantimā;

Aṅgātikkamametāsaṃ, na icchanti vibhāvino.

Etāsu hi rūpanimittātikkamato paṭhamā, ākāsātikkamato dutiyā, ākāse pavattitaviññāṇātikkamato tatiyā, ākāse pavattitaviññāṇassa apagamātikkamato catutthāti sabbathā ‘ārammaṇātikkamato catassopi bhavantimā’ arūpasamāpattiyoti veditabbā. Aṅgātikkamaṃ pana etāsaṃ na icchanti paṇḍitā. Na hi rūpāvacarasamāpattīsu viya etāsu aṅgātikkamo atthi. Sabbāsupi hi etāsu upekkhā cittekaggatāti dve eva jhānaṅgāni honti. Evaṃ santepi –

Supaṇītatarā honti, pacchimā pacchimā idha;

Upamā tattha viññeyyā, pāsādatalasāṭikā.

Yathā hi catubhūmakapāsādassa heṭṭhimatale dibbanaccagītavāditasurabhigandhamālāsādurasapānabhojanasayanacchādanādivasena paṇītā pañca kāmaguṇā paccupaṭṭhitā assu, dutiye tato paṇītatarā, tatiye tato paṇītatamā, catutthe sabbapaṇītā; tattha kiñcāpi tāni cattāripi pāsādatalāneva, natthi nesaṃ pāsādatalabhāvena viseso, pañcakāmaguṇasamiddhivisesena pana heṭṭhimato heṭṭhimato uparimaṃ uparimaṃ paṇītataraṃ hoti.


这样通过色法的比较，不是通过无依法的观察。这样，微细的状态已达成。
就像用油涂抹的钵的比喻，这个意思也应通过通道水的比喻来说明。因为在通道中行走的长老，见到一点水，于是对沙弥说：“水，尊者，请放开布。”然后长老说：“如果有水，就拿来洗澡，我将洗澡。”沙弥回答：“没有，尊者。”在这里，水是因为在布的边缘存在而被认为有，而在洗澡的意义上则被认为没有。同样地，这个想因为不能执行明显的想的功能而是无有想，因为以余行的微细方式存在而不是无想。并且不仅是这里的想，其他相应的比喻也应如此说明。因此，通过无有想无有想处的生起的想，称为无有想无有想处的想。
在这里，因无所有处的定的执著而有苦，因已克服执著而入定缓慢，所以是苦行道迟通。相反的情况应理解为乐行道速通。基于小遍相除去的所缘生起的禅那是有限所缘，基于大遍相除去的所缘生起的禅那是无量所缘。其余的含义与前述相同。
如同无色的主，四种无色的状态是指：
因此，知道这个，杂谈也应知晓。
无色的入定是——
超越所缘，四种也皆如此；
超越形相，智者不愿意。
在这四种中，首先是超越色的象征，其次是超越空的象征，第三是超越在空中生起的识的象征，第四是超越在空中生起的识的消失，因此总的来说，超越所缘的四种也应被称为无色的入定。至于超越形相，这些智者并不愿意。因为在色界的入定中没有这种超越。所有这些中，只有平等的心和专注的心两种是入定的要素。即使如此——
在这里更为精细，后者更为后者；
比喻在这里应知晓，像是楼台上的布。
就像在四层楼阁的底层，因天上音乐、歌声、乐器、香花、食物、饮料、床铺等的缘故，五种感官的享受被提供；在第二层则更为精细，第三层则更为精细，第四层则是所有的精细；虽然这些四种都只是存在于楼阁的底层，但因五种感官的享受的卓越而逐渐提高。


Yathā ca ekāya itthiyā kantitathūlasaṇhasaṇhatarasaṇhatamasuttānaṃ catupalatipaladvipalaekapalasāṭikā assu, āyāmena vitthārena ca samappamāṇā; tattha kiñcāpi tā sāṭikā catassopi āyāmato ca vitthārato ca samappamāṇā, natthi tāsaṃ pamāṇato viseso, sukhasamphassasukhumabhāvamahagghabhāvehi pana purimāya purimāya pacchimā pacchimā paṇītatarā honti, evameva kiñcāpi catūsupi etāsu upekkhā cittekaggatāti etāni dveyeva aṅgāni honti, atha kho bhāvanāvisesena tesaṃ aṅgānaṃ paṇītapaṇītatarabhāvena supaṇītatarā honti pacchimā pacchimā idhāti veditabbā. Evaṃ anupubbena paṇītapaṇītā cetā –

Asucimhi maṇḍape laggo, eko taṃ nissito paro;

Añño bahi anissāya, taṃ taṃ nissāya cāparo.

Ṭhito catūhi etehi, purisehi yathākkamaṃ;

Samānatāya ñātabbā, catassopi vibhāvinā. (visuddhi. 1.291);

Tatrāyamatthayojanā – asucimhi kira dese eko maṇḍapo. Atheko puriso āgantvā taṃ asuciṃ jigucchamāno taṃ maṇḍapaṃ hatthehi ālambitvā tattha laggo, laggito viya aṭṭhāsi. Athāparo āgantvā taṃ maṇḍapalaggaṃ purisaṃ nissito. Athañño āgantvā cintesi – ‘yo esa maṇḍape laggo, yo ca taṃ nissito, ubhopete duṭṭhitā; dhuvo ca nesaṃ maṇḍapapapāte pāto, handāhaṃ bahiyeva tiṭṭhāmī’ti so tannissitaṃ anissāya bahiyeva aṭṭhāsi. Athāparo āgantvā maṇḍapalaggassa tannissitassa ca akhemabhāvaṃ cintetvā bahiṭhitañca suṭṭhitoti mantvā taṃ nissāya aṭṭhāsi.

Tattha asucimhi dese maṇḍapo viya kasiṇugghāṭimākāsaṃ daṭṭhabbaṃ. Asucijigucchāya maṇḍapalaggo puriso viya rūpanimittajigucchāya ākāsārammaṇaṃ ākāsānañcāyatanaṃ . Maṇḍapalaggaṃ purisaṃ nissito viya ākāsārammaṇaṃ ākāsānañcāyatanaṃ ārabbha pavattaṃ viññāṇañcāyatanaṃ. Tesaṃ dvinnampi akhemabhāvaṃ cintetvā anissāya taṃ maṇḍapalaggaṃ, bahiṭhito viya, ākāsānañcāyatanaṃ ārammaṇaṃ akatvā tadabhāvārammaṇaṃ ākiñcaññāyatanaṃ. Maṇḍapalaggassa tannissitassa ca akhemataṃ cintetvā bahiṭhitañca ‘suṭṭhito’ti mantvā taṃ nissāya ṭhito viya viññāṇābhāvasaṅkhāte bahipadese ṭhitaṃ ākiñcaññāyatanaṃ ārabbha pavattaṃ nevasaññānāsaññāyatanaṃ daṭṭhabbaṃ. Evaṃ pavattamānañca –

Ārammaṇaṃ karoteva, aññābhāvena taṃ idaṃ;

Diṭṭhadosampi rājānaṃ, vuttihetu yathā jano. (visuddhi. 1.292);

Idañhi nevasaññānāsaññāyatanaṃ ‘āsannaviññāṇañcāyatanapaccatthikā ayaṃ samāpattī’ti evaṃ diṭṭhadosampi taṃ ākiñcaññāyatanaṃ aññassa ārammaṇassa abhāvā ārammaṇaṃ karoteva. Yathā kiṃ? ‘Diṭṭhadosampi rājānaṃ vuttihetu yathā jano’. Yathā hi asaṃyataṃ pharusakāyavacīmanosamācāraṃ kañci sabbadisampatiṃ rājānaṃ ‘pharusasamācāro aya’nti evaṃ diṭṭhadosampi aññattha vuttiṃ alabhamāno jano vuttihetu nissāya vattati, evaṃ diṭṭhadosampi taṃ ākiñcaññāyatanaṃ aññaṃ ārammaṇaṃ alabhamānamidaṃ nevasaññānāsaññāyatanaṃ ārammaṇaṃ karoteva. Evaṃ kurumānañca –

Āruḷho dīghanisseṇiṃ, yathā nisseṇibāhukaṃ;

Pabbataggañca āruḷho, yathā pabbatamatthakaṃ.

Yathā vā girimāruḷho, attanoyeva jaṇṇukaṃ;

Olubbhati tathevetaṃ, jhānamolubbha vattatīti. (visuddhi. 1.293);

Arūpāvacarakusalakathā niṭṭhitā.

Tebhūmakakusalavaṇṇanā


以下是巴利文的完整直译：
就像一位女子纺织的粗线、细线、更细线和最细线的四帕拉、三帕拉、两帕拉和一帕拉的纱丽，长度和宽度都相等；虽然这四件纱丽的长度和宽度都相等，在尺寸上没有区别，但是在触感的舒适度、精细程度和价值上，后面的比前面的更加优越。同样地，虽然这四种(无色定)都只有舍和一境性这两个禅支，但应当知道，由于修习的殊胜，这些禅支变得越来越殊胜，后面的比前面的更加殊胜。这些(无色定)是如此地逐渐变得殊胜 -
一人依附在不净的凉亭上，
另一人依靠他，
又一人不依靠他站在外面，
还有一人依靠他。
这四个人按顺序站立，
智者应当知道四(无色定)是相同的。
这里的意思是：在一个不净的地方有一个凉亭。一个人来到那里，厌恶那不净之处，用手扶着凉亭，好像黏在那里一样站着。然后另一个人来了，依靠着那个黏在凉亭上的人。又有一个人来了，他想："这个黏在凉亭上的人和依靠他的人，这两个人都站得不稳；如果凉亭倒塌，他们肯定会跌倒。那么，我就站在外面吧。"于是他不依靠那个人，站在外面。然后又有一个人来了，他思考着黏在凉亭上的人和依靠他的人处境不安全，而认为站在外面的人站得很稳，就依靠他站着。
在这个比喻中，应当把不净地方的凉亭理解为遍相除去后的虚空。像厌恶不净而黏在凉亭上的人，就像厌恶色相而缘取虚空的空无边处定。像依靠黏在凉亭上的人，就像缘取空无边处定为所缘而生起的识无边处定。像思考那两人都不安全，不依靠黏在凉亭上的人而站在外面的人，就像不以空无边处定为所缘，而缘取它的不存在的无所有处定。像思考黏在凉亭上的人和依靠他的人不安全，认为站在外面的人站得很稳而依靠他站着的人，就像缘取处于识之不存在的外处的无所有处定而生起的非想非非想处定。这样生起的(非想非非想处定) -
虽然见到过失，但由于别无他法，
这(定)仍以它为所缘，
如同人们为了生计，
即使见到国王的过失也(依靠他)。
这个非想非非想处定虽然见到"这个定是接近识无边处定的对立面"这样的过失，但由于没有其他所缘，仍然以那个无所有处定为所缘。就像什么呢？就像"人们为了生计，即使见到国王的过失也(依靠他)"。就像人们即使看到某个不自制、言行粗暴的统治各方的国王，认为"这个人行为粗暴"，这样见到他的过失，但因为在别处找不到生计，为了生计而依靠他。同样地，这个非想非非想处定虽然见到那个无所有处定的过失，但因为得不到其他所缘，仍然以它为所缘。这样做时 -
就像攀登长梯子的人依靠梯子的扶手，
就像登上山顶的人依靠山顶，
或者就像登山的人依靠自己的膝盖，
这个禅那也是依靠(无所有处定)而运作的。
无色界善说完毕。
三界善的解释

269. Idāni yasmā sabbānipetāni tebhūmakakusalāni hīnādinā pabhedena vattanti, tasmā tesaṃ taṃ pabhedaṃ dassetuṃ puna katame dhammā kusalātiādi āraddhaṃ. Tattha hīnanti lāmakaṃ. Taṃ āyūhanavasena veditabbaṃ. Hīnuttamānaṃ majjhe bhavaṃ majjhimaṃ. Padhānabhāvaṃ nītaṃ paṇītaṃ, uttamanti attho. Tānipi āyūhanavaseneva veditabbāni. Yassa hi āyūhanakkhaṇe chando vā hīno hoti, vīriyaṃ vā, cittaṃ vā, vīmaṃsā vā, taṃ hīnaṃ nāma. Yassa te dhammā majjhimā ceva paṇītā, ca taṃ majjhimañceva paṇītañca. Yaṃ pana kattukāmatāsaṅkhātaṃ chandaṃ dhuraṃ chandaṃ jeṭṭhakaṃ chandaṃ pubbaṅgamaṃ katvā āyūhitaṃ, taṃ chandādhipatito āgatattā chandādhipateyyaṃ nāma. Vīriyādhipateyyādīsupi eseva nayo.

Imasmiṃ pana ṭhāne ṭhatvā nayā gaṇetabbā. Sabbapaṭhamaṃ vibhatto hi eko nayo, hīnanti eko, majjhimanti eko, paṇītanti eko, chandādhipateyyanti eko. Ime tāva chandādhipateyye pañca nayā. Evaṃ vīriyādhipateyyādīsupīti cattāro pañcakā vīsati honti. Purimo vā eko suddhikanayo, hīnantiādayo tayo, chandādhipateyyantiādayo cattāro, chandādhipateyyaṃ hīnantiādayo dvādasāti evampi vīsati nayā honti.

Ime vīsati mahānayā kattha vibhattāti? Mahāpakaraṇe (paṭṭhā. 2.

以下是巴利文的完整直译：
269. 现在，由于所有这些三界善法都以低劣等方式分类，为了显示它们的这种分类，再次开始了"什么法是善"等等。其中，"低劣"是指卑下。这应当从努力的角度来理解。处于低劣和殊胜之间的是"中等"。被带到主要地位的是"殊胜"，意思是最高。这些也应当从努力的角度来理解。因为在努力的时刻，如果欲望低劣，或精进低劣，或心低劣，或观察低劣，那就叫做低劣。如果这些法是中等的和殊胜的，那就叫做中等的和殊胜的。而以所谓的欲做为首要、欲做为主导、欲做为最重要、欲做为先导而努力的，由于是从欲增上而来，所以叫做欲增上。在精进增上等方面也是同样的道理。
在这个地方，应当计算方法。首先分别的是一种方法，"低劣"是一种，"中等"是一种，"殊胜"是一种，"欲增上"是一种。这样在欲增上中就有五种方法。同样在精进增上等中也是如此，四个五组就是二十种。或者前面的一种是纯粹的方法，"低劣"等三种，"欲增上"等四种，"欲增上低劣"等十二种，这样也是二十种方法。
这二十种大方法在哪里被分别？在大论(即《发趣论》)中。

14.1) hīnattike vibhattā. Imasmiṃ pana ṭhāne hīnattikato majjhimarāsiṃ gahetvā hīnamajjhimapaṇītavasena tayo koṭṭhāsā kātabbā. Tatopi majjhimarāsiṃ ṭhapetvā hīnapaṇīte gahetvā nava nava koṭṭhāsā kātabbā. Hīnasmiṃyeva hi hīnaṃ atthi majjhimaṃ atthi paṇītaṃ atthi. Paṇītasmimpi hīnaṃ atthi majjhimaṃ atthi paṇītaṃ atthi. Tathā hīnahīnasmiṃ hīnaṃ, hīnahīnasmiṃ majjhimaṃ, hīnahīnasmiṃ paṇītaṃ. Hīnamajjhimasmiṃ hīnaṃ, hīnamajjhimasmiṃ majjhimaṃ, hīnamajjhimasmiṃ paṇītaṃ. Hīnapaṇītasmiṃ hīnaṃ, hīnapaṇītasmiṃ majjhimaṃ, hīnapaṇītasmiṃ paṇītanti ayameko navako. Paṇītahīnasmimpi hīnaṃ nāma atthi, paṇītahīnasmiṃ majjhimaṃ, paṇītahīnasmiṃ paṇītaṃ. Tathā paṇītamajjhimasmiṃ hīnaṃ, paṇītamajjhimasmiṃ majjhimaṃ, paṇītamajjhimasmiṃ paṇītaṃ. Paṇītapaṇītasmiṃ hīnaṃ, paṇītapaṇītasmiṃ majjhimaṃ, paṇītapaṇītasmiṃ paṇītanti. Ayaṃ dutiyo navakoti dve navakā aṭṭhārasa. Imāni aṭṭhārasa kammadvārāni nāma . Imehi pabhāvitattā , imesaṃ vasena, aṭṭhārasa khattiyā, aṭṭhārasa brāhmaṇā, aṭṭhārasa vessā, aṭṭhārasa suddā, aṭṭhacattālīsa gottacaraṇāni veditabbāni.

Imesu ca pana tebhūmakesu kusalesu kāmāvacarakusalaṃ tihetukampi duhetukampi hoti ñāṇasampayuttavippayuttavasena. Rūpāvacarārūpāvacaraṃ pana tihetukameva ñāṇasampayuttameva. Kāmāvacarampettha adhipatinā sahāpi uppajjati vināpi. Rūpāvacarārūpāvacaraṃ adhipatisampannameva hoti. Kāmāvacarakusale cettha ārammaṇādhipati sahajātādhipatīti dvepi adhipatayo labbhanti. Rūpāvacarārūpāvacaresu ārammaṇādhipati na labbhati, sahajātādhipatiyeva labbhati. Tattha cittassa cittādhipateyyabhāvo sampayuttadhammānaṃ vasena vutto. Dvinnaṃ pana cittānaṃ ekato abhāvena sampayuttacittassa cittādhipati nāma natthi. Tathā chandādīnaṃ chandādhipatiādayo. Keci pana ‘sace cittavato kusalaṃ hoti, mayhaṃ bhavissatīti evaṃ yaṃ cittaṃ dhuraṃ katvā jeṭṭhakaṃ katvā aparaṃ kusalacittaṃ āyūhitaṃ, tassa taṃ purimacittaṃ cittādhipati nāma hoti, tato āgatattā idaṃ cittādhipateyyaṃ nāmā’ti evaṃ āgamanavasenāpi adhipatiṃ nāma icchanti. Ayaṃ pana nayo neva pāḷiyaṃ na aṭṭhakathāyaṃ dissati. Tasmā vuttanayeneva adhipatibhāvo veditabbo. Imesu ca ekūnavīsatiyā mahānayesu purime suddhikanaye vuttaparimāṇāneva cittāni ca navakā ca pāṭhavārā ca honti. Tasmā ñāṇasampayuttesu vuttaparimāṇato vīsatiguṇo cittanavakavārabhedo veditabbo, catūsu ñāṇavippayuttesu soḷasaguṇoti, ayaṃ tebhūmakakusale pakiṇṇakakathā nāmāti.

Tebhūmakakusalaṃ.

Lokuttarakusalavaṇṇanā

277. Evaṃ bhavattayasampattinibbattakaṃ kusalaṃ dassetvā idāni sabbabhavasamatikkamanāya lokuttarakusalaṃ dassetuṃ puna katame dhammā kusalātiādi āraddhaṃ. Tattha lokuttaranti kenaṭṭhena lokuttaraṃ? Lokaṃ taratīti, lokuttaraṃ lokaṃ uttaratīti lokuttaraṃ; lokaṃ samatikkamma abhibhuyya tiṭṭhatīti lokuttaraṃ (paṭi. ma. 

14.1) 低劣的被分类。在这个地方，基于低劣的，抓住中等的数量，应该有三个部分作为低劣、中等和殊胜。然后，在放置中等的数量后，抓住低劣的，应该有新的部分。因为在低劣中确实有低劣，在中等中有中等，在殊胜中有殊胜。在殊胜中也有低劣和中等。如此在低劣的低劣中有低劣，在低劣的低劣中有中等，在低劣的低劣中有殊胜。在低劣的中等中有低劣，在低劣的中等中有中等，在低劣的中等中有殊胜。在低劣的殊胜中有低劣，在低劣的殊胜中有中等，在低劣的殊胜中有殊胜。这是一个新的部分。即使在殊胜的低劣中也有低劣，殊胜的低劣中有中等，殊胜的低劣中有殊胜。同样在殊胜的中等中有低劣，在殊胜的中等中有中等，在殊胜的中等中有殊胜。在殊胜的殊胜中有低劣，在殊胜的殊胜中有中等，在殊胜的殊胜中有殊胜。这是第二个新的部分。因此，总共有十八个部分。
这些十八个是行为的门。由于它们的光辉，依此，十八个士族，十八个婆罗门，十八个商人，十八个清白人，四十个种姓的习俗应当被理解。
在这些三界善法中，欲界的善法是有因的或无因的，依知识的结合或分离而存在。而色界的善法则是只有有因的，且是与知识结合的。欲界的善法在这里也会因主导而生起，或不生起。色界的善法则是因主导而生起。欲界的善法在这里有两个主导，分别是所缘主导和自生主导。色界的善法中，所缘主导不被获得，只有自生主导被获得。在那里，心的心主导的状态是依照相应的法所说的。至于两个心的因果关系，由于没有结合，所以没有心主导的状态。同样，欲望等的主导也是如此。然而，有人说：“如果有心的善法，那么我将会有。”如此将心的善法作为主导，基于欲望作为最重要的，作为首要的而努力，这个心的主导就叫做心主导，因此这是基于因果关系而来的。这个方法在《巴利文》及其注释中并没有显现。因此，主导的状态应当依照所述的方式来理解。在这些十九个大方法中，前面的纯粹方法和所述的量是心的数量和新的部分。因此，在与知识结合的法中，所述的量是二十种心的新的部分，在四个与知识分离的法中是十六种，这就是三界善法的详细说明。
三界善法。
超越世俗的善法的解释
277. 这样，展示了因缘的善法，现在为了超越所有的生死，展示超越世俗的善法，再次开始了“什么法是善”等等。在这里，超越世俗的是什么？超越世俗是指超越世俗的；超越世俗是指超越世俗而站立。

2.43). Jhānaṃ bhāvetīti ekacittakkhaṇikaṃ appanājhānaṃ bhāveti janeti vaḍḍheti.

Lokato niyyāti vaṭṭato niyyātīti niyyānikaṃ. Niyyāti vā etenāti niyyānikaṃ. Taṃsamaṅgī hi puggalo dukkhaṃ parijānanto niyyāti, samudayaṃ pajahanto niyyāti, nirodhaṃ sacchikaronto niyyāti, maggaṃ bhāvento niyyāti. Yathā ca pana tebhūmakakusalaṃ vaṭṭasmiṃ cutipaṭisandhiyo ācināti vaḍḍhetīti ācayagāmī nāma hoti, na tathā idaṃ. Idaṃ pana yathā ekasmiṃ purise aṭṭhārasahatthaṃ pākāraṃ cinante aparo mahāmuggaraṃ gahetvā tena citacitaṭṭhānaṃ apacinanto viddhaṃsento eva gaccheyya, evameva tebhūmakakusalena citā cutipaṭisandhiyo paccayavekallakaraṇena apacinantaṃ viddhaṃsentaṃ gacchatīti apacayagāmi.

Diṭṭhigatānaṃ pahānāyāti, ettha diṭṭhiyo eva diṭṭhigatāni, gūthagataṃ muttagatantiādīni (a. ni. 9.11) viya. Dvāsaṭṭhiyā vā diṭṭhīnaṃ antogadhattā diṭṭhīsu gatānītipi diṭṭhigatāni. Diṭṭhiyā vā gataṃ etesantipi diṭṭhigatāni. Diṭṭhisadisagamanāni diṭṭhisadisappavattānīti attho. Kāni pana tānīti? Sasampayuttāni sakkāyadiṭṭhivicikicchāsīlabbataparāmāsaapāyagamanīyarāgadosamohākusalāni. Tāni hi yāva paṭhamamaggabhāvanā tāva pavattisabbhāvato diṭṭhisadisagamanānīti vuccanti. Iti diṭṭhiyo ca diṭṭhigatāni ca diṭṭhigatāni. Tesaṃ diṭṭhigatānaṃ. Pahānāyāti samucchedavaseneva pajahanatthāya. Paṭhamāyāti gaṇanavasenapi paṭhamuppattivasenapi paṭhamāya. Bhūmiyāti ‘‘anantarahitāya bhūmiyā’’tiādīsu (pārā. 27; ma. ni. 

以下是巴利文的完整直译：
修习禅那是指在一个心识刹那中修习、产生、增长专注禅那。
从世间出离、从轮回出离，所以称为出离。或者说，通过这个而出离，所以称为出离。具备这个的人，通过了知苦而出离，通过断除集而出离，通过证悟灭而出离，通过修习道而出离。就像三界善法在轮回中积累、增长生死，所以称为积集，但这个(出世间善法)不是这样。这个(出世间善法)就像一个人在建造十八肘高的墙时，另一个人拿着大锤子，不断地敲打已建造的地方，破坏它一样。同样地，(出世间善法)通过使三界善法所积累的生死的因缘不完整，而不断地减少、破坏它，所以称为减损。
为了断除见的执著，这里的"见的执著"就是见本身，就像"粪的执著"、"尿的执著"等。或者说，因为包含在六十二种见中，所以称为"见的执著"。或者说，这些是由见所执著的，所以称为"见的执著"。意思是与见相似的行为，与见相似的运作。那些是什么呢？与身见、疑、戒禁取、导向恶趣的贪、嗔、痴等不善法相应的。因为这些在初道修习之前都存在，所以称为与见相似的行为。因此，见和见的执著都称为"见的执著"。"为了断除"是指为了彻底断除。"初"是指在数量上和生起上都是第一个。"地"是指像在"无间隔的地"等句子中的"地"。

2.296) tāva ayaṃ mahāpathavī bhūmīti vuccati. ‘‘Sukhabhūmiyaṃ kāmāvacare’’tiādīsu (dha. sa. 988) cittuppādo. Idha pana sāmaññaphalaṃ adhippetaṃ. Tañhi sampayuttānaṃ nissayabhāvato te dhammā bhavanti etthāti bhūmi. Yasmā vā samānepi lokuttarabhāve sayampi bhavati uppajjati, na nibbānaṃ viya apātubhāvaṃ, tasmāpi bhūmīti vuccati; tassā paṭhamāya bhūmiyā. Pattiyāti sotāpattiphalasaṅkhātassa paṭhamassa sāmaññaphalassa pattatthāya paṭilābhatthāyāti evamettha attho veditabbo. Viviccāti samucchedavivekavasena viviccitvā, vinā hutvā.

Idāni kiñcāpi lokiyajjhānampi na vinā paṭipadāya ijjhati, evaṃ santepi idha suddhikanayaṃ pahāya lokuttarajjhānaṃ paṭipadāya saddhiṃyeva garuṃ katvā desetukāmatāya dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññantiādimāha.

Tattha yo āditova kilese vikkhambhento dukkhena sasaṅkhārena sappayogena kilamanto vikkhambheti tassa dukkhā paṭipadā hoti; yo pana vikkhambhita kileso vipassanāparivāsaṃ vasanto cirena maggapātubhāvaṃ pāpuṇāti tassa dandhābhiññā hoti. Iti yo koci vāro dukkhapaṭipadadandhābhiñño nāma kato.

Katamaṃ pana vāraṃ rocesunti? Yattha sakiṃ vikkhambhitā kilesā samudācaritvā dutiyampi vikkhambhitā puna samudācaranti, tatiyaṃ vikkhambhite pana tathāvikkhambhiteva katvā maggena samugghātaṃ pāpeti, imaṃ vāraṃ rocesuṃ. Imassa vārassa dukkhāpaṭipadā dandhābhiññāti nāmaṃ kataṃ. Ettakena pana na pākaṭaṃ hoti. Tasmā evamettha ādito paṭṭhāya vibhāvanā veditabbā – yo hi cattāri mahābhūtāni pariggahetvā upādārūpaṃ pariggaṇhāti, arūpaṃ pariggaṇhāti, ‘rūpārūpaṃ’ pana pariggaṇhanto dukkhena kasirena kilamanto pariggahetuṃ sakkoti, tassa dukkhā paṭipadā nāma hoti. Pariggahitarūpārūpassa pana vipassanāparivāse maggapātubhāvadandhatāya dandhābhiññā nāma hoti.

Yopi rūpārūpaṃ pariggahetvā ‘nāmarūpaṃ’ vavatthapento dukkhena kasirena kilamanto vavatthapeti, vavatthāpite ca nāmarūpe vipassanāparivāsaṃ vasanto cirena maggaṃ uppādetuṃ sakkoti, tassāpi dukkhā paṭipadā dandhābhiññā nāma hoti.

Aparo nāmarūpampi vavatthapetvā ‘paccaye’ pariggaṇhanto dukkhena kasirena kilamanto pariggaṇhāti, paccaye ca pariggahetvā vipassanāparivāsaṃ vasanto cirena maggaṃ uppādeti, evampi dukkhā paṭipadā dandhābhiññā nāma hoti.

Aparo paccayepi pariggahetvā ‘lakkhaṇāni’ paṭivijjhanto dukkhena kasirena kilamanto paṭivijjhati, paṭividdhalakkhaṇo ca vipassanāparivāsaṃ vasanto cirena maggaṃ uppādeti, evampi dukkhā paṭipadā dandhābhiññā nāma hoti.

Aparo lakkhaṇānipi paṭivijjhitvā vipassanāñāṇe tikkhe sūre pasanne vahante uppannaṃ ‘vipassanānikantiṃ’ pariyādiyamāno dukkhena kasirena kilamanto pariyādiyati, nikantiñca pariyādiyitvā vipassanāparivāsaṃ vasanto cirena maggaṃ uppādeti, evampi dukkhā paṭipadā dandhābhiññā nāma hoti. Imaṃ vāraṃ rocesuṃ. Imassa vārassa etaṃ nāmaṃ kataṃ. Imināva upāyena parato tisso paṭipadā veditabbā.


以下是巴利文的完整直译：
这个大地被称为"地"。在"欲界的乐地"等句子中，指的是心的生起。但在这里，指的是沙门果。因为它是相应法的依止，所以这些法在此生起，因此称为"地"。或者，虽然同样是出世间的，但它自己也生起、出现，不像涅槃那样不显现，所以也称为"地"。"初地"就是指这第一个地。"获得"是指为了获得、证得被称为初果的第一个沙门果，应当这样理解其意义。"远离"是指以彻底远离的方式远离，成为无。
现在，虽然世间禅那也不是没有修行就能成就的，但是在这里，舍弃纯粹的方法，为了想要连同修行一起重视地教导出世间禅那，所以说"苦行道迟钝通"等。
其中，从一开始就压制烦恼，以苦、有行、有加行、疲劳的方式压制的人，他的是苦行道；而已经压制了烦恼，住于观察的人，经过长时间才达到道的显现的，他的是迟钝通。因此，任何一种方式都被称为苦行道迟钝通。
他们喜欢哪种方式呢？在那里，一次压制的烦恼再次生起，第二次压制后又再次生起，第三次压制后保持压制的状态，然后通过道达到彻底断除，他们喜欢这种方式。这种方式被命名为苦行道迟钝通。但仅仅这样还不清楚。因此，应当从开始就这样理解解释：首先，有人把握四大元素后把握所造色，把握无色，但在把握"色无色"时，以苦、困难、疲劳的方式才能把握，这被称为苦行道。而对于已经把握了色无色的人，由于住于观察中道的显现缓慢，所以被称为迟钝通。
又有人把握了色无色后，在确定"名色"时，以苦、困难、疲劳的方式才能确定，在确定了名色后，住于观察中长时间才能生起道，这也被称为苦行道迟钝通。
另一个人在确定了名色后，在把握"因缘"时，以苦、困难、疲劳的方式才能把握，在把握了因缘后，住于观察中长时间才能生起道，这也被称为苦行道迟钝通。
另一个人在把握了因缘后，在洞察"特相"时，以苦、困难、疲劳的方式才能洞察，在洞察了特相后，住于观察中长时间才能生起道，这也被称为苦行道迟钝通。
另一个人在洞察了特相后，当观智变得锐利、勇猛、明晰、流畅时，在克服生起的"观欲"时，以苦、困难、疲劳的方式才能克服，在克服了欲后，住于观察中长时间才能生起道，这也被称为苦行道迟钝通。他们喜欢这种方式。这种方式被命名为这个名称。以同样的方法应当理解后面的三种行道。


Phasso hotītiādīsu anaññātaññassāmītindriyaṃ, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvoti cattāri padāni adhikāni. Niddesavāre ca vitakkādiniddesesu ‘maggaṅga’ntiādīni padāni adhikāni. Sesaṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttasadisameva. Bhūmantaravasena pana lokuttaratāva idha viseso.

Tattha anaññātaññassāmītindriyanti ‘anamatagge saṃsāravaṭṭe anaññātaṃ amataṃ padaṃ catusaccadhammameva vā jānissāmī’ti paṭipannassa iminā pubbābhogena uppannaṃ indriyaṃ. Lakkhaṇādīni panassa heṭṭhā paññindriye vuttanayeneva veditabbāni.

Sundarā pasatthā vā vācā sammāvācā. Vacīduccaritasamugghāṭikāya micchāvācāviratiyā etaṃ adhivacanaṃ. Sā pariggahalakkhaṇā viramaṇarasā micchāvācappahānapaccupaṭṭhānā. Sundaro pasattho vā kammanto sammākammanto. Micchākammantasamucchedikāya pāṇātipātādiviratiyā etaṃ nāmaṃ. So samuṭṭhānalakkhaṇo viramaṇaraso micchākammantappahānapaccupaṭṭhāno. Sundaro pasattho vā ājīvo sammāājīvo. Micchājīvaviratiyā etaṃ adhivacanaṃ. So vodānalakkhaṇo ñāyājīvappavattiraso micchājīvappahānapaccupaṭṭhāno.

Apica heṭṭhā viratittaye vuttavasenapettha lakkhaṇādīni veditabbāni. Iti imesaṃ tiṇṇaṃ dhammānaṃ vasena heṭṭhā vuttaṃ maggapañcakaṃ idha maggaṭṭhakaṃ veditabbaṃ. Yevāpanakesu ca imesaṃ abhāvo. Tathā karuṇāmuditānaṃ. Ime hi tayo dhammā idha pāḷiyaṃ āgatattāva yevāpanakesu na gahitā. Karuṇāmuditā pana sattārammaṇā, ime dhammā nibbānārammaṇāti tāpettha na gahitā. Ayaṃ tāva uddesavāre visesattho.

283. Niddesavāre pana maggaṅgaṃ maggapariyāpannanti ettha tāva maggassa aṅganti maggaṅgaṃ; maggakoṭṭhāsoti attho. Yathā pana araññe pariyāpannaṃ araññapariyāpannaṃ nāma hoti, evaṃ magge pariyāpannanti maggapariyāpannaṃ. Maggasannissitanti attho.

285.Pītisambojjhaṅgoti ettha pīti eva sambojjhaṅgoti pītisambojjhaṅgo. Tattha bodhiyā bodhissa vā aṅgoti bojjhaṅgo. Idaṃ vuttaṃ hoti – yā ayaṃ dhammasāmaggī yāya lokuttaramaggakkhaṇe uppajjamānāya līnuddhaccapatiṭṭhānāyūhanakāmasukhattakilamathānuyogaucchedasassatābhinivesādīnaṃ anekesaṃ upaddavānaṃ paṭipakkhabhūtāya satidhammavicayavīriyapītipassaddhisamādhiupekkhāsaṅkhātāya dhammasāmaggiyā ariyasāvako bujjhatīti katvā bodhīti vuccati. Bujjhatīti kilesasantānaniddāya uṭṭhahati, cattāri vā ariyasaccāni paṭivijjhati, nibbānameva vā sacchikaroti. Tassā dhammasāmaggīsaṅkhātāya bodhiyā aṅgotipi bojjhaṅgo, jhānaṅgamaggaṅgādīni viya. Yopesa yathāvuttappakārāya etāya dhammasāmaggiyā bujjhatīti katvā ariyasāvako bodhīti vuccati, tassa bodhissa aṅgotipi bojjhaṅgo; senaṅgarathaṅgādayo viya. Tenāhu aṭṭhakathācariyā – ‘‘bujjhanakassa puggalassa aṅgāti vā bojjhaṅgā’’ti (vibha. aṭṭha. 466; saṃ. ni. aṭṭha. 3.5.182).

Apica ‘‘bojjhaṅgāti kenaṭṭhena bojjhaṅgā? Bodhāya saṃvattantīti bojjhaṅgā, bujjhantīti bojjhaṅgā, anubujjhantīti bojjhaṅgā, paṭibujjhantīti bojjhaṅgā, sambujjhantīti bojjhaṅgā’’ti (paṭi. ma. 2.17) iminā paṭisambhidānayenāpi bojjhaṅgattho veditabbo. Pasattho sundaro vā bojjhaṅgoti sambojjhaṅgo. Evaṃ pīti eva sambojjhaṅgo pītisambojjhaṅgoti. Cittekaggatāniddesādīsupi imināva nayena attho veditabbo.



以下是巴利文的完整直译：
在"有触"等中,增加了四个词:"未知当知根"、"正语"、"正业"和"正命"。在解说部分,在寻等的解说中增加了"道支"等词。其余的一切与前面所说的相同。但在这里,由于境界的不同,出世间性是特殊之处。
其中,"未知当知根"是指:对于"我将知道在无始轮回中未知的不死之道或四圣谛法"而修行的人,由于这种先前的意愿而生起的根。它的特相等应当按照前面所说的慧根的方式来理解。
正语是美好的、称赞的语言。这是断除语恶行、远离邪语的代名词。它以防护为特相,以远离为作用,以断除邪语为现起。正业是美好的、称赞的行为。这是断除邪业、远离杀生等的名称。它以生起为特相,以远离为作用,以断除邪业为现起。正命是美好的、称赞的生活。这是远离邪命的代名词。它以清净为特相,以正当生活的运作为作用,以断除邪命为现起。
此外,这里的特相等也应当按照前面所说的三种远离的方式来理解。因此,依这三法,应当知道前面所说的五道支在这里成为八道支。在附随法中,这些是不存在的。同样,悲和喜也是如此。因为这三法在这里的经文中出现,所以在附随法中没有被包括。而悲和喜是以有情为所缘,这些法以涅槃为所缘,所以它们也没有被包括在这里。这是在列举部分的特殊含义。
在解说部分,"道支,包含在道中"中,首先,"道支"是道的支分,意思是道的部分。就像包含在森林中的叫做"包含在森林中",同样,包含在道中的叫做"包含在道中"。意思是依靠道。
"喜觉支"中,喜本身就是觉支,所以叫喜觉支。其中,觉的支分或觉者的支分叫做觉支。这是说:在出世间道的刹那生起时,这种法的和合对治了昏沉、掉举、执着、努力、欲乐、疲劳、断见、常见等许多障碍,由于这种被称为念、择法、精进、喜、轻安、定、舍的法的和合,圣弟子觉悟,所以称为觉。觉悟是指从烦恼相续的睡眠中醒来,或者通达四圣谛,或者证悟涅槃。这种被称为法和合的觉的支分也叫觉支,就像禅支、道支等。这个以上述方式由于这种法的和合而觉悟,因此被称为觉的圣弟子,他的觉的支分也叫觉支,就像军队的支分、车的支分等。因此注释家们说:"或者说,觉悟的人的支分叫做觉支。"
此外,按照"为什么叫觉支?因为导向觉悟所以叫觉支,因为觉悟所以叫觉支,因为随觉所以叫觉支,因为对治所以叫觉支,因为正觉所以叫觉支"这种分别说的方法,也应当理解觉支的含义。称赞的、美好的觉支叫做正觉支。这样,喜本身就是正觉支,所以叫喜觉支。在心一境性的解说等中,也应当以同样的方式理解其含义。

296.Tesaṃ dhammānanti ye tasmiṃ samaye paṭivedhaṃ gacchanti catusaccadhammā, tesaṃ dhammānaṃ. Anaññātānanti kiñcāpi paṭhamamaggena te dhammā ñātā nāma honti, yathā pana pakatiyā anāgatapubbaṃ vihāraṃ āgantvā vihāramajjhe ṭhitopi puggalo pakatiyā anāgatabhāvaṃ upādāya ‘anāgatapubbaṃ ṭhānaṃ āgatomhī’ti vadati, yathā ca pakatiyā apiḷandhapubbaṃ mālaṃ piḷandhitvā, anivatthapubbaṃ vatthaṃ nivāsetvā, abhuttapubbaṃ bhojanaṃ bhuñjitvā, pakatiyā abhuttabhāvaṃ upādāya abhuttapubbaṃ bhojanaṃ bhuttomhīti vadati, evamidhāpi yasmā pakatiyā iminā puggalena ime dhammā na ñātapubbā tasmā anaññātānanti vuttaṃ. Adiṭṭhādīsupi eseva nayo. Tattha adiṭṭhānanti ito pubbe paññācakkhunā adiṭṭhānaṃ. Appattānanti adhigamanavasena appattānaṃ. Aviditānanti ñāṇena apākaṭakatānaṃ. Asacchikatānanti apaccakkhakatānaṃ. Sacchikiriyāyāti paccakkhakaraṇatthaṃ. Yathā ca iminā padena, evaṃ sesehipi saddhiṃ anaññātānaṃ ñāṇāya, adiṭṭhānaṃ dassanāya, appattānaṃ pattiyā, aviditānaṃ vedāyāti yojanā kātabbā.

299.Catūhi vacīduccaritehītiādīsu vacīti vacīviññatti veditabbā. Tiṇṇaṃ dosānaṃ yena kenaci duṭṭhāni caritānīti duccaritāni. Vacīto pavattāni duccaritāni vacīduccaritāni, vaciyā vā nipphāditāni duccaritāni vacīduccaritāni. Tehi vacīduccaritehi. Ārakā ramatīti ārati. Vinā tehi ramatīti virati. Tato tato paṭinivattāva hutvā tehi vinā ramatīti paṭivirati. Upasaggavasena vā padaṃ vaḍḍhitaṃ. Sabbamidaṃ oramaṇabhāvassevādhivacanaṃ. Veraṃ maṇati, vināsetīti veramaṇī. Idampi oramaṇasseva vevacanaṃ. Yāya pana cetanāya musāvādādīni bhāsamāno karoti nāma, ayaṃ lokuttaramaggavirati. Uppajjitvā taṃ kiriyaṃ kātuṃ na deti, kiriyāpathaṃ pacchindatīti akiriyā. Tathā taṃ karaṇaṃ kātuṃ na deti, karaṇapathaṃ pacchindatīti akaraṇaṃ. Yāya ca cetanāya catubbidhaṃ vacīduccaritaṃ bhāsamāno ajjhāpajjati nāma, ayaṃ uppajjitvā tathā ajjhāpajjituṃ na detīti anajjhāpatti.

Velāanatikkamoti ettha ‘‘tāya velāyā’’tiādīsu (dī. ni. 2.154; mahāva. 1-3; udā. 1 ādayo) tāva kālo velāti āgato. ‘‘Uruvelāyaṃ viharatī’’ti (mahāva. 1; saṃ. ni. 1.137) ettha rāsi. ‘‘Ṭhitadhammo velaṃ nātivattatī’’ti (cūḷava. 384; a. ni. 

以下是巴利文的完整直译：
296. "那些法"是指在那个时候通达的四圣谛法。"未知"虽然通过初道这些法已经被称为已知,但就像一个人来到一个以前从未来过的寺院,站在寺院中间,基于以前未来过的事实而说"我来到了一个从未来过的地方",又如戴上从未戴过的花环,穿上从未穿过的衣服,吃了从未吃过的食物,基于以前未吃过的事实而说"我吃了从未吃过的食物",同样在这里,因为这个人以前从未知道这些法,所以说"未知"。在"未见"等中也是同样的道理。其中,"未见"是指以前未被慧眼所见。"未达"是指未通过证得而达到。"未识"是指未被智慧所明了。"未证"是指未亲身体验。"为了证悟"是为了亲身体验的目的。就像用这个词,也应当与其他词连接起来理解:"为了知未知,为了见未见,为了达未达,为了识未识"。
299. 在"四种语恶行"等中,"语"应理解为语表。被任何一种过失所污染的行为叫做恶行。从语发生的恶行叫做语恶行,或者由语产生的恶行叫做语恶行。"远离"是指远离而喜乐。"离"是指没有它们而喜乐。"回避"是指从那里那里转回,没有它们而喜乐。或者是通过前缀增加词的含义。所有这些都是禁止的代名词。"远离"是指消除敌意。这也是禁止的同义词。当说妄语等时,以这种思而称为做,这是出世间道的远离。生起后不允许做那种行为,切断行为的路径,所以叫做不作。同样,不允许做那种造作,切断造作的路径,所以叫做不造。以那种思而说四种语恶行时称为犯,这(出世间道的远离)生起后不允许那样犯,所以叫做不犯。
"不超越界限"中,首先在"在那个时候"等句中,"界限"是指时间。在"住在优楼频螺"中是指聚集。在"住立法者不超越界限"中是指

8.19; udā. 45) ettha sīmā. Idhāpi sīmāva. Anatikkamanīyaṭṭhena hi cattāri vacīsucaritāni velāti adhippetāni. Iti yāya cetanāya cattāri vacīduccaritāni bhāsamāno velaṃ atikkamati nāma, ayaṃ uppajjitvā taṃ velaṃ atikkamituṃ na detīti velāanatikkamoti vuttā. Velāyatīti vā velā, calayati viddhaṃsetīti attho. Kiṃ velāyati? Catubbidhaṃ vacīduccaritaṃ. Iti velāyanato ‘velā’. Purisassa pana hitasukhaṃ anatikkamitvā vattatīti ‘anatikkamo’. Evamettha padadvayavasenāpi attho veditabbo.

Setuṃ hanatīti setughāto; catunnaṃ vacīduccaritānaṃ padaghāto paccayaghātoti attho. Paccayo hi idha setūti adhippeto. Tatrāyaṃ vacanattho – rāgādiko catunnaṃ vacīduccaritānaṃ paccayo vaṭṭasmiṃ puggalaṃ sinoti bandhatīti setu. Setussa ghāto setughāto. Vacīduccaritapaccayasamugghāṭikāya viratiyā etaṃ adhivacanaṃ. Ayaṃ pana sammāvācāsaṅkhātā virati pubbabhāge nānācittesu labbhati. Aññeneva hi cittena musāvādā viramati, aññena pesuññādīhi. Lokuttaramaggakkhaṇe pana ekacittasmiṃyeva labbhati. Catubbidhāya hi vacīduccaritacetanāya padapacchedaṃ kurumānā maggaṅgaṃ pūrayamānā ekāva virati uppajjati.

300.Kāyaduccaritehīti kāyato pavattehi kāyena vā nipphāditehi pāṇātipātādīhi duccaritehi. Sesaṃ purimanayeneva veditabbaṃ. Ayampi sammākammantasaṅkhātā virati pubbabhāge nānācittesu labbhati. Aññeneva hi cittena pāṇātipātā viramati, aññena adinnādānamicchācārehi. Lokuttaramaggakkhaṇe pana ekacittasmiṃyeva labbhati. Tividhāya hi kāyaduccaritacetanāya padapacchedaṃ kurumānā maggaṅgaṃ pūrayamānā ekāva virati uppajjati.



以下是巴利文的完整直译：
8.19; udā. 45) 在这里是边界。在这里也是边界。因为不超越的地方确实是指四种语言善行的界限。因此，若以那种意志说四种语言恶行时，若超越那个界限，这就被称为"不超越界限"。界限的意思是界限，摇动、破坏的意思。什么在摇动？四种语言恶行。因此，因摇动而称之为"界限"。至于人，不超越他人的利益和快乐而行，所以称为"不超越"。因此，这里也应当以这两个词的意义来理解。
"击破桥梁"是指破坏桥梁；四种语言恶行的打击是因果的打击的意思。在这里，"因"是指桥梁。因此，这里的说法是：由贪等引起的四种语言恶行的因，缠绕在轮回中的人，像是被绑住的那样，所以称为桥梁。桥梁的打击就是破坏桥梁。因语言恶行的因而产生的远离，这是其代名词。但这被称为正语的远离，在前面各种心境中是可以获得的。因为在其他心中，因妄语而远离，在其他心中因空话等而远离。而在出世间道的刹那中只在一个心中获得。因为在四种语言恶行的意志中，若在词句中进行分割，填补道的部分，就会生起单一的远离。
300. "身恶行"是指由身体所生的恶行，或者由身体所产生的恶行，如杀生等恶行。其余的应当按照前面所说的方式理解。这也被称为正业的远离，在前面各种心境中是可以获得的。因为在其他心中，因杀生而远离，在其他心中因偷盗、邪行而远离。而在出世间道的刹那中只在一个心中获得。因为在三种身体恶行的意志中，若在词句中进行分割，填补道的部分，就会生起单一的远离。

301. Sammāājīvaniddese akiriyātiādīsu yāya cetanāya micchājīvaṃ ājīvamāno kiriyaṃ karoti nāma, ayaṃ uppajjitvā taṃ kiriyaṃ kātuṃ na detīti akiriyāti. Iminā nayena yojanā veditabbā. Ājīvo ca nāmesa pāṭiyekko natthi, vācākammantesu gahitesu gahitova hoti, tappakkhikattā. Dhuvapaṭisevanavasena panāyaṃ tato nīharitvā dassitoti. Evaṃ sante sammāājīvo sakiccako na hoti , aṭṭha maggaṅgāni na paripūrenti, tasmā sammāājīvo sakiccako kātabbo, aṭṭha maggaṅgāni paripūretabbānīti. Tatrāyaṃ nayo – ājīvo nāma bhijjamāno kāyavacīdvāresuyeva bhijjati. Manodvāre ājīvabhedo nāma natthi. Pūrayamānopi tasmiṃyeva dvāradvaye pūrati. Manodvāre ājīvapūraṇaṃ nāma natthi. Kāyadvāre pana vītikkamo ājīvahetukopi atthi naājīvahetukopi. Tathā vacīdvāre.

Tattha yaṃ rājarājamahāmattā khiḍḍāpasutā sūrabhāvaṃ dassentā migavadhaṃ vā panthaduhanaṃ vā paradāravītikkamaṃ vā karonti, idaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ nāma. Tato viratipi ‘sammākammanto’ nāma. Yaṃ pana naājīvahetukaṃ catubbidhaṃ vacīduccaritaṃ bhāsanti, idaṃ akusalaṃ vacīkammaṃ nāma. Tato viratipi ‘sammāvācā’ nāma.

Yaṃ pana ājīvahetu nesādamacchabandhādayo pāṇaṃ hananti, adinnaṃ ādiyanti, micchācāraṃ caranti, ayaṃ micchājīvo nāma. Tato virati ‘sammāājīvo’ nāma. Yampi lañjaṃ gahetvā musā bhaṇanti, pesuññapharusasamphappalāpe pavattenti, ayampi micchājīvo nāma. Tato virati sammāājīvo nāma.

Mahāsīvatthero panāha – ‘kāyavacīdvāresupi vītikkamo ājīvahetuko vā hotu no vā ājīvahetuko, akusalaṃ kāyakammaṃ vacīkammantveva saṅkhyaṃ gacchati. Tato viratipi sammākammanto sammāvācātveva vuccatī’ti. ‘Ājīvo kuhi’nti vutte pana ‘tīṇi kuhanavatthūni nissāya cattāro paccaye uppādetvā tesaṃ paribhogo’ti āha. Ayaṃ pana koṭippatto micchājīvo. Tato virati sammāājīvo nāma.

Ayampi sammāājīvo pubbabhāge nānācittesu labbhati, aññeneva hi cittena kāyadvāravītikkamā viramati, aññena vacīdvāravītikkamā. Lokuttaramaggakkhaṇe pana ekacittasmiṃyeva labbhati. Kāyavacīdvāresu hi sattakammapathavasena uppannāya micchājīvasaṅkhātāya dussīlyacetanāya padapacchedaṃ kurumānā maggaṅgaṃ pūrayamānā ekāva virati uppajjatīti. Ayaṃ niddesavāre viseso.

Yaṃ panetaṃ indriyesu anaññātaññassāmītindriyaṃ vaḍḍhitaṃ, maggaṅgesu ca sammāvācādīni, tesaṃ vasena saṅgahavāre ‘‘navindriyāni, aṭṭhaṅgiko maggo’’ti vuttaṃ. Suññatavāro pākatikoyevāti. Ayaṃ tāva suddhikapaṭipadāya viseso.



以下是巴利文的完整直译：
301. 在正命的解说中,关于"不作"等,以那种意志维持邪命时称为做,这(正命)生起后不允许做那种行为,所以叫做不作。应当以这种方式理解连接。这所谓的命并不是单独存在的,在语言和行为中被包括时就已经被包括了,因为它属于那一类。但是,由于经常实践的缘故,它从那里被提取出来显示。如果是这样,正命就没有自己的作用,八道支就不圆满,因此应当使正命有自己的作用,应当圆满八道支。这里的方法是:所谓的命,当被破坏时只在身语二门中被破坏。在意门中没有所谓的命的破坏。当被圆满时也只在那两门中被圆满。在意门中没有所谓的命的圆满。但在身门中,有因命而有的违犯,也有不因命而有的违犯。在语门中也是如此。
其中,国王、大臣等人沉迷于游戏,为了显示勇敢而杀害野兽,或在路上抢劫,或侵犯他人妻子,这叫做不善身业。远离这些叫做"正业"。而不因命而说四种语恶行,这叫做不善语业。远离这些叫做"正语"。
而因命而猎人、渔夫等杀生,偷盗,行邪淫,这叫做邪命。远离这些叫做"正命"。如果收受贿赂而说妄语,说离间语、粗恶语、绮语,这也叫做邪命。远离这些叫做正命。
但是大司祭长老说:"在身语二门中的违犯,无论是否因命而有,都被算作不善身业、语业。远离这些就被称为正业、正语。"当被问到"命在哪里"时,他说:"依靠三种欺骗事而获得四种资具,使用这些。"这是极端的邪命。远离这些叫做正命。
这个正命在前面各种心境中是可以获得的,因为在其他心中远离身门的违犯,在其他心中远离语门的违犯。而在出世间道的刹那中只在一个心中获得。因为在身语二门中,通过七种业道而生起的被称为邪命的恶戒思,若在词句中进行分割,填补道的部分,就会生起单一的远离。这是在解说部分的特殊之处。
而在根中增加了未知当知根,在道支中增加了正语等,依它们在摄类分中说"九根,八支道"。空性分是显而易见的。这是纯粹修行道的特殊之处。

343. Ito paraṃ suddhikasuññatā suññatapaṭipadā suddhikaappaṇihitā appaṇihitapaṭipadāti ayaṃ desanābhedo hoti. Tattha suññatanti lokuttaramaggassa nāmaṃ. So hi āgamanato saguṇato ārammaṇatoti tīhi kāraṇehi nāmaṃ labhati. Kathaṃ? Idha bhikkhu anattato abhinivisitvā anattato saṅkhāre passati. Yasmā pana anattato diṭṭhamatteneva maggavuṭṭhānaṃ nāma na hoti, aniccatopi dukkhatopi daṭṭhumeva vaṭṭati, tasmā ‘aniccaṃ dukkhamanattā’ti tividhaṃ anupassanaṃ āropetvā sammasanto carati. Vuṭṭhānagāminivipassanā panassa tebhūmakepi saṅkhāre suññatova passati. Ayaṃ vipassanā suññatā nāma hoti. Sā āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano maggassa ‘suññata’nti nāmaṃ deti. Evaṃ maggo ‘āgamanato’ suññatanāmaṃ labhati. Yasmā pana so rāgādīhi suñño tasmā ‘saguṇeneva’ suññatanāmaṃ labhati. Nibbānampi rāgādīhi suññattā suññatanti vuccati. Taṃ ārammaṇaṃ katvā uppannattā maggo ‘ārammaṇato’ suññatanāmaṃ labhati.

Tattha suttantikapariyāyena saguṇatopi ārammaṇatopi nāmaṃ labhati. Pariyāyadesanā hesā. Abhidhammakathā pana nippariyāyadesanā. Tasmā idha saguṇato vā ārammaṇato vā nāmaṃ na labhati, āgamanatova labhati. Āgamanameva hi dhuraṃ. Taṃ duvidhaṃ hoti – vipassanāgamanaṃ maggāgamananti. Tattha maggassa āgataṭṭhāne vipassanāgamanaṃ dhuraṃ, phalassa āgataṭṭhāne maggāgamanaṃ dhuraṃ. Idha maggassa āgatattā vipassanāgamanameva dhuraṃ jātaṃ.

350.Appaṇihitanti, etthāpi appaṇihitanti maggasseva nāmaṃ. Idampi nāmaṃ maggo tīheva kāraṇehi labhati. Kathaṃ? Idha bhikkhu āditova dukkhato abhinivisitvā dukkhatova saṅkhāre passati. Yasmā pana dukkhato diṭṭhamatteneva maggavuṭṭhānaṃ nāma na hoti, aniccatopi anattatopi daṭṭhumeva vaṭṭati, tasmā aniccaṃ dukkhamanattā’ti tividhaṃ anupassanaṃ āropetvā sammasanto carati. Vuṭṭhānagāminivipassanā panassa tebhūmakasaṅkhāresu paṇidhiṃ sosetvā pariyādiyitvā vissajjeti. Ayaṃ vipassanā appaṇihitā nāma hoti. Sā āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano maggassa ‘appaṇihita’nti nāmaṃ deti. Evaṃ maggo ‘āgamanato’ appaṇihitanāmaṃ labhati. Yasmā pana tattha rāgadosamohapaṇidhayo natthi, tasmā ‘saguṇeneva’ appaṇihitanāmaṃ labhati. Nibbānampi tesaṃ paṇidhīnaṃ abhāvā appaṇihitanti vuccati. Taṃ ārammaṇaṃ katvā uppannattā maggo appaṇihitanāmaṃ labhati.

Tattha suttantikapariyāyena saguṇatopi ārammaṇatopi nāmaṃ labhati. Pariyāyadesanā hesā . Abhidhammakathā pana nippariyāyadesanā. Tasmā idha saguṇato vā ārammaṇato vā nāmaṃ na labhati, āgamanatova labhati. Āgamanameva hi dhuraṃ. Taṃ duvidhaṃ hoti – vipassanāgamanaṃ maggāgamananti. Tattha maggassa āgataṭṭhāne vipassanāgamanaṃ dhuraṃ, phalassa āgataṭṭhāne maggāgamanaṃ dhuraṃ. Idha maggassa āgatattā vipassanāgamanameva dhuraṃ jātaṃ.

Nanu ca suññato animitto appaṇihitoti tīṇi maggassa nāmāni? Yathāha – ‘‘tayome, bhikkhave, vimokkhā – suññato vimokkho, animitto vimokkho, appaṇihito vimokkho’’ti (paṭi. ma. 

以下是巴利文的完整直译：
343. 从这里开始,有纯粹空性、空性行道、纯粹无愿、无愿行道这样的教说区分。其中,"空性"是出世间道的名称。它从三个方面获得名称:从来源、从自性、从所缘。如何?这里,比丘从无我的角度深入观察,从无我的角度看诸行。但是,仅仅从无我的角度看是不能称为道的出起,还必须从无常和苦的角度看,因此他提起"无常、苦、无我"三种随观,继续观察。但他的出起观只是从空性的角度看三界诸行。这种观被称为空性观。它站在来源的位置,给自己的道取名为"空性"。这样,道从"来源"获得空性的名称。又因为它空无贪等,所以从"自性"获得空性的名称。涅槃也因为空无贪等而被称为空性。因为以它为所缘而生起,所以道从"所缘"获得空性的名称。
其中,按照经的方法,从自性和所缘都获得名称。这是方便说法。但阿毗达摩的说法是非方便说法。因此在这里不从自性或所缘获得名称,只从来源获得。来源才是主要的。它有两种:观的来源和道的来源。其中,在道生起的地方,观的来源是主要的;在果生起的地方,道的来源是主要的。这里因为是道生起,所以观的来源成为主要的。
350. "无愿",这里"无愿"也是道的名称。这个名称道也从三个方面获得。如何?这里,比丘从一开始就从苦的角度深入观察,从苦的角度看诸行。但是,仅仅从苦的角度看是不能称为道的出起,还必须从无常和无我的角度看,因此他提起"无常、苦、无我"三种随观,继续观察。但他的出起观在三界诸行中干枯、耗尽、放弃了愿。这种观被称为无愿观。它站在来源的位置,给自己的道取名为"无愿"。这样,道从"来源"获得无愿的名称。又因为其中没有贪、嗔、痴的愿,所以从"自性"获得无愿的名称。涅槃也因为没有这些愿而被称为无愿。因为以它为所缘而生起,所以道获得无愿的名称。
其中,按照经的方法,从自性和所缘都获得名称。这是方便说法。但阿毗达摩的说法是非方便说法。因此在这里不从自性或所缘获得名称,只从来源获得。来源才是主要的。它有两种:观的来源和道的来源。其中,在道生起的地方,观的来源是主要的;在果生起的地方,道的来源是主要的。这里因为是道生起,所以观的来源成为主要的。
难道道没有空性、无相、无愿三个名称吗?如所说:"比丘们,这三种解脱:空性解脱、无相解脱、无愿解脱。"

1.209). Tesu idha dve magge gahetvā animitto kasmā na gahitoti? Āgamanābhāvato. Animittavipassanā hi sayaṃ āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano maggassa nāmaṃ dātuṃ na sakkoti. Sammāsambuddho pana attano puttassa rāhulattherassa.

‘‘Animittañca bhāvehi, mānānusayamujjaha;

Tato mānābhisamayā, upasanto carissasī’’ti. (su. ni. 344);

Animittavipassanaṃ kathesi. Vipassanā hi niccanimittaṃ dhuvanimittaṃ sukhanimittaṃ attanimittañca ugghāṭeti. Tasmā animittāti kathitā. Sā ca kiñcāpi taṃ nimittaṃ ugghāṭeti, sayaṃ pana nimittadhammesu caratīti sanimittāva hoti. Tasmā sayaṃ āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano maggassa nāmaṃ dātuṃ na sakkoti.

Aparo nayo – abhidhammo nāma paramatthadesanā. Animittamaggassa ca paramatthato hetuvekallameva hoti. Kathaṃ? Aniccānupassanāya hi vasena animittavimokkho kathito. Tena ca vimokkhena saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Taṃ ariyamagge ekaṅgampi na hoti, amaggaṅgattā attano maggassa paramatthato nāmaṃ dātuṃ na sakkoti. Itaresu pana dvīsu anattānupassanāya tāva vasena suññatavimokkho, dukkhānupassanāya vasena appaṇihitavimokkho kathito. Tesu suññatavimokkhena paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti, appaṇihitavimokkhena samādhindriyaṃ. Tāni ariyamaggassa aṅgattā attano maggassa paramatthato nāmaṃ dātuṃ sakkonti. Maggārammaṇattikepi hi maggādhipatidhammavibhajane chandacittānaṃ adhipatikāle tesaṃ dhammānaṃ amaggaṅgattāva maggādhipatibhāvo na vutto. Evaṃsampadamidaṃ veditabbanti. Ayamettha aṭṭhakathāmuttako ekassa ācariyassa mativinicchayo.

Evaṃ sabbathāpi animittavipassanā sayaṃ āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano maggassa nāmaṃ dātuṃ na sakkotīti animittamaggo na gahito. Keci pana ‘animittamaggo āgamanato nāmaṃ alabhantopi suttantapariyāyena saguṇato ca ārammaṇato ca nāmaṃ labhatī’ti āhaṃsu. Te idaṃ vatvā paṭikkhittā – animittamagge saguṇato ca ārammaṇato ca nāmaṃ labhante suññataappaṇihitamaggāpi saguṇatoyeva ārammaṇatoyeva ca idha nāmaṃ labheyyuṃ. Na pana labhanti. Kiṃ kāraṇā? Ayañhi maggo nāma dvīhi kāraṇehi nāmaṃ labhati – sarasato ca paccanīkato ca; sabhāvato ca paṭipakkhato cāti attho. Tattha suññataappaṇihitamaggā sarasatopi paccanīkatopi nāmaṃ labhanti. Suññataappaṇihitamaggā hi rāgādīhi suññā, rāgapaṇidhiādīhi ca appaṇihitāti evaṃ ‘sarasato’ nāmaṃ labhanti. Suññato ca attābhinivesassa paṭipakkho, appaṇihito paṇidhissāti evaṃ ‘paccanīkato’ nāmaṃ labhanti. Animittamaggo pana rāgādinimittānaṃ niccanimittādīnañca abhāvena sarasatova nāmaṃ labhati, no paccanīkato. Na hi so saṅkhāranimittārammaṇāya aniccānupassanāya paṭipakkho. Aniccānupassanā panassa anulomabhāve ṭhitāti. Sabbathāpi abhidhammapariyāyena animittamaggo nāma natthīti.


以下是巴利文的完整直译：
1.209) 在这些中，为什么在这里抓住两个道而不抓住无相道？因为没有来源。无相的观是站在来源的地方，无法给自己的道命名。至于正觉者，他对自己的儿子拉胡拉长老说：
“要修习无相, 远离自我之念;
从而超越自我之念, 平静地行走。”（《善生经》344）
他谈论无相观。观是去除常相、变相、乐相、自相的。因此称之为无相。虽然它去除这些相，但它自己在相法中仍然行走，因此仍然是有相的。因此，它在来源的地方无法给自己的道命名。
另一个方法是：阿毗达摩是究竟的教说。无相道从究竟的角度来看，仅仅是一个因。如何？因为从无常的观察中，无相的解脱被阐述。因此，以这种解脱为根本的智慧是超越的。它在圣道中并不属于任何一部分，因此从究竟的角度无法给自己的道命名。在其他两个方面，因无我观察而获得空性的解脱，因苦观察而获得无愿的解脱。这些从空性解脱中获得的智慧是超越的，从无愿解脱中获得的禅定是超越的。它们因为属于圣道的部分，因此从究竟的角度可以给自己的道命名。在道的所缘中，因道的主导法的分裂，心中有希望的心在主导时，这些法的无部分并没有被说出。因此应当如此理解。这是这里的注释，某位老师的见解。
因此，所有情况下，无相观在来源的地方无法给自己的道命名，因此无相道未被抓住。但有些人说：“无相道虽然未从来源获得名称，但根据经文的说法仍然从自性和所缘获得名称。”他们在说完这个后被反驳——无相道从自性和所缘获得名称，空性和无愿道也从自性和所缘获得名称，在这里也能获得名称。但实际上并没有获得。为什么？因为这个道的名称是由两个原因获得的——从流动和对立的角度；从本性和反对的角度。因此，空性和无愿道也获得名称。空性和无愿道确实是因贪等而空，因贪的愿等而无愿，因此获得“流动”的名称。空性是自我执着的对立，因此获得“对立”的名称。无相道则因缺乏贪等的相，因常相等而获得“流动”的名称，而不是“对立”。因为它并不是因观察诸行的无常而对立。无常的观察在于其顺应的状态。因此，从阿毗达摩的角度来看，无相道是不存在的。


Suttantikapariyāyena panesa evaṃ āharitvā dīpito – yasmiñhi vāre maggavuṭṭhānaṃ hoti, tīṇi lakkhaṇāni ekāvajjanena viya āpāthamāgacchanti, tiṇṇañca ekato āpāthagamanaṃ nāma natthi. Kammaṭṭhānassa pana vibhūtabhāvadīpanatthaṃ evaṃ vuttaṃ. Ādito hi yattha katthaci abhiniveso hotu, vuṭṭhānagāminī pana vipassanā yaṃ yaṃ sammasitvā vuṭṭhāti tassa tasseva vasena āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano maggassa nāmaṃ deti. Kathaṃ? Aniccādīsu hi yattha katthaci abhinivisitvā itarampi lakkhaṇadvayaṃ daṭṭhuṃ vaṭṭati eva. Ekalakkhaṇadassanamatteneva hi maggavuṭṭhānaṃ nāma na hoti, tasmā aniccato abhiniviṭṭho bhikkhu na kevalaṃ aniccatova vuṭṭhāti, dukkhatopi anattatopi vuṭṭhātiyeva. Dukkhato anattato abhiniviṭṭhepi eseva nayo. Iti ādito yattha katthaci abhiniveso hotu, vuṭṭhānagāminī pana vipassanā yaṃ yaṃ sammasitvā vuṭṭhāti tassa tasseva vasena āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano maggassa nāmaṃ deti. Tattha aniccato vuṭṭhahantassa maggo animitto nāma hoti, dukkhato vuṭṭhahantassa appaṇihito, anattato vuṭṭhahantassa suññatoti. Evaṃ suttantapariyāyena āharitvā dīpito.

Vuṭṭhānagāminī pana vipassanā kimārammaṇāti? Lakkhaṇārammaṇāti. Lakkhaṇaṃ nāma paññattigatikaṃ na vattabbadhammabhūtaṃ. Yo pana aniccaṃ dukkhamanattāti tīṇi lakkhaṇāni sallakkheti, tassa pañcakkhandhā kaṇṭhe baddhakuṇapaṃ viya honti. Saṅkhārārammaṇameva ñāṇaṃ saṅkhārato vuṭṭhāti. Yathā hi eko bhikkhu pattaṃ kiṇitukāmo pattavāṇijena pattaṃ ābhataṃ disvā haṭṭhapahaṭṭho gaṇhissāmīti cintetvā vīmaṃsamāno tīṇi chiddāni passeyya, so na chiddesu nirālayo hoti, patte pana nirālayo hoti; evameva tīṇi lakkhaṇāni sallakkhetvā saṅkhāresu nirālayo hoti. Saṅkhārārammaṇeneva ñāṇena saṅkhārato vuṭṭhātīti veditabbaṃ. Dussopamāyapi eseva nayo.

Iti bhagavā lokuttaraṃ jhānaṃ bhājento suddhikapaṭipadāya catukkanayaṃ pañcakanayanti dvepi naye āhari. Tathā suddhikasuññatāya suññatapaṭipadāya suddhikaappaṇihitāya appaṇihitapaṭipadāyāti. Kasmā evaṃ āharīti? Puggalajjhāsayena ceva desanāvilāsena ca. Tadubhayampi heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ. Evaṃ lokuttaraṃ jhānaṃ bhāvetīti ettha suddhikapaṭipadāya catukkapañcakavasena dve nayā, tathā sesesūti sabbesupi pañcasu koṭṭhāsesu dasa nayā bhājitā.

Lokuttarakusalaṃ pakiṇṇakakathā

Tatridaṃ pakiṇṇakaṃ –

Ajjhattañca bahiddhā ca, rūpārūpesu pañcasu;

Sattaṭṭhaṅgapariṇāmaṃ, nimittaṃ paṭipadāpatīti.

Lokuttaramaggo hi ajjhattaṃ abhinivisitvā ajjhattaṃ vuṭṭhāti , ajjhattaṃ abhinivisitvā bahiddhā vuṭṭhāti, bahiddhā abhinivisitvā bahiddhā vuṭṭhāti, bahiddhā abhinivisitvā ajjhattaṃ vuṭṭhāti. Rūpe abhinivisitvā rūpā vuṭṭhāti, rūpe abhinivisitvā arūpā vuṭṭhāti. Arūpe abhinivisitvā arūpā vuṭṭhāti, arūpe abhinivisitvā rūpā vuṭṭhāti, ekappahāreneva pañcahi khandhehi vuṭṭhāti.

‘Sattaṭṭhaṅgapariṇāma’nti so panesa maggo aṭṭhaṅgikopi hoti sattaṅgikopi. Bojjhaṅgāpi satta vā honti cha vā. Jhānaṃ pana pañcaṅgikaṃ vā hoti caturaṅgikaṃ vā; tivaṅgikaṃ vā duvaṅgikaṃ vā. Evaṃ sattaaṭṭhādīnaṃ aṅgānaṃ pariṇāmo veditabboti attho.


以下是巴利文的完整直译：
但从经的角度来说,它是这样被引用和解释的:在道出起的时候,三种特相好像在一个心念中出现,但三者同时出现是不可能的。为了说明业处的明显性,才这样说。从一开始,无论在哪里深入观察,但出起观在观察之后出起,它就站在来源的位置,根据所观察的给自己的道命名。如何?在无常等中,无论在哪里深入观察,也必须看到其他两种特相。仅仅看到一种特相是不能称为道的出起的,因此从无常深入观察的比丘不仅从无常出起,也从苦和无我出起。从苦和无我深入观察的也是同样的方法。因此,从一开始,无论在哪里深入观察,但出起观在观察之后出起,它就站在来源的位置,根据所观察的给自己的道命名。其中,从无常出起的道叫做无相,从苦出起的叫做无愿,从无我出起的叫做空性。这样从经的角度被引用和解释。
出起观以什么为所缘?以相为所缘。所谓的相是概念性的,不是可说的法。但是,谁观察无常、苦、无我三相,对他来说五蕴就像系在脖子上的死尸。以诸行为所缘的智慧从诸行中出起。就像一个比丘想买钵,看到钵商带来的钵,高兴地想"我要买",在检查时看到三个洞,他对洞没有兴趣,而对钵失去兴趣;同样地,观察三相后对诸行失去兴趣。应当知道以诸行为所缘的智慧从诸行中出起。布的比喻也是同样的道理。
因此,世尊在分析出世间禅时,以纯粹修行道的四分法和五分法带来两种方法。同样地,以纯粹空性、空性行道、纯粹无愿、无愿行道。为什么这样带来?因为个人的倾向和说法的风格。这两者都应当按照前面所说的方法来理解。这样"修习出世间禅"中,以纯粹修行道的四分法和五分法有两种方法,其余也是如此,在所有五个部分中分析出十种方法。
出世间善的杂说
这里有杂说:
内外和色无色中的五,
七八支的转变,相和行道。
出世间道在内深入观察后从内出起,在内深入观察后从外出起,在外深入观察后从外出起,在外深入观察后从内出起。在色中深入观察后从色出起,在色中深入观察后从无色出起。在无色中深入观察后从无色出起,在无色中深入观察后从色出起,同时从五蕴出起。
"七八支的转变"意思是,这个道有八支或七支。觉支有七或六。禅有五支或四支;或三支或二支。这样应当理解七八等支的转变。


‘Nimittaṃ paṭipadāpatī’ti nimittanti yato vuṭṭhānaṃ hoti; ‘paṭipadāpatī’ti paṭipadāya ca adhipatino ca calanācalanaṃ veditabbaṃ.

Tattha ajjhattaṃ abhinivisitvā ajjhattaṃ vuṭṭhātītiādīsu tāva idhekacco āditova ajjhattaṃ pañcasu khandhesu abhinivisati, abhinivisitvā te aniccādito passati, yasmā pana na suddhaajjhattadassanamatteneva maggavuṭṭhānaṃ hoti, bahiddhāpi daṭṭhabbameva, tasmā parassa khandhepi anupādinnasaṅkhārepi aniccaṃ dukkhamanattāti passati. So kālena ajjhattaṃ sammasati kālena bahiddhāti. Tassevaṃ sammasato ajjhattaṃ sammasanakāle vipassanā maggena saddhiṃ ghaṭiyati. Evaṃ ajjhattaṃ abhinivisitvā ajjhattaṃ vuṭṭhāti nāma. Sace panassa bahiddhā sammasanakāle vipassanā maggena saddhiṃ ghaṭiyati, evaṃ ajjhattaṃ abhinivisitvā bahiddhā vuṭṭhāti nāma. Eseva nayo bahiddhā abhinivisitvā bahiddhā ca ajjhattañca vuṭṭhānepi.

Aparo āditova rūpe abhinivisati abhinivisitvā bhūtarūpañca upādārūpañca paricchinditvā aniccādito passati, yasmā pana na suddharūpadassanamatteneva vuṭṭhānaṃ hoti arūpampi daṭṭhabbameva, tasmā taṃ rūpaṃ ārammaṇaṃ katvā uppannaṃ vedanaṃ saññaṃ saṅkhāre viññāṇañca idaṃ arūpanti paricchinditvā aniccādito passati. So kālena rūpaṃ sammasati kālena arūpaṃ. Tassevaṃ sammasato rūpasammasanakāle vipassanā maggena saddhiṃ ghaṭiyati. Evaṃ rūpe abhinivisitvā rūpā vuṭṭhāti nāma. Sace panassa arūpasammasanakāle vipassanā maggena saddhiṃ ghaṭiyati, evaṃ rūpe abhinivisitvā arūpā vuṭṭhāti nāma. Esa nayo arūpe abhinivisitvā arūpā ca rūpā ca vuṭṭhānepi.

‘‘Yaṃkiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti (mahāva. 16; dī. ni. 

‘相是行道的基础’是说从相出起；‘行道的基础’是指行道的主导和动静的状态。
在这里，某些人首先在五蕴中深入观察，观察后看到无常等，因为仅仅从纯粹内观的视角出起是不够的，还必须从外部观察，因此他也看到他人的五蕴中无我、苦、无常的法。于是他在适当的时候内观，在适当的时候外观。这样，在内观的同时，出起观与观察的道结合在一起。这样从内深入观察而出起，称为内观出起。如果在外观的同时，出起观与观察的道结合在一起，这样从内深入观察而外出起，称为外观出起。同样的道理也适用于从外深入观察而外出起与内出起。
另一个方面是，首先在色中深入观察，观察后看到色的本质和所依，看到无常等，因为仅仅从纯粹色的观察出起是不够的，还必须观察无色，因此他以色为所缘，观察到的感觉、识、行、意识都被视为无常等。于是他在适当的时候观察色，在适当的时候观察无色。这样，在观察色的同时，出起观与观察的道结合在一起。这样从色深入观察而出起，称为色出起。如果在无色观察的同时，出起观与观察的道结合在一起，这样从色深入观察而无色出起，称为无色出起。这样的道理也适用于从无色深入观察而无色和色的出起。
“凡所有生起的法，皆是灭尽的法。”（《大法经》16；《中部经》）

1.298) evaṃ abhinivisitvā evameva vuṭṭhānakāle pana ekappahārena pañcahi khandhehi vuṭṭhāti nāmāti. Ayaṃ tikkhavipassakassa mahāpaññassa bhikkhuno vipassanā.

Yathā hi chātajjhattassa purisassa majjhe gūthapiṇḍaṃ ṭhapetvā nānaggarasabhojanapuṇṇaṃ pātiṃ upaneyyuṃ, so byañjanaṃ hatthena viyūhanto taṃ gūthapiṇḍaṃ disvā ‘kimida’nti pucchitvā gūthapiṇḍoti vutte ‘dhi dhi, apanethā’ti bhattepi pātiyampi nirālayo hoti. Evaṃsampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ.

Bhojanapātidassanasmiñhi tassa attamanakālo viya imassa bhikkhuno bālaputhujjanakāle pañcakkhandhe ‘ahaṃ mamā’ti gahitakālo. Gūthapiṇḍassa diṭṭhakālo viya tiṇṇaṃ lakkhaṇānaṃ sallakkhitakālo. Bhattepi pātiyampi nirālayakālo viya tikkhavipassakassa mahāpaññassa bhikkhuno ‘‘yaṃkiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti pañcahi khandhehi ekappahārena vuṭṭhitakālo veditabbo.

‘Sattaṭṭhaṅgapariṇāma’nti ettha ayaṃ vuttappabhedo aṅgapariṇāmo yathā hoti tathā veditabbo. Saṅkhārupekkhāñāṇameva hi ariyamaggassa bojjhaṅgamaggaṅgajhānaṅgavisesaṃ niyameti. Keci pana therā ‘bojjhaṅgamaggaṅgajhānaṅgavisesaṃ pādakajjhānaṃ niyametī’ti vadanti. Keci ‘vipassanāya ārammaṇabhūtā khandhā niyamentī’ti vadanti. Keci ‘puggalajjhāsayo niyametī’ti vadanti. Tesampi vādesu ayaṃ saṅkhārupekkhāsaṅkhātā pubbabhāgā vuṭṭhānagāminivipassanāva niyametīti veditabbā.

Tatrāyaṃ anupubbīkathā – vipassanāniyamena hi sukkhavipassakassa uppannamaggopi samāpattilābhino jhānaṃ pādakaṃ akatvā uppannamaggopi paṭhamajjhānaṃ pādakaṃ katvā pakiṇṇakasaṅkhāre sammasitvā uppāditamaggopi paṭhamajjhānikova hoti. Sabbesu satta bojjhaṅgāni aṭṭha maggaṅgāni pañca jhānaṅgāni honti. Tesañhi pubbabhāgavipassanā somanassasahagatāpi upekkhāsahagatāpi hutvā vuṭṭhānakāle saṅkhārupekkhābhāvaṃ pattā somanassasahagatāva hoti.

Pañcakanaye dutiyatatiyacatutthajjhānāni pādakāni katvā uppāditamaggesu yathākkameneva jhānaṃ caturaṅgikaṃ tivaṅgikaṃ duvaṅgikañca hoti. Sabbesu pana satta maggaṅgāni honti, catutthe cha bojjhaṅgāni. Ayaṃ viseso pādakajjhānaniyamena ceva vipassanāniyamena ca hoti. Tesampi hi pubbabhāgavipassanā somanassasahagatāpi upekkhāsahagatāpi hoti. Vuṭṭhānagāminī somanassasahagatāva.

Pañcamajjhānaṃ pādakaṃ katvā nibbattitamagge pana upekkhācittekaggatāvasena dve jhānaṅgāni bojjhaṅgamaggaṅgāni cha satta ceva. Ayampi viseso ubhayaniyamavasena hoti. Imasmiñhi naye pubbabhāgavipassanā somanassasahagatā vā upekkhāsahagatā vā hoti, vuṭṭhānagāminī upekkhāsahagatāva. Arūpajjhānāni pādakāni katvā uppāditamaggepi eseva nayo. Evaṃ pādakajjhānato vuṭṭhāya ye keci saṅkhāre sammasitvā nibbattitamaggassa āsannapadese vuṭṭhitā samāpatti attanā sadisabhāvaṃ karoti, bhūmivaṇṇo viya godhāvaṇṇassa.

Dutiyattheravāde pana yato yato samāpattito vuṭṭhāya ye ye samāpattidhamme sammasitvā maggo nibbattito hoti taṃtaṃsamāpattisadisova hoti, sammasitasamāpattisadisoti attho. Sace pana kāmāvacaradhamme sammasati paṭhamajjhānikova hoti. Tatrāpi vipassanāniyamo vuttanayeneva veditabbo.


1.298) 这样深入观察时，在出起的时刻也以一种抛弃的方式在五蕴中出起。这是敏锐的观察者、伟大的智者比丘的观察。
就像一个坐在阴凉处的人，把食物放在中间，满满的一碗各种美味的食物，他在用手挑拣食物时，看到那食物，就问“这是什么？”当被告知是食物时，他就会说“好好，放下吧”，这时他对食物也失去了兴趣。这样应当理解。
在饮食的情况下，他的心态就像这个比丘在愚痴的普通人阶段对五蕴的“我”和“我的”执着。就像看到食物的时刻，观察到三种特相的时刻。就像对食物失去兴趣的时刻，敏锐的观察者、伟大的智者对“凡所有生起的法，皆是灭尽的法”的理解，应该被视为在五蕴中以一种抛弃的方式出起。
“七八支的转变”，在这里所说的这类支的转变应当这样理解。因为对诸行的平等观察的智慧限制了圣道的觉支、道支和禅支的特性。有些长老说“觉支、道支、禅支的特性是基础禅的限制。”有些人说“观察作为所缘的五蕴是限制性的。”有些人说“个人的倾向是限制性的。”在这些争论中，应当理解这个观察为对诸行的平等观察所限制的出起观。
这里是逐步的讲解——由于观察的限制，即使是干枯的观察者所生起的道，也不需要基础禅，而是生起的道是第一禅的基础，观察到的道也应当是第一禅的道。在所有七个觉支中，有八个道支，五个禅支。它们的前面部分的观察，伴随着喜悦或平等的状态，在出起的时刻达到对诸行的平等观察的状态，伴随着喜悦的状态。
在第二、第三、第四禅中，基础禅的特性被建立，生起的道也应当如法而生，成为四支、三支或二支。在所有的情况下，七个道支都存在，第四禅中有六个觉支。这个特性是基于基础禅和观察的限制。它们的前面部分的观察，伴随着喜悦或平等的状态。出起的观察也伴随着喜悦的状态。
在第五禅中，基础禅被建立，生起的道也应当以平等的专注状态为基础，两个觉支、道支、六个七个都存在。这个特性是基于两者的限制。在这个方法中，前面的观察伴随着喜悦或平等的状态，出起的观察也伴随着平等的状态。无色禅的基础被建立，生起的道也是如此。这样从基础禅出起的观察，任何观察到的法都与生起的道相似，像土壤的颜色与土壤的颜色相似。
在第二长老的说法中，从任何一个入定中出起的道，与观察到的入定法相似，生起的道与观察到的入定法相似。如果他观察到欲界的法，他就会是第一禅的状态。在那里，观察的限制应当按照前面所说的方法来理解。


Tatiyattheravāde ‘aho vatāhaṃ sattaṅgikaṃ maggaṃ pāpuṇeyyaṃ, aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ pāpuṇeyya’nti attano ajjhāsayānurūpena yaṃ yaṃ jhānaṃ pādakaṃ katvā ye vā ye vā jhānadhamme sammasitvā maggo nibbattito taṃtaṃjhānasadisova hoti. Pādakajjhānaṃ pana sammasitajjhānaṃ vā vinā, ajjhāsayamatteneva taṃ na ijjhati. Svāyamattho nandakovādasuttena dīpetabbo. Vuttañhetaṃ –

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, tadahuposathe pannarase na hoti bahuno janassa kaṅkhā vā vimati vā ‘ūno nu kho cando puṇṇo nu kho cando’ti, atha kho puṇṇo candotveva hoti, evameva kho, bhikkhave, tā bhikkhuniyo nandakassa dhammadesanāya attamanā ceva paripuṇṇasaṅkappā ca. Tāsaṃ, bhikkhave, pañcannaṃ bhikkhunisatānaṃ yā pacchimikā bhikkhunī sā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyaṇā’’ti (ma. ni. 

以下是巴利文的完整直译：
在第三长老的说法中,"啊,我希望能达到七支道,希望能达到八支道",根据自己的倾向,以任何禅定为基础,观察任何禅定法而生起的道,都与那个禅定相似。但是,没有基础禅或观察的禅,仅凭倾向是不能成就的。这个意思应该用难陀迦教诫经来说明。因为这样说:
"比丘们,就像在十五日的布萨日,许多人没有疑惑或困惑'月亮是缺的还是满的?'而是知道'月亮是满的'。同样地,比丘们,那些比丘尼对难陀迦的法教感到满意和圆满。比丘们,在那五百位比丘尼中,最后一位比丘尼也成为预流果,不堕恶道,必定走向正觉。"(《中部》)


3.415).

Tāsu hi yassā bhikkhuniyā sotāpattiphalassa upanissayo, sā sotāpattiphaleneva paripuṇṇasaṅkappā ahosi…pe… yassā arahattassa upanissayo sā arahatteneva. Evameva attano ajjhāsayānurūpena yaṃ yaṃ jhānaṃ pādakaṃ katvā ye vā ye vā jhānadhamme sammasitvā maggo nibbattito taṃtaṃjhānasadisova so hoti. Pādakajjhānaṃ pana sammasitajjhānaṃ vā vinā, ajjhāsayamatteneva taṃ na ijjhatīti. Etthāpi ca vipassanāniyamo vuttanayeneva veditabbo.

Tattha ‘pādakajjhānameva niyametī’ti evaṃvādiṃ tipiṭakacūḷanāgattheraṃ antevāsikā āhaṃsu – ‘bhante, yattha tāva pādakajjhānaṃ atthi tattha taṃ niyametu; yasmiṃ pana pādakajjhānaṃ natthi, tasmiṃ arūpabhave kiṃ niyametī’ti? ‘Āvuso, tatthapi pādakajjhānameva niyameti. Yo hi bhikkhu aṭṭhasamāpattilābhī paṭhamajjhānaṃ pādakaṃ katvā sotāpattimaggaphalāni nibbattetvā aparihīnajjhāno kālaṃ katvā arūpabhave nibbatto, paṭhamajjhānikāya sotāpattiphalasamāpattiyā vuṭṭhāya vipassanaṃ paṭṭhapetvā upari tīṇi maggaphalāni nibbatteti, tassa tāni paṭhamajjhānikāneva honti. Dutiyajjhānikādīsupi eseva nayo. Arūpe tikacatukkajjhānaṃ uppajjati, tañca kho lokuttaraṃ na lokiyaṃ. Evaṃ tatthāpi pādakajjhānameva niyameti āvuso’ti. ‘Sukathito, bhante, pañho’ti.

‘Vipassanāya ārammaṇabhūtā khandhā niyamenti; yaṃ yaṃ hi pañcakkhandhaṃ sammasitvā vuṭṭhāti taṃtaṃsadisova maggo hotī’ti vādiṃ moravāpivāsimahādattattherampi antevāsikā āhaṃsu ‘bhante, tumhākaṃ vāde doso paññāyati – rūpaṃ sammasitvā vuṭṭhitabhikkhuno hi rūpasadisena abyākatena maggena bhavitabbaṃ, nevasaññānāsaññāyatanaṃ nayato pariggahetvā vuṭṭhitassa taṃsadiseneva nevasaññānāsaññābhāvappattena maggena bhavitabba’nti. ‘Na, āvuso, evaṃ hoti. Lokuttaramaggo hi appanaṃ appatto nāma natthi, tasmā rūpaṃ sammasitvā vuṭṭhitassa aṭṭhaṅgiko somanassasahagatamaggo hoti, nevasaññānāsaññāyatanaṃ sammasitvā vuṭṭhitassapi na sabbākārena tādiso hoti, sattaṅgiko pana upekkhāsahagatamaggo hotī’ti.

‘Puggalajjhāsayo niyametī’tivādino cūḷābhayattherassāpi vādaṃ āharitvā tipiṭakacūḷanāgattherassa kathayiṃsu. So āha – ‘yassa tāva pādakajjhānaṃ atthi tassa puggalajjhāsayo niyametu, yassa taṃ natthi tassa katarajjhāsayo niyamessati niddhanassa vuḍḍhigavesanakālo viya hotī’ti.

Taṃ kathaṃ āharitvā tipiṭakacūḷābhayattherassa puna kathayiṃsu. So ‘pādakajjhānavato idaṃ kathitaṃ āvuso’ti āha. Yathā pana pādakajjhānavato, sammasitajjhānavatopi tatheva veditabbaṃ. Pañcamajjhānato vuṭṭhāya hi paṭhamādīni sammasato uppannamaggo paṭhamattheravādena pañcamajjhāniko. Dutiyavādena paṭhamādijjhāniko āpajjatīti dvepi vādā virujjhanti. Tatiyavādena panettha ‘yaṃ icchati tajjhāniko hotī’ti te ca vādā na virujjhanti, ajjhāsayo ca sātthako hotīti. Evaṃ tayopi therā paṇḍitā byattā buddhisampannāva . Tena tesaṃ vādaṃ tantiṃ katvā ṭhapayiṃsu. Idha pana atthameva uddharitvā tayopete vāde vipassanāva niyametīti dassitaṃ.


3.415)
在这些比丘尼中，若有比丘尼依靠预流果，便是以预流果的智慧圆满而具足……等……若有依靠阿罗汉果，便是以阿罗汉果的智慧圆满。就如是，根据自己的倾向，以任何禅定为基础，观察任何禅定法而生起的道，都与那个禅定相似。没有基础禅或观察的禅，仅凭倾向是不能成就的。在这里，观察的限制应当按照前面所说的方法来理解。
在这里，“基础禅的特性是限制性的”，因此比丘们对小比丘长老说：“尊者，哪里有基础禅，那里就限制；而在没有基础禅的地方，在无色的存在中又如何限制？”“朋友，那里也限制基础禅。因为那个比丘在获得八种成就后，以第一禅为基础生起预流果的果报，经过一段时间后，进入无色的存在，依靠第一禅的预流果的成就而出起观察，进一步生起三个道的果报，那么这些果报便是第一禅的果报。第二禅等也是如此。在无色中，三种四禅的状态会生起，而这并非世俗的。这样，在那里也限制基础禅，朋友。” “这是一个好问题，尊者。”
“观察作为所缘的五蕴是限制性的；因为观察到的任何五蕴，生起的道都与之相似。”因此，摩拉瓦皮瓦西长老的弟子们对小比丘长老说：“尊者，您的说法有缺陷——观察到色的比丘，生起的道应当与色相似，而不是通过不被定义的无想界来限制。” “不，朋友，这样并不成立。因为世俗的道是无法达到的，因此观察到色的比丘，生起的道是八支的，伴随着喜悦的道，而观察到无想界的比丘，即使观察到的道也并不完全相似，但七支的道则是伴随着平等的道。”
“个人的倾向限制性”的说法也引出了小比丘长老的观点。他说：“若有基础禅的存在，则个人的倾向应当限制；若没有基础禅的存在，则何种倾向限制呢？这就像在寻找财富的时刻。”
将此说法引出后，小比丘长老再次对小比丘长老说：“这是关于基础禅的讨论，朋友。”就像基础禅的存在，观察的禅也应当如此理解。从第五禅出起的道，按照第一等的说法，是第五禅的道；根据第二等的说法，是第一禅的道，因此这两个说法是相互矛盾的。而根据第三等的说法，“想要的便是禅者”，这两种说法并不矛盾，倾向也是有意义的。这样，三位长老都是聪明的，智慧的，因此我在他们的争论中作出总结。这里所说的在于观察的限制。


Idāni ‘nimittaṃ paṭipadāpatī’ti ettha evaṃ aṅgapariṇāmavato maggassa uppādakāle gotrabhu kuto vuṭṭhāti? Maggo kutoti? Gotrabhu tāva nimittato vuṭṭhāti, pavattaṃ chettuṃ na sakkoti, ekatovuṭṭhāno hesa. Maggo nimittato vuṭṭhāti, pavattampi chindati ubhatovuṭṭhāno hesa. Tesaṃ ayaṃ uppattinayo – yasmiñhi vāre maggavuṭṭhānaṃ hoti, tasmiṃ anulomaṃ neva ekaṃ hoti, na pañcamaṃ. Ekañhi āsevanaṃ na labhati, pañcamaṃ bhavaṅgassa āsannattā pavedhati. Tadā hi javanaṃ patitaṃ nāma hoti. Tasmā neva ekaṃ hoti na pañcamaṃ. Mahāpaññassa pana dve anulomāni honti, tatiyaṃ gotrabhu, catutthaṃ maggacittaṃ, tīṇi phalāni, tato bhavaṅgotaraṇaṃ. Majjhimapaññassa tīṇi anulomāni honti, catutthaṃ gotrabhu, pañcamaṃ maggacittaṃ, dve phalāni, tato bhavaṅgotaraṇaṃ. Mandapaññassa cattāri anulomāni, honti pañcamaṃ gotrabhu, chaṭṭhaṃ maggacittaṃ, sattamaṃ phalaṃ, tato bhavaṅgotaraṇaṃ. Tatra mahāpaññamandapaññānaṃ vasena akathetvā majjhimapaññassa vasena kathetabbaṃ.

Yasmiñhi vāre maggavuṭṭhānaṃ hoti, tasmiṃ kiriyāhetukamanoviññāṇadhātu upekkhāsahagatā manodvārāvajjanaṃ hutvā vipassanāgocare khandhe ārammaṇaṃ katvā bhavaṅgaṃ āvaṭṭeti. Tadanantaraṃ teneva āvajjanena gahitakkhandhe gahetvā uppajjati paṭhamaṃ javanaṃ anulomañāṇaṃ. Taṃ tesu khandhesu aniccāti vā dukkhāti vā anattāti vā pavattitvā oḷārikaṃ oḷārikaṃ saccapaṭicchādakatamaṃ vinodetvā tīṇi lakkhaṇāni bhiyyo bhiyyo pākaṭāni katvā nirujjhati. Tadanantaraṃ uppajjati dutiyānulomaṃ. Tesu purimaṃ anāsevanaṃ. Dutiyassa purimaṃ āsevanaṃ hoti. Tampi laddhāsevanattā tikkhaṃ sūraṃ pasannaṃ hutvā tasmiṃyevārammaṇe tenevākārena pavattitvā majjhimappamāṇaṃ saccapaṭicchādakatamaṃ vinodetvā tīṇi lakkhaṇāni bhiyyo bhiyyo pākaṭāni katvā nirujjhati. Tadanantaraṃ uppajjati tatiyānulomaṃ. Tassa dutiyaṃ āsevanaṃ hoti. Tampi laddhāsevanattā tikkhaṃ sūraṃ pasannaṃ hutvā tasmiṃyevārammaṇe tenevākārena pavattitvā tadavasesaṃ aṇusahagataṃ saccapaṭicchādakatamaṃ vinodetvā niravasesaṃ katvā tīṇi lakkhaṇāni bhiyyo bhiyyo pākaṭāni katvā nirujjhati. Evaṃ tīhi anulomehi saccapaṭicchādakatame vinodite tadanantaraṃ uppajjati gotrabhuññāṇaṃ nibbānaṃ ārammaṇaṃ kurumānaṃ.

Tatrāyaṃ upamā – eko kira cakkhumā puriso nakkhattayogaṃ jānissāmīti rattibhāge nikkhamitvā candaṃ passituṃ uddhaṃ ullokesi. Tassa valāhakehi paṭicchannattā cando na paññāyittha. Atheko vāto uṭṭhahitvā thūlathūle valāhake viddhaṃsesi. Aparo majjhime. Aparo sukhume. Tato so puriso vigatavalāhake nabhe candaṃ disvā nakkhattayogaṃ aññāsi.

Tattha tayo valāhakā viya saccapaṭicchādakathūlamajjhimasukhumakilesandhakārā. Tayo vātā viya tīṇi anulomacittāni. Cakkhumā puriso viya gotrabhuññāṇaṃ. Cando viya nibbānaṃ. Ekekassa vātassa yathākkamena valāhakattayaviddhaṃsanaṃ viya ekekassa anulomacittassa saccapaṭicchādakatamavinodanaṃ. Vigatavalāhake nabhe tassa purisassa visuddhacandadassanaṃ viya vigate saccapaṭicchādake tame gotrabhuññāṇassa suvisuddhanibbānārammaṇakaraṇaṃ.


以下是巴利文的完整直译：
现在,"相是行道的基础"中,具有这种支分转变的道生起时,种姓智从哪里出起?道从哪里出起?首先,种姓智从相中出起,但不能切断相续,这是单方出起。道从相中出起,也切断相续,这是双方出起。它们的生起方式如下:在道出起的那一刻,顺观既不是一次也不是五次。因为一次不能获得熟练,五次因为接近有分而动摇。那时,速行就被称为已落下。因此既不是一次也不是五次。对于大智慧者,有两次顺观,第三次是种姓智,第四次是道心,三次果,然后进入有分。对于中等智慧者,有三次顺观,第四次是种姓智,第五次是道心,两次果,然后进入有分。对于弱智慧者,有四次顺观,第五次是种姓智,第六次是道心,第七次是果,然后进入有分。在这里,不讨论大智慧者和弱智慧者的情况,而应讨论中等智慧者的情况。
在道出起的那一刻,作为意门转向的唯作无因意识界伴随着舍,以观察的所缘五蕴为对象,转向有分。随后,以同样的转向所取的五蕴为对象,生起第一个速行,即顺观智。它在这些五蕴中以无常、苦、无我的方式运作,驱散粗大的遮蔽真理的黑暗,使三相更加明显,然后消失。随后生起第二个顺观。前者没有熟练,后者有前者的熟练。它因为获得熟练而变得敏锐、强大、清晰,以同样的方式在同一对象上运作,驱散中等程度的遮蔽真理的黑暗,使三相更加明显,然后消失。随后生起第三个顺观。它有第二个的熟练。它因为获得熟练而变得敏锐、强大、清晰,以同样的方式在同一对象上运作,驱散剩余的微细的遮蔽真理的黑暗,使之完全消失,使三相更加明显,然后消失。这样,通过三个顺观驱散遮蔽真理的黑暗后,随后生起以涅槃为所缘的种姓智。
这里有一个比喻:一个有眼睛的人想要知道星象,在夜晚出来向上看想要看到月亮。因为被云遮蔽,月亮没有出现。然后一阵风起,吹散了粗大的云。另一阵风吹散了中等的云。再一阵风吹散了微细的云。然后那个人在无云的天空中看到月亮,知道了星象。
在这里,三种云就像遮蔽真理的粗、中、细烦恼黑暗。三阵风就像三个顺观心。有眼睛的人就像种姓智。月亮就像涅槃。每一阵风依次吹散三种云,就像每一个顺观心驱散遮蔽真理的黑暗。那个人在无云的天空中清楚地看到月亮,就像在驱散遮蔽真理的黑暗后,种姓智清楚地以涅槃为所缘。


Yatheva hi tayo vātā candapaṭicchādake valāhakeyeva viddhaṃsetuṃ sakkonti, na candaṃ daṭṭhuṃ, evaṃ anulomāni saccapaṭicchādakatameyeva vinodetuṃ sakkonti, na nibbānaṃ ārammaṇaṃ kātuṃ . Yathā so puriso candameva daṭṭhuṃ sakkoti na valāhake viddhaṃsetuṃ, evaṃ gotrabhuññāṇaṃ nibbānameva ārammaṇaṃ kātuṃ sakkoti na kilesatamaṃ vinodetuṃ. Evaṃ anulomaṃ saṅkhārārammaṇaṃ hoti, gotrabhu nibbānārammaṇaṃ.

Yadi hi gotrabhu anulomena gahitārammaṇaṃ gaṇheyya puna anulomaṃ taṃ anubandheyyāti maggavuṭṭhānameva na bhaveyya. Gotrabhuññāṇaṃ pana anulomassa ārammaṇaṃ aggahetvā taṃ apacchatopavattikaṃ katvā sayaṃ anāvajjanampi samānaṃ āvajjanaṭṭhāne ṭhatvā evaṃ nibbattāhīti maggassa saññaṃ datvā viya nirujjhati. Maggopi tena dinnasaññaṃ amuñcitvāva avīcisantativasena taṃ ñāṇaṃ anubandhamāno anibbiddhapubbaṃ apadālitapubbaṃ lobhakkhandhaṃ dosakkhandhaṃ mohakkhandhaṃ nibbijjhamānova padālayamānova nibbattati.

Tatrāyaṃ upamā – eko kira issāso dhanusatamatthake phalakasataṃ ṭhapāpetvā vatthena mukhaṃ veṭhetvā saraṃ sannayhitvā cakkayante aṭṭhāsi. Añño puriso cakkayantaṃ āvañchitvā yadā issāsassa phalakasataṃ abhimukhaṃ hoti tadā tattha daṇḍakena saññaṃ deti, issāso daṇḍakasaññaṃ amuñcitvāva saraṃ khipitvā phalakasataṃ nibbijjhati. Tattha daṇḍakasaññā viya gotrabhuññāṇaṃ. Issāso viya maggañāṇaṃ. Issāsassa daṇḍakasaññaṃ amuñcitvāva phalakasatanibbijjhanaṃ viya maggañāṇassa gotrabhuññāṇena dinnasaññaṃ amuñcitvāva nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā anibbiddhapubbaapadālitapubbānaṃ lobhakkhandhādīnaṃ nibbijjhanapadālanaṃ. Bhūmiladdhavaṭṭasetusamugghātakaraṇantipi etadeva. Maggassa hi ekameva kiccaṃ anusayappajahanaṃ. Iti so anusaye pajahanto nimittā vuṭṭhāti nāma, pavattaṃ chindati nāma. ‘Nimitta’nti rūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇanimittaṃ. ‘Pavatta’mpi rūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇapavattameva. Taṃ duvidhaṃ hoti – upādinnakaṃ anupādinnakanti. Tesu maggassa anupādinnakato vuṭṭhānacchāyā dissatīti vatvā anupādinnakato vuṭṭhātīti vadiṃsu.

Sotāpattimaggena hi cattāri diṭṭhigatasampayuttāni vicikicchāsahagatanti pañca cittāni pahīyanti. Tāni rūpaṃ samuṭṭhāpenti. Taṃ anupādinnakarūpakkhandho. Tāni cittāni viññāṇakkhandho. Taṃsampayuttā vedanā saññā saṅkhārā tayo arūpakkhandhā. Tattha sace sotāpannassa sotāpattimaggo abhāvito abhavissa tāni pañca cittāni chasu ārammaṇesu pariyuṭṭhānaṃ pāpuṇeyyuṃ. Sotāpattimaggo pana tesaṃ pariyuṭṭhānenappattiṃ vārayamāno setusamugghātaṃ abhabbuppattikabhāvaṃ kurumāno anupādinnakato vuṭṭhāti nāma.

Sakadāgāmimaggena cattāri diṭṭhigatavippayuttāni dve domanassasahagatānīti oḷārikakāmarāgabyāpādavasena cha cittāni pahīyanti. Anāgāmimaggena aṇusahagatakāmarāgabyāpādavasena tāni eva cha cittāni pahīyanti. Arahattamaggena cattāri diṭṭhigatavippayuttāni uddhaccasahagatañcāti pañca akusalacittāni pahīyanti. Tattha sace tesaṃ ariyānaṃ te maggā abhāvitā assu, tāni cittāni chasu ārammaṇesu pariyuṭṭhānaṃ pāpuṇeyyuṃ. Te pana tesaṃ maggā pariyuṭṭhānappattiṃ vārayamānā setusamugghātaṃ abhabbuppattikabhāvaṃ kurumānā anupādinnakato vuṭṭhahanti nāma.


以下是巴利文的完整直译：
就像三阵风只能吹散遮蔽月亮的云,而不能看到月亮,同样地,顺观只能驱散遮蔽真理的黑暗,而不能以涅槃为所缘。就像那个人只能看到月亮而不能吹散云,同样地,种姓智只能以涅槃为所缘,而不能驱散烦恼黑暗。这样,顺观以诸行为所缘,种姓智以涅槃为所缘。
如果种姓智取顺观所取的所缘,那么顺观会再次跟随它,就不会有道的出起。但是种姓智不取顺观的所缘,使它不再继续,虽然自己不是转向,但站在转向的位置,好像给道一个信号说"你这样生起吧",然后消失。道也不放弃它给的信号,以无间断的相续跟随那个智慧,穿透从未被穿透、从未被破坏的贪蕴、嗔蕴、痴蕴而生起。
这里有一个比喻:一个射手在一百弓长的地方放置一百块板,用布蒙住脸,准备好箭,站在转轮上。另一个人转动转轮,当一百块板正对着射手时,用棍子给他一个信号,射手不放弃棍子的信号,射出箭穿透一百块板。在这里,棍子的信号就像种姓智。射手就像道智。射手不放弃棍子的信号而穿透一百块板,就像道智不放弃种姓智给的信号,以涅槃为所缘,穿透破坏从未被穿透破坏的贪蕴等。这也被称为切断已获得地位的轮回之桥。因为道只有一个作用,就是断除随眠。因此,它在断除随眠时,被称为从相中出起,被称为切断相续。"相"是指色、受、想、行、识的相。"相续"也是指色、受、想、行、识的相续。它有两种:已取和未取。在这些中,他们说道从未取中出起,因为可以看到从未取中出起的影子。
以预流道断除四种与邪见相应的和一种与疑相应的五种心。它们生起色。那是未取色蕴。那些心是识蕴。与之相应的受、想、行是三无色蕴。在这里,如果预流者没有修习预流道,那五种心会在六种所缘中生起烦恼。但预流道阻止它们生起烦恼,切断桥梁使它们不可能再生起,这被称为从未取中出起。
以一来道断除四种与邪见不相应的和两种与忧相应的,共六种粗重的欲贪和嗔恚心。以不还道断除与微细欲贪和嗔恚相应的同样六种心。以阿罗汉道断除四种与邪见不相应的和一种与掉举相应的五种不善心。在这里,如果这些圣者没有修习这些道,那些心会在六种所缘中生起烦恼。但这些道阻止它们生起烦恼,切断桥梁使它们不可能再生起,这被称为从未取中出起。


Upādinnakato vuṭṭhānacchāyā dissatīti vatvā upādinnakato vuṭṭhātītipi vadiṃsu. Sace hi sotāpannassa sotāpattimaggo abhāvito abhavissa, ṭhapetvā satta bhave anamatagge saṃsāravaṭṭe upādinnakappavattaṃ pavatteyya. Kasmā? Tassa pavattiyā hetūnaṃ atthitāya. Tīṇi saṃyojanāni diṭṭhānusayo vicikicchānusayoti ime pana pañca kilese sotāpattimaggo uppajjamānova samugghāteti. Idāni kuto sotāpannassa satta bhave ṭhapetvā anamatagge saṃsāravaṭṭe upādinnakappavattaṃ pavattissati? Evaṃ sotāpattimaggo upādinnakappavattaṃ appavattaṃ kurumāno upādinnakato vuṭṭhāti nāma.

Sace sakadāgāmissa sakadāgāmimaggo abhāvito abhavissa, ṭhapetvā dve bhave pañcasu bhavesu upādinnakapavattaṃ pavatteyya. Kasmā? Tassa pavattiyā hetūnaṃ atthitāya. Oḷārikāni kāmarāgapaṭighasaṃyojanāni oḷāriko kāmarāgānusayo paṭighānusayoti ime pana cattāro kilese so maggo uppajjamānova samugghāteti. Idāni kuto sakadāgāmissa dve bhave ṭhapetvā pañcasu bhavesu upādinnakappavattaṃ pavattissati? Evaṃ sakadāgāmimaggo upādinnakappavattaṃ appavattaṃ kurumāno upādinnakato vuṭṭhāti nāma.

Sace anāgāmissa anāgāmimaggo abhāvito abhavissa, ṭhapetvā ekaṃ bhavaṃ dutiyabhave upādinnakappavattaṃ pavatteyya. Kasmā? Tassa pavattiyā hetūnaṃ atthitāya. Aṇusahagatāni kāmarāgapaṭighasaṃyojanāni aṇusahagato kāmarāgānusayo paṭighānusayoti ime pana cattāro kilese so maggo uppajjamānova samugghāteti. Idāni kuto anāgāmissa ekaṃ bhavaṃ ṭhapetvā dutiyabhave upādinnakappavattaṃ pavattissati? Evaṃ anāgāmimaggo upādinnakappavattaṃ appavattaṃ kurumāno upādinnakato vuṭṭhāti nāma.

Sace arahato arahattamaggo abhāvito abhavissa, rūpārūpabhavesu upādinnakappavattaṃ pavatteyya. Kasmā? Tassa pavattiyā hetūnaṃ atthitāya . Rūparāgo arūparāgo māno uddhaccaṃ avijjā mānānusayo bhavarāgānusayo avijjānusayoti ime pana aṭṭha kilese so maggo uppajjamānova samugghāteti. Idāni kuto khīṇāsavassa punabbhave upādinnakappavattaṃ pavattissati? Evaṃ arahattamaggo upādinnakappavattaṃ appavattaṃ kurumāno upādinnakato vuṭṭhāti nāma.

Sotāpattimaggo cettha apāyabhavato vuṭṭhāti, sakadāgāmimaggo sugatikāmabhavekadesato, anāgāmimaggo kāmabhavato, arahattamaggo rūpārūpabhavato sabbabhavehipi vuṭṭhāti evāti vadanti.

Imassa panatthassa vibhāvanatthaṃ ayaṃ pāḷi – ‘‘sotāpattimaggañāṇena abhisaṅkhāraviññāṇassa nirodhena satta bhave ṭhapetvā anamatagge saṃsāravaṭṭe ye uppajjeyyuṃ, nāmañca rūpañca etthete nirujjhanti vūpasamanti atthaṃ gacchanti paṭippassambhanti.

‘Sakadāgāmimaggañāṇena abhisaṅkhāraviññāṇassa nirodhena dve bhave ṭhapetvā pañcasu bhavesu ye uppajjeyyuṃ, nāmañca rūpañca etthete nirujjhanti vūpasamanti atthaṃ gacchanti paṭippassambhanti.

‘Anāgāmimaggañāṇena abhisaṅkhāraviññāṇassa nirodhena ekaṃ bhavaṃ ṭhapetvā kāmadhātuyā dvīsu bhavesu ye uppajjeyyuṃ, nāmañca rūpañca etthete nirujjhanti vūpasamanti atthaṃ gacchanti paṭippassambhanti.


以下是巴利文的完整直译：
他们说：“从已取中出起的影子显现出来。”如果预流者没有预流道的存在，假设在七个生中，轮回的流转会继续。为什么？因为其流转的原因存在。三种系缚是见取的随眠和疑的随眠，而这五种烦恼在预流道生起时便会被驱散。现在，预流者在七个生中假设没有流转的存在，轮回的流转将会继续。这样，预流道使得已取的流转微弱。
如果一来者没有一来道的存在，假设在两个生中，五个生中的流转会继续。为什么？因为其流转的原因存在。粗重的欲贪和抵触的系缚，粗重的欲贪随眠和抵触随眠，这四种烦恼在此道生起时便会被驱散。现在，假设一来者在两个生中没有流转的存在，五个生的流转将会继续。这样，一来道使得已取的流转微弱。
如果不还者没有不还道的存在，假设在一个生中，第二生的流转会继续。为什么？因为其流转的原因存在。微细的欲贪和抵触的系缚，微细的欲贪随眠和抵触随眠，这四种烦恼在此道生起时便会被驱散。现在，假设不还者在一个生中没有流转的存在，第二生的流转将会继续。这样，不还道使得已取的流转微弱。
如果阿罗汉没有阿罗汉道的存在，流转将在色和无色生中继续。为什么？因为其流转的原因存在。色欲、无色欲、我慢、掉举、无明、我慢的随眠、轮回的欲贪的随眠，这八种烦恼在此道生起时便会被驱散。现在，假设灭尽者在未来生中没有流转的存在，流转将会继续。这样，阿罗汉道使得已取的流转微弱。
在这里，预流道是从下界生起的，一来道是从善趣生起的，不还道是从欲界生起的，阿罗汉道是从色和无色生起的，所有生中都生起。
为了阐明这个意义，这里有这样的巴利文：“通过预流道的智慧，因而通过造作意识的灭尽，假设在七个生中轮回的流转生起，名与色在这里便会消失、安住、达到目的、得到安息。
“通过一来道的智慧，因而通过造作意识的灭尽，假设在两个生中轮回的流转生起，名与色在这里便会消失、安住、达到目的、得到安息。
“通过不还道的智慧，因而通过造作意识的灭尽，假设在一个生中轮回的流转生起，欲界的两个生中便会消失、安住、达到目的、得到安息。”


‘Arahattamaggañāṇena abhisaṅkhāraviññāṇassa nirodhena rūpadhātuyā vā arūpadhātuyā vā ye uppajjeyyuṃ , nāmañca rūpañca etthete nirujjhanti vūpasamanti atthaṃ gacchanti paṭippassambhanti. Arahato anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyantassa carimaviññāṇassa nirodhena paññā ca sati ca nāmañca rūpañca etthete nirujjhanti vūpasamanti atthaṃ gacchanti paṭippassambhantī’’ti (cūḷani. ajitamāṇavapucchāniddesa 6). Ayaṃ tāva nimitte vinicchayo.

‘Paṭipadāpatī’ti – ettha pana paṭipadā calati na calatīti? Calati. Tathāgatassa hi sāriputtattherassa ca cattāropi maggā sukhapaṭipadā khippābhiññā ahesuṃ. Mahāmoggallānattherassa paṭhamamaggo sukhapaṭipado khippābhiñño, upari tayo maggā dukkhapaṭipadā khippābhiññā. Kasmā? Niddābhibhūtattā. Sammāsambuddho kira sattāhaṃ daharakumārakaṃ viya theraṃ parihari. Theropi ekadivasaṃ niddāyamāno nisīdi. Atha naṃ satthā āha – ‘‘pacalāyasi no tvaṃ, moggallāna, pacalāyasi no tvaṃ moggallānā’’ti (a. ni. 7.61). Evarūpassapi mahābhiññappattassa sāvakassa paṭipadā calati, sesānaṃ kiṃ na calissati? Ekaccassa hi bhikkhuno cattāropi maggā dukkhapaṭipadā dandhābhiññā honti, ekaccassa dukkhapaṭipadā khippābhiññā, ekaccassa sukhapaṭipadā dandhābhiññā, ekaccassa sukhapaṭipadā khippābhiññā. Ekaccassa paṭhamamaggo dukkhapaṭipado dandhābhiñño hoti, dutiyamaggo dukkhapaṭipado khippābhiñño, tatiyamaggo sukhapaṭipado dandhābhiñño, catutthamaggo sukhapaṭipado khippābhiññoti.

Yathā ca paṭipadā evaṃ adhipatipi calati eva. Ekaccassa hi bhikkhuno cattāropi maggā chandādhipateyyā honti, ekaccassa vīriyādhipateyyā, ekaccassa cittādhipateyyā, ekaccassa vīmaṃsādhipateyyā. Ekaccassa pana paṭhamamaggo chandādhipateyyo hoti, dutiyo vīriyādhipateyyo, tatiyo cittādhipateyyo, catuttho vīmaṃsādhipateyyoti.

Pakiṇṇakakathā niṭṭhitā.

Paṭhamamaggavīsatimahānayo



以下是巴利文的完整直译：
“通过阿罗汉道的智慧，因而通过造作意识的灭尽，假设在色界或无色界中生起的，名与色在这里便会消失、安住、达到目的、得到安息。阿罗汉在没有余留的涅槃界中，因而在最后的意识灭尽时，智慧和正念，以及名与色在这里便会消失、安住、达到目的、得到安息。”这是初步的判断。
“行道的基础”——这里的行道是动还是不动？是动的。因为如来和舍利弗长老的四条道都是快乐的行道，迅速的证悟。大目犍连长老的第一道是快乐的行道，迅速的证悟，后面的三条道是痛苦的行道，迅速的证悟。为什么？因为被睡眠所压制。正觉者确实像小孩一样照顾长老。长老有一天在打瞌睡时坐着。然后老师说：“你在动摇吗，目犍连？你在动摇吗，目犍连？”（《增支部》7.61）。如此的伟大证悟者的弟子的行道是动的，其他人难道不会动吗？有些比丘的四条道是痛苦的行道，证悟缓慢；有些是痛苦的行道，证悟迅速；有些是快乐的行道，证悟缓慢；有些是快乐的行道，证悟迅速。有些的第一道是痛苦的行道，证悟缓慢，第二道是痛苦的行道，证悟迅速，第三道是快乐的行道，证悟缓慢，第四道是快乐的行道，证悟迅速。
如同行道一样，主导性也在动。有些比丘的四条道是欲望主导，有些是精进主导，有些是心主导，有些是思维主导。有些的第一道是欲望主导，第二道是精进主导，第三道是心主导，第四道是思维主导。
附带的讨论已结束。
第一道的二十种大特性。

357. Idāni yasmā lokuttarakusalaṃ bhāvento na kevalaṃ upanijjhāyanaṭṭhena jhānaṃyeva bhāveti, niyyānaṭṭhena pana maggampi bhāveti, upaṭṭhānaṭṭhena satipaṭṭhānampi, padahanaṭṭhena sammappadhānampi, ijjhanaṭṭhena iddhipādampi, adhipatiyaṭṭhena indriyampi, akampiyaṭṭhena balampi, bujjhanaṭṭhena bojjhaṅgampi, tathaṭṭhena saccampi, avikkhepaṭṭhena samathampi, suññataṭṭhena dhammampi, rāsaṭṭhena khandhampi, āyatanaṭṭhena āyatanampi, suññasabhāvanissattaṭṭhena dhātumpi, paccayaṭṭhena āhārampi, phusanaṭṭhena phassampi, vedayitaṭṭhena vedanampi, sañjānanaṭṭhena saññampi, cetayitaṭṭhena cetanampi, vijānanaṭṭhena cittampi bhāveti, tasmā etesaṃ ekūnavīsatiyā padānaṃ dassanatthaṃ puna katame dhammā kusalātiādi vuttaṃ. Evaṃ ‘idampi bhāveti, idampi bhāvetī’ti puggalajjhāsayena ceva desanāvilāsena ca vīsati nayā desitā honti . Dhammaṃ sotuṃ nisinnadevaparisāya hi ye upanijjhāyanaṭṭhena lokuttaraṃ ‘jhāna’nti kathite bujjhanti, tesaṃ sappāyavasena jhānanti kathitaṃ…pe… ye vijānanaṭṭhena ‘citta’nti vutte bujjhanti, tesaṃ sappāyavasena cittanti kathitaṃ. Ayamettha ‘puggalajjhāsayo’.

Sammāsambuddho pana attano buddhasubodhitāya dasabalacatuvesārajjacatupaṭisambhidatāya chaasādhāraṇañāṇayogena ca desanaṃ yadicchakaṃ niyametvā dasseti. Icchanto upanijjhāyanaṭṭhena lokuttaraṃ jhānanti dasseti, icchanto niyyānaṭṭhena…pe… vijānanaṭṭhena lokuttaraṃ cittanti. Ayaṃ ‘desanāvilāso’ nāma. Tattha yatheva lokuttaraṃ jhānanti vuttaṭṭhāne dasa nayā vibhattā, evaṃ maggādīsupi teyeva veditabbā. Iti vīsatiyā ṭhānesu dasa dasa katvā dve nayasatāni vibhattāni honti.

358. Idāni adhipatibhedaṃ dassetuṃ puna katame dhammā kusalātiādi āraddhaṃ. Tattha chandaṃ dhuraṃ jeṭṭhakaṃ pubbaṅgamaṃ katvā nibbattitaṃ lokuttaraṃ jhānaṃ chandādhipateyyaṃ nāma. Sesesupi eseva nayo. Iti purimasmiṃ suddhike dvenayasatāni chandādhipateyyādīsupi dve dveti nayasahassena bhājetvā paṭhamamaggaṃ dassesi dhammarājā.

Paṭhamamaggo niṭṭhito.

Dutiyamaggo



以下是巴利文的完整直译：
现在，因为那些追求超凡的善法者不仅仅是从专注的角度修习禅定，而且从解脱的角度也修习道，从支持的角度也修习正念，从努力的角度也修习正勤，从成就的角度也修习四种神足，从主导的角度也修习根，从不动的角度也修习力，从觉知的角度也修习觉支，从如是的角度也修习真理，从不散乱的角度也修习止息，从空的角度也修习法，从根本的角度也修习五蕴，从因缘的角度也修习食，从触的角度也修习触，从感受的角度也修习感受，从知的角度也修习念，从意的角度也修习意，从识的角度也修习心。因此，为了显示这十九个方面的修习，再次问哪些法是善法等。这样，“这个也修习，这个也修习”，以个人的倾向和教导的趣味，二十种方式被教导。对于坐着听法的天人来说，当提到从专注的角度的超凡“禅定”时，他们明白了，因此从有利的角度提到“禅定”……等。当提到从知的角度的“心”时，他们明白了，因此从有利的角度提到“心”。这就是这里的“个人倾向”。
而正觉者则通过自身的佛陀觉悟、十力、四无碍、四种解脱、六种特殊智慧的结合，展示他所愿望的教导。希望从专注的角度展示超凡的禅定，希望从解脱的角度……等……希望从知的角度展示超凡的心。这就是“教导的趣味”。在这里，就像超凡的禅定在所提到的地方被分为十种方式一样，关于道等也是如此。因此，在二十个地方，十个十个被分为两百种方式。
现在，为了展示主导的分类，再次问哪些法是善法等。在那里，欲望是主要的，前行的，所生的超凡禅定称为欲望主导。其他的也是同样的道理。因此，在前面清净的两个百种中，欲望主导等也分为两种两种的千种，展示了第一道的法王。
第一道已完成。
第二道

361. Idāni dutiyamaggādīnaṃ dassanatthaṃ puna katame dhammā kusalātiādi āraddhaṃ. Tattha kāmarāgabyāpādānaṃ tanubhāvāyāti etesaṃ kilesānaṃ tanubhāvatthāya. Tattha dvīhi kāraṇehi tanubhāvo veditabbo – adhiccuppattiyā ca pariyuṭṭhānamandatāya ca. Sakadāgāmissa hi, vaṭṭānusārimahājanasseva, kilesā abhiṇhaṃ nuppajjanti, kadāci kadāci uppajjanti; uppajjantāpi viraḷākārā hutvā uppajjanti, viraḷavāpitakhette aṅkurā viya. Uppajjamānāpi, ca vaṭṭānusārimahājanasseva, maddantā pharantā chādentā andhakāraṃ karontā nuppajjanti. Dvīhi pana maggehi pahīnattā mandā mandā uppajjanti. Tanukākārā hutvā uppajjanti, abbhapaṭalaṃ viya makkhikāpattaṃ viya ca.

Tattha keci therā vadanti – ‘sakadāgāmissa kilesā kiñcāpi cirena uppajjanti, bahalāva pana hutvā uppajjanti, tathā hissa puttā ca dhītaro ca dissantī’ti. Etaṃ pana appamāṇaṃ. Puttadhītaro hi aṅgapaccaṅgaparāmasanamattenapi honti. Dvīhi pana maggehi pahīnattā natthi kilesānaṃ bahalatāti. Dvīhi eva kāraṇehissa kilesānaṃ tanubhāvo veditabbo – adhiccuppattiyā ca pariyuṭṭhānamandatāya cāti.

Dutiyāyāti gaṇanavasenāpi dutiyuppattivasenāpi dutiyāya. Bhūmiyā pattiyāti sāmaññaphalassa paṭilābhatthāya. Tatiyacatutthesupi eseva nayo. Visesamattaṃyeva pana vakkhāma.

Aññindriyanti ājānanakaṃ indriyaṃ. Paṭhamamaggena ñātamariyādaṃ anatikkamitvā tesaṃyeva tena maggena ñātānaṃ catusaccadhammānaṃ jānanakaṃ indriyanti vuttaṃ hoti. Niddesavārepissa imināva nayena attho veditabbo. Koṭṭhāsavārepi imināva saddhiṃ navindriyāni honti. Sesaṃ purimanayeneva veditabbaṃ.

Dutiyamaggo niṭṭhito.

Tatiyacatutthamaggā



以下是巴利文的完整直译：
现在，为了展示第二道等，再次问哪些法是善法等。在那里，欲贪和嗔恨的微细存在是为了减少这些烦恼。在那里，微细存在应通过两个原因来理解——超越的到达和围绕的微弱。因为一来者，像是轮回的众生，烦恼是不断生起的，有时生起，有时不生起；生起时也以微弱的形态生起，像是稀疏的种子在土壤中。生起的同时，像是轮回的众生，虽然在生起时会使人迷惑、陷入黑暗，但却不会生起。通过两条道的消失，烦恼是微弱微弱地生起的。以微细的形态生起，像是薄薄的苍蝇翅膀。
在这里，有些长老说：“一来者的烦恼虽长久生起，但却是以强烈的方式生起，然而他的儿女和女儿是显现的。”这却是微不足道的。儿女仅仅因身体的接触而存在。通过两条道的消失，烦恼并不强烈。通过这两个原因，这些烦恼的微细存在应当被理解——超越的到达和围绕的微弱。
“第二道”是指通过计数或第二次生起而称为第二道。为了获得普通果报而到达地面。在第三道和第四道中也是如此。我们将特别说明。
“其他的根”是指知觉的根。通过第一道而知的亲属不超越的，正是通过那条道而知的四圣谛的根。通过此解释，意义应当被理解。通过此解释，九根也存在。其余的应当按照前面的方式理解。
第二道已完成。
第三道和第四道。

362. Tatiye anavasesappahānāyāti tesaṃyeva sakadāgāmimaggena tanubhūtānaṃ saṃyojanānaṃ nissesapajahanatthāya.

Catutthe rūparāgaarūparāgamānauddhaccaavijjāya anavasesappahānāyāti etesaṃ pañcannaṃ uddhambhāgiyasaṃyojanānaṃ nissesapajahanatthāya. Tattha rūparāgoti rūpabhave chandarāgo. Arūparāgoti arūpabhave chandarāgo. Mānoti arahattamaggavajjhako māno eva. Tathā uddhaccāvijjā. Imesupi dvīsu maggesu navamaṃ aññindriyameva hoti.

Catumagganayasahassaṃ

Sabbamaggesu padapaṭipāṭiyā samasaṭṭhipadāni, catūhi apaṇṇakaṅgehi saddhiṃ catusaṭṭhi honti. Asambhinnato pana tettiṃsa. Koṭṭhāsavārasuññatavārā pākatikā eva. Yathā ca pana paṭhamamagge evaṃ dutiyādīsupi nayasahassamevāti cattāro magge catūhi nayasahassehi bhājetvā dassesi dhammarājā.

Saccavibhaṅge pana saṭṭhi nayasahassāni lokuttarāni imesaṃ eva vasena nikkhittāni. Satipaṭṭhānavibhaṅge vīsati nayasahassāni lokuttarāni, sammappadhānavibhaṅge vīsati, iddhipādavibhaṅge dvattiṃsa, bojjhaṅgavibhaṅge dvattiṃsa, maggaṅgavibhaṅge aṭṭhavīsati nayasahassāni lokuttarāni imesaṃ eva vasena nikkhittāni.

Idha pana catūsu maggesu cattāriyeva nayasahassāni. Tesu paṭhamajjhānike paṭhamamagge aṭṭhaṅgāni bhājitāni; tathā dutiyādīsu. Tattha paṭhamamagge sammādiṭṭhi micchādiṭṭhiṃ pajahatīti sammādiṭṭhi. Sammāsaṅkappādayopi micchāsaṅkappādīnaṃ pajahanaṭṭheneva veditabbā. Evaṃ sante ‘paṭhamamaggeneva dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatānaṃ pahīnattā uparimaggattayena pahātabbā diṭṭhi nāma natthi. Tattha sammādiṭṭhīti nāmaṃ kathaṃ hotī’ti? ‘Yathā visaṃ atthi vā, hotu mā vā, agado agado tveva vuccati, evaṃ micchādiṭṭhi atthi vā, hotu mā vā, ayaṃ sammādiṭṭhi eva nāma’.

‘Yadi evaṃ nāmamattamevetaṃ hoti, uparimaggattaye pana sammādiṭṭhiyā kiccābhāvo āpajjati, maggaṅgāni na paripūrenti, tasmā sammādiṭṭhi sakiccakā kātabbā maggaṅgāni pūretabbānī’ti. Sakiccakā cettha sammādiṭṭhi yathālābhaniyamena dīpetabbā. Uparimaggattayavajjho hi eko māno atthi, so diṭṭhiṭṭhāne tiṭṭhati. Sā taṃ mānaṃ pajahatīti sammādiṭṭhi. Sotāpattimaggasmiñhi sammādiṭṭhi micchādiṭṭhiṃ pajahati. Sotāpannassa pana sakadāgāmimaggavajjho māno atthi, so diṭṭhiṭṭhāne tiṭṭhati sā taṃ mānaṃ pajahatīti sammādiṭṭhi. Tasseva sattaakusalacittasahajāto saṅkappo atthi. Teheva cittehi vācaṅgacopanaṃ atthi, kāyaṅgacopanaṃ atthi , paccayaparibhogo atthi, sahajātavāyāmo atthi, asatibhāvo atthi, sahajātacittekaggatā atthi. Ete micchāsaṅkappādayo nāma sakadāgāmimagge sammāsaṅkappādayo. Tesaṃ pahānena sammāsaṅkappādayoti veditabbā. Evaṃ sakadāgāmimagge aṭṭhaṅgāni sakiccakāni katvā āgatāni. Sakadāgāmissa anāgāmimaggavajjho māno atthi. So diṭṭhiṭṭhāne tiṭṭhati. Tasseva sattahi cittehi sahajātā saṅkappādayo. Tesaṃ pahānena anāgāmimagge aṭṭhannaṃ aṅgānaṃ sakiccakatā veditabbā. Anāgāmissa arahattamaggavajjho māno atthi. So diṭṭhiṭṭhāne tiṭṭhati. Yāni panassa pañca akusalacittāni, tehi sahajātā saṅkappādayo. Tesaṃ pahānena arahattamagge aṭṭhannaṃ aṅgānaṃ sakiccakatā veditabbā.


第三道是为了完全放弃这些微细的束缚，正是通过一来者的道来实现。
第四道是为了完全放弃五种高层的束缚，包括色欲、无色欲、躁动和无明。这五种束缚是指色界的欲望、无色界的欲望、傲慢是指与阿罗汉道相违背的傲慢，以及躁动和无明。在这两条道中，只有一种其他的根。
四道的方式有一千种。
在所有的道中，按照每一个步骤，有六十个部分，与四个不成就的因素结合在一起，共有六十个。由于没有分开，则有三十个。关于部分的空无部分是自然的。就像在第一道中一样，第二道等也有一千种方式，因此四道通过四个一千种的方式展示了法王。
在真理的分析中，六十种超凡的方式正是由于这些而被抛弃。在正念的分析中，有二十种超凡的方式，在正勤的分析中有二十种，在神足的分析中有三十种，在觉支的分析中有三十种，在道的分析中有二十八种超凡的方式正是由于这些而被抛弃。
在这里，四条道中仅有四种一千种。在这些中，第一禅者在第一道中有八个部分；同样在第二道等中也是如此。在那里，第一道是指放弃正见和邪见的正见。正思维等也应当被理解为放弃邪思维。因此，若是如此，“通过第一道放弃的二十六种见解，第二道的见解是不存在的。”在这里，正见是如何存在的呢？“就像毒药存在或不存在，药物药物自称如此，邪见存在或不存在，这就是正见。”
“如果这仅仅是名称，那么在第二道中正见的功能就会缺失，无法完成道的部分，因此正见应当是实际应做的部分。”在这里，实际应做的正见应当根据所得到的来说明。因为在第二道中有一种傲慢存在，它停留在见解的地方。它放弃那种傲慢，即正见。在入流道中，正见放弃邪见。而在一来道中，存在着一种傲慢，它停留在见解的地方，放弃那种傲慢，即正见。在他七种不善心中，产生了与之相应的思维。在这些心中，有言语的接触，有身体的接触，有因缘的使用，有随伴的精进，有无所执着的状态，有随伴的心的专注。那些邪思维等是与一来道的正思维相对的。通过放弃它们，正思维应当被理解。因此，在一来道中，八个部分是实际应做的。对于一来者来说，存在着一种无色道的傲慢。它停留在见解的地方。在他五种不善心中，产生了与之相应的思维。通过放弃这些，阿罗汉道的八个部分应当被理解。


Imesu catūsu maggesu paṭhamamaggena cattāri saccāni diṭṭhāni. ‘Uparimaggattayaṃ diṭṭhakameva passati, adiṭṭhakaṃ passatī’ti diṭṭhakameva passatīti ayaṃ ācariyānaṃ samānatthakathā. Vitaṇḍavādī panāha ‘adiṭṭhaṃ passatī’ti. So vattabbo – ‘paṭhamamagge katamaṃ indriyaṃ bhājesī’ti? Jānamāno ‘anaññātaññassāmītindriya’nti vakkhati. ‘Uparimaggesu katara’nti? Vuttepi ‘aññindriya’nti vakkhati. So vattabbo – ‘adiṭṭhasaccadassane sati uparimaggesupi anaññātaññassāmītindriyameva bhājehi. Evaṃ te pañho samessatī’ti. ‘Kilese pana aññe añño pajahati; pahīne eva pajahatī’ti? ‘Aññe añño pajahatī’ti. ‘Yadi aññe añño, appahīne kilese pajahati. Saccānipi adiṭṭhāneva passatī’ti evaṃvādī puggalo pucchitabbo – ‘saccāni nāma katī’ti? Jānanto ‘cattārī’ti vakkhati. So vattabbo – ‘tava vāde soḷasa saccāni āpajjanti. Tvaṃ buddhehipi adiṭṭhaṃ passasi. Bahusaccako nāma tvaṃ. Evaṃ mā gaṇha. Saccadassanaṃ nāma apubbaṃ natthi, kilese pana appahīne pajahatī’ti.

Tattha saccadassanassa apubbābhāve peḷopamaṃ nāma gahitaṃ – ekassa kira cattāro ratanapeḷā sāragabbhe ṭhapitā. So rattibhāge peḷāsu uppannakicco dvāraṃ vivaritvā, dīpaṃ jāletvā, dīpena vihate andhakāre, peḷāsu pākaṭabhāvaṃ gatāsu, tāsu kiccaṃ katvā dvāraṃ pidahitvā gato. Puna andhakāraṃ avatthari. Dutiyavārepi tatiyavārepi tatheva akāsi. Catutthavāre dvāre vivaṭe andhakāre peḷā na paññāyantīti vīmaṃsantasseva sūriyo uggañchi, sūriyobhāsena vihate andhakāre peḷāsu kiccaṃ katvā pakkāmi.

Tattha cattāro peḷā viya cattāri saccāni. Tāsu kicce uppanne dvāravivaraṇakālo viya sotāpattimaggassa vipassanābhinīharaṇakālo. Andhakāraṃ viya saccapaṭicchādakatamaṃ. Dīpo bhāso viya sotāpattimaggobhāso. Vihate andhakāre tassa purisassa peḷānaṃ pākaṭabhāvo viya maggañāṇassa saccānaṃ pākaṭabhāvo. Maggañāṇassa pākaṭāni pana maggasamaṅgissa puggalassa pākaṭāneva honti. Peḷāsu kiccaṃ katvā gatakālo viya sotāpattimaggassa attanā pahātabbakilese pajahitvā niruddhakālo. Puna andhakārāvattharaṇaṃ viya uparimaggattayavajjhasaccapaṭicchādakatamaṃ.

Dutiyavāre dvāravivaraṇakālo viya sakadāgāmimaggassa vipassanābhinīharaṇakālo. Dīpobhāso viya sakadāgāmimaggobhāso. Peḷāsu kiccaṃ katvā gatakālo viya sakadāgāmimaggassa attanā pahātabbakilese pajahitvā niruddhakālo. Puna andhakārāvattharaṇaṃ viya uparimaggadvayavajjhasaccapaṭicchādakatamaṃ.

Tatiyavāre dvāravivaraṇakālo viya anāgāmimaggassa vipassanābhinīharaṇakālo. Dīpobhāso viya anāgāmimaggobhāso. Peḷāsu kiccaṃ katvā gatakālo viya anāgāmimaggassa attanā pahātabbakilese pajahitvā niruddhakālo. Puna andhakārāvattharaṇaṃ viya upariarahattamaggavajjhasaccapaṭicchādakatamaṃ.


以下是巴利文的完整直译：
在这四条道中,第一道已见四圣谛。"上面三道看到已见的,看到未见的"这是老师们一致的解释。但辩论者说"看到未见的"。应该问他:"在第一道中你分配哪个根?"他知道会说"未知当知根"。"在上面的道中是哪个?"即使被问到也会说"已知根"。应该对他说:"如果是看到未见的真理,那么在上面的道中也应该分配未知当知根。这样你的问题就解决了。"
"但是烦恼是一个一个地断除的;还是断除已断除的?"回答"一个一个地断除"。"如果是一个一个的,那就是断除未断除的烦恼。同样也是看到未见的真理。"应该问这样说的人:"真理有几种?"他知道会说"四种"。应该对他说:"按照你的说法就变成十六种真理了。你看到了连佛陀都没有看到的。你真是多真理者。不要这样认为。真理的见是没有新的,但是断除未断除的烦恼。"
关于真理见没有新的,有一个箱子的比喻 - 有人在宝库里放了四个珠宝箱。他在夜里需要用到箱子,打开门,点燃灯,在灯光驱散黑暗后,箱子变得清晰可见,他在箱子里做完事,关上门离开。黑暗再次笼罩。第二次第三次他也是这样做的。第四次当他打开门时,因为黑暗箱子看不见,他正在思考时太阳升起了,阳光驱散黑暗后,他在箱子里做完事就离开了。
在这里,四个箱子就像四圣谛。需要用到箱子时打开门,就像入流道的观智生起。黑暗就像遮蔽真理的黑暗。灯光就像入流道之光。黑暗被驱散后那个人看到箱子,就像道智看到真理。对于具有道的人来说,道智看到的真理是明显的。在箱子里做完事离开,就像入流道断除应断的烦恼后灭去。黑暗再次笼罩,就像遮蔽上面三道应断真理的黑暗。
第二次打开门,就像一来道的观智生起。灯光就像一来道之光。在箱子里做完事离开,就像一来道断除应断的烦恼后灭去。黑暗再次笼罩,就像遮蔽上面两道应断真理的黑暗。
第三次打开门,就像不还道的观智生起。灯光就像不还道之光。在箱子里做完事离开,就像不还道断除应断的烦恼后灭去。黑暗再次笼罩,就像遮蔽上面阿罗汉道应断真理的黑暗。


Catutthavāre dvāravivaraṇakālo viya arahattamaggassa vipassanābhinīharaṇakālo. Sūriyuggamanaṃ viya arahattamagguppādo. Andhakāravidhamanaṃ viya arahattamaggassa saccapaṭicchādakatamavinodanaṃ . Vihate andhakāre tassa peḷānaṃ pākaṭabhāvo viya arahattamaggañāṇassa catunnaṃ saccānaṃ pākaṭabhāvo. Ñāṇassa pākaṭāni pana puggalassa pākaṭāneva honti. Peḷāsu kiccaṃ katvā gatakālo viya arahattamaggassa sabbakilesakhepanaṃ. Sūriyuggamanato paṭṭhāya ālokasseva pavattikālo viya arahattamaggassa uppannakālato paṭṭhāya puna saccapaṭicchādakatamābhāvo . Idaṃ tāva saccadassanassa apubbābhāve opammaṃ.

Diṭṭhakameva hi passati. ‘Kilese pana aññe añño pajahatī’ti ettha khāropamaṃ nāma gahitaṃ. Eko puriso kiliṭṭhaṃ vatthaṃ rajakassa adāsi. Rajako ūsakhāraṃ chārikakhāraṃ gomayakhāranti tayo khāre datvā khārehi khāditabhāvaṃ ñatvā udake vikkhāletvā oḷārikoḷārikaṃ malaṃ pavāhesi. Tato na tāva parisuddhanti dutiyampi tatheva khāre datvā, udake vikkhāletvā, tato nātisaṇhataraṃ malaṃ pavāhesi. Tato na tāva parisuddhanti tatiyampi te khāre datvā udake vikkhāletvā tato saṇhataraṃ malaṃ pavāhesi. Tato na tāva parisuddhanti catutthampi te khāre datvā, udake vikkhāletvā aṃsuabbhantaragatampi nissesaṃ malaṃ pavāhetvā sāmikassa adāsi. So gandhakaraṇḍake pakkhipitvā icchiticchitakāle paridahati.


第四次打开门的时间就像阿罗汉道的观智生起。太阳升起就像阿罗汉道的出现。驱散黑暗就像阿罗汉道遮蔽真理的消除。黑暗被驱散后，那个人的箱子显现，就像阿罗汉道的智慧显现四种真理。智慧显现的部分对于有道的人来说是显而易见的。在箱子里做完事离开，像是阿罗汉道断除所有烦恼的时间。自太阳升起以来，光明的出现就像阿罗汉道生起的时间，真理的遮蔽再次消失。这是关于真理见没有新的比喻。
他只看到已见的。"但是烦恼是一个一个地断除的"在这里有一个比喻。一个人将肮脏的衣服给了洗衣工。洗衣工给了他三种洗涤剂，分别是热水、洗衣粉和牛粪，他知道了这些污垢的性质后，就用水冲洗，排出了粗大的污垢。于是衣服并没有完全干净；第二次他也同样用洗涤剂，冲洗后，排出了不那么坚固的污垢。于是衣服并没有完全干净；第三次他用洗涤剂，冲洗后，排出了更加坚固的污垢。于是衣服并没有完全干净；第四次他用洗涤剂，冲洗后，彻底排出了藏在衣服内部的所有污垢，最后将衣服给了主人。他将衣服放入香料盒中，按需要穿着。


Tattha kiliṭṭhavatthaṃ viya kilesānugataṃ cittaṃ. Tividhakhāradānakālo viya tīsu anupassanāsu kammassa pavattanakālo. Udake vikkhāletvā oḷārikoḷārikamalappavāhanaṃ viya sotāpattimaggena pañcakilesakhepanaṃ. Dutiyampi tesaṃ khārānaṃ anuppadānaṃ viya ‘na tāva parisuddhaṃ idaṃ citta’nti tāsuyeva tīsu anupassanāsu kammappavattanaṃ. Tato nātisaṇhataramalappavāhanaṃ viya sakadāgāmimaggena oḷārikasaṃyojanadvayakhepanaṃ. Tato ‘na tāva parisuddhaṃ vattha’nti puna khārattayadānaṃ viya ‘na tāva parisuddhaṃ idaṃ citta’nti tāsuyeva tīsu anupassanāsu kammappavattanaṃ. Tato saṇhataramalappavāhanaṃ viya anāgāmimaggena aṇusahagatasaṃyojanadvayakhepanaṃ. ‘Na tāva parisuddhaṃ vattha’nti puna khārattayadānaṃ viya ‘na tāva parisuddhaṃ idaṃ citta’nti tāsuyeva tīsu anupassanāsu kammappavattanaṃ. Tato vikkhālanena aṃsuabbhantaragate male pavāhetvā parisuddhassa rajatapaṭṭasadisassa gandhakaraṇḍake nikkhittassa vatthassa icchiticchitakkhaṇe paridahanaṃ viya arahattamaggena aṭṭhannaṃ kilesānaṃ khepitattā parisuddhassa khīṇāsavacittassa icchiticchitakkhaṇe phalasamāpattivihārena vītināmanaṃ. Idaṃ ‘aññe añño kilese pajahatī’ti ettha opammaṃ. Vuttampi cetaṃ –

‘‘Seyyathāpi , āvuso, vatthaṃ saṃkiliṭṭhaṃ malaggahitaṃ, tamenaṃ sāmikā rajakassa anupadajjeyyuṃ. Tamenaṃ rajako ūse vā khāre vā gomaye vā sammadditvā acche udake vikkhāleti. Kiñcāpi taṃ hoti vatthaṃ parisuddhaṃ pariyodātaṃ, atha khvassa hotiyeva ‘aṇusahagato ūsagandho vā khāragandho vā gomayagandho vā asamūhato’. Tamenaṃ rajako sāmikānaṃ deti. Tamenaṃ sāmikā gandhaparibhāvite karaṇḍake nikkhipanti. Yopissa hoti aṇusahagato ūsagandho vā khāragandho vā gomayagandho vā asamūhato, sopi samugghātaṃ gacchati. Evameva kho, āvuso, kiñcāpi ariyasāvakassa pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni pahīnāni bhavanti, atha khvassa hotiyeva pañcasu upādānakkhandhesu aṇusahagato ‘asmī’ti māno, ‘asmī’ti chando, ‘asmī’ti anusayo asamūhato, so aparena samayena pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī viharati – ‘iti rūpaṃ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo; iti vedanā iti saññā iti saṅkhārā iti viññāṇaṃ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo’ti. Tassimesu pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassino viharato yopissa hoti pañcasu upādānakkhandhesu aṇusahagato ‘asmī’ti māno, ‘asmī’ti chando, ‘asmī’ti anusayo asamūhato, sopi samugghātaṃ gacchatī’’ti (saṃ. ni. 

以下是巴利文的完整直译：
在那里，肮脏的衣服就像被烦恼所染的心。给予三种洗涤剂的时间就像在三种观察中实践的时间。用水冲洗排出粗大污垢就像入流道断除五种烦恼。第二次给予那些洗涤剂就像"这个心还不够清净"而在那三种观察中继续实践。从那里排出不那么坚固的污垢就像一来道断除两种粗重的束缚。从那里"衣服还不够清净"而再次给予三种洗涤剂就像"这个心还不够清净"而在那三种观察中继续实践。从那里排出更加坚固的污垢就像不还道断除两种微细的束缚。"衣服还不够清净"而再次给予三种洗涤剂就像"这个心还不够清净"而在那三种观察中继续实践。从那里冲洗排出衣服内部的污垢，使之清净如银板，放入香料盒中，随时可穿就像阿罗汉道断除八种烦恼后，清净的漏尽者之心随时可以进入果定安住。这是关于"一个一个地断除烦恼"的比喻。这也被说过：
"朋友们，就像一件肮脏的、沾满污垢的衣服，它的主人把它交给洗衣工。洗衣工用碱、灰或牛粪揉搓它，然后用清水冲洗。虽然那件衣服变得清洁纯净，但仍然残留着微细的碱味、灰味或牛粪味未被完全去除。洗衣工把它还给主人。主人把它放在充满香气的盒子里。那残留的微细碱味、灰味或牛粪味也被完全去除了。同样地，朋友们，虽然圣弟子已经断除了五种低层次的束缚，但在五取蕴中仍然残留着微细的'我是'的慢心、'我是'的欲望、'我是'的潜在倾向未被完全去除。他之后观察五取蕴的生灭 - '这是色，这是色的生起，这是色的消失；这是受、想、行、识，这是识的生起，这是识的消失'。当他如此观察五取蕴的生灭时，那残留在五取蕴中的微细'我是'的慢心、'我是'的欲望、'我是'的潜在倾向也被完全去除了。"（相应部）

3.89).

Tattha sotāpattimaggena pañca akusalacittāni pahīyanti saddhiṃ cittaṅgavasena uppajjanakapāpadhammehi. Sakadāgāmimaggena dve domanassasahagatacittāni tanukāni bhavanti saddhiṃ cittaṅgavasena uppajjanakapāpadhammehi. Anāgāmimaggena tāniyeva pahīyanti saddhiṃ sampayuttadhammehi. Arahattamaggena pañca akusalacittāni pahīyanti saddhiṃ cittaṅgavasena uppajjanakapāpadhammehi. Imesaṃ dvādasannaṃ akusalacittānaṃ pahīnakālato paṭṭhāya khīṇāsavassa cittaṅgavasena puna pacchatopavattanakakileso nāma na hoti.

Tatridaṃ opammaṃ – eko kira mahārājā paccante ārakkhaṃ datvā mahānagare issariyaṃ anubhavanto vasati. Athassa paccanto kuppi. Tasmiṃ samaye dvādasa corajeṭṭhakā anekehi purisasahassehi saddhiṃ raṭṭhaṃ vilumpanti. Paccantavāsino mahāmattā ‘paccanto kupito’ti rañño pahiṇiṃsu. Rājā ‘vissaṭṭhā gaṇhatha, ahaṃ tumhākaṃ kattabbaṃ karissāmī’ti sāsanaṃ pahiṇi . Te paṭhamasampahāreneva anekehi purisasahassehi saddhiṃ pañca corajeṭṭhake ghātayiṃsu. Sesā satta janā attano attano parivāre gahetvā pabbataṃ pavisiṃsu. Amaccā taṃ pavattiṃ rañño pesayiṃsu.

Rājā ‘tumhākaṃ kattabbayuttaṃ ahaṃ jānissāmi, tepi gaṇhathā’ti dhanaṃ pahiṇi. Te dutiyasampahārena dve corajeṭṭhake pahariṃsu, parivārepi tesaṃ dubbale akaṃsu. Te sabbepi palāyitvā pabbataṃ pavisiṃsu. Tampi pavattiṃ amaccā rañño pesayiṃsu.

Puna rājā ‘vissaṭṭhā gaṇhantū’ti dhanaṃ pahiṇi. Te tatiyasampahārena saddhiṃ sahāyapurisehi dve corajeṭṭhake ghātayitvā taṃ pavattiṃ rañño pesayiṃsu.

Puna rājā ‘avasese vissaṭṭhā gaṇhantū’ti dhanaṃ pahiṇi. Te catutthasampahārena saparivāre pañca corajeṭṭhake ghātayiṃsu. Dvādasannaṃ corajeṭṭhakānaṃ ghātitakālato paṭṭhāya koci coro nāma natthi. Khemā janapadā ure putte naccentā maññe viharanti. Rājā vijitasaṅgāmehi yodhehi parivuto varapāsādagato mahāsampattiṃ anubhavi.

Tattha mahanto rājā viya dhammarājā. Paccantavāsino amaccā viya yogāvacarā kulaputtā. Dvādasa corajeṭṭhakā viya dvādasa akusalacittāni. Tesaṃ sahāyā anekasahassapurisā viya cittaṅgavasena uppajjanakapāpadhammā. Rañño paccanto kupitoti pahitakālo viya ārammaṇe kilesesu uppannesu ‘bhante, kileso me uppanno’ti satthu ārocanakālo. ‘Vissaṭṭhā gaṇhantū’ti dhanadānaṃ viya ‘kilese niggaṇha bhikkhū’ti dhammarañño kammaṭṭhānācikkhanaṃ. Saparivārānaṃ pañcannaṃ corajeṭṭhakānaṃ ghātitakālo viya sotāpattimaggena sampayuttānaṃ pañcannaṃ akusalacittānaṃ pahānaṃ.

Puna rañño pavattipesanaṃ viya sammāsambuddhassa paṭiladdhaguṇārocanaṃ. ‘Sesake ca gaṇhantū’ti puna dhanadānaṃ viya bhagavato sakadāgāmimaggassa vipassanācikkhanaṃ. Dutiyasampahārena saparivārānaṃ dvinnaṃ corajeṭṭhakānaṃ dubbalīkaraṇaṃ viya sakadāgāmimaggena sasampayuttānaṃ dvinnaṃ domanassacittānaṃ tanubhāvakaraṇaṃ.

Puna rañño pavattipesanaṃ viya satthu paṭiladdhaguṇārocanaṃ. ‘Vissaṭṭhā gaṇhantū’ti puna dhanadānaṃ viya bhagavato anāgāmimaggassa vipassanācikkhanaṃ. Tatiyasampahārena saparivārānaṃ dvinnaṃ corajeṭṭhakānaṃ ghātanaṃ viya anāgāmimaggena sasampayuttānaṃ dvinnaṃ domanassacittānaṃ pahānaṃ.


以下是巴利文的完整直译：
3.89)。
在那里，通过入流道断除五种不善心及其随心所生起的恶法。通过一来道，两种与忧俱生的心变得微弱,及其随心所生起的恶法。通过不还道，这些被断除,连同相应的法。通过阿罗汉道，五种不善心被断除,连同随心所生起的恶法。从这十二种不善心被断除的时候开始，漏尽者就不再有随心所生起的烦恼。
这里有一个比喻 - 据说有一个大国王，在边境设置了防卫，住在大城市享受统治权。然后他的边境发生了动乱。那时，十二个强盗首领带着数千人掠夺国家。边境的大臣们向国王报告说:"边境发生了动乱"。国王派人传话说:"放心去抓捕他们，我会为你们做应做的事。"他们在第一次交锋就杀死了五个强盗首领和数千随从。剩下的七人带着各自的随从进入了山中。大臣们将这个消息报告给国王。
国王说:"我知道你们应该做什么，继续抓捕他们"，并派送了财物。他们在第二次交锋中击败了两个强盗首领，也削弱了他们的随从。他们全都逃入山中。大臣们也将这个消息报告给国王。
国王再次派送财物说:"放心去抓捕。"他们在第三次交锋中杀死了两个强盗首领和他们的同伙，并将这个消息报告给国王。
国王再次派送财物说:"放心去抓捕剩下的。"他们在第四次交锋中杀死了五个强盗首领和他们的随从。从十二个强盗首领被杀的时候开始，就再也没有所谓的强盗了。国土安宁，人民好像抱着孩子在胸前跳舞一样生活。国王与胜利的战士们一起住在最好的宫殿里，享受着巨大的财富。
在这里，伟大的国王就像法王。边境的大臣们就像修行的善男子。十二个强盗首领就像十二种不善心。他们数千的同伙就像随心所生起的恶法。向国王报告边境动乱的时候就像当烦恼在所缘中生起时，向导师报告说:"尊者，我生起了烦恼。"国王说"放心去抓捕"并给予财物就像法王教导禅修说"比丘，制服烦恼。"杀死五个强盗首领和他们的随从的时候就像通过入流道断除五种不善心及其相应法。
再次向国王报告消息就像向正等觉者报告所获得的功德。国王再次给予财物说"抓捕剩下的"就像世尊教导一来道的观智。第二次交锋削弱两个强盗首领和他们的随从就像通过一来道使两种忧俱生心及其相应法变得微弱。
再次向国王报告消息就像向导师报告所获得的功德。国王再次给予财物说"放心去抓捕"就像世尊教导不还道的观智。第三次交锋杀死两个强盗首领和他们的随从就像通过不还道断除两种忧俱生心及其相应法。


Puna rañño pavattipesanaṃ viya tathāgatassa paṭiladdhaguṇārocanaṃ. ‘Vissaṭṭhā gaṇhantū’ti puna dhanadānaṃ viya bhagavato arahattamaggassa vipassanācikkhanaṃ. Catutthasampahārena saparivārānaṃ pañcannaṃ corajeṭṭhakānaṃ ghātitakālato paṭṭhāya janapadassa khemakālo viya arahattamaggena sasampayuttesu pañcasu akusalacittesu pahīnesu dvādasannaṃ akusalacittānaṃ pahīnakālato paṭṭhāya puna cittaṅgavasena uppajjanakassa akusaladhammassa abhāvo. Rañño vijitasaṅgāmassa amaccagaṇaparivutassa varapāsāde mahāsampattianubhavanaṃ viya khīṇāsavaparivutassa dhammarañño suññataanimittaappaṇihitabhedesu samāpattisukhesu icchiticchitaphalasamāpattisukhānubhavanaṃ veditabbanti.

Kusalā dhammātipadassa vaṇṇanā niṭṭhitā.

Akusalapadaṃ

Dhammuddesavārakathā

Paṭhamacittaṃ

365. Idāni akusaladhammapadaṃ bhājetvā dassetuṃ katame dhammā akusalātiādi āraddhaṃ. Tattha dhammavavatthānādivārappabhedo ca heṭṭhā āgatānaṃ padānaṃ atthavinicchayo ca heṭṭhā vuttanayeneva veditabbo. Tattha tattha pana visesamattameva vaṇṇayissāma. Tattha samayavavatthāne tāva yasmā, kusalassa viya, akusalassa bhūmibhedo natthi, tasmā ekantaṃ kāmāvacarampi samānaṃ etaṃ ‘kāmāvacara’nti na vuttaṃ. Diṭṭhigatasampayuttanti ettha diṭṭhi eva diṭṭhigataṃ ‘gūthagataṃ muttagata’ntiādīni (a. ni. 

以下是巴利文的完整直译：
再次向国王报告消息就像向如来报告所获得的功德。国王再次给予财物说"放心去抓捕"就像世尊教导阿罗汉道的观智。从第四次交锋杀死五个强盗首领和他们的随从开始国土安宁的时期，就像通过阿罗汉道断除五种不善心及其相应法后，从十二种不善心被断除的时候开始，再也没有随心所生起的不善法。国王战胜敌人后，与大臣们一起住在最好的宫殿里享受巨大财富，就像漏尽者围绕着法王，在空、无相、无愿等禅定中随意享受果定之乐，应当如此理解。
善法一词的解释已经结束。
不善法一词
法的列举章节的解释
第一心
现在为了分别解释不善法一词而开始说"什么是不善法"等。在那里，法的确立等章节的区分和前面出现的词语的意义判断，应当按照前面所说的方式来理解。在那里那里，我们只会解释特殊的部分。首先在确立时节中，因为不善法像善法一样没有界的区别，所以虽然它完全属于欲界，但并没有说它是"欲界"的。与邪见相应的，在这里邪见就是邪见，就像"粪便、尿液"等（增支部

9.11) viya. Gantabbābhāvato vā diṭṭhiyā gatamattamevetantipi diṭṭhigataṃ. Tena sampayuttaṃ diṭṭhigatasampayuttaṃ.

Tattha asaddhammasavanaṃ, akalyāṇamittatā, ariyānaṃ adassanakāmatādīni ayoniso manasikāroti evamādīhi kāraṇehi imassa diṭṭhigatasaṅkhātassa micchādassanassa uppatti veditabbā. Ye hi ete diṭṭhivādapaṭisaṃyuttā asaddhammā tesaṃ bahumānapubbaṅgamena atikkantamajjhattena upaparikkhārahitena savanena, ye ca diṭṭhivipannā akalyāṇamittā taṃsampavaṅkatāsaṅkhātāya akalyāṇamittatāya, buddhādīnaṃ ariyānañceva sappurisānañca adassanakāmatāya catusatipaṭṭhānādibhede ariyadhamme akovidattena pātimokkhasaṃvaraindriyasaṃvarasatisaṃvarañāṇasaṃvarapahānasaṃvarappabhede ariyadhamme ceva sappurisadhamme ca saṃvarabhedasaṅkhātena avinayena teheva kāraṇehi paribhāvitena ayoniso manasikārena kotūhalamaṅgalādipasutatāya ca etaṃ uppajjatīti veditabbaṃ. Asaṅkhārabhāvo panassa cittassa heṭṭhā vuttanayeneva veditabbo.

Dhammuddesavāre phassoti akusalacittasahajāto phasso. Vedanādīsupi eseva nayo. Iti akusalamattameva etesaṃ purimehi viseso.

Cittassekaggatā hotīti pāṇātipātādīsupi avikkhittabhāvena cittassa ekaggatā hoti. Manussā hi cittaṃ samādahitvā avikkhittā hutvā avirajjhamānāni satthāni pāṇasarīresu nipātenti, susamāhitā paresaṃ santakaṃ haranti, ekarasena cittena micchācāraṃ āpajjanti. Evaṃ akusalappavattiyampi cittassa ekaggatā hoti.

Micchādiṭṭhīti ayāthāvadiṭṭhi, virajjhitvā gahaṇato vā vitathā diṭṭhi micchādiṭṭhi. Anatthāvahattā paṇḍitehi jigucchitā diṭṭhītipi micchādiṭṭhi. Micchāsaṅkappādīsupi eseva nayo. Apica micchā passanti tāya, sayaṃ vā micchā passati, micchādassanamattameva vā esāti micchādiṭṭhi. Sā ayoniso abhinivesalakkhaṇā, parāmāsarasā, micchābhinivesapaccupaṭṭhānā, ariyānaṃ adassanakāmatādipadaṭṭhānā; paramaṃ vajjanti daṭṭhabbā. Micchāsaṅkappādīsu ‘micchā’ti padamattameva viseso. Sesaṃ kusalādhikāre vuttanayeneva veditabbaṃ.

Ahirikabalaṃanottappabalanti ettha balattho niddesavāre āvi bhavissati. Itaresu pana – na hiriyatīti ahiriko. Ahirikassa bhāvo ahirikaṃ. Na ottappaṃ anottappaṃ. Tesu ahirikaṃ kāyaduccaritādīhi ajigucchanalakkhaṇaṃ, alajjālakkhaṇaṃ vā. Anottappaṃ teheva asārajjanalakkhaṇaṃ anuttāsanalakkhaṇaṃ vā. Ahirikameva balaṃ ahirikabalaṃ. Anottappameva balaṃ anottappabalaṃ. Ayamettha saṅkhepattho. Vitthāro pana heṭṭhā vuttapaṭipakkhavasena veditabbo.

Lubbhanti tena, sayaṃ vā lubbhati, lubbhanamattameva vā tanti lobho. Muyhanti tena, sayaṃ vā muyhati, muyhanamattameva vā tanti moho. Tesu lobho ārammaṇaggahaṇalakkhaṇo makkaṭālepo viya, abhisaṅgaraso tattakapāle khittamaṃsapesi viya, apariccāgapaccupaṭṭhāno telañjanarāgo viya, saṃyojaniyadhammesu assādadassanapadaṭṭhāno. So taṇhānadībhāvena vaḍḍhamāno, sīghasotā nadī viya mahāsamuddaṃ, apāyameva gahetvā gacchatīti daṭṭhabbo.

Moho cittassa andhabhāvalakkhaṇo aññāṇalakkhaṇo vā, asampaṭivedharaso ārammaṇasabhāvacchādanaraso vā, asammāpaṭipattipaccupaṭṭhāno andhakārapaccupaṭṭhāno vā, ayonisomanasikārapadaṭṭhāno. Sabbākusalānaṃ mūlanti daṭṭhabbo.


以下是巴利文的完整直译：
9.11)。
因此，因缘的见解也可理解为只是一种见解。因而与之相应的就是与见解相应的。
在这里，不信法的倾听、恶友的存在、对圣者的无视等，都是不善的心所生起的原因，应该这样理解。那些与邪见相应的不信法，因其先前的自满而超越中庸，缺乏观察的倾听，及与邪见相应的恶友，都是与不善法相应的。对此，佛陀等圣者的无视，因四念处等善法的缺乏而缺乏自制，因而缺乏对戒律、感官、智慧、放弃、抑制等善法的把握，因而被称为不善法。由此可知，心的无作状态应当如前所述。
法的列举章节中，触就是与不善心相应的触。感觉等也是如此。因此，仅仅是与不善相应的部分与前面所述的有所不同。
心的专注性是，因不杀生等而不分散，心的专注性是。人们确实在心中集中，保持不分散，毫不犹豫地将生命投放在他人身上，十分专注地去夺取他人的财富，因而以专注的心态犯下邪行。即便如此，在不善的发生中，心的专注性依然存在。
邪见是错误的见解，因不正确的接受或错误的见解而形成的。因无益而被智者所厌恶的见解也是邪见。对于错误的思维等也是如此。再者，邪见是错误的见解，自己或他人都可能产生错误的见解，只有这一点就是邪见。它是无益的执着特征，是对邪执的执着，是对圣者的无视；被认为是最为错误的。对于错误的思维，"错误"一词仅仅是个别的特征。其余的应当按照善法的解释来理解。
无羞耻心的力量和无愧疚心的力量，这里的力量定义将在后面的解释中阐明。其余的则是 - 无羞耻心就是无羞耻。无羞耻的状态是无羞耻。无愧疚心就是无愧疚。无愧疚的状态是无愧疚。无羞耻心的特征是因身心不洁而产生的厌恶，无耻的特征也是如此。无愧疚心的特征是因无所顾忌而产生的无畏的特征。无羞耻心的力量是无羞耻的力量。无愧疚心的力量是无愧疚的力量。这是此处的概述。详细的内容应当根据前述的相对内容来理解。
贪欲是因为贪欲而贪婪，或自己贪婪，或仅仅是贪欲的状态。愚痴是因为愚痴而愚痴，或自己愚痴，或仅仅是愚痴的状态。在这些中，贪欲的特征是对对象的把握，就像猴子抓住食物一样，因贪欲而产生的欲望就像从肉上剥离的脂肪一样，因不舍而产生的欲望就像对油脂的渴望一样，因感官的束缚而产生的欲望就像对物质的渴望一样。它就像一条迅速流动的河流，像大海一样，抓住了下沉的东西。
愚痴是心的盲目特征，或无知的特征，或对对象的遮蔽特征，或对黑暗的特征，或对不善的心的无知特征。应当认为这是所有不善的根源。


Abhijjhāyanti tāya, sayaṃ vā abhijjhāyati, abhijjhāyanamattameva vā esāti abhijjhā. Sā parasampattīnaṃ sakakaraṇaicchālakkhaṇā, tenākārena esanabhāvarasā, parasampatti-abhimukhabhāvapaccupaṭṭhānā, parasampattīsu abhiratipadaṭṭhānā. Parasampattiabhimukhā eva hi sā upaṭṭhahati. Tāsu ca abhiratiyā sati pavattati, parasampattīsu cetaso hatthappasāroviyāti daṭṭhabbā.

Samatho hotītiādīsu aññesu kiccesu vikkhepasamanato samatho. Akusalappavattiyaṃ cittaṃ paggaṇhātīti paggāho. Na vikkhipatīti avikkhepo.

Imasmiṃ citte saddhā, sati, paññā, cha yugaḷakānīti ime dhammā na gahitā. Kasmā? Assaddhiyacitte pasādo nāma natthi. Tasmā tāva saddhā na gahitā. Kiṃ pana diṭṭhigatikā attano attano satthārānaṃ na saddahantīti? Saddahanti. Sā pana saddhā nāma na hoti, vacanasampaṭicchanamattamevetaṃ. Atthato anupaparikkhā vā hoti, diṭṭhi vā. Asatiyacitte pana sati natthīti na gahitā. Kiṃ diṭṭhigatikā attanā katakammaṃ na sarantīti? Saranti. Sā pana sati nāma na hoti. Kevalaṃ tenākārena akusalacittappavatti. Tasmā sati na gahitā. Atha kasmā ‘‘micchāsatī’’ti (dī. ni. 3.333; saṃ. ni. 

以下是巴利文的完整直译：
贪欲是因贪欲而贪欲，自己贪欲，或仅仅是贪欲的状态。它是对他人财富的渴望特征，因此以这种方式追求他人财富的特征，因对他人财富的向往而产生的状态，因对他人财富的喜爱而产生的状态。对他人财富的向往确实是这样存在的。在这些中，因喜爱而产生的贪欲会显现出来，因对他人财富的渴望而产生的心的动摇是应当被理解的。
平静就是在其他事物中，因分散而产生的平静。在不善的发生中，心被抓住，抓住就是不分散。
在此心中，信、念、智慧，这六种法并未被把握。为什么？因为在不信的心中没有安宁。因此信未被把握。那么，是否对各自的导师不信呢？他们是信的。然则这种信并不是真正的信，仅仅是接受言辞而已。实质上可能是没有观察，或是见解。若在无信的心中则没有安宁，因此未被把握。是否对各自的行为不记得呢？他们是记得的。然则这种安宁并不是真正的安宁。仅仅是因此而导致的不善心的发生。因此未被把握。那么，为什么会说“错误的安宁”？

5.1) suttante vuttā? Sā pana akusalakkhandhānaṃ sativirahitattā satipaṭipakkhattā ca micchāmaggamicchattānaṃ pūraṇatthaṃ tattha pariyāyena desanā katā. Nippariyāyena panesā natthi. Tasmā na gahitā. Andhabālacitte pana paññā natthīti na gahitā. Kiṃ diṭṭhigatikānaṃ vañcanāpaññā natthīti? Atthi. Na panesā paññā, māyā nāmesā hoti. Sā atthato taṇhāva. Idaṃ pana cittaṃ sadarathaṃ garukaṃ bhāriyaṃ kakkhaḷaṃ thaddhaṃ akammaññaṃ gilānaṃ vaṅkaṃ kuṭilaṃ. Tasmā passaddhādīni cha yugaḷakāni na gahitāni.

Ettāvatā padapaṭipāṭiyā cittaṅgavasena pāḷiāruḷhāni dvattiṃsa padāni dassetvā idāni yevāpanakadhamme dassetuṃ ye vā pana tasmiṃ samayetiādimāha. Tattha sabbesupi akusalacittesu chando adhimokkho manasikāro māno issā macchariyaṃ thinaṃ middhaṃ uddhaccaṃ kukkuccanti ime daseva yevāpanakā honti dhammā, suttāgatā, suttapadesu dissareti vuttā. Imasmiṃ pana citte chando adhimokkho manasikāro uddhaccanti ime apaṇṇakaṅgasaṅkhātā cattārova yevāpanakā honti.

Tattha chandādayo heṭṭhā vuttanayeneva veditabbā. Kevalañhi te kusalā, ime akusalā. Itaraṃ pana uddhatassa bhāvo ‘uddhaccaṃ’. Taṃ cetaso avūpasamalakkhaṇaṃ vātābhighātacalajalaṃ viya, anavaṭṭhānarasaṃ vātābhighātacaladhajapaṭākā viya, bhantattapaccupaṭṭhānaṃ pāsāṇābhighātasamuddhatabhasmā viya, cetaso avūpasame ayonisomanasikārapadaṭṭhānaṃ. Cittavikkhepoti daṭṭhabbaṃ.

Iti phassādīni dvattiṃsa, yevāpanakavasena vuttāni cattārīti sabbānipi imasmiṃ dhammuddesavāre chattiṃsa dhammapadāni bhavanti. Cattāri apaṇṇakaṅgāni hāpetvā pāḷiyaṃ āgatāni dvattiṃsameva. Aggahitaggahaṇena panettha phassapañcakaṃ, vitakko vicāro pīti cittassekaggatā vīriyindriyaṃ jīvitindriyaṃ micchādiṭṭhi ahirikaṃ anottappaṃ lobho mohoti soḷasa dhammā honti.

Tesu soḷasasu satta dhammā avibhattikā nava savibhattikā honti. Katame satta? Phasso saññā cetanā vicāro pīti jīvitindriyaṃ mohoti ime satta avibhattikā. Vedanā cittaṃ vitakko cittassekaggatā vīriyindriyaṃ micchādiṭṭhi ahirikaṃ anottappaṃ lobhoti ime nava savibhattikā.

Tesu cha dhammā dvīsu ṭhānesu vibhattā, eko tīsu, eko catūsu, eko chasu. Kathaṃ? Cittaṃ vitakko micchādiṭṭhi ahirikaṃ anottappaṃ lobhoti ime cha dvīsu ṭhānesu vibhattā. Tesu hi cittaṃ tāva phassapañcakaṃ patvā cittaṃ hotīti vuttaṃ, indriyāni patvā manindriyanti. Vitakko jhānaṅgāni patvā vitakko hotīti vutto, maggaṅgāni patvā micchāsaṅkappoti. Micchādiṭṭhi maggaṅgesupi kammapathesupi micchādiṭṭhiyeva. Ahirikaṃ balāni patvā ahirikabalaṃ hotīti vuttaṃ, lokanāsakadukaṃ patvā ahirikanti. Anottappepi eseva nayo. Lobho mūlaṃ patvā lobho hotīti vutto. Kammapathaṃ patvā abhijjhāti. Ime cha dvīsu ṭhānesu vibhattā.

Vedanā pana phassapañcakaṃ patvā vedanā hotīti vuttā, jhānaṅgāni patvā sukhanti, indriyāni patvā somanassindriyanti. Evaṃ ekova dhammo tīsu ṭhānesu vibhatto.

Vīriyaṃ pana indriyāni patvā vīriyindriyaṃ hotīti vuttaṃ, maggaṅgāni patvā micchāvāyāmo hotīti, balāni patvā vīriyabalanti, piṭṭhidukaṃ patvā paggāho hotīti. Evaṃ ayaṃ eko dhammo catūsu ṭhānesu vibhatto.


以下是巴利文的完整直译：
5.1)。
那么，这些是如何在教义中表达的？然而，这些不善法因缺乏正念和与正念相对的特质，故而对错误的道路与错误的意图进行了阐述。没有明确的解释。因此未被把握。在盲目和愚蠢的心中，没有智慧，因此未被把握。对于邪见的欺骗智慧，是否存在？是的。然则，这种智慧并不是智慧，它只是幻影而已。它在本质上是渴望。此心则是沉重的、负担的、沉重的、病态的、扭曲的、曲折的。因此，安宁等六种特质未被把握。
至此，通过词语的引导，显示出三十二个词汇，现在要说明的是，或许在那个时候说的那样。在那里，所有的不善心中，欲望、执着、思维、傲慢、嫉妒、吝啬、懈怠、昏沉、激动、疑虑等十种法，正如所说的那样，都是被称为“欲望”的法。在此心中，欲望、执着、思维、激动等四种法则是被认为是无关的。
在这里，欲望等应当按照前述方式理解。它们只属于善法，而这些则属于不善法。其余的则是激动的状态，称为“激动”。它如同心的无平静特征，像风吹动的水流一样，像随风飘扬的旗帜一样，像石头被水冲击而升起的灰烬一样，心的无平静特征是无明的心所生起的。应当理解为心的动摇。
因此，触等三十二法，如同所说的那样，四种法则在此教义中成为三十六种法。四种无关法去掉后，来到三十二个。通过抓住的抓取，触、思维、快乐、心的专注、精进根、生命根、邪见、无羞耻、无愧疚、贪欲、愚痴等十六种法存在。
在这十六种法中，有七种法是无分的，九种法是有分的。哪七种？触、念、意识、思维、快乐、生命根、愚痴，这七种是无分的。感觉、心、思维、心的专注、精进根、邪见、无羞耻、无愧疚、贪欲，这九种是有分的。
在这六种法中，分布在两个地方，一个在三个，一个在四个，一个在六个。如何？心、思维、邪见、无羞耻、无愧疚、贪欲，这六种法分布在两个地方。在这些中，心首先触及触的五种法，心便存在，感官接触便是心。思维触及禅定的法，思维便是思维，触及路径的法则便是错误的思维。错误的思维在路径的法则中也是错误的思维。无羞耻的力量触及力量便是无羞耻的力量，触及毁灭便是无羞耻的。无愧疚也是如此。贪欲触及根源便是贪欲。因而，这六种法在两个地方分布。
感觉则是触的五种法触及而存在，触及禅定的法则便是快乐，触及感官的法则便是快乐感。如此，只有一种法在三个地方分布。
精进则是触及感官而存在，触及路径的法则便是错误的努力，触及力量的法则便是精进的力量，触及背部的法则便是抓取。如此，这一法在四个地方分布。


Samādhi pana jhānaṅgāni patvā cittassekaggatā hotīti vutto, indriyāni patvā samādhindriyanti, maggaṅgāni patvā micchāsamādhīti, balāni patvā samādhibalanti, piṭṭhidukaṃ patvā dutiyaduke ekakavaseneva samathoti , tatiye avikkhepoti. Evamayaṃ eko dhammo chasu ṭhānesu vibhatto.

Sabbepi panete dhammā phassapañcakavasena jhānaṅgavasena indriyavasena maggaṅgavasena balavasena mūlavasena kammapathavasena lokanāsakavasena piṭṭhidukavasenāti nava rāsayo honti. Tattha yaṃ vattabbaṃ taṃ paṭhamakusalacittaniddese vuttamevāti.

Dhammuddesavārakathā niṭṭhitā.

Niddesavārakathā

375. Niddesavāre cittassekaggatāniddese tāva saṇṭhiti avaṭṭhitīti. Idaṃ dvayaṃ ṭhitivevacanameva. Yaṃ pana kusalaniddese ‘ārammaṇaṃ ogāhetvā anupavisitvā tiṭṭhatīti avaṭṭhitī’ti vuttaṃ, taṃ idha na labbhati. Akusalasmiñhi dubbalā cittassekaggatāti heṭṭhā dīpitameva.

384. Uddhaccavicikicchāvasena pavattassa visāhārassa paṭipakkhato avisāhāroti evarūpopi attho idha na labbhati. Sahajātadhamme pana na visāharatīti avisāhāro. Na vikkhipatīti avikkhepo. Akusalacittekaggatāvasena avisāhaṭassa mānasassa bhāvo avisāhaṭamānasatā. Sahajātadhammesu na kampatīti samādhibalaṃ. Ayāthāvasamādhānato micchāsamādhīti evamidha attho daṭṭhabbo.

385. Vīriyindriyaniddese yo heṭṭhā ‘nikkamo ceso kāmānaṃ panudanāyā’tiādi nayo vutto, so idha na labbhati. Sahajātadhammesu akampanaṭṭheneva vīriyabalaṃ veditabbaṃ.

386. Micchādiṭṭhiniddese ayāthāvadassanaṭṭhena micchādiṭṭhi. Diṭṭhīsu gataṃ idaṃ dassanaṃ, dvāsaṭṭhidiṭṭhiantogatattāti diṭṭhigataṃ. Heṭṭhāpissa attho vuttoyeva. Diṭṭhiyeva duratikkamanaṭṭhena diṭṭhigahanaṃ, tiṇagahanavanagahanapabbatagahanāni viya. Diṭṭhiyeva sāsaṅkasappaṭibhayaṭṭhena diṭṭhikantāro, corakantāravāḷakantāramarukantāranirudakakantāradubbhikkhakantārā viya. Sammādiṭṭhiyā vinivijjhanaṭṭhena vilomanaṭṭhena ca diṭṭhivisūkāyikaṃ. Micchādassanañhi uppajjamānaṃ sammādassanaṃ vinivijjhati ceva vilometi ca. Kadāci sassatassa kadāci ucchedassa gahaṇato diṭṭhiyā virūpaṃ phanditanti diṭṭhivipphanditaṃ. Diṭṭhigatiko hi ekasmiṃ patiṭṭhātuṃ na sakkoti, kadāci sassataṃ anupatati kadāci ucchedaṃ. Diṭṭhiyeva bandhanaṭṭhena saṃyojananti diṭṭhisaṃyojanaṃ.

Susumārādayo viya purisaṃ, ārammaṇaṃ daḷhaṃ gaṇhātīti gāho. Patiṭṭhahanato patiṭṭhāho. Ayañhi balavappavattibhāvena patiṭṭhahitvā gaṇhāti. Niccādivasena abhinivisatīti abhiniveso. Dhammasabhāvaṃ atikkamitvā niccādivasena parato āmasatīti parāmāso. Anatthāvahattā kucchito maggo, kucchitānaṃ vā apāyānaṃ maggoti kummaggo. Ayāthāvapathato micchāpatho. Yathā hi disāmūḷhena ayaṃ asukagāmassa nāma pathoti gahitopi taṃ gāmaṃ na sampāpeti, evaṃ diṭṭhigatikena sugatipathoti gahitāpi diṭṭhi sugatiṃ na pāpetīti ayāthāvapathato, micchāpatho. Micchāsabhāvato micchattaṃ. Tattheva paribbhamanato taranti ettha bālāti titthaṃ. Titthañca taṃ anatthānañca āyatananti titthāyatanaṃ. Titthiyānaṃ vā sañjātidesaṭṭhena nivāsaṭhānaṭṭhena ca āyatanantipi titthāyatanaṃ. Vipariyesabhūto gāho, vipariyesato vā gāhoti vipariyesaggāho; vipallattha gāhoti attho.

387-

以下是巴利文的完整直译：
定则是触及禅定的法而成为心的专注，触及感官的法则成为定根，触及道的法则成为邪定，触及力量的法则成为定力，触及背部的法则在第二对中单独成为平静，在第三对中成为不散乱。如此，这一法在六个地方分布。
所有这些法通过触的五种法、禅定的法、感官的法、道的法、力量的法、根本的法、业道的法、世间毁灭的法、背部的法等九种方式分类。在那里，应该说的已经在第一不善心的解释中说过了。
法的列举章节的解释结束。
解释章节的解释
在解释章节中，首先关于心的专注的解释，"安住、确立"。这两个词是"安住"的同义词。然而在善法的解释中所说的"深入所缘而安住"，在这里是不适用的。因为在不善法中，心的专注是微弱的，如前所述。
由于与掉举和疑惑相对，所以说"不散乱"，这样的意思在这里也是不适用的。但是对于俱生法来说，不散乱就是不散乱。不动摇就是不散乱。由于不善心的专注而不散乱的心的状态就是心的不散乱性。对于俱生法不动摇就是定力。由于不如实的定而成为邪定，应当如此理解这里的意思。
在精进根的解释中，前面所说的"这是为了驱除欲望的努力"等说法，在这里是不适用的。应当理解为对俱生法不动摇的意义上的精进力。
在邪见的解释中，由于不如实见的特征而成为邪见。这种见解是在诸见中行进的，因为包含在六十二种邪见之中，所以称为邪见。它的意思前面已经说过了。邪见本身因难以超越而成为见的丛林，就像草丛、森林、山丛一样。邪见本身因为危险和可怕而成为见的荒野，就像盗贼的荒野、野兽的荒野、沙漠的荒野、无水的荒野、饥荒的荒野一样。因为与正见相违背和对立，所以成为见的扭曲。因为邪见生起时会刺穿和违背正见。因为有时执取常见，有时执取断见，所以是见的扭曲动摇。因为持邪见者无法安住于一处，有时追随常见，有时追随断见。邪见本身因为束缚的特征而成为结，所以称为见结。
就像鳄鱼等抓住人一样，牢固地抓住所缘，所以称为执取。因为坚固地建立，所以称为建立。这是因为强烈的生起而建立并抓取。因为以常等方式执着，所以称为执着。超越法的本质，以常等方式执取，所以称为执取。因为导致无益，所以是恶劣的道路，或者说是通向恶劣的恶趣的道路，所以称为邪道。因为不是真实的道路，所以是邪道。就像迷失方向的人认为"这是通往某村的道路"，但实际上并不能到达那个村庄，同样地，持邪见者认为是通往善趣的道路的见解实际上并不能到达善趣，因为不是真实的道路，所以是邪道。因为是错误的本质，所以是邪性。因为在其中徘徊，愚者在其中渡过，所以称为渡口。渡口是无益的来源，所以称为渡口处。或者说，因为是外道的出生地和居住地，所以也称为渡口处。颠倒的执取，或者说因为颠倒而执取，所以称为颠倒执取；意思是错误的执取。
387-

388. Ahirikānottappaniddesesu hirottappaniddesavipariyāyena attho veditabbo. Sahajātadhammesu pana akampanaṭṭheneva ahirikabalaṃ anottappabalañca veditabbaṃ.

389. Lobhamohaniddesesu lubbhatīti lobho. Lubbhanāti lubbhanākāro. Lobhasampayuttacittaṃ, puggalo vā lubbhito; lubbhitassa bhāvo lubbhitattaṃ. Sārajjatīti sārāgo. Sārajjanākāro sārajjanā. Sārajjitassa bhāvo sārajjitattaṃ. Abhijjhāyanaṭṭhena abhijjhā. Puna ‘lobha’-vacane kāraṇaṃ vuttameva. Akusalañca taṃ mūlañca akusalānaṃ vā mūlanti akusalamūlaṃ.

390. Ñāṇadassanapaṭipakkhato aññāṇaṃ adassanaṃ. Abhimukho hutvā dhammena na sameti, na samāgacchatīti anabhisamayo. Anurūpato dhamme bujjhatīti anubodho. Tappaṭipakkhatāya ananubodho. Aniccādīhi saddhiṃ yojetvā na bujjhatīti asambodho. Asantaṃ asamañca bujjhatītipi asambodho. Catusaccadhammaṃ nappaṭivijjhatīti appaṭivedho. Rūpādīsu ekadhammampi aniccādisāmaññato na saṅgaṇhātīti asaṃgāhanā. Tameva dhammaṃ na pariyogāhatīti apariyogāhanā. Na samaṃ pekkhatīti asamapekkhaṇā. Dhammānaṃ sabhāvaṃ pati na apekkhatīti apaccavekkhaṇā.

Kusalākusalakammesu viparītavuttiyā sabhāvaggahaṇābhāvena vā ekampi kammaṃ etassa paccakkhaṃ natthi, sayaṃ vā kassaci kammassa paccakkhakaraṇaṃ nāma na hotīti appaccakkhakammaṃ. Yaṃ etasmiṃ anuppajjamāne cittasantānaṃ mejjhaṃ bhaveyya, suci, vodānaṃ, taṃ duṭṭhaṃ mejjhaṃ imināti dummejjhaṃ. Bālānaṃ bhāvoti bālyaṃ. Muyhatīti moho. Balavataro moho pamoho. Samantato muyhatīti sammoho. Vijjāya paṭipakkhabhāvato na vijjāti avijjā. Oghayogattho vuttoyeva. Thāmagataṭṭhena anusetīti anusayo. Cittaṃ pariyuṭṭhāti, abhibhavatīti pariyuṭṭhānaṃ. Hitaggahaṇābhāvena hitābhimukhaṃ gantuṃ na sakkoti, aññadatthu laṅgatiyevāti laṅgī; khañjatīti attho. Durugghāṭanaṭṭhena vā laṅgī. Yathā hi mahāpalighasaṅkhātā laṅgī durugghāṭā hoti, evamayampi laṅgī viyāti laṅgī. Sesaṃ uttānatthameva. Saṅgahavārasuññatavārāpi heṭṭhā vuttanayeneva atthato veditabbāti.

Dutiyacittaṃ

399. Dutiyacitte sasaṅkhārenāti padaṃ visesaṃ. Tampi heṭṭhā vuttatthameva. Idaṃ pana cittaṃ kiñcāpi chasu ārammaṇesu somanassitassa lobhaṃ uppādetvā ‘satto satto’tiādinā nayena parāmasantassa uppajjati, tathāpi sasaṅkhārikattā sappayogena saupāyena uppajjanato – yadā kulaputto micchādiṭṭhikassa kulassa kumārikaṃ pattheti. Te ca ‘aññadiṭṭhikā tumhe’ti kumārikaṃ na denti. Athaññe ñātakā ‘yaṃ tumhe karotha tamevāyaṃ karissatī’ti dāpenti. So tehi saddhiṃ titthiye upasaṅkamati. Āditova vematiko hoti. Gacchante gacchante kāle etesaṃ kiriyā manāpāti laddhiṃ roceti, diṭṭhiṃ gaṇhāti – evarūpe kāle idaṃ labbhatīti veditabbaṃ.

Yevāpanakesu panettha thinamiddhaṃ adhikaṃ. Tattha thinanatā ‘thinaṃ’. Middhanatā ‘middhaṃ’; anussāhasaṃhananatā asattivighāto cāti attho. Thinañca middhañca thinamiddhaṃ. Tattha thinaṃ anussāhalakkhaṇaṃ, vīriyavinodanarasaṃ, saṃsīdanapaccupaṭṭhānaṃ. Middhaṃ akammaññatālakkhaṇaṃ, onahanarasaṃ, līnabhāvapaccupaṭṭhānaṃ pacalāyikāniddāpaccupaṭṭhānaṃ vā. Ubhayampi aratitandīvijambhitādīsu ayonisomanasikārapadaṭṭhānanti.

Tatiyacittaṃ



这是巴利文的完整直译：
388. 在无惭无愧的解释中，应当以惭愧的解释的相反方式来理解。而在俱生法中，应当以不动摇的意义来理解无惭力和无愧力。
389. 在贪痴的解释中，贪是贪求。贪求是贪求的状态。贪相应的心，或者人贪求；贪求者的状态是贪求性。染着是贪染。染着的状态是染着性。染着者的状态是染着性。以贪婪的意义为贪婪。再次说"贪"字的原因已经说过。不善且是根，或者是不善的根，所以是不善根。
390. 与智见相对的是无知不见。不能面对法而理解、不能面对法而领会，所以是不通达。不能适当地觉悟法，所以是不觉。与此相反，所以是不觉悟。不能与无常等一起觉悟，所以是不正觉。觉悟不存在和不平等的，也是不正觉。不能通达四谛法，所以是不通达。对于色等，连一法也不能从无常等共相来把握，所以是不摄取。不能深入那个法，所以是不深入。不能平等地观察，所以是不平等观。不能观察诸法的自性，所以是不省察。
由于在善不善业中行为相反，或者由于缺乏对自性的把握，所以连一业也不能亲证，或者自己不能使任何业成为亲证，所以是不亲证业。当这个不生起时，心相续本应清净、洁白、清白，但它使清净变成污秽，所以是污秽。愚人的状态是愚昧。迷惑是痴。更强烈的痴是大痴。完全迷惑是全痴。由于与明相对，所以非明是无明。暴流、轭的意义已经说过。以坚固的意义潜伏，所以是随眠。缠缚心、压倒心，所以是缠。由于缺乏对利益的把握，不能趋向利益，反而只是跛行，所以是跛足；意思是跛行。或者以难以拔除的意义为跛足。就像被称为大门闩的跛足难以拔除一样，这个也像跛足，所以是跛足。其余的意义很明显。摄类分别和空分别也应当依照前面所说的方法来理解意义。
第二心
399. 在第二心中，"有行"这个词是特别的。它的意义也如前所述。这个心虽然在六种所缘中对喜悦者生起贪欲，以"有情、有情"等方式执着而生起，但是由于是有行，所以是以方便、以方法而生起的 - 当良家子想要娶邪见家族的女孩时。他们说"你们是异见者"而不给女孩。然后其他亲戚说"他会做你们所做的一切"而让他们给。他与他们一起去拜访外道。一开始他是怀疑的。随着时间的推移，他觉得他们的行为可爱而接受他们的见解，采纳他们的见解 - 应当知道在这样的时候会得到这个心。
在遍一切心所中，这里昏沉睡眠是额外的。其中，昏沉性是昏沉。睡眠性是睡眠；意思是无精进、萎缩、无能为力和损害。昏沉和睡眠是昏沉睡眠。其中，昏沉以无精进为相，以驱除精进为味，以沉没为现起。睡眠以不适业为相，以覆蔽为味，以萎靡为现起，或以打盹、睡眠为现起。两者都以不乐、懒惰、打呵欠等中的不如理作意为近因。
第三心

400. Tatiyaṃ chasu ārammaṇesu somanassitassa lobhaṃ uppādetvā ‘satto satto’tiādinā nayena aparāmasantassa nārāyaṇavirājanamallayuddhanaṭasamajjādīni passato manāpiyasaddasavanādipasutassa vā uppajjati. Idha mānena saddhiṃ pañca apaṇṇakaṅgāni honti. Tattha maññatīti ‘māno’. So unnatilakkhaṇo, sampaggaharaso, ketukamyatāpaccupaṭṭhāno, diṭṭhivippayuttalobhapadaṭṭhāno, ummādo viya daṭṭhabboti.

Catutthacittaṃ

402. Catutthaṃ vuttappakāresu eva ṭhānesu yadā sīse kheḷaṃ khipanti, pādapaṃsuṃ okiranti, tadā tassa pariharaṇatthaṃ saussāhena antarantarā olokentānaṃ rājanāṭakesu nikkhantesu ussāraṇāya vattamānāya tena tena chiddena olokentānañcāti evamādīsu ṭhānesu uppajjati. Idha pana thinamiddhehi saddhiṃ satta yevāpanakā honti. Ubhayatthāpi micchādiṭṭhi parihāyati. Taṃ ṭhapetvā sesānaṃ vasena dhammagaṇanā veditabbāti.

Pañcamacittaṃ

403. Pañcamaṃ chasu ārammaṇesu vedanāvasena majjhattassa lobhaṃ uppādetvā ‘satto satto’tiādinā nayena parāmasantassa uppajjati. Somanassaṭṭhāne panettha upekkhāvedanā hoti, pītipadaṃ parihāyati. Sesaṃ sabbaṃ paṭhamacittasadisameva.

Chaṭṭhacittādi

409-412. Chaṭṭhasattamaṭṭhamānipi vedanaṃ parivattetvā pītipadañca hāpetvā dutiyatatiyacatutthesu vuttanayeneva veditabbāni. Imesu aṭṭhasu lobhasahagatacittesu sahajātādhipati ārammaṇādhipatīti dvepi adhipatayo labbhanti.

Navamacittaṃ



这是巴利文的完整直译：
400. 第三心在六种所缘中对喜悦者生起贪欲，以"有情、有情"等方式不执着而生起，对观看那罗延天、毗罗阇、摔跤手、舞蹈表演等的人，或者专注于听悦耳的声音等的人而生起。这里与慢一起有五个必定的成分。其中，认为是"慢"。它以高举为相，以自大为味，以欲求标帜为现起，以离见贪为近因，应当视为疯狂。
第四心
402. 第四心在前面所说的那些场合中，当他们往头上吐唾沫、撒脚上的尘土时，为了避开这些，有些人努力地不时观看，当王室舞者出场时，当喝彩声响起时，有些人从这个那个缝隙中观看，在这样的场合中生起。这里与昏沉睡眠一起有七个遍一切心所。在两种情况下都没有邪见。除此之外，应当依其余的来理解法的数目。
第五心
403. 第五心在六种所缘中对感受处于中性者生起贪欲，以"有情、有情"等方式执着而生起。这里在喜悦的地方有舍受，喜的项目消失。其余一切与第一心相同。
第六心等
409-412. 第六、第七、第八心也应当以改变感受和减少喜的项目，按照第二、第三、第四心所说的方式来理解。在这八种贪相应心中，可得俱生增上和所缘增上这两种增上。
第九心

413. Navamaṃ chasu ārammaṇesu domanassitassa paṭighaṃ uppādayato uppajjati. Tassa samayavavatthānavāre tāva duṭṭhu mano, hīnavedanattā vā kucchitaṃ manoti dummano; dummanassa bhāvo domanassaṃ. Tena sahagatanti domanassasahagataṃ. Asampiyāyanabhāvena ārammaṇasmiṃ paṭihaññatīti paṭighaṃ. Tena sampayuttanti paṭighasampayuttaṃ.

Dhammuddese tīsupi ṭhānesu domanassavedanāva āgatā. Tattha vedanāpadaṃ vuttameva. Tathā dukkhadomanassapadāni lakkhaṇādito pana aniṭṭhārammaṇānubhavanalakkhaṇaṃ domanassaṃ, yathātathā vā aniṭṭhākārasambhogarasaṃ, cetasikābādhapaccupaṭṭhānaṃ, ekanteneva hadayavatthupadaṭṭhānaṃ.

Mūlakammapathesu yathā purimacittesu lobho hoti, abhijjhā hotīti āgataṃ, evaṃ doso hoti, byāpādo hotīti vuttaṃ. Tattha dussanti tena, sayaṃ vā dussati, dussanamattameva vā tanti doso so caṇḍikkalakkhaṇo pahaṭāsiviso viya, visappanaraso visanipāto viya, attano nissayadahanaraso vā dāvaggi viya, dussanapaccupaṭṭhāno laddhokāso viya sapatto, āghātavatthupadaṭṭhāno visasaṃsaṭṭhapūtimuttaṃ viya daṭṭhabbo.

Byāpajjati tena cittaṃ, pūtibhāvaṃ upagacchati, byāpādayati vā vinayācārarūpasampattihitasukhādīnīti byāpādo. Atthato panesa dosoyeva. Idha padapaṭipāṭiyā ekūnatiṃsa padāni honti. Aggahitaggahaṇena cuddasa. Tesaṃ vasena savibhattikāvibhattikarāsibhedo veditabbo.

Yevāpanakesu chandādhimokkhamanasikārauddhaccāni niyatāni. Issāmacchariyakukkuccesu pana aññatarena saddhiṃ pañca pañca hutvāpi uppajjanti. Evamepi tayo dhammā aniyatayevāpanakā nāma. Tesu issatīti ‘issā’. Sā parasampattīnaṃ usūyanalakkhaṇā, tattheva anabhiratirasā, tato vimukhabhāvapaccupaṭṭhānā, parasampattipadaṭṭhānā. Saṃyojananti daṭṭhabbā. Maccherabhāvo ‘macchariyaṃ’. Taṃ laddhānaṃ vā labhitabbānaṃ vā attano sampattīnaṃ nigūhanalakkhaṇaṃ, tāsaṃyeva parehi sādhāraṇabhāvaakkhamanarasaṃ, saṅkocanapaccupaṭṭhānaṃ kaṭukañcukatāpaccupaṭṭhānaṃ vā, attasampattipadaṭṭhānaṃ. Cetaso virūpabhāvoti daṭṭhabbaṃ. Kucchitaṃ kataṃ kukataṃ. Tassa bhāvo ‘kukkuccaṃ’. Taṃ pacchānutāpalakkhaṇaṃ, katākatānusocanarasaṃ, vippaṭisārapaccupaṭṭhānaṃ, katākatapadaṭṭhānaṃ. Dāsabyaṃ viya daṭṭhabbaṃ. Ayaṃ tāva uddesavāre viseso.

415. Niddesavāre vedanāniddese asātaṃ sātapaṭipakkhavasena veditabbaṃ.

418. Dosaniddese dussatīti doso. Dussanāti dussanākāro. Dussitattanti dussitabhāvo. Pakatibhāvavijahanaṭṭhena byāpajjanaṃ byāpatti. Byāpajjanāti byāpajjanākāro. Virujjhatīti virodho. Punappunaṃ virujjhatīti paṭivirodho. Viruddhākārapaṭiviruddhākāravasena vā idaṃ vuttaṃ. Caṇḍiko vuccati caṇḍo, thaddhapuggalo; tassa bhāvo caṇḍikkaṃ. Na etena suropitaṃ vacanaṃ hoti, duruttaṃ aparipuṇṇameva hotīti asuropo. Kuddhakāle hi paripuṇṇavacanaṃ nāma natthi. Sacepi kassaci hoti taṃ appamāṇaṃ. Apare pana assujananaṭṭhena assuropanato assuropoti vadanti. Taṃ akāraṇaṃ, somanassassāpi assujananato. Heṭṭhā vuttaattamanatāpaṭipakkhato na attamanatāti anattamanatā. Sā pana yasmā cittasseva, na sattassa, tasmā cittassāti vuttaṃ. Sesamettha saṅgahasuññatavāresu ca heṭṭhā vuttanayeneva veditabbanti.

Dasamacittaṃ



这是巴利文的完整直译：
413. 第九心在六种所缘中因生起痛苦而生起反击。其时，因时的限制而生起愚痴之心，因低劣的感受而生起痛苦之心，所以是痛苦的；痛苦者的状态是痛苦。与此一起的则是痛苦相伴随。由于不亲近的状态在所缘中反击，所以是反击。与此相伴随的则是反击相伴随。
在法的解释中，在三个地方痛苦的感受已生起。那里所述的就是感受的状态。同样，痛苦的状态有痛苦的特征，或是与不愉快所缘的体验特征，或是心的障碍的现起，或是完全地在心的所在。
在根本的业道中，像前面的心中贪欲生起、嫉妒生起一样，仇恨也生起，痛苦也生起。在那里，因而生起仇恨，或者自己生起仇恨，或者仅仅是仇恨而已，这种仇恨如同凶猛的特征，或是如同被击打的状态，或是如同被毒药的味道，或是如同自身的依赖燃烧的味道，或是如同被仇恨所障碍的状态，或是如同被攻击的所在，或是如同被压迫的状态。
因此，心因而生起，趋向于污秽，或是生起痛苦的状态，或是因行为、道德、财富、幸福等而生起痛苦；从意义上说，这就是仇恨。这里根据词的定义有三十个词。通过抓住的抓住，有十四个。根据这些，应当理解为有分别的、分别的、根本的差异。
在其余的心所中，贪欲、厌恶、无知的心是确定的。在嫉妒、惊讶、懊悔中，尽管有一个与其他五个一起生起。如此，这三种法则是不确定的。它们中，嫉妒是"嫉妒"。它是对他人财富的厌恶特征，在那里没有乐趣，因此生起了离开的状态，依赖于他人的财富。应当视为羁绊。贪婪的状态是"贪婪"。它是对所获得或应得的财富的隐藏特征，或是对他人财富的普遍厌恶，或是对压迫的现起，或是对自身财富的依赖。应当视为心的恶劣状态。低劣的行为是被看作的。它是生起的状态。它的状态是"懊悔"。它是对已做已做之事的悲伤，或是对已做已做之事的现起。应当视为奴隶的状态。这是目前的解释。
415. 在解释中，感受的解释应当根据不愉快和愉快的对立来理解。
418. 在仇恨的解释中，仇恨是"仇恨"。仇恨是仇恨的状态。仇恨的状态是仇恨的存在。从常态的角度来看，仇恨是痛苦的。仇恨的产生是仇恨的状态。对抗是对立。反复对抗是反对。以对立的状态或反对的状态来说，这就是所说的。凶恶者被称为凶恶，凶恶的人；他的状态是凶恶。由此并非有愉快的言辞，反而是恶劣的、未满的，所以是没有愉快的。因为在愤怒时没有满的言辞。如果对任何人来说，它是微不足道的。另一方面，因愉快而生起的愤怒。下面所说的从内心的安宁对立中并非内心的安宁，所以是无安宁。它是因为是心的，而非众生的，因此说是心的。其余的应当根据前面所说的方式在摄类和空类的解释中理解。
第十心

421. Dasamaṃ sasaṅkhārattā parehi ussāhitassa vā, paresaṃ vā aparādhaṃ sāritassa, sayameva vā paresaṃ aparādhaṃ anussaritvā kujjhamānassa uppajjati.

Idhāpi padapaṭipāṭiyā ekūnatiṃsa, aggahitaggahaṇena ca cuddaseva padāni honti. Yevāpanakesu pana thinamiddhampi labbhati. Tasmā ettha vinā issāmacchariyakukkuccehi cattāri apaṇṇakaṅgāni thinamiddhanti ime cha issādīnaṃ uppattikāle tesu aññatarena saddhiṃ satta yevāpanakā ekakkhaṇe uppajjanti. Sesaṃ sabbaṃ sabbavāresu navamasadisameva. Imesu pana dvīsu domanassacittesu sahajātādhipatiyeva labbhati, na ārammaṇādhipati. Na hi kuddho kiñci garuṃ karotīti.

Ekādasamacittaṃ

422. Ekādasamaṃ chasu ārammaṇesu vedanāvasena majjhattassa kaṅkhāpavattikāle uppajjati. Tassa samayavavatthāne vicikicchāsampayuttanti padaṃ apubbaṃ. Tassattho – vicikicchāya sampayuttanti vicikicchāsampayuttaṃ. Dhammuddese ‘vicikicchā hotī’ti padameva viseso. Tattha vigatā cikicchāti vicikicchā. Sabhāvaṃ vā vicinanto etāya kicchati kilamatīti vicikicchā. Sā saṃsayalakkhaṇā, kampanarasā, anicchayapaccupaṭṭhānā anekaṃsagāhapaccupaṭṭhānā vā, ayonisomanasikārapadaṭṭhānā. Paṭipattiantarāyakarāti daṭṭhabbā.

Idha padapaṭipāṭiyā tevīsati padāni honti. Aggahitaggahaṇena cuddasa. Tesaṃ vasena savibhattikāvibhattikarāsivinicchayo veditabbo. Manasikāro uddhaccanti dveyeva yevāpanakā.

424. Niddesavārassa cittassekaggatāniddese yasmā idaṃ dubbalaṃ cittaṃ pavattiṭṭhitimattakamevettha hoti, tasmā ‘saṇṭhitī’tiādīni avatvā cittassa ‘ṭhitī’ti ekameva padaṃ vuttaṃ. Teneva ca kāraṇena uddesavārepi ‘samādhindriya’ntiādi na vuttaṃ.

425. Vicikicchāniddese kaṅkhanavasena kaṅkhā. Kaṅkhāya āyanāti kaṅkhāyanā. Purimakaṅkhā hi uttarakaṅkhaṃ āneti nāma. Ākāravasena vā etaṃ vuttaṃ. Kaṅkhāsamaṅgicittaṃ kaṅkhāya āyitattā kaṅkhāyitaṃ nāma. Tassa bhāvo kaṅkhāyitattaṃ. Vimatīti namati. Vicikicchā vuttatthā eva. Kampanaṭṭhena dvidhā eḷayatīti dveḷhakaṃ. Paṭipattinivāraṇena dvidhāpatho viyāti dvedhāpatho. ‘Niccaṃ nu kho idaṃ, aniccaṃ nu kho’tiādipavattiyā ekasmiṃ ākāre saṇṭhātuṃ asamatthatāya samantato setīti saṃsayo. Ekaṃsaṃ gahetuṃ asamatthatāya na ekaṃsaggāhoti anekaṃsaggāho. Nicchetuṃ asakkontī ārammaṇato osakkatīti āsappanā. Ogāhituṃ asakkontī parisamantato sappatīti parisappanā. Pariyogāhituṃ asamatthatāya apariyogāhanā. Nicchayavasena ārammaṇe pavattituṃ asamatthatāya thambhitattaṃ; cittassa thaddhabhāvoti attho. Vicikicchā hi uppajjitvā cittaṃ thaddhaṃ karoti. Yasmā panesā uppajjamānā ārammaṇaṃ gahetvā manaṃ vilikhantī viya, tasmā manovilekhoti vuttā. Sesaṃ sabbattha uttānatthameva.

Dvādasamacittaṃ

427. Dvādasamassa samayavavatthāne uddhaccena sampayuttanti uddhaccasampayuttaṃ. Idañhi cittaṃ chasu ārammaṇesu vedanāvasena majjhattaṃ hutvā uddhataṃ hoti. Idha dhammuddese ‘vicikicchā’-ṭhāne ‘uddhaccaṃ hotī’ti āgataṃ. Padapaṭipāṭiyā aṭṭhavīsati padāni honti. Aggahitaggahaṇena cuddasa. Tesaṃ vasena savibhattikāvibhattikarāsividhānaṃ veditabbaṃ. Adhimokkho manasikāroti dveyeva yevāpanakā.



这是巴利文的完整直译：
421. 第十心因生起对他人的反感而生起，或因他人的过失而生起，或者自己回想起他人的过失而愤怒而生起。
这里根据词的定义有三十个，抓住的抓住有十四个。在其余的心所中，昏沉睡眠也会生起。因此，在这里没有嫉妒、惊讶、懊悔等的情况下，有四个必定的成分，昏沉和睡眠就是其中。这六种心的生起中，有一个与其他某个一起生起的七个遍一切心所。其余的在所有的心所中与第九心相似。在这两种痛苦的心中，只有俱生增上能生起，而不能从所缘增上生起。愤怒时并不会做出任何重大的行为。
第十一心
422. 第十一心在六种所缘中因感受处于中性而生起怀疑。在此时，因时的限制而生起的怀疑是独特的。其意义是与怀疑相应的。法的解释中“怀疑”是特指的。在那里，怀疑是消失的。怀疑是由于对自性进行探求而生起的艰难状态。它是怀疑的特征，颤动的状态，或是无常的现起，或是多种状态的现起，或是无正思维的状态。应当视为对修行的障碍。
这里根据词的定义有三十个。抓住的抓住有十四个。根据这些，应当理解为有分别的、分别的、根本的差异。心的状态是愤怒的，只有两个遍一切心所。
424. 在解释中，由于心的单一性，因而这是一个脆弱的心，只有心的存在。因此，除了“安住”等之外，只提到心的“存在”。因此，在解释中也未提到“定根”。
425. 在怀疑的解释中，怀疑是怀疑的状态。怀疑的状态是怀疑的特征。前面的怀疑引导到后面的怀疑。以状态来说，这也是如此。怀疑与心相应的状态是怀疑的状态。它的状态是怀疑的状态。怀疑是低头的。怀疑的意义已经说过。因颤动而分为两种。因修行的障碍而分为两种。由于“这是常的吗？这是无常的吗？”等的反复生起，因而在一种状态中无法安住，因此是怀疑。无法抓住一个部分，因此无法单一地把握，反而是多部分的把握。无法决定而依赖于所缘而生起，因此是依赖。无法掌握而依赖于周围的，因此是依赖周围。由于无法决定而依赖于所缘而生起，因此是停滞；心的状态是坚硬的。怀疑生起后，使心变得坚硬。因为它在生起时，似乎抓住了所缘，因此说是心的记录。其余的在各处都应当明了。
第十二心
427. 第十二心在时的限制中与激动相应，因此是激动相应。这里的心在六种所缘中因感受处于中性而生起激动。这里在法的解释中，在“怀疑”的位置上说“生起激动”。根据词的定义有二十八个。抓住的抓住有十四个。根据这些，应当理解为有分别的、分别的、根本的差异。意志是心的状态，只有两个遍一切心所。

429. Niddesavārassa uddhaccaniddese cittassāti na sattassa, na posassa. Uddhaccanti uddhatākāro. Na vūpasamoti avūpasamo. Ceto vikkhipatīti cetasovikkhepo. Bhantattaṃ cittassāti cittassa bhantabhāvo, bhantayānabhantagoṇādīni viya. Iminā ekārammaṇasmiṃyeva vipphandanaṃ kathitaṃ. Uddhaccañhi ekārammaṇe vipphandati, vicikicchā nānārammaṇe. Sesaṃ sabbavāresu heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ.

Idāni imasmiṃ cittadvaye pakiṇṇakavinicchayo hoti. ‘Ārammaṇe pavaṭṭanakacittāni nāma katī’ti? Hi vutte ‘imāneva dve’ti vattabbaṃ. Tattha vicikicchāsahagataṃ ekantena pavaṭṭati, uddhaccasahagataṃ pana laddhādhimokkhattā laddhapatiṭṭhaṃ pavaṭṭati. Yathā hi vaṭṭacaturassesu dvīsu maṇīsu pabbhāraṭṭhāne pavaṭṭetvā vissaṭṭhesu vaṭṭamaṇi ekanteneva pavaṭṭati, caturasso patiṭṭhāya patiṭṭhāya pavaṭṭati, evaṃsampadamidaṃ veditabbaṃ. Sabbesupi hīnādibhedo na uddhaṭo, sabbesaṃ ekantahīnattā. Sahajātādhipati labbhamānopi na uddhaṭo, heṭṭhā dassitanayattā. Ñāṇābhāvato panettha vīmaṃsādhipati nāma natthi. Pacchimadvaye sesopi natthi eva. Kasmā? Kañci dhammaṃ dhuraṃ katvā anuppajjanato, paṭṭhāne ca paṭisiddhato.

Imehi pana dvādasahipi akusalacittehi kamme āyūhite, ṭhapetvā uddhaccasahagataṃ, sesāni ekādaseva paṭisandhiṃ ākaḍḍhanti. Vicikicchāsahagate aladdhādhimokkhe dubbalepi paṭisandhiṃ ākaḍḍhamāne uddhaccasahagataṃ laddhādhimokkhaṃ balavaṃ kasmā nākaḍḍhatīti? Dassanena pahātabbābhāvato. Yadi hi ākaḍḍheyya ‘dassanenapahātabba’-padavibhaṅge āgaccheyya, tasmā, ṭhapetvā taṃ, sesāni ekādasa ākaḍḍhanti. Tesu hi yena kenaci kamme āyūhite tāya cetanāya catūsu apāyesu paṭisandhi hoti. Akusalavipākesu ahetukamanoviññāṇadhātuupekkhāsahagatāya paṭisandhiṃ gaṇhāti. Itarassāpi ettheva paṭisandhidānaṃ bhaveyya. Yasmā panetaṃ natthi, tasmā ‘dassanenapahātabba’-padavibhaṅge nāgatanti.

Akusalā dhammātipadassa vaṇṇanā niṭṭhitā.

Abyākatapadaṃ

Ahetukakusalavipāko



这是巴利文的完整直译：
429. 在解释中，激动的解释是心的，不是有情的，不是人的。激动是激动的状态。不平静是不平静。心散乱是心的散乱。心的颤动是心的颤动状态，如同颤动的车或颤动的牛等。这里说的是在一个所缘中的颤动。激动在一个所缘中颤动，怀疑在不同的所缘中。其余的在所有的解释中应当如前所述理解。
现在在这两种心中有杂项的决定。如果问"有多少种心在所缘中转动？"应当回答"只有这两种"。其中，与怀疑相应的必定转动，与激动相应的因为获得决心而获得立足点而转动。就像在圆形和方形的两颗宝石中，在斜坡上滚动时，圆形的必定滚动，方形的则是一步一步地滚动，应当这样理解。在所有的低劣等的差别中都没有提到，因为都是绝对低劣的。虽然有俱生增上，但没有提到，因为前面已经说明了。因为没有智慧，所以这里没有所谓的观察增上。在最后两种中，其他的也都没有。为什么？因为不以任何法为主而生起，在发趣论中也被否定。
通过这十二种不善心造作业，除了与激动相应的，其余十一种都能引生结生。为什么与怀疑相应的虽然没有获得决心而微弱，但能引生结生，而与激动相应的虽然获得决心而强烈，却不能引生呢？因为没有见所断的性质。如果能引生，就会出现在"见所断"的词的解释中，因此，除了它之外，其余十一种能引生。因为通过任何一种造作业，通过那个思在四恶趣中得到结生。在不善果报中，以无因意识界舍俱的结生。另一个也应当在这里给予结生。因为这个不存在，所以没有出现在"见所断"的词的解释中。
不善法这个词的解释结束。
无记词
无因善果报

431. Idāni abyākatapadaṃ bhājetvā dassetuṃ katame dhammā abyākatātiādi āraddhaṃ. Tattha catubbidhaṃ abyākataṃ – vipākaṃ kiriyaṃ rūpaṃ nibbānanti. Tesu vipākābyākataṃ. Vipākābyākatepi kusalavipākaṃ. Tasmimpi parittavipākaṃ. Tasmimpi ahetukaṃ. Tasmimpi pañcaviññāṇaṃ. Tasmimpi dvārapaṭipāṭiyā cakkhuviññāṇaṃ . Tassāpi, ṭhapetvā dvārārammaṇādisādhāraṇapaccayaṃ, asādhāraṇakammapaccayavaseneva uppattiṃ dīpetuṃ kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattātiādi vuttaṃ. Tattha katattāti katakāraṇā. Upacitattāti ācitattā, vaḍḍhitakāraṇā. Cakkhuviññāṇanti kāraṇabhūtassa cakkhussa viññāṇaṃ, cakkhuto vā pavattaṃ, cakkhusmiṃ vā nissitaṃ viññāṇanti cakkhuviññāṇaṃ. Parato sotaviññāṇādīsupi eseva nayo.

Tattha cakkhusannissitarūpavijānanalakkhaṇaṃ cakkhuviññāṇaṃ, rūpamattārammaṇarasaṃ, rūpābhimukhabhāvapaccupaṭṭhānaṃ , rūpārammaṇāya kiriyamanodhātuyā apagamapadaṭṭhānaṃ. Parato āgatāni sotādisannissitasaddādivijānanalakkhaṇāni sotaghānajivhākāyaviññāṇāni saddādimattārammaṇarasāni, saddādiabhimukhabhāvapaccupaṭṭhānāni, saddādiārammaṇānaṃ kiriyamanodhātūnaṃ apagamapadaṭṭhānāni.

Idha padapaṭipāṭiyā dasa padāni honti. Aggahitaggahaṇena satta. Tesu pañca avibhattikāni, dve savibhattikāni. Tesu cittaṃ phassapañcakavasena ceva indriyavasena ca dvīsu ṭhānesu vibhattiṃ gacchati, vedanā phassapañcakajhānaṅgaindriyavasena tīsuyeva. Rāsayopi imeva tayo honti. Yevāpanako eko manasikāro eva.

436. Niddesavāre cakkhuviññāṇaṃ paṇḍaranti vatthuto vuttaṃ. Kusalañhi attano parisuddhatāya paṇḍaraṃ nāma, akusalaṃ bhavaṅganissandena, vipākaṃ vatthupaṇḍarattā.



这是巴利文的完整直译：
431. 现在通过阐述无记词来展示哪些法是无记的。这里有四种无记——果报、行为、色法、涅槃。在这些中，果报是无记的。在果报的无记中，也有善果报。因此在其中也有微小的果报。因此在其中也有无因的。因此在其中也有五种意识。因此在其中也有通过门的通道的眼识。除了这一点，除了门所缘等的共通条件，单独通过不共通的业因而生起的，所说的是欲界的善业的成就等。在那里，所说的“成就”是指已做的因。所说的“积聚”是指因的增上，增上因。眼识是指作为因的眼的意识，或是从眼处生起，或是依赖于眼而生起的意识，即眼识。其他的耳识等也是如此。
在这里，眼依赖的色法的识是眼识，色法的特征，色法的感受，色法的面前的现起，色法所缘的行为的心的消失。其他的耳等所依赖的声等的识也是如此，声等的特征，声等的感受，声等的面前的现起，声等所缘的行为的心的消失。
这里根据词的定义有十个词。通过抓住的抓住有七个。在这些中，有五个是不分别的，有两个是分别的。在这些中，心因触的五种法和感官的原因而在两个地方生起分别，感受因触的五种法和禅的感官而在三个地方生起。三种元素也是如此。唯一的心所是一个思维的状态。
436. 在解释中，眼识是指白色的，因其所依赖的法而生起。善法因其自身的清净而是白的，恶法因缘生起而是污秽的，果报因其所依赖的法而是白的。

439. Cittassekaggatāniddese cittassa ṭhitīti ekameva padaṃ vuttaṃ. Idampi hi dubbalaṃ cittaṃ pavattiṭṭhitimattamevettha labbhati, ‘saṇṭhitiavaṭṭhiti’-bhāvaṃ pāpuṇituṃ na sakkoti. Saṅgahavāre jhānaṅgamaggaṅgāni na uddhaṭāni. Kasmā? Vitakkapacchimakañhi jhānaṃ nāma, hetupacchimako maggo nāma. Pakatiyā avitakkacitte jhānaṅgaṃ na labbhati, ahetukacitte ca maggaṅgāni. Tasmā idha ubhayampi na uddhaṭaṃ. Saṅkhārakkhandhopettha caturaṅgikoyeva bhājito. Suññatavāro pākatikoyeva. Sotaviññāṇādiniddesāpi imināva nayena veditabbā.

Kevalañhi cakkhuviññāṇādīsu ‘upekkhā’ bhājitā, kāyaviññāṇe ‘sukha’nti, ayamettha viseso. Sopi ca ghaṭṭanavasena hotīti veditabbo. Cakkhudvārādīsu hi catūsu upādārūpameva upādārūpaṃ ghaṭṭeti, upādārūpeyeva upādārūpaṃ ghaṭṭente paṭighaṭṭanānighaṃso balavā na hoti. Catunnaṃ adhikaraṇīnaṃ upari cattāro kappāsapicupiṇḍe ṭhapetvā picupiṇḍeheva pahatakālo viya phuṭṭhamattameva hoti. Vedanā majjhattaṭṭhāne tiṭṭhati. Kāyadvāre pana bahiddhā mahābhūtārammaṇaṃ ajjhattikakāyapasādaṃ ghaṭṭetvā pasādapaccayesu mahābhūtesu paṭihaññati. Yathā adhikaraṇīmatthake kappāsapicupiṇḍaṃ ṭhapetvā kūṭena paharantassa kappāsapicupiṇḍaṃ chinditvā kūṭaṃ adhikaraṇiṃ gaṇhatīti, nighaṃso balavā hoti, evameva paṭighaṭṭanānighaṃso balavā hoti. Iṭṭhe ārammaṇe sukhasahagataṃ kāyaviññāṇaṃ uppajjati, aniṭṭhe dukkhasahagataṃ.

Imesaṃ pana pañcannaṃ cittānaṃ vatthudvārārammaṇāni nibaddhāneva honti, vatthādisaṅkamanaṃ nāmettha natthi. Kusalavipākacakkhuviññāṇañhi cakkhupasādaṃ vatthuṃ katvā iṭṭhe ca iṭṭhamajjhatte ca catusamuṭṭhānikarūpārammaṇe dassanakiccaṃ sādhayamānaṃ cakkhudvāre ṭhatvā vipaccati. Sotaviññāṇādīni sotapasādādīni vatthuṃ katvā iṭṭhaiṭṭhamajjhattesu saddādīsu savanaghāyanasāyanaphusanakiccāni sādhayamānāni sotadvārādīsu ṭhatvā vipaccanti. Saddo panettha dvisamuṭṭhānikoyeva hoti.

455. Manodhātuniddese sabhāvasuññatanissattaṭṭhena manoyeva dhātu manodhātu. Sā cakkhuviññāṇādīnaṃ anantaraṃ rūpādivijānanalakkhaṇā, rūpādīnaṃ sampaṭicchanarasā, tathābhāvapaccupaṭṭhānā, cakkhuviññāṇādiapagamapadaṭṭhānā . Idha dhammuddese dvādasa padāni honti. Aggahitaggahaṇena nava. Tesu satta avibhattikāni dve savibhattikāni. Adhimokkho manasikāroti dve yevāpanakā. Vitakkaniddeso abhiniropanaṃ pāpetvā ṭhapito. Yasmā panetaṃ cittaṃ neva kusalaṃ nākusalaṃ, tasmā sammāsaṅkappoti vā micchāsaṅkappoti vā na vuttaṃ. Saṅgahavāre labbhamānampi jhānaṅgaṃ pañcaviññāṇasote patitvā gatanti. Maggaṅgaṃ pana na labbhatiyevāti na uddhaṭaṃ. Suññatavāro pākatikoyeva. Imassa cittassa vatthu nibaddhaṃ hadayavatthumeva hoti. Dvārārammaṇāni anibaddhāni. Tattha kiñcāpi dvārārammaṇāni saṅkamanti, ṭhānaṃ pana ekaṃ. Sampaṭicchanakiccameva hetaṃ hoti. Idañhi pañcadvāre pañcasu ārammaṇesu sampaṭicchanaṃ hutvā vipaccati. Kusalavipākesu cakkhuviññāṇādīsu niruddhesu taṃsamanantarā tāneva ṭhānappattāni rūpārammaṇādīni sampaṭicchati.



这是巴利文的完整直译：
439. 在心一境性的解释中，只说了"心的安住"这一个词。这也是一个弱的心,只能获得生起的安住,不能达到"安立、确立"的状态。在摄类中没有列出禅支和道支。为什么?因为以寻为最后的是禅那,以因为最后的是道。在本性无寻的心中不能获得禅支,在无因的心中不能获得道支。因此这里两者都没有列出。行蕴也只分别了四个支分。空性分别是常规的。耳识等的解释也应当以这种方式理解。
只是在眼识等中分别了"舍",在身识中分别了"乐",这是这里的差别。这也应当理解是由于接触而生起的。在眼门等四处,只有所造色接触所造色,当所造色接触所造色时,反作用的摩擦不强烈。就像在四个砧板上放置四团棉花,只用棉花敲打一样,只是轻微的接触。感受处于中性状态。但在身门中,外部的大种所缘接触内部的身净色,在作为净色的条件的大种中产生反作用。就像在砧板上放置棉花团,用锤子敲打时,锤子切断棉花团击中砧板一样,反作用的摩擦变得强烈。在可意的所缘中生起乐俱的身识,在不可意的所缘中生起苦俱的。
这五种心的所依、门和所缘是固定的,这里没有所谓的所依等的转移。善果报眼识以眼净色为所依,在可意和可意中性的四种色所缘中执行见的作用,住于眼门而成熟。耳识等以耳净色等为所依,在可意可意中性的声等中执行听闻、嗅、尝、触的作用,住于耳门等而成熟。声只是二种生起的。
455. 在意界的解释中,以自性空无我的意义,意本身就是界,所以是意界。它在眼识等之后以了知色等为相,以领受色等为味,以如此状态为现起,以眼识等的离去为足处。这里在法的解释中有十二个词。通过抓住的抓住有九个。其中七个是不分别的,两个是分别的。胜解和作意是两个遍一切心所。寻的解释到达了寻求后停止。因为这个心既不是善也不是不善,所以没有说是正思惟或邪思惟。在摄类中虽然可得到禅支,但已经落入五识的流中。道支则完全不能获得,所以没有列出。空性分别是常规的。这个心的所依是固定的心所依处。门和所缘是不固定的。虽然门和所缘会转移,但位置是一个。这只是领受的作用。这在五门中对五种所缘作为领受而成熟。在善果报的眼识等灭去后,紧接着领受那些已经到达位置的色所缘等。

469. Manoviññāṇadhātuniddesesu paṭhamamanoviññāṇadhātuyaṃ ‘pīti’padaṃ adhikaṃ. Vedanāpi ‘somanassa’-vedanā hoti. Ayañhi iṭṭhārammaṇasmiṃyeva pavattati. Dutiyamanoviññāṇadhātu iṭṭhamajjhattārammaṇe. Tasmā tattha ‘upekkhā’ vedanā hotīti. Padāni manodhātuniddesasadisāneva. Ubhayatthāpi pañcaviññāṇasote patitvā gatattāyeva jhānaṅgāni na uddhaṭāni. Maggaṅgāni alābhatoyeva. Sesaṃ sabbattha vuttanayeneva veditabbaṃ. Lakkhaṇādito panesā duvidhāpi manoviññāṇadhātu ahetukavipākā, chaḷārammaṇavijānanalakkhaṇā, santīraṇādirasā, tathābhāvapaccupaṭṭhānā, hadayavatthupadaṭṭhānāti veditabbā.

Tattha paṭhamā dvīsu ṭhānesu vipaccati. Sā hi pañcadvāre kusalavipākacakkhuviññāṇādianantaraṃ, vipākamanodhātuyā taṃ ārammaṇaṃ sampaṭicchitvā niruddhāya, tasmiṃ yevārammaṇe santīraṇakiccaṃ sādhayamānā pañcasu dvāresu ṭhatvā vipaccati. Chasu dvāresu pana balavārammaṇe tadārammaṇā hutvā vipaccati. Kathaṃ? Yathā hi caṇḍasote, tiriyaṃ nāvāya gacchantiyā, udakaṃ chijjitvā thokaṃ ṭhānaṃ nāvaṃ anubandhitvā yathāsotameva gacchati, evameva chasu dvāresu balavārammaṇe palobhayamāne āpāthagate javanaṃ javati. Tasmiṃ javite bhavaṅgassa vāro. Idaṃ pana cittaṃ bhavaṅgassa vāraṃ adatvā javanena gahitārammaṇaṃ gahetvā ekaṃ dve cittavāre pavattitvā bhavaṅgameva otarati. Gavakkhandhe nadiṃ tarantepi evameva upamā vitthāretabbā. Evamesā yaṃ javanena gahitārammaṇaṃ tasseva gahitattā tadārammaṇaṃ nāma hutvā vipaccati.

Dutiyā pana pañcasu ṭhānesu vipaccati. Kathaṃ? Manussaloke tāva jaccandhajaccabadhirajaccaeḷajaccummattakaubhatobyañjanakanapuṃsakānaṃ paṭisandhiggahaṇakāle paṭisandhi hutvā vipaccati. Paṭisandhiyā vītivattāya yāvatāyukaṃ bhavaṅgaṃ hutvā vipaccati. Iṭṭhamajjhatte pañcārammaṇavīthiyā santīraṇaṃ hutvā, balavārammaṇe chasu dvāresu tadārammaṇaṃ hutvā, maraṇakāle cuti hutvāti imesu pañcasu ṭhānesu vipaccatīti.

Manoviññāṇadhātudvayaṃ niṭṭhitaṃ.

Aṭṭhamahāvipākacittavaṇṇanā



这是巴利文的完整直译：
469. 在意识界的解释中，第一种意意识界中的“快乐”一词是多余的。感受也有“快乐”的感受。这确实是在可意所缘中生起。第二种意意识界在可意中性所缘。因此在这里“舍”的感受是存在的。词语与意意识界的解释是相似的。两者都因落入五识的流中而没有列出禅支。道支也完全没有获得。其余的应当如前所述理解。特征上，这种意意识界被理解为无因果的果报，六种所缘的了知特征，接纳等的味道，以及如此状态的现起，心所依处的存在。
在这里，第一种在两个地方生起。它在五门中，善果报的眼识等之后，接纳了那所缘的果报，因而在那个所缘中进行接纳的作用，住于五门中而生起。在六门中则因强烈的所缘而生起。如何生起呢？就像在激流中，船在横渡时，水被切开，船在某个地方停留，随着水流而行，就像在六门中因强烈的所缘而被吸引，心的冲动随之而生起。在这个冲动中是生起的流。这个心则是没有生起流而通过冲动抓住的所缘而生起，经过一或二次心的流而落入生起流中。就像在牛背上渡河一样，这个比喻应当被扩展。就像这样，所抓住的所缘因其被抓住而成为那个所缘而生起。
第二种则在五个地方生起。如何生起呢？在人间中，盲人、聋人、哑人、极少数的身体残疾人、无数的微小身体的男性在结生时生起。结生后，直到生命结束的生起流生起。可意中性在五种所缘的道路中进行接纳，在强烈的所缘中在六门中生起，至于死亡时则是作为死后生起。因此在这五个地方生起。
意意识界的两种已完成。
第八大果报心的解释。

498. Idāni aṭṭhamahāvipākacittāni dassetuṃ puna katame dhammā abyākatātiādi āraddhaṃ. Tattha pāḷiyaṃ nayamattaṃ dassetvā sabbavārā saṃkhittā. Tesaṃ attho heṭṭhā vuttanayeneva veditabbo. Yo panettha viseso taṃ dassetuṃ alobho abyākatamūlantiādi vuttaṃ. Yampi na vuttaṃ taṃ evaṃ veditabbaṃ – yo hi kāmāvacarakusalesu kammadvārakammapathapuññakiriyavatthubhedo vutto so idha natthi. Kasmā? Aviññattijanakato avipākadhammato tathā appavattito ca. Yāpi tā yevāpanakesu karuṇāmuditā vuttā, tā sattārammaṇattā vipākesu na santi. Ekantaparittārammaṇāni hi kāmāvacaravipākāni. Na kevalañca karuṇāmuditā, viratiyopettha na santi. ‘Pañca sikkhāpadāni kusalānevā’ti (vibha. 715) hi vuttaṃ.

Asaṅkhārasasaṅkhāravidhānañcettha kusalato ceva paccayabhedato ca veditabbaṃ. Asaṅkhārikassa hi kusalassa asaṅkhārikameva vipākaṃ, sasaṅkhārikassa sasaṅkhārikaṃ. Balavapaccayehi ca uppannaṃ asaṅkhārikaṃ, itarehi itaraṃ. Hīnādibhedepi imāni hīnamajjhimapaṇītehi chandādīhi anipphāditattā hīnamajjhimapaṇītāni nāma na honti. Hīnassa pana kusalassa vipākaṃ hīnaṃ, majjhimassa majjhimaṃ, paṇītassa paṇītaṃ. Adhipatino pettha na santi. Kasmā? Chandādīni dhuraṃ katvā anuppādetabbato. Sesaṃ sabbaṃ aṭṭhasu kusalesu vuttasadisameva.

Idāni imesaṃ aṭṭhannaṃ mahāvipākacittānaṃ vipaccanaṭṭhānaṃ veditabbaṃ. Etāni hi catūsu ṭhānesu vipaccanti – paṭisandhiyaṃ, bhavaṅge, cutiyaṃ, tadārammaṇeti. Kathaṃ? Manussesu tāva kāmāvacaradevesu ca puññavantānaṃ duhetukatihetukānaṃ paṭisandhiggahaṇakāle paṭisandhi hutvā vipaccanti. Paṭisandhiyā vītivattāya pavatte saṭṭhipi asītipi vassāni asaṅkhyeyyampi āyukālaṃ bhavaṅgaṃ hutvā, balavārammaṇe chasu dvāresu tadārammaṇaṃ hutvā, maraṇakāle cuti hutvāti. Evaṃ catūsu ṭhānesu vipaccanti.

Tattha sabbepi sabbaññubodhisattā pacchimapaṭisandhiggahaṇe paṭhamena somanassasahagatatihetukaasaṅkhārikamahāvipākacittena paṭisandhiṃ gaṇhanti. Taṃ pana mettāpubbabhāgacittassa vipākaṃ hoti. Tena dinnāya paṭisandhiyā asaṅkhyeyyaṃ āyu. Kālavasena pana pariṇamati. Mahāsīvatthero panāha – ‘somanassasahagatato upekkhāsahagataṃ balavataraṃ. Tena paṭisandhiṃ gaṇhanti. Tena gahitapaṭisandhikā hi mahajjhāsayā honti. Dibbesupi ārammaṇesu uppilāvino na honti, tipiṭakacūḷanāgattherādayo viyā’ti . Aṭṭhakathāyaṃ pana – ‘ayaṃ therassa manoratho,’‘natthi eta’nti paṭikkhipitvā ‘sabbaññubodhisattānaṃ hitūpacāro balavā hoti , tasmā mettāpubbabhāgakāmāvacarakusalavipākasomanassasahagatatihetukaasaṅkhārikacittena paṭisandhiṃ gaṇhantī’ti vuttaṃ.

Vipākuddhārakathā

Idāni vipākuddhārakathāya mātikā ṭhapetabbā – tipiṭakacūḷanāgatthero tāva āha – ekāya kusalacetanāya soḷasa vipākacittāni uppajjanti. Ettheva dvādasakamaggopi ahetukaṭṭhakampīti. Moravāpivāsī mahādattatthero panāha – ekāya kusalacetanāya dvādasa vipākacittāni uppajjanti. Ettheva dasakamaggopi ahetukaṭṭhakampīti. Tipiṭakamahādhammarakkhitatthero āha – ekāya kusalacetanāya dasa vipākacittāni uppajjanti, ettheva ahetukaṭṭhakanti.


这是巴利文的完整直译：
498. 现在为了展示八大果报心,再次开始说"什么法是无记的"等。在那里,在经文中只显示了方法,所有的部分都被简略了。它们的意义应当如前所述理解。为了显示这里的特殊之处,说了"无贪是无记根"等。没有说的也应当这样理解 - 在欲界善法中所说的业门、业道、福德行为事的区别,在这里是没有的。为什么?因为不产生表色,不是果报法,也不是那样运作。在遍一切心所中所说的悲和喜,因为以有情为所缘,所以在果报中是没有的。欲界果报必定是以小所缘为对象。不仅是悲和喜,在这里也没有戒。因为说"五戒只是善的"。
无行和有行的区别应当从善和缘的差别来理解。无行善的果报是无行的,有行善的果报是有行的。由强的缘所生的是无行的,由其他的缘所生的是有行的。在低劣等的区别中,这些因为不是由低劣、中等、殊胜的欲等所产生,所以不称为低劣、中等、殊胜。但低劣善的果报是低劣的,中等善的果报是中等的,殊胜善的果报是殊胜的。这里也没有增上。为什么?因为不应以欲等为主而生起。其余的一切与八善心中所说的相同。
现在应当理解这八大果报心的成熟之处。它们在四个地方成熟 - 结生、有分、死亡、有分。如何?首先在人间和欲界天中,有福德的二因和三因的人在结生时作为结生而成熟。结生之后,在生存中作为有分而成熟,或六十年或八十年或无量的寿命。在强烈的所缘中在六门中作为彼所缘而成熟,在死亡时作为死心而成熟。如此在四个地方成熟。
在那里,所有的一切知菩萨在最后结生时,以第一个乐俱三因无行大果报心而结生。那是慈心前分的果报。由此给予的结生有无量的寿命。但会随时间而变化。大师利长老则说:"舍俱比乐俱更强。他们以此结生。因为以此结生的人有大志向。即使在天界的所缘中也不会兴奋,如三藏小龙长老等。"但在注释中说:"这是长老的愿望","没有这样的"而否定了,说"一切知菩萨的利益行为是强大的,因此以慈心前分欲界善果报乐俱三因无行心而结生"。
果报选择的论述
现在应当建立果报选择论述的纲要 - 首先三藏小龙长老说:一个善思能生起十六种果报心。这里也有十二种道和八种无因。住在孔雀精舍的大达多长老则说:一个善思能生起十二种果报心。这里也有十种道和八种无因。三藏大法护长老说:一个善思能生起十种果报心,这里也有八种无因。


Imasmiṃ ṭhāne sāketapañhaṃ nāma gaṇhiṃsu. Sākete kira upāsakā sālāyaṃ nisīditvā ‘kiṃ nu kho ekāya cetanāya kamme āyūhite ekā paṭisandhi hoti udāhu nānā’ti? Pañhaṃ nāma samuṭṭhāpetvā nicchetuṃ asakkontā ābhidhammikatthere upasaṅkamitvā pucchiṃsu. Therā ‘yathā ekasmā ambabījā ekova aṅkuro nikkhamati, evaṃ ekāva paṭisandhi hotī’ti saññāpesuṃ. Athekadivasaṃ ‘kiṃ nu kho nānācetanāhi kamme āyūhite paṭisandhiyo nānā honti udāhu ekā’ti? Pañhaṃ samuṭṭhāpetvā nicchetuṃ asakkontā there pucchiṃsu. Therā ‘yathā bahūsu ambabījesu ropitesu bahū aṅkurā nikkhamanti, evaṃ bahukāva paṭisandhiyo hontī’ti saññāpesuṃ.

Aparampi imasmiṃ ṭhāne ussadakittanaṃ nāma gahitaṃ. Imesañhi sattānaṃ lobhopi ussanno hoti, dosopi mohopi; alobhopi adosopi amohopi. Taṃ nesaṃ ussannabhāvaṃ ko niyāmetīti? Pubbahetu niyāmeti. Kammāyūhanakkhaṇeyeva nānattaṃ hoti. Kathaṃ? ‘‘Yassa hi kammāyūhanakkhaṇe lobho balavā hoti alobho mando, adosāmohā balavanto dosamohā mandā, tassa mando alobho lobhaṃ pariyādātuṃ na sakkoti, adosāmohā pana balavanto dosamohe pariyādātuṃ sakkonti. Tasmā so tena kammena dinnapaṭisandhivasena nibbatto luddho hoti, sukhasīlo akkodhano, paññavā pana hoti vajirūpamañāṇo’’ti.

‘Yassa pana kammāyūhanakkhaṇe lobhadosā balavanto honti alobhādosā mandā, amoho balavā moho mando, so purimanayeneva luddho ceva hoti duṭṭho ca, paññavā pana hoti vajirūpamañāṇo dattābhayatthero viya.

‘Yassa pana kammāyūhanakkhaṇe lobhādosamohā balavanto honti itare mandā, so purimanayeneva luddho ceva hoti dandho ca, sukhasīlako pana hoti akkodhano.

‘Tathā yassa kammāyūhanakkhaṇe tayopi lobhadosamohā balavanto honti alobhādayo mandā, so purimanayeneva luddho ceva hoti duṭṭho ca mūḷho ca.

‘Yassa pana kammāyūhanakkhaṇe alobhadosamohā balavanto honti itare mandā, so purimanayeneva appakileso hoti, dibbārammaṇampi disvā niccalo, duṭṭho pana hoti dandhapañño cāti.

‘Yassa pana kammāyūhanakkhaṇe alobhādosamohā balavanto honti itare mandā, so purimanayeneva aluddho ceva hoti, sukhasīlako ca, dandho pana hoti.

‘Tathā yassa kammāyūhanakkhaṇe alobhadosāmohā balavanto honti itare mandā, so purimanayeneva aluddho ceva hoti paññavā ca, duṭṭho ca pana hoti kodhano.

‘Yassa pana kammāyūhanakkhaṇe tayopi alobhādayo balavanto honti lobhādayo mandā, so mahāsaṅgharakkhitatthero viya aluddho aduṭṭho paññavā ca hotī’ti.

Aparampi imasmiṃ ṭhāne hetukittanaṃ nāma gahitaṃ. Tihetukakammañhi tihetukampi duhetukampi ahetukampi vipākaṃ deti. Duhetukakammaṃ tihetukavipākaṃ na deti, itaraṃ deti. Tihetukakammena paṭisandhi tihetukāpi hoti, duhetukāpi; ahetukā na hoti. Duhetukena duhetukāpi hoti ahetukāpi; tihetukā na hoti. Asaṅkhārikaṃ kusalaṃ asaṅkhārikampi sasaṅkhārikampi vipākaṃ deti. Sasaṅkhārikaṃ sasaṅkhārikampi asaṅkhārikampi vipākaṃ deti. Ārammaṇena vedanā parivattetabbā. Javanena tadārammaṇaṃ niyāmetabbaṃ.


这是巴利文的完整直译：
在这个地方,他们提出了舍卫城的问题。据说,在舍卫城的优婆塞们坐在大厅里,提出了这样一个问题:"一个思造作业时,是产生一个结生还是多个?"他们无法决定,就去问阿毗达磨的长老们。长老们解释说:"就像从一颗芒果种子中只长出一棵芽,同样只有一个结生。"然后有一天,他们又提出了这样一个问题:"多个思造作业时,是产生多个结生还是一个?"他们无法决定,又去问长老们。长老们解释说:"就像种下多颗芒果种子会长出多棵芽,同样会有多个结生。"
在这个地方,还讨论了所谓的"增盛"。这些众生的贪也是增盛的,嗔也是,痴也是;无贪也是,无嗔也是,无痴也是。是什么决定了它们的增盛呢?是过去的因决定的。在造作业的那一刻就有了差异。怎么说呢?"如果在造作业的那一刻,贪强而无贪弱,无嗔无痴强而嗔痴弱,那么弱的无贪无法压制贪,但强的无嗔无痴能压制嗔痴。因此,他通过那个业而得到结生后出生,会成为贪婪的人,但性情温和,不易发怒,而且有智慧,具有金刚般的智慧。"
"如果在造作业的那一刻,贪嗔强而无贪无嗔弱,无痴强而痴弱,他就会像前面所说的那样既贪婪又易怒,但有智慧,具有金刚般的智慧,就像达多阿跋耶长老一样。"
"如果在造作业的那一刻,贪嗔痴强而其他的弱,他就会像前面所说的那样既贪婪又愚钝,但性情温和,不易发怒。"
"同样,如果在造作业的那一刻,贪嗔痴三者都强而无贪等弱,他就会像前面所说的那样既贪婪又易怒又愚痴。"
"如果在造作业的那一刻,无贪嗔痴强而其他的弱,他就会像前面所说的那样烦恼很少,即使看到天界的所缘也不动摇,但会易怒且愚钝。"
"如果在造作业的那一刻,无贪无嗔无痴强而其他的弱,他就会像前面所说的那样既不贪婪,又性情温和,但会愚钝。"
"同样,如果在造作业的那一刻,无贪无嗔无痴强而其他的弱,他就会像前面所说的那样既不贪婪又有智慧,但会易怒且容易发怒。"
"如果在造作业的那一刻,无贪等三者都强而贪等弱,他就会像大僧护长老那样既不贪婪、不易怒又有智慧。"
在这个地方,还讨论了所谓的"因"。三因业能产生三因、二因和无因的果报。二因业不能产生三因果报,只能产生其他的。三因业的结生可以是三因的,也可以是二因的;不会是无因的。二因业的结生可以是二因的,也可以是无因的;不会是三因的。无行善能产生无行和有行的果报。有行善能产生有行和无行的果报。应当根据所缘来改变感受。应当根据速行来决定彼所缘。


Idāni tassa tassa therassa vāde soḷasamaggādayo veditabbā. Paṭhamakāmāvacarakusalasadisena hi paṭhamamahāvipākacittena gahitapaṭisandhikassa gabbhāvāsato nikkhamitvā saṃvarāsaṃvare paṭṭhapetuṃ samatthabhāvaṃ upagatassa cakkhudvārasmiṃ ‘iṭṭhārammaṇe’ āpāthamāgate kiriyamanodhātuyā bhavaṅge anāvaṭṭiteyeva atikkamanaārammaṇānaṃ pamāṇaṃ natthi. Kasmā evaṃ hoti? Ārammaṇadubbalatāya. Ayaṃ tāva eko moghavāro.

Sace pana bhavaṅgaṃ āvaṭṭeti, kiriyamanodhātuyā bhavaṅge āvaṭṭite, voṭṭhabbanaṃ apāpetvāva antarā, cakkhuviññāṇe vā sampaṭicchane vā santīraṇe vā ṭhatvā nivattissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Voṭṭhabbanavasena pana ṭhatvā ekaṃ vā dve vā cittāni pavattanti. Tato āsevanaṃ labhitvā javanaṭṭhāne ṭhatvā puna bhavaṅgaṃ otarati idampi ārammaṇadubbalatāya eva hoti. Ayaṃ pana vāro ‘diṭṭhaṃ viya me, sutaṃ viya me’tiādīni vadanakāle labbhati. Ayampi dutiyo moghavāro.

Aparassa kiriyamanodhātuyā bhavaṅge āvaṭṭite vīthicittāni uppajjanti, javanaṃ javati. Javanapariyosāne pana tadārammaṇassa vāro. Tasmiṃ anuppanneyeva bhavaṅgaṃ otarati. Tatrāyaṃ upamā – yathā hi nadiyā āvaraṇaṃ bandhitvā mahāmātikābhimukhe udake kate udakaṃ gantvā ubhosu tīresu kedāre pūretvā atirekaṃ kakkaṭakamaggādīhi palāyitvā puna nadiṃyeva otarati, evametaṃ daṭṭhabbaṃ. Ettha hi nadiyaṃ udakappavattanakālo viya bhavaṅgavīthippavattanakālo . Āvaraṇabandhanakālo viya kiriyamanodhātuyā bhavaṅgassa āvaṭṭanakālo. Mahāmātikāya udakappavattanakālo viya vīthicittappavatti. Ubhosu tīresu kedārapūraṇaṃ viya javanaṃ. Kakkaṭakamaggādīhi palāyitvā puna udakassa nadīotaraṇaṃ viya javanaṃ javitvā tadārammaṇe anuppanneyeva puna bhavaṅgotaraṇaṃ. Evaṃ bhavaṅgaṃ otaraṇacittānampi gaṇanapatho natthi. Idañcāpi ārammaṇadubbalatāya eva hoti. Ayaṃ tatiyo moghavāro.

Sace pana balavārammaṇaṃ āpāthagataṃ hoti kiriyamanodhātuyā bhavaṅge āvaṭṭite cakkhuviññāṇādīni uppajjanti. Javanaṭṭhāne pana paṭhamakāmāvacarakusalacittaṃ javanaṃ hutvā chasattavāre javitvā tadārammaṇassa vāraṃ deti. Tadārammaṇaṃ patiṭṭhahamānaṃ taṃsadisameva mahāvipākacittaṃ patiṭṭhāti. Idaṃ dve nāmāni labhati – paṭisandhicittasadisattā ‘mūlabhavaṅga’nti ca, yaṃ javanena gahitaṃ ārammaṇaṃ tassa gahitattā ‘tadārammaṇa’nti ca. Imasmiṃ ṭhāne cakkhuviññāṇaṃ sampaṭicchanaṃ santīraṇaṃ tadārammaṇanti cattāri vipākacittāni gaṇanūpagāni honti.

Yadā pana dutiyakusalacittaṃ javanaṃ hoti, tadā taṃsadisaṃ dutiyavipākacittameva tadārammaṇaṃ hutvā patiṭṭhāti. Idañca dve nāmāni labhati . Paṭisandhicittena asadisattā ‘āgantukabhavaṅga’nti ca purimanayeneva ‘tadārammaṇa’nti ca. Iminā saddhiṃ purimāni cattāri pañca honti.

Yadā pana tatiyakusalacittaṃ javanaṃ hoti, tadā taṃsadisaṃ tatiyavipākacittaṃ tadārammaṇaṃ hutvā patiṭṭhāti. Idampi vuttanayeneva ‘āgantukabhavaṅgaṃ’‘tadārammaṇa’nti ca dve nāmāni labhati. Iminā saddhiṃ purimāni pañca cha honti.


这是巴利文的完整直译：
现在应当理解每位长老观点中的十六道等。对于以第一欲界善心相似的第一大果报心而结生的人,从胎中出生后,能够开始守护和不守护,当可意所缘出现在眼门时,如果唤起作意心没有转向有分,那么超越所缘的数量是没有限制的。为什么会这样?因为所缘微弱。这是第一个空过的情况。
如果转向有分,作意心转向有分后,在还没到达确定之前,或者停留在眼识、领受或推度,就会返回,这是不可能的。但是通过确定而停留,会生起一个或两个心。然后获得熟习,停留在速行位置,再次落入有分,这也是因为所缘微弱。这种情况在说"好像我看见了,好像我听见了"等时会出现。这是第二个空过的情况。
另一种情况是,作意心转向有分后,路心生起,速行生起。速行结束后是彼所缘的时候。在彼所缘还没生起时就落入有分。这里有一个比喻:就像在河里建了一个堤坝,水朝向大水渠流去,水流到两岸填满了稻田,多余的水从螃蟹洞等流走,又回到河里,应当这样理解。这里,河水流动的时间就像有分路心生起的时间。建堤坝的时间就像作意心转向有分的时间。水流入大水渠的时间就像路心的生起。填满两岸稻田就像速行。从螃蟹洞等流走又回到河里就像速行之后,在彼所缘还没生起时又落入有分。这样落入有分的心也是无法计数的。这也是因为所缘微弱。这是第三个空过的情况。
如果强烈的所缘出现,作意心转向有分后,眼识等生起。在速行位置,第一欲界善心作为速行而生起六七次,然后给予彼所缘机会。彼所缘安住时,与之相似的大果报心安住。这获得两个名称 - 因为与结生心相似所以叫"根本有分",因为抓住了速行所抓住的所缘所以叫"彼所缘"。在这个位置,眼识、领受、推度、彼所缘这四个果报心可以计数。
当第二善心作为速行时,与之相似的第二果报心作为彼所缘而安住。这也获得两个名称。因为与结生心不相似所以叫"客有分",如前所说也叫"彼所缘"。加上这个,前面的四个成为五个。
当第三善心作为速行时,与之相似的第三果报心作为彼所缘而安住。这也如前所说获得"客有分"和"彼所缘"两个名称。加上这个,前面的五个成为六个。


Yadā pana catutthakusalacittaṃ javanaṃ hoti, tadā taṃsadisaṃ catutthavipākacittaṃ tadārammaṇaṃ hutvā patiṭṭhāti. Idampi vuttanayeneva ‘āgantukabhavaṅgaṃ’‘tadārammaṇa’nti ca dve nāmāni labhati. Iminā saddhiṃ purimāni cha satta honti.

Yadā pana tasmiṃ dvāre ‘iṭṭhamajjhattārammaṇaṃ’ āpāthamāgacchati, tatrāpi vuttanayeneva tayo moghavārā labbhanti. Yasmā pana ārammaṇena vedanā parivattati tasmā tattha upekkhāsahagatasantīraṇaṃ. Catunnañca upekkhāsahagatamahākusalajavanānaṃ pariyosāne cattāri upekkhāsahagatamahāvipākacittāneva tadārammaṇabhāvena patiṭṭhahanti. Tānipi vuttanayeneva ‘āgantukabhavaṅgaṃ’‘tadārammaṇa’nti ca dve nāmāni labhanti. ‘Piṭṭhibhavaṅgānī’tipi vuccanti eva. Iti imāni pañca purimehi sattahi saddhiṃ dvādasa honti. Evaṃ cakkhudvāre dvādasa, sotadvārādīsu dvādasa dvādasāti, samasaṭṭhi honti. Evaṃ ekāya cetanāya kamme āyūhite samasaṭṭhi vipākacittāni uppajjanti. Aggahitaggahaṇena pana cakkhudvāre dvādasa, sotaghānajivhākāyaviññāṇāni cattārīti soḷasa honti.

Imasmiṃ ṭhāne ambopamaṃ nāma gaṇhiṃsu – eko kira puriso phalitambarukkhamūle sasīsaṃ pārupitvā nipanno niddāyati. Athekaṃ ambapakkaṃ vaṇṭato muccitvā tassa kaṇṇasakkhaliṃ puñchamānaṃ viya ‘tha’nti bhūmiyaṃ pati. So tassa saddena pabujjhitvā ummīletvā olokesi. Tato hatthaṃ pasāretvā phalaṃ gahetvā madditvā upasiṅghitvā paribhuñji.

Tattha, tassa purisassa ambarukkhamūle niddāyanakālo viya bhavaṅgasamaṅgikālo. Ambapakkassa vaṇṭato muccitvā kaṇṇasakkhaliṃ puñchamānassa patanakālo viya ārammaṇassa pasādaghaṭṭanakālo. Tena saddena pabuddhakālo viya kiriyamanodhātuyā bhavaṅgassa āvaṭṭitakālo. Ummīletvā olokitakālo viya cakkhuviññāṇassa dassanakiccasādhanakālo. Hatthaṃ pasāretvā gahitakālo viya vipākamanodhātuyā ārammaṇassa sampaṭicchitakālo. Gahetvā madditakālo viya vipākamanoviññāṇadhātuyā ārammaṇassa santīraṇakālo. Upasiṅghitakālo viya kiriyamanoviññāṇadhātuyā ārammaṇassa vavatthāpitakālo . Paribhuttakālo viya javanassa ārammaṇarasaṃ anubhavitakālo. Ayaṃ upamā kiṃ dīpeti? Ārammaṇassa pasādaghaṭṭanameva kiccaṃ. Tena pasāde ghaṭṭite kiriyamanodhātuyā bhavaṅgāvaṭṭanameva, cakkhuviññāṇassa dassanamattakameva, vipākamanodhātuyā ārammaṇasampaṭicchanamattakameva, vipākamanoviññāṇadhātuyā ārammaṇasantīraṇamattakameva, kiriyamanoviññāṇadhātuyā ārammaṇavavatthāpanamattakameva kiccaṃ. Ekantena pana ārammaṇarasaṃ javanameva anubhavatīti dīpeti.

Ettha ca ‘tvaṃ bhavaṅgaṃ nāma hohi, tvaṃ āvajjanaṃ nāma, tvaṃ dassanaṃ nāma, tvaṃ sampaṭicchanaṃ nāma, tvaṃ santīraṇaṃ nāma, tvaṃ voṭṭhabbanaṃ nāma, tvaṃ javanaṃ nāma, hohī’ti koci kattā vā kāretā vā natthi.



当第四善心成为速行时，与之相似的第四异熟心即成为彼所缘而安住。这也如前所述方式获得"客位有分"和"彼所缘"两个名称。连同这个，前面的六个成为七个。
当在那个门中"可意中性所缘"现起时，在那里也如前所述方式获得三个空转。又因为受随所缘而转变，所以在那里是舍俱推度。在四个舍俱大善速行结束之后，四个舍俱大异熟心以彼所缘的状态安住。这些也如前所述方式获得"客位有分"和"彼所缘"两个名称。也称为"背后有分"。如是这五个连同前面的七个成为十二个。这样在眼门十二个，在耳门等十二个十二个，总共六十个。如是由一个思所造作的业，产生六十个异熟心。若以未取者取，则在眼门十二个，耳鼻舌身识四个，共十六个。
在这个地方他们举了所谓的芒果譬喻 - 据说有一个人在结果的芒果树下包着头睡觉。这时一个成熟的芒果从果柄脱落，好像擦着他的耳廓"嗒"地落在地上。他被这声音惊醒，睁开眼睛看。然后伸手拿起果子，揉捏后闻了闻，吃了。
其中，那个人在芒果树下睡觉的时候好比有分俱起的时候。芒果从果柄脱落擦着耳廓落下的时候好比所缘撞击净色的时候。被那声音惊醒的时候好比唯作意界转向有分的时候。睁开眼睛看的时候好比眼识完成见的作用的时候。伸手拿起的时候好比异熟意界领受所缘的时候。拿起后揉捏的时候好比异熟意识界推度所缘的时候。闻的时候好比唯作意识界确定所缘的时候。吃的时候好比速行体验所缘味的时候。这个譬喻说明什么？所缘撞击净色才是作用。当净色被撞击时，唯作意界只是转向有分，眼识只是看见而已，异熟意界只是领受所缘而已，异熟意识界只是推度所缘而已，唯作意识界只是确定所缘而已。但是只有速行才一定体验所缘味。
在这里，没有任何造作者或使役者说"你成为所谓的有分，你成为所谓的转向，你成为所谓的看见，你成为所谓的领受，你成为所谓的推度，你成为所谓的确定，你成为所谓的速行"。


Imasmiṃ pana ṭhāne pañcavidhaṃ niyāmaṃ nāma gaṇhiṃsu – bījaniyāmaṃ utuniyāmaṃ kammaniyāmaṃ dhammaniyāmaṃ cittaniyāmanti. Tattha kulatthagacchassa uttaraggabhāvo, dakkhiṇavalliyā dakkhiṇato rukkhapariharaṇaṃ, sūriyāvaṭṭapupphānaṃ sūriyābhimukhabhāvo, māluvalatāya rukkhābhimukhagamanameva, nāḷikerassa matthake chiddasabbhāvoti tesaṃ tesaṃ bījānaṃ taṃtaṃsadisaphaladānaṃ bījaniyāmo nāma. Tasmiṃ tasmiṃ samaye tesaṃ tesaṃ rukkhānaṃ ekappahāreneva pupphaphalapallavaggahaṇaṃ utuniyāmo nāma. Tihetukakammaṃ tihetukaduhetukāhetukavipākaṃ deti. Duhetukakammaṃ duhetukāhetukavipākaṃ deti, tihetukaṃ na detīti, evaṃ tassa tassa kammassa taṃtaṃsadisavipākadānameva kammaniyāmo nāma.

Aparopi kammasarikkhakavipākavaseneva kammaniyāmo hoti. Tassa dīpanatthamidaṃ vatthuṃ kathenti – sammāsambuddhakāle sāvatthiyā dvāragāmo jhāyi . Tato pajjalitaṃ tiṇakaraḷaṃ uṭṭhahitvā ākāsena gacchato kākassa gīvāya paṭimuñci. So viravanto bhūmiyaṃ patitvā kālamakāsi. Mahāsamuddepi ekā nāvā niccalā aṭṭhāsi. Heṭṭhā kenaci niruddhabhāvaṃ apassantā kāḷakaṇṇisalākaṃ vicāresuṃ. Sā nāvikasseva upāsikāya hatthe pati. Tato ekissā kāraṇā mā sabbe nassantu, udake naṃ khipāmāti āhaṃsu. Nāviko ‘na sakkhissāmi etaṃ udake uppilavamānaṃ passitu’nti vālikāghaṭaṃ gīvāyaṃ bandhāpetvā khipāpesi. Taṅkhaṇaññeva nāvā khittasaro viya pakkhandi. Eko bhikkhu leṇe vasati. Mahantaṃ pabbatakūṭaṃ patitvā dvāraṃ pidahi. Taṃ sattame divase sayameva apagataṃ. Sammāsambuddhassa jetavane nisīditvā dhammaṃ kathentassa imāni tīṇi vatthūni ekappahāreneva ārocesuṃ. Satthā ‘na etaṃ aññehi kataṃ, tehi katakammameva ta’nti atītaṃ āharitvā dassento āha –

Kāko purimattabhāve manusso hutvā ekaṃ duṭṭhagoṇaṃ dametuṃ asakkonto gīvāya palālaveṇiṃ bandhitvā aggiṃ adāsi. Goṇo teneva mato. Idāni taṃ kammaṃ etassa ākāsena gacchatopi na muccituṃ adāsi. Sāpi itthī purimattabhāve ekā itthīyeva. Eko kukkuro tāya paricito hutvā araññaṃ gacchantiyā saddhiṃ gacchati, saddhimevāgacchati. Manussā ‘nikkhanto idāni amhākaṃ sunakhaluddako’ti uppaṇḍenti. Sā tena aṭṭīyamānā kukkuraṃ nivāretuṃ asakkontī vālikāghaṭaṃ gīvāya bandhitvā udake khipi. Taṃ kammaṃ tassā samuddamajjhe muccituṃ nādāsi. Sopi bhikkhu purimattabhāve gopālako hutvā bilaṃ paviṭṭhāya godhāya sākhābhaṅgamuṭṭhiyā dvāraṃ thakesi. Tato sattame divase sayaṃ āgantvā vivari. Godhā kampamānā nikkhami. Karuṇāya taṃ na māresi. Taṃ kammaṃ tassa pabbatantaraṃ pavisitvā nisinnassa muccituṃ nādāsīti. Imāni tīṇi vatthūni samodhānetvā imaṃ gāthamāha –

‘‘Na antalikkhe na samuddamajjhe,

Na pabbatānaṃ vivaraṃ pavissa;

Na vijjate so jagatippadeso,

Yatthaṭṭhito mucceyya pāpakammā’’ti. (dha. pa. 127);

Ayampi kammaniyāmoyeva nāma. Aññānipi evarūpāni vatthūni kathetabbāni.

Bodhisattānaṃ pana paṭisandhiggahaṇe, mātukucchito nikkhamane, abhisambodhiyaṃ tathāgatassa dhammacakkappavattane, āyusaṅkhārassa ossajjane, parinibbāne ca dasasahassacakkavāḷakampanaṃ dhammaniyāmo nāma.


在这个地方，他们列出了五种法则，名为：种子法则、温度法则、业法则、法法则、心法则。在那里，家族的根系生长方向，南方的树木保护，太阳所照的花朵朝向太阳，芒果树的朝向，水椰子顶部的切割状态，便是这些种子的各自相似的果实给予，称为种子法则。在每一个时刻，这些树木的花果叶的获取，唯有一部分的放弃，称为温度法则。三因业、三因二因、二因因果给予。二因业、二因因果给予，三因不给予，如此这每一个业的各自相似的因果给予，便称为业法则。
另外，也有因果相似的因果法则。为此，讲述这个事例——在正觉者时代，舍卫城的一个村庄中，有一个禅定者。然后，他将燃烧的草丛抬起，飞向天空，放开了乌鸦的脖子。他恐惧地跌落在地，致死。在大海中，有一只船稳稳地停着。下面没有看到任何被阻止的状态，乌鸦在飞翔。那只船正好在女信士的手中。于是，他们说：“为了一个原因，愿大家都不要灭亡，我将其抛入水中。”船夫说：“我无法在水中看到它翻滚。”于是，他将沙子绑在脖子上，抛了下去。那时，船像被抛出的箭一样飞去。有一位比丘住在山洞里。他跌落在高大的山峰上，关上了门。在第七天，他自然地消失了。当正觉者在杰图瓦那坐着讲法时，这三件事便如同一体一样被报告。导师为了显示“这不是他人所作，而是他们所作的业”，提起过去的事例说道——
“乌鸦在前世作为人类，无法驯服一群恶劣的鸟，将沙子绑在脖子上，投给了火。那群鸟因此而死。现在，这个业在飞向天空时也未能解脱。”那女人在前世也是一位女人。有一只狗与她一起走，忠诚地跟随。人们说：“他现在是我们的好狗。”于是她被拖着，无法阻止那只狗，便将沙子绑在脖子上，抛入水中。这个业在海中也未能解脱。那位比丘在前世作为牧人，进入洞穴后，用手折断树枝，关上了门。然后在第七天，他自然地回来了。那只狗在摇动后走出来。出于慈悲，她没有杀死他。这个业在进入另一座山后，坐着也未能解脱。”这三件事汇聚在一起，便作了这首歌——
“在天空中不见，在海中不见，
在山峰的洞口也不见；
世间没有这样的地方，
若在此处，便能解脱恶业。”（《法句经》127）
这也是业法则。还有其他类似的事例也应当被讲述。
对于菩萨的再生把握、母腹中出生、成就正觉、如来法轮的转动、生命因缘的放弃、以及涅槃时的十千世界震动，便是法法则。


Ārammaṇena pana pasāde ghaṭṭite ‘tvaṃ āvajjanaṃ nāma hohi…pe… tvaṃ javanaṃ nāma hohī’ti koci kattā vā kāretā vā natthi, attano attano pana dhammatāya eva ārammaṇena pasādassa ghaṭṭitakālato paṭṭhāya kiriyamanodhātucittaṃ bhavaṅgaṃ āvaṭṭeti, cakkhuviññāṇaṃ dassanakiccaṃ sādheti, vipākamanodhātu sampaṭicchanakiccaṃ sādheti, vipākamanoviññāṇadhātu santīraṇakiccaṃ sādheti, kiriyamanoviññāṇadhātu voṭṭhabbanakiccaṃ sādheti, javanaṃ ārammaṇarasaṃ anubhavatīti ayaṃ cittaniyāmo nāma. Ayaṃ idha adhippeto.

Sasaṅkhārikatihetukakusalenāpi upekkhāsahagatehi asaṅkhārikasasaṅkhārikakusalacittehipi kamme āyūhite taṃsadisavipākacittehi ādinnāya paṭisandhiyā eseva nayo. Upekkhāsahagatadvaye pana paṭhamaṃ ‘iṭṭhamajjhattārammaṇavasena’ pavattiṃ dassetvā pacchā ‘iṭṭhārammaṇavasena’ dassetabbā.

Evampi ekekasmiṃ dvāre dvādasa dvādasa hutvā samasaṭṭhi honti. Aggahitaggahaṇena soḷasa vipākacittāni uppajjanti.

Imasmiṃ ṭhāne pañcaucchunāḷiyantopamaṃ nāma gaṇhiṃsu. Ucchupīḷanasamaye kira ekasmā gāmā ekādasa yantavāhā nikkhamitvā ekaṃ ucchuvāṭaṃ disvā tassa paripakkabhāvaṃ ñatvā ucchusāmikaṃ upasaṅkamitvā ‘yantavāhā maya’nti ārocesuṃ. So ‘ahaṃ tumheyeva pariyesāmī’ti ucchusālaṃ te gahetvā agamāsi. Te tattha nāḷiyantaṃ sajjetvā ‘mayaṃ ekādasa janā, aparampi ekaṃ laddhuṃ vaṭṭati, vetanena gaṇhathā’ti āhaṃsu. Ucchusāmiko ‘ahameva sahāyo bhavissāmī’ti ucchūnaṃ sālaṃ pūrāpetvā tesaṃ sahāyo ahosi. Te attano attano kiccāni katvā, phāṇitapācakena ucchurase pakke, guḷabandhakena baddhe, ucchusāmikena tulayitvā bhāgesu dinnesu, attano attano bhāgaṃ ādāya ucchusālaṃ sāmikassa paṭicchāpetvā, eteneva upāyena aparāsupi catūsu sālāsu kammaṃ katvā pakkamiṃsu.

Tattha pañca yantasālā viya pañca pasādā daṭṭhabbā. Pañca ucchuvāṭā viya pañca ārammaṇāni. Ekādasa vicaraṇakayantavāhā viya ekādasa vipākacittāni. Pañca ucchusālāsāmino viya pañcaviññāṇāni. Paṭhamakasālāyaṃ sāmikena saddhiṃ dvādasannaṃ janānaṃ ekatova hutvā katakammānaṃ bhāgaggahaṇakālo viya ekādasannaṃ vipākacittānaṃ cakkhuviññāṇena saddhiṃ ekato hutvā cakkhudvāre rūpārammaṇe sakasakakiccakaraṇakālo. Sālāsāmikassa sālāya sampaṭicchanakālo viya cakkhuviññāṇassa dvārasaṅkantiakaraṇaṃ. Dutiya tatiya catuttha pañcamasālāya dvādasannaṃ ekato hutvā katakammānaṃ bhāgaggahaṇakālo viya ekādasannaṃ vipākacittānaṃ kāyaviññāṇena saddhiṃ ekato hutvā kāyadvāre phoṭṭhabbārammaṇe sakasakakiccakaraṇakālo. Sālāsāmikassa sālāya sampaṭicchanakālo viya kāyaviññāṇassa dvārasaṅkantiakaraṇaṃ veditabbaṃ. Ettāvatā tihetukakammena paṭisandhi tihetukā hotīti vāro kathito. Yā pana tena duhetukapaṭisandhi hoti, sā paṭicchannāva hutvā gatā.


当所缘被撞击时，“你是转向……你是速行”之类的造作者或使役者并不存在，唯有各自的法则，由于所缘被撞击的时刻起，能使有为心轮回，眼识完成见的作用，异熟意界完成领受的作用，异熟意识界完成推度的作用，唯作意识界完成确定的作用，速行体验所缘的味道，这便是心法则。这是这里所指的。
以具足因的善心和无因的无因善心，亦以业所引导的相似异熟心，皆如是而成。对于两个具舍心的情况，首先应显示“可意中性所缘”的现起，随后应显示“可意所缘”。
如是每一个门中，皆以十二个、十二个而成，总共六十个。通过紧握与把握，产生十六个异熟心。
在这个地方，他们举了所谓的芒果树的比喻。在收割芒果的时候，来自一个村庄的十一辆载货车出发，看到一棵芒果树，了解其成熟的状态，便走向芒果树，称道：“我们是载货车。”于是他对他们说：“我正是为了你们而来。”他们在那儿把水管接通，称道：“我们是十一个人，另一个人也可以得到，拿工资来吧。”芒果树的主人说：“我将是你们的助手。”于是，他们各自完成自己的工作，采摘成熟的芒果，绑好后，分配给各自的份额，随后把芒果树的主人所需的部分交给他，依此方法，其他的四个地方也完成了工作后离开。
在此，五个载货车便如同五个果实可见。五个芒果树便如同五个所缘。十一辆载货车便如同十一种异熟心。五个芒果树的主人便如同五个识。第一棵树与主人一起，像是十二个人一起完成的工作，便如同十二个异熟心与眼识一起，形成眼门中的色所缘的各自作用。芒果树主人的树的完成，便如同眼识的门的关闭。第二、第三、第四、第五棵树与十二个人一起完成的工作，便如同十一种异熟心与身体识一起，形成身体门中的触所缘的各自作用。芒果树主人的树的完成，便如同身体识的门的关闭。至此，因三因的业而成的再生，便是三因的法则。
而由此产生的二因的再生，则如同被遮蔽般消逝。


Idāni duhetukakammena duhetukā paṭisandhi hotīti vāro kathetabbo. Duhetukena hi somanassasahagataasaṅkhārikacittena kamme āyūhite taṃsadiseneva duhetukavipākacittena gahitapaṭisandhikassa vuttanayeneva cakkhudvāre ‘iṭṭhārammaṇe’ āpāthamāgate tayo moghavārā. Duhetukasomanassasahagataasaṅkhārikajavanāvasāne taṃsadisameva mūlabhavaṅgasaṅkhātaṃ tadārammaṇaṃ. Sasaṅkhārikajavanāvasāne taṃsadisameva āgantukabhavaṅgasaṅkhātaṃ tadārammaṇaṃ. ‘Iṭṭhamajjhattārammaṇe’ dvinnaṃ upekkhāsahagatajavanānaṃ avasāne tādisāneva dve tadārammaṇāni uppajjanti. Idha ekekasmiṃ dvāre aṭṭha aṭṭha katvā samacattālīsa cittāni. Aggahitaggahaṇena pana cakkhudvāre aṭṭha, sotaghānajivhākāyaviññāṇāni cattārīti dvādasa honti. Evaṃ ekāya cetanāya kamme āyūhite dvādasa vipākacittāni uppajjanti. Ambopamapañcaniyāmakathā pākatikā eva. Duhetukasesacittattayasadisavipākena gahitapaṭisandhikepi eseva nayo. Yantavāhopamāya panettha satta yantavāhā. Tehi tattha yante nāma sajjite sālāsāmikaṃ aṭṭhamaṃ katvā vuttanayānusārena yojanā veditabbā. Ettāvatā duhetukakammena duhetukapaṭisandhi hotīti vāro kathito.

Idāni ahetukapaṭisandhikathā hoti – catunnañhi duhetukakusalacittānaṃ aññatarena kamme āyūhite kusalavipākaupekkhāsahagatāhetukamanoviññāṇadhātucittena gahitapaṭisandhikassa paṭisandhi kammasadisāti na vattabbā. Kammañhi duhetukaṃ paṭisandhi ahetukā. Tassa vuḍḍhippattassa cakkhudvāre ‘iṭṭhamajjhattārammaṇe’ āpāthamāgate purimanayeneva tayo moghavārā veditabbā. Catunnaṃ pana duhetukakusalacittānaṃ aññatarajavanassa pariyosāne ahetukacittaṃ tadārammaṇabhāvena patiṭṭhāti. Taṃ ‘mūlabhavaṅgaṃ’‘tadārammaṇa’nti dve nāmāni labhati. Evamettha cakkhuviññāṇaṃ sampaṭicchanaṃ upekkhāsahagatasantīraṇaṃ tadārammaṇampi upekkhāsahagatamevāti tesu ekaṃ gahetvā gaṇanūpagāni tīṇeva honti.

‘Iṭṭhārammaṇe’ pana santīraṇampi tadārammaṇampi somanassasahagatameva. Tesu ekaṃ gahetvā purimāni tīṇi cattāri honti. Evaṃ pañcasu dvāresu cattāri cattāri katvā ekāya cetanāya kamme āyūhite vīsati vipākacittāni uppajjantīti veditabbāni. Aggahitaggahaṇena pana cakkhudvāre cattāri sotaghānajivhākāyaviññāṇāni cattārīti aṭṭha honti. Idaṃ ‘ahetukaṭṭhakaṃ’ nāma. Idaṃ manussalokena gahitaṃ.

Catūsu pana apāyesu pavatte labbhati. Yadā hi mahāmoggallānatthero niraye padumaṃ māpetvā padumakaṇṇikāya nisinno nerayikānaṃ dhammakathaṃ kathesi, tadā tesaṃ theraṃ passantānaṃ kusalavipākaṃ cakkhuviññāṇaṃ uppajjati. Saddaṃ suṇantānaṃ sotaviññāṇaṃ, candanavane divāvihāraṃ nisīditvā gatassa cīvaragandhaghāyanakāle ghānaviññāṇaṃ, nirayaggiṃ nibbāpetuṃ devaṃ vassāpetvā pānīyadānakāle jivhāviññāṇaṃ, mandamandavātasamuṭṭhāpanakāle kāyaviññāṇanti evaṃ cakkhuviññāṇādīni pañca , ekaṃ sampaṭicchanaṃ, dve santīraṇānīti ahetukaṭṭhakaṃ labbhati . Nāgasupaṇṇavemānikapetānampi akusalena paṭisandhi hoti. Pavatte kusalaṃ vipaccati. Tathā cakkavattino maṅgalahatthiassādīnaṃ. Ayaṃ tāva ‘iṭṭhaiṭṭhamajjhattārammaṇesu’ kusalajavanavasena kathāmaggo.


现在应该讲述二因业导致二因再生的情况。由二因的喜俱无行心造作业时,以相似的二因异熟心取得再生者,如前所述方式在眼门中"可意所缘"现起时有三个空转。在二因喜俱无行速行结束时,有相似的称为根本有分的彼所缘。在有行速行结束时,有相似的称为客位有分的彼所缘。在"可意中性所缘"中,两个舍俱速行结束时,产生两个相似的彼所缘。这里在每一个门中各有八个,总共四十个心。若以未取者取,则在眼门八个,耳鼻舌身识四个,共十二个。如是由一个思所造作的业,产生十二个异熟心。芒果譬喻和五种法则的解说如常。对于以二因其余三种心相似的异熟取得再生者也是同样的方法。在载货车的譬喻中这里有七辆载货车。当他们在那里准备所谓的载货车时,应知以树的主人作为第八个,按照所说的方式进行类比。至此,二因业导致二因再生的情况已经讲述完毕。
现在是无因再生的讲述 - 由四种二因善心中的任何一种造作业时,以善异熟舍俱无因意识界心取得再生者,其再生不应说与业相似。因为业是二因而再生是无因。当他成长后,在眼门中"可意中性所缘"现起时,应知如前方式有三个空转。在四种二因善心中任何一种速行结束时,无因心以彼所缘的状态安住。它获得"根本有分"和"彼所缘"两个名称。如是这里眼识、领受、舍俱推度、彼所缘也是舍俱,取其中之一,计数的只有三个。
在"可意所缘"中,推度和彼所缘都是喜俱。取其中之一,加上前面的三个成为四个。如是在五门中各有四个,由一个思所造作的业,应知产生二十个异熟心。若以未取者取,则在眼门四个,耳鼻舌身识四个,共八个。这称为"无因八法"。这是人间所取的。
在四恶趣中的转起可得。当大目犍连尊者在地狱中化现莲花,坐在莲台上为地狱众生说法时,那些看见尊者的众生生起善异熟眼识。听到声音的生起耳识,在檀香林中坐禅后离开时闻到袈裟香气时生起鼻识,熄灭地狱之火降下天雨给予饮水时生起舌识,生起微风时生起身识,如是眼识等五个,一个领受,两个推度,共得无因八法。龙、金翅鸟、天宫饿鬼也由不善业再生。在转起时善业成熟。同样对于转轮王的吉祥象马等。这是关于"可意、可意中性所缘"中善速行的讲述方


‘Iṭṭhārammaṇe’ pana catūsu somanassasahagatākusalacittesu javitesu kusalavipākaṃ somanassasahagatāhetukacittaṃ tadārammaṇaṃ hoti. ‘Iṭṭhamajjhattārammaṇe’ catūsu upekkhāsahagatalobhasampayuttesu javitesu kusalavipākaṃ upekkhāsahagatāhetukacittaṃ tadārammaṇaṃ hoti. Yaṃ pana ‘javanena tadārammaṇaṃ niyametabba’nti vuttaṃ taṃ kusalaṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ. Domanassasahagatajavanānantaraṃ tadārammaṇaṃ uppajjamānaṃ kiṃ uppajjatīti? Akusalavipākāhetukamanoviññāṇadhātucittaṃ uppajjati.

Idaṃ pana javanaṃ kusalatthāya vā akusalatthāya vā ko niyāmetīti? Āvajjanañceva voṭṭhabbanañca. Āvajjanena hi yoniso āvaṭṭite voṭṭhabbanena yoniso vavatthāpite javanaṃ akusalaṃ bhavissatīti aṭṭhānametaṃ. Āvajjanena ayoniso āvaṭṭite voṭṭhabbanena ayoniso vavatthāpite javanaṃ kusalaṃ bhavissatītipi aṭṭhānametaṃ. Ubhayena pana yoniso āvaṭṭite vavatthāpite ca javanaṃ kusalaṃ hoti, ayoniso akusalanti veditabbaṃ.

‘Iṭṭhārammaṇe’ pana kaṅkhato uddhatassa ca tadārammaṇaṃ kiṃ hotīti? Iṭṭhārammaṇasmiṃ kaṅkhatu vā mā vā, uddhato vā hotu mā vā, kusalavipākāhetukasomanassacittameva tadārammaṇaṃ hoti, ‘iṭṭhamajjhattārammaṇe’ ‘kusalavipākāhetukaupekkhāsahagata’nti, ayaṃ panettha saṅkhepato atthadīpano mahādhammarakkhitattheravādo nāma. Somanassasahagatasmiñhi javane javite pañca tadārammaṇāni gavesitabbānīti. Upekkhāsahagatasmiṃ javane javite cha gavesitabbānīti.

Atha yadā somanassasahagatapaṭisandhikassa pavatte jhānaṃ nibbattetvā pamādena parihīnajjhānassa ‘paṇītadhammo me naṭṭho’ti paccavekkhato vippaṭisāravasena domanassaṃ uppajjati, tadā kiṃ uppajjati? ‘Somanassānantarañhi domanassaṃ domanassānantarañca somanassaṃ’ paṭṭhāne paṭisiddhaṃ. Mahaggatadhammaṃ ārabbha javane javite tadārammaṇampi tattheva paṭisiddhanti? Kusalavipākā vā akusalavipākā vā upekkhāsahagatāhetukamanoviññāṇadhātu uppajjati , kimassā āvajjananti? ‘Bhavaṅgāvajjanānaṃ viya natthassā āvajjanakicca’nti. ‘Etāni tāva attano ninnattā ca ciṇṇattā ca samudācārattā ca uppajjantu, ayaṃ kathaṃ uppajjatī’ti? ‘Yathā nirodhassa anantarapaccayaṃ nevasaññānāsaññāyatanaṃ, nirodhā vuṭṭhahantassa phalasamāpatticittaṃ, ariyamaggacittaṃ, maggānantarāni phalacittāni, evaṃ asantepi āvajjane, ninnaciṇṇasamudācārabhāvena uppajjati. Vinā hi āvajjanena cittaṃ uppajjati, ārammaṇena pana vinā nuppajjatī’ti. ‘Atha kimassārammaṇa’nti? ‘Rūpādīsu parittadhammesu aññataraṃ. Etesu hi yadeva tasmiṃ samaye āpāthamāgataṃ hoti, taṃ ārabbha etaṃ cittaṃ uppajjatī’ti veditabbaṃ.

Idāni sabbesampi etesaṃ cittānaṃ pākaṭabhāvatthaṃ ayaṃ pakiṇṇakanayo vutto –

Suttaṃ dovāriko ca, gāmillo ambo koliyakena ca;

Jaccandho pīṭhasappī ca, visayaggāho ca upanissayamatthasoti.

Tattha ‘sutta’nti, eko panthamakkaṭako pañcasu disāsu suttaṃ pasāretvā jālaṃ katvā majjhe nipajjati. Paṭhamadisāya pasāritasutte pāṇakena vā paṭaṅgena vā makkhikāya vā pahaṭe nipannaṭṭhānato calitvā nikkhamitvā suttānusārena gantvā tassa yūsaṃ pivitvā punaāgantvā tattheva nipajjati. Dutiyadisādīsu pahaṭakālepi evameva karoti.


在"可意所缘"中,当四个喜俱不善心速行时,善异熟喜俱无因心成为彼所缘。在"可意中性所缘"中,当四个舍俱贪相应心速行时,善异熟舍俱无因心成为彼所缘。所说"彼所缘应由速行决定"应知是就善说的。在忧俱速行之后生起的彼所缘是什么?生起不善异熟无因意识界心。
这个速行是谁决定为善或不善的呢?是转向和确定。因为由转向如理作意,由确定如理决定,速行不可能成为不善。由转向不如理作意,由确定不如理决定,速行不可能成为善。应知由两者如理作意和决定时速行成为善,不如理时成为不善。
在"可意所缘"中,对怀疑者和掉举者的彼所缘是什么?无论是否怀疑"可意所缘",是否掉举,彼所缘都是善异熟无因喜俱心,在"可意中性所缘"中是"善异熟无因舍俱"。这里简要说明意义的是大法护长老的学说。因为在喜俱速行时应寻求五种彼所缘。在舍俱速行时应寻求六种。
那么,当喜俱再生者在转起中生起禅那后,由于放逸而失去禅那,观察"我失去了殊胜法"而生起悔恨的忧时,生起什么?因为在《发趣论》中否定"喜之后忧,忧之后喜"。缘取广大法而速行时,彼所缘也在那里被否定?生起善异熟或不善异熟舍俱无因意识界。它的转向是什么?"如有分转向一样,它没有转向作用"。"这些由于自身的倾向、习惯和惯行而生起,这个如何生起?"。"如灭尽定的无间缘是非想非非想处,从灭尽定出定时的果定心,圣道心,道之后的果心,同样即使没有转向,也由于倾向、习惯和惯行而生起。没有转向心也能生起,但没有所缘则不能生起"。"那么它的所缘是什么?"。"色等有限法中的任何一个。应知在这些中,当时现起的任何一个,缘取它而生起这个心"。
现在为了使所有这些心明显,说了这个杂说法则:
线、门卫、村民、芒果、拘利族人、
天生盲人、坐着行走者、境界把握和依止意义。
其中,"线"是,一只路边的蜘蛛在五个方向张开线,做成网,躺在中间。当第一个方向张开的线被小虫或蝴蝶或苍蝇碰到时,它从躺着的地方动起来,出去,沿着线走,吸它的汁液,然后回来再躺在那里。当第二个方向等被碰到时也是这样做。


Tattha pañcasu disāsu pasāritasuttaṃ viya pañcapasādā. Majjhe nipannamakkaṭako viya cittaṃ. Pāṇakādīhi suttaghaṭṭanakālo viya ārammaṇena pasādassa ghaṭṭitakālo. Majjhe nipannamakkaṭakassa calanaṃ viya pasādaghaṭṭanakaṃ ārammaṇaṃ gahetvā kiriyamanodhātuyā bhavaṅgassa āvaṭṭitakālo. Suttānusārena gamanakālo viya vīthicittappavatti. Sīse vijjhitvā yūsapivanaṃ viya javanassa ārammaṇe javitakālo. Punaāgantvā majjhe nipajjanaṃ viya cittassa hadayavatthumeva nissāya pavattanaṃ.

Idaṃ opammaṃ kiṃ dīpeti? Ārammaṇena pasāde ghaṭṭite pasādavatthukacittato hadayarūpavatthukacittaṃ paṭhamataraṃ uppajjatīti dīpeti. Ekekaṃ ārammaṇaṃ dvīsu dvīsu dvāresu āpāthamāgacchatītipi.

‘Dovāriko’ti , eko rājā sayanagato niddāyati. Tassa paricārako pāde parimajjanto nisīdi. Badhiradovāriko dvāre ṭhito. Tayo paṭihārā paṭipāṭiyā ṭhitā. Atheko paccantavāsī manusso paṇṇākāraṃ ādāya āgantvā dvāraṃ ākoṭesi. Badhiradovāriko saddaṃ na suṇāti. Pādaparimajjako saññaṃ adāsi. Tāya saññāya dvāraṃ vivaritvā passi. Paṭhamapaṭihāro paṇṇākāraṃ gahetvā dutiyassa adāsi, dutiyo tatiyassa, tatiyo rañño. Rājā paribhuñji.

Tattha so rājā viya javanaṃ daṭṭhabbaṃ. Pādaparimajjako viya āvajjanaṃ. Badhiradovāriko viya cakkhuviññāṇaṃ. Tayo paṭihārā viya sampaṭicchanādīni tīṇi vīthicittāni. Paccantavāsino paṇṇākāraṃ ādāya āgantvā dvārākoṭanaṃ viya ārammaṇassa pasādaghaṭṭanaṃ. Pādaparimajjakena saññāya dinnakālo viya kiriyamanodhātuyā bhavaṅgassa āvaṭṭitakālo. Tena dinnasaññāya badhiradovārikassa dvāravivaraṇakālo viya cakkhuviññāṇassa ārammaṇe dassanakiccasādhanakālo. Paṭhamapaṭihārena paṇṇākārassa gahitakālo viya vipākamanodhātuyā ārammaṇassa sampaṭicchitakālo. Paṭhamena dutiyassa dinnakālo viya vipākamanoviññāṇadhātuyā ārammaṇassa santīraṇakālo. Dutiyena tatiyassa dinnakālo viya kiriyamanoviññāṇadhātuyā ārammaṇassa vavatthāpitakālo. Tatiyena rañño dinnakālo viya voṭṭhabbanena javanassa niyyāditakālo. Rañño paribhogakālo viya javanassa ārammaṇarasānubhavanakālo.

Idaṃ opammaṃ kiṃ dīpeti? Ārammaṇassa pasādaghaṭṭamattanameva kiccaṃ, kiriyamanodhātuyā bhavaṅgāvaṭṭanamattameva, cakkhuviññāṇādīnaṃ dassanasampaṭicchanasantīraṇavavatthāpanamattāneva kiccāni. Ekantena pana javanameva ārammaṇarasaṃ anubhotīti dīpeti.

‘Gāmillo’ti , sambahulā gāmadārakā antaravīthiyaṃ paṃsukīḷaṃ kīḷanti. Tatthekassa hatthe kahāpaṇo paṭihaññi. So ‘mayhaṃ hatthe paṭihataṃ, kiṃ nu kho eta’nti āha. Atheko ‘paṇḍaraṃ eta’nti āha. Aparo saha paṃsunā gāḷhaṃ gaṇhi. Añño ‘puthulaṃ caturassaṃ eta’nti āha. Aparo ‘kahāpaṇo eso’ti āha. Atha naṃ āharitvā mātu adāsi. Sā kamme upanesi.


其中,在五个方向张开的线如同五净色。躺在中间的蜘蛛如同心。被小虫等碰到线的时候如同所缘撞击净色的时候。中间躺着的蜘蛛动起来如同有为意界转向有分的时候,以撞击净色的所缘。沿着线走的时候如同路心的生起。刺头吸汁液如同速行在所缘中速行的时候。再回来躺在中间如同心依靠心所依处而转起。
这个比喻说明什么?说明当所缘撞击净色时,以心所依处为所依的心比以净色为所依的心先生起。也说明每一个所缘在两个门中现起。
"门卫"是,一个国王躺着睡觉。他的侍者坐着按摩脚。聋的门卫站在门口。三个侍从依次站着。这时一个边境居民带着礼物来敲门。聋的门卫没听到声音。按摩脚的人做了暗示。由于那个暗示,他打开门看。第一个侍从接过礼物给第二个,第二个给第三个,第三个给国王。国王享用了。
其中,那个国王应视为速行。按摩脚的人如同转向。聋的门卫如同眼识。三个侍从如同领受等三个路心。边境居民带着礼物来敲门如同所缘撞击净色。按摩脚的人做暗示的时候如同有为意界转向有分的时候。由他做的暗示聋的门卫打开门的时候如同眼识在所缘中完成见的作用的时候。第一个侍从接过礼物的时候如同异熟意界领受所缘的时候。第一个给第二个的时候如同异熟意识界推度所缘的时候。第二个给第三个的时候如同唯作意识界确定所缘的时候。第三个给国王的时候如同确定交给速行的时候。国王享用的时候如同速行体验所缘味的时候。
这个比喻说明什么?说明所缘只是撞击净色的作用,有为意界只是转向有分,眼识等只是见、领受、推度、确定的作用。但是只有速行才一定体验所缘味。
"村民"是,许多村童在街上玩沙子。其中一个手碰到了钱币。他说:"我手碰到了,这是什么呢?"这时一个说:"这是白的。"另一个紧紧抓住沙子。另一个说:"这是宽的四方的。"另一个说:"这是钱币。"然后他拿去给了母亲。她用于工作。


Tattha sambahulānaṃ dārakānaṃ antaravīthiyaṃ kīḷantānaṃ nisinnakālo viya bhavaṅgacittappavatti daṭṭhabbā. Kahāpaṇassa hatthe paṭihatakālo viya ārammaṇena pasādassa ghaṭṭitakālo. ‘Kiṃ nu kho eta’nti vuttakālo viya taṃ ārammaṇaṃ gahetvā kiriyamanodhātuyā bhavaṅgassa āvaṭṭitakālo. ‘Paṇḍaraṃ eta’nti vuttakālo viya cakkhuviññāṇena dassanakiccassa sādhitakālo. Saha paṃsunā gāḷhaṃ gahitakālo viya vipākamanodhātuyā ārammaṇassa sampaṭicchitakālo. ‘Puthulaṃ caturassaṃ eta’nti vuttakālo viya vipākamanoviññāṇadhātuyā ārammaṇassa santīraṇakālo. ‘Eso kahāpaṇo’ti vuttakālo viya kiriyamanoviññāṇadhātuyā ārammaṇassa vavatthāpitakālo. Mātarā kamme upanītakālo viya javanassa ārammaṇarasānubhavanaṃ veditabbaṃ.

Idaṃ opammaṃ kiṃ dīpeti? Kiriyamanodhātu adisvāva bhavaṅgaṃ āvaṭṭeti, vipākamanodhātu adisvāva sampaṭicchati, vipākamanoviññāṇadhātu adisvāva santīreti, kiriyamanoviññāṇadhātu adisvāva vavatthāpeti, javanaṃ adisvāva ārammaṇarasaṃ anubhoti. Ekantena pana cakkhuviññāṇameva dassanakiccaṃ sādhetīti dīpeti.

‘Ambo koliyakena cā’ti, idaṃ heṭṭhā vuttaṃ ambopamañca ucchusālāsāmikopamañca sandhāya vuttaṃ.

‘Jaccandho pīṭhasappī cā’ti, ubhopi kira te nagaradvāre sālāyaṃ nisīdiṃsu. Tattha pīṭhasappī āha – ‘bho andhaka, kasmā tvaṃ idha sussamāno vicarasi, asuko padeso subhikkho bahvannapāno, kiṃ tattha gantvā sukhena jīvituṃ na vaṭṭatī’ti? ‘Mayhaṃ tāva tayā ācikkhitaṃ, tuyhaṃ pana tattha gantvā sukhena jīvituṃ kiṃ na vaṭṭatī’ti? ‘Mayhaṃ gantuṃ pādā natthī’ti. ‘Mayhampi passituṃ cakkhūni natthī’ti. ‘Yadi evaṃ, tava pādā hontu, mama cakkhūnī’ti ubhopi ‘sādhū’ti sampaṭicchitvā jaccandho pīṭhasappiṃ khandhaṃ āropesi. So tassa khandhe nisīditvā vāmahatthenassa sīsaṃ parikkhipitvā dakkhiṇahatthena ‘imasmiṃ ṭhāne mūlaṃ āvaritvā ṭhitaṃ, imasmiṃ pāsāṇo, vāmaṃ muñca dakkhiṇaṃ gaṇha, dakkhiṇaṃ muñca vāmaṃ gaṇhā’ti maggaṃ niyametvā ācikkhati. Evaṃ jaccandhassa pādā pīṭhasappissa cakkhūnīti ubhopi sampayogena icchitaṭṭhānaṃ gantvā sukhena jīviṃsu.

Tattha jaccandho viya rūpakāyo, pīṭhasappī viya arūpakāyo. Pīṭhasappinā vinā jaccandhassa disaṃ gantuṃ gamanābhisaṅkhārassa anibbattitakālo viya rūpassa arūpena vinā ādānagahaṇacopanaṃ pāpetuṃ asamatthatā. Jaccandhena vinā pīṭhasappissa disaṃ gantuṃ gamanābhisaṅkhārassa appavattanaṃ viya pañcavokāre rūpaṃ, vinā arūpassa appavatti. Dvinnampi sampayogena icchitaṭṭhānaṃ gantvā sukhena jīvitakālo viya rūpārūpadhammānaṃ aññamaññayogena sabbakiccesu pavattisambhāvoti. Ayaṃ pañho pañcavokārabhavavasena kathito.

‘Visayaggāho’ cāti, cakkhu rūpavisayaṃ gaṇhāti. Sotādīni saddādivisaye.


在那里，许多孩子在街上玩耍，坐着的时间如同生起的心流动。被钱币碰到的时间如同所缘撞击净色的时间。"这是什么呢？"所说的时间如同握住那个所缘的有为意界生起的时间。"这是白色的。"所说的时间如同眼识完成见的时间。被沙子紧紧抓住的时间如同异熟意界所缘的接收时间。"这是宽四方的。"所说的时间如同异熟意识界所缘的推度时间。"这是钱币。"所说的时间如同有为意识界所缘的确定时间。由母亲带来的时间如同速行体验所缘味的时间。
这个比喻说明什么?说明有为意界未见而生起，异熟意界未见而接收，异熟意识界未见而推度，有为意识界未见而确定，速行未见而体验所缘味。唯独眼识才完成见的作用。
"芒果和拘利族人"是,这是在前面提到的芒果比喻和高大的树木比喻的引申。
"生盲者和坐着的行走者"是,两者在城门前的大厅中坐着。那时坐着的行走者说:"喂，盲人，为什么你在这里闲逛？某个地方食物丰富，食物多，去那里生活不是很好吗？"盲人回答说:"你告诉我那里很好，但我去那里生活为什么不好呢？"盲人说:"我没有脚去。"坐着的行走者说:"我也没有眼睛去看。"如果这样，你的脚可以有，我的眼睛也可以有。"于是两者都同意，生盲者把坐着的行走者的肩膀放在了他的肩上。于是他坐在他的肩膀上，用左手遮住他的头，右手握住他，告诉他:"在这个地方有根本的阻碍，那里有石头，左边放开，右边抓住，右边放开，左边抓住。"这样，生盲者的脚和坐着的行走者的眼睛一起到达了想要的地方，快乐地生活。
其中，生盲者如同有形身体，坐着的行走者如同无形身体。没有坐着的行走者，生盲者无法去某个方向，如同没有有形而无法引导身体的情况。没有生盲者，坐着的行走者无法去某个方向，如同没有无形而无法引导身体的情况。两者结合，达到想要的地方，如同有形与无形的法则在所有事物中共同作用。这是关于五种现象的比喻。
"境界把握者"是，眼识把握色的境界。耳等把握声等境界。


‘Upanissayamatthaso’ti, ‘upanissayato’ ca ‘atthato’ ca. Tattha asambhinnattā cakkhussa, āpāthagatattā rūpānaṃ, ālokasannissitaṃ, manasikārahetukaṃ catūhi paccayehi uppajjati cakkhuviññāṇaṃ, saddhiṃ sampayuttadhammehi. Tattha matassāpi cakkhu sambhinnaṃ hoti. Jīvato niruddhampi, pittena vā semhena vā ruhirena vā palibuddhampi, cakkhuviññāṇassa paccayo bhavituṃ asakkontaṃ ‘sambhinnaṃ’ nāma hoti. Sakkontaṃ asambhinnaṃ nāma. Sotādīsupi eseva nayo. Cakkhusmiṃ pana asambhinnepi bahiddhā rūpārammaṇe āpāthaṃ anāgacchante cakkhuviññāṇaṃ nuppajjati. Tasmiṃ pana āpāthaṃ āgacchantepi ālokasannissaye asati nuppajjati. Tasmiṃ santepi kiriyamanodhātuyā bhavaṅge anāvaṭṭite nuppajjati. Āvaṭṭiteyeva uppajjati. Evaṃ uppajjamānaṃ sampayuttadhammehi saddhiṃyeva uppajjati. Iti ime cattāro paccaye labhitvā uppajjati cakkhuviññāṇaṃ (ma. ni. 

1.28; saṃ. ni. 4.60). Sotaviññāṇādīsupi eseva nayo.
"依止和意义"是,"依止"和"意义"。其中,由于眼睛未被破坏,色法进入视野,依赖光明,由作意引起,眼识与相应法一起由四种缘而生起。其中,死者的眼睛也被破坏。活人的眼睛虽然未灭,但被胆汁或痰或血阻碍,无法成为眼识的缘,称为"被破坏"。能够成为缘的称为"未被破坏"。对耳等也是同样的道理。即使眼睛未被破坏,如果外部的色所缘未进入视野,眼识也不生起。即使进入视野,如果没有光明的依赖,也不生起。即使有光明,如果有为意界未转向有分,也不生起。只有在转向时才生起。如是生起时,与相应法一起生起。这样,眼识获得这四种缘而生起。对耳识等也是同样的道理。


1.306 thokaṃ visadisaṃ).

Asambhinnattā sotassa, āpāthagatattā saddānaṃ, ākāsasannissitaṃ, manasikārahetukaṃ catūhi paccayehi uppajjati sotaviññāṇaṃ, saddhiṃ sampayuttadhammehi. Tattha ‘ākāsasannissita’nti ākāsasannissayaṃ laddhāva uppajjati, na vinā tena. Na hi pihitakaṇṇacchiddassa sotaviññāṇaṃ pavattati. Sesaṃ purimanayeneva veditabbaṃ. Yathā cettha evaṃ ito paresupi. Visesamattaṃ pana vakkhāma.

Asambhinnattā ghānassa, āpāthagatattā gandhānaṃ, vāyosannissitaṃ, manasikārahetukaṃ catūhi paccayehi uppajjati ghānaviññāṇaṃ , saddhiṃ sampayuttadhammehi. Tattha ‘vāyosannissita’nti ghānabilaṃ vāyumhi pavisanteyeva uppajjati, tasmiṃ asati nuppajjatīti attho.

Asambhinnattā jivhāya, āpāthagatattā rasānaṃ, āposannissitaṃ, manasikārahetukaṃ catūhi paccayehi uppajjati jivhāviññāṇaṃ, saddhiṃ sampayuttadhammehi. Tattha ‘āposannissita’nti jivhātemanaṃ āpaṃ laddhāva uppajjati, na vinā tena. Sukkhajivhānañhi sukkhakhādanīye jivhāya ṭhapitepi jivhāviññāṇaṃ nuppajjateva.

Asambhinnattā kāyassa, āpāthagatattā phoṭṭhabbānaṃ, pathavisannissitaṃ, manasikārahetukaṃ catūhi paccayehi uppajjati kāyaviññāṇaṃ, saddhiṃ sampayuttadhammehi. Tattha ‘pathavisannissita’nti kāyapasādapaccayaṃ pathavisannissayaṃ laddhāva uppajjati, na tena vinā. Kāyadvārasmiñhi bahiddhāmahābhūtārammaṇaṃ ajjhattikaṃ kāyapasādaṃ ghaṭṭetvā pasādapaccayesu mahābhūtesu paṭihaññati.

Asambhinnattā manassa, āpāthagatattā dhammānaṃ, vatthusannissitaṃ, manasikārahetukaṃ catūhi paccayehi uppajjati manoviññāṇaṃ, saddhiṃ sampayuttadhammehi. Tattha ‘mano’ti bhavaṅgacittaṃ. Taṃ niruddhampi, āvajjanacittassa paccayo bhavituṃ asamatthaṃ mandathāmagatameva pavattamānampi, sambhinnaṃ nāma hoti. Āvajjanassa pana paccayo bhavituṃ samatthaṃ asambhinnaṃ nāma. ‘Āpāthagatattā dhammāna’nti dhammārammaṇe āpāthagate. ‘Vatthusannissita’nti hadayavatthusannissayaṃ laddhāva uppajjati, na tena vinā. Ayampi pañho pañcavokārabhavaṃ sandhāya kathito. ‘Manasikārahetuka’nti kiriyamanoviññāṇadhātuyā bhavaṅge āvaṭṭiteyeva uppajjatīti attho. Ayaṃ tāva ‘upanissayamatthaso’ti ettha upanissayavaṇṇanā.

‘Atthato’ pana cakkhu dassanatthaṃ, sotaṃ savanatthaṃ, ghānaṃ ghāyanatthaṃ, jivhā sāyanatthā, kāyo phusanattho , mano vijānanattho. Tattha dassanaṃ attho assa. Tañhi tena nipphādetabbanti dassanatthaṃ. Sesesupi eseva nayo. Ettāvatā tipiṭakacūḷanāgattheravāde soḷasakamaggo niṭṭhito, saddhiṃ dvādasakamaggena ceva ahetukaṭṭhakena cāti.

Idāni moravāpīvāsīmahādattattheravāde dvādasakamaggakathā hoti. Tattha sāketapañhaussadakittanahetukittanāni pākatikāneva. Ayaṃ pana thero asaṅkhārikasasaṅkhārikesu dosaṃ disvā ‘asaṅkhārikaṃ asaṅkhārikameva vipākaṃ deti, no sasaṅkhārikaṃ; sasaṅkhārikampi sasaṅkhārikameva no asaṅkhārika’nti āha. Javanena cesa cittaniyāmaṃ na katheti. Ārammaṇena pana vedanāniyāmaṃ katheti. Tenassa vipākuddhāre dvādasakamaggo nāma jāto. Dasakamaggopi, ahetukaṭṭhakampi ettheva paviṭṭhaṃ.


由于耳未被破坏,声音进入听觉范围,依赖空间,由作意引起,耳识与相应法一起由四种缘而生起。其中,"依赖空间"是指获得空间的依赖才生起,没有它就不生起。因为堵塞耳孔者不会生起耳识。其余应如前理解。如此处,其他也是如此。我们只说不同之处。
由于鼻未被破坏,香进入嗅觉范围,依赖风,由作意引起,鼻识与相应法一起由四种缘而生起。其中,"依赖风"是指风进入鼻孔时才生起,没有风就不生起的意思。
由于舌未被破坏,味进入味觉范围,依赖水,由作意引起,舌识与相应法一起由四种缘而生起。其中,"依赖水"是指获得湿润舌头的水才生起,没有它就不生起。因为干燥的舌头即使放上干燥的食物,舌识也不会生起。
由于身未被破坏,触进入触觉范围,依赖地,由作意引起,身识与相应法一起由四种缘而生起。其中,"依赖地"是指获得身净色的地的依赖才生起,没有它就不生起。因为在身门中,外部大种所缘撞击内部身净色,在净色所依的大种中产生反应。
由于意未被破坏,法进入意识范围,依赖所依,由作意引起,意识与相应法一起由四种缘而生起。其中,"意"是指有分心。即使它已灭,无法成为转向心的缘,或者虽然生起但力量微弱,也称为"被破坏"。能够成为转向的缘的称为"未被破坏"。"法进入意识范围"是指法所缘进入意识范围。"依赖所依"是指获得心所依处的依赖才生起,没有它就不生起。这个问题也是就五蕴有而言。"由作意引起"是指在有为意识界转向有分时才生起的意思。这是关于"依止和意义"中依止的解释。
从"意义"来说,眼是为了见,耳是为了听,鼻是为了嗅,舌是为了尝,身是为了触,意是为了了知。其中,见是它的意义。因为那是由它产生的,所以是为了见。其他也是同样的道理。至此,三藏小龙长老的学说中的十六法门已经结束,连同十二法门和无因八法。
现在是摩罗婆毗住处大达多长老的学说中的十二法门的讲述。其中,舍卫城的问题、增上和因的说明如常。但是这位长老看到无行和有行中的过失,说:"无行只产生无行的异熟,不产生有行的;有行也只产生有行的,不产生无行的。"他不以速行说明心的法则。但是他以所缘说明受的法则。因此他的异熟分类成为所谓的十二法门。十法门和无因八法也包含在这里面。


Tatrāyaṃ nayo – somanassasahagatatihetukaasaṅkhārikacittena hi kamme āyūhite tādiseneva vipākacittena gahitapaṭisandhikassa vuḍḍhippattassa cakkhudvāre ‘iṭṭhārammaṇe’ āpāthagate heṭṭhā vuttanayeneva tayo moghavārā honti. Tassa kusalato cattāri somanassasahagatāni, akusalato cattāri, kiriyato pañcāti imesaṃ terasannaṃ cittānaṃ aññatarena javitapariyosāne tadārammaṇaṃ patiṭṭhahamānaṃ somanassasahagataasaṅkhārikatihetukacittampi duhetukacittampi patiṭṭhāti. Evamassa cakkhudvāre cakkhuviññāṇādīni tīṇi, tadārammaṇāni dveti, pañca gaṇanūpagacittāni honti.

Ārammaṇena pana vedanaṃ parivattetvā kusalato catunnaṃ, akusalato catunnaṃ, kiriyato catunnanti, dvādasannaṃ upekkhāsahagatacittānaṃ aññatarena javitāvasāne upekkhāsahagatatihetukaasaṅkhārikavipākampi duhetukaasaṅkhārikavipākampi tadārammaṇaṃ hutvā uppajjati. Evamassa cakkhudvāre upekkhāsahagatasantīraṇaṃ, imāni dve tadārammaṇānīti, tīṇi gaṇanūpagacittāni honti. Tāni purimehi pañcahi saddhiṃ aṭṭha. Sotadvārādīsupi aṭṭha aṭṭhāti ekāya cetanāya kamme āyūhite samacattālīsa cittāni uppajjanti. Aggahitaggahaṇena pana cakkhudvāre aṭṭha, sotaviññāṇādīni cattārīti, dvādasa honti. Tattha ‘mūlabhavaṅgatā’‘āgantukabhavaṅgatā’‘ambopamaniyāmakathā’ ca vuttanayeneva veditabbā.

Somanassasahagatatihetukasasaṅkhārikakusalacittena kamme āyūhitepi upekkhāsahagatatihetukaasaṅkhārikasasaṅkhārikehi kamme āyūhitepi eseva nayo. Tattha yantopamāpi ettha pākatikā eva. Ettāvatā tihetukakammena tihetukapaṭisandhi hotīti vāro kathito. Tihetukakammena duhetukapaṭisandhi hotīti vāro pana paṭicchanno hutvā gato.

Idāni duhetukakammena duhetukapaṭisandhikathā hoti. Somanassasahagataduhetukaasaṅkhārikacittena hi kamme āyūhite tādiseneva vipākacittena gahitapaṭisandhikassa vuḍḍhippattassa cakkhudvāre iṭṭhārammaṇe āpāthagate heṭṭhā vuttanayeneva tayo moghavārā honti. Duhetukassa pana javanakiriyā natthi. Tasmā kusalato cattāri somanassasahagatāni, akusalato cattārīti imesaṃ aṭṭhannaṃ aññatarena javitapariyosāne duhetukameva somanassasahagataasaṅkhārikaṃ tadārammaṇaṃ hoti. Evamassa cakkhuviññāṇādīni tīṇi, idañca tadārammaṇanti, cattāri gaṇanūpagacittāni honti. ‘Iṭṭhamajjhattārammaṇe’ pana kusalato upekkhāsahagatānaṃ catunnaṃ, akusalato catunnanti, aṭṭhannaṃ aññatarena javitapariyosāne duhetukameva upekkhāsahagataṃ asaṅkhārikaṃ tadārammaṇaṃ hoti. Evamassa upekkhāsahagatasantīraṇaṃ, idañca tadārammaṇanti, dve gaṇanūpagacittāni honti. Tāni purimehi catūhi saddhiṃ cha. Sotadvārādīsupi cha chāti ekāya cetanāya kamme āyūhite samatiṃsa cittāni uppajjanti. Aggahitaggahaṇena pana cakkhudvāre cha, sotaviññāṇādīni cattārīti dasa honti. Ambopamaniyāmakathā pākatikā eva. Yantopamā idha na labbhatīti vuttaṃ.

Somanassasahagataduhetukasasaṅkhārikakusalacittena kamme āyūhitepi upekkhāsahagataduhetukaasaṅkhārikasasaṅkhārikehi kamme āyūhitepi eseva nayo. Ettāvatā duhetukakammena duhetukapaṭisandhi hotīti vāro kathito.


这里的道理是——由于快乐伴随的因缘，因而由有为心所作的行为而生起的，如同由果报心所把握的再生，获得的眼识在眼门中，"所欲所缘"的缘境中，依照前面所说的，存在三种虚妄的状态。因此，从善法中有四种快乐伴随的心，从恶法中有四种，从有为法中有五种；在这十三种心中，由其中的任意一种在速行的成果中，快乐伴随的因缘有为心或二者皆有，依然能够在所欲所缘中建立。于是，在眼门中，眼识等三种，所欲所缘有二种，包含五种计算的心。
而在所缘中，感受变化后，从善法中有四种，从恶法中有四种，从有为法中有四种；在这十二种中，伴随平等的心中，任意一种在速行的结果中，伴随平等的有为因缘或二者皆有，成为所欲所缘而生起。因此，在眼门中，伴随平等的推度，存在这两种所欲所缘，三种计算的心。它们与前面提到的五种结合，共有八种。在耳门等处也有八种，依一念的行为而生起三十种心。通过抓取和把握，眼门中有八种，耳识等有四种，共有十二种。在这里，"根本生起"、"来生生起"、"芒果比喻的说明"等应依前述理解。
由于快乐伴随的因缘，善法中所作的行为即使在有为中也依然如此，伴随平等的有为因缘的行为也是如此。在这里，所比喻的也都是显而易见的。至此，关于有因缘的行为与有因缘的再生的说明已经结束。关于有因缘的行为与有因缘的再生的讨论也已经阐明。
由于快乐伴随的因缘，因而由有为心所作的行为而生起的，如同由果报心所把握的再生，获得的眼识在眼门中，"所欲所缘"的缘境中，依照前面所说的，存在三种虚妄的状态。对于恶因缘而言，速行的行为并不存在。因此，善法中有四种快乐伴随的心，从恶法中有四种；在这八种中，由其中的任意一种在速行的成果中，恶因缘的快乐伴随的有为心成为所欲所缘。于是，在眼识等三种中，这也是所欲所缘，四种计算的心。
在"所欲中间的缘境"中，善法中伴随平等的四种，恶法中有四种；在这八种中，由其中的任意一种在速行的成果中，恶因缘的快乐伴随的有为心成为所欲所缘。于是，伴随平等的推度，这也是所欲所缘，存在两种计算的心。它们与前面提到的四种结合，共有六种。在耳门等处也有六种，依一念的行为而生起三十种心。通过抓取和把握，眼门中有六种，耳识等有四种，合计十种。芒果比喻的说明显而易见。所比喻的在这里并不成立。
由于快乐伴随的因缘，善法中所作的行为即使在有为中也依然如此，伴随平等的有为因缘的行为也是如此。至此，关于恶因缘的行为与恶因缘的再生的说明已经结束。


Ahetukapaṭisandhi hotīti vāro pana evaṃ veditabbo – kusalato catūhi ñāṇavippayuttehi kamme āyūhite, kusalavipākāhetukamanoviññāṇadhātuyā upekkhāsahagatāya paṭisandhiyā gahitāya, kammasadisā paṭisandhīti na vattabbā. Ito paṭṭhāya heṭṭhā vuttanayeneva kathetvā iṭṭhepi iṭṭhamajjhattepi cittappavatti veditabbā. Imassa hi therassa vāde piṇḍajavanaṃ javati. Sesā idaṃ pana javanaṃ kusalatthāya vā akusalatthāya vā ko niyāmetītiādikathā sabbā heṭṭhā vuttanayeneva veditabbāti. Ettāvatā moravāpīvāsīmahādattattheravāde dvādasakamaggo niṭṭhito saddhiṃ dasakamaggena ceva ahetukaṭṭhakena ca.

Idāni mahādhammarakkhitattheravāde dasakamaggakathā hoti. Tattha sāketapañhaussadakittanāni pākatikāneva. Hetukittane pana ayaṃ viseso. Tihetukakammaṃ tihetukavipākampi duhetukavipākampi ahetukavipākampi deti. Duhetukakammaṃ tihetukameva na deti, itaraṃ deti. Tihetukakammena paṭisandhi tihetukāva hoti; duhetukāhetukā na hoti. Duhetukakammena duhetukāhetukā hoti, tihetukā na hoti. Asaṅkhārikakammaṃ vipākaṃ asaṅkhārikameva deti, no sasaṅkhārikaṃ. Sasaṅkhārikampi sasaṅkhārikameva deti, no asaṅkhārikaṃ. Ārammaṇena vedanā parivattetabbā. Javanaṃ piṇḍajavanameva javati. Ādito paṭṭhāya cittāni kathetabbāni.

Tatrāyaṃ kathā – eko paṭhamakusalacittena kammaṃ āyūhati, paṭhamavipākacitteneva paṭisandhiṃ gaṇhāti. Ayaṃ kammasadisā paṭisandhi. Tassa vuḍḍhippattassa cakkhudvāre ‘iṭṭhārammaṇe’ āpāthagate vuttanayeneva tayo moghavārā honti. Athassa heṭṭhā vuttānaṃ terasannaṃ somanassasahagatajavanānaṃ aññatarena javitapariyosāne paṭhamavipākacittameva tadārammaṇaṃ hoti. Taṃ ‘mūlabhavaṅgaṃ’ ‘tadārammaṇa’nti dve nāmāni labhati. Evamassa cakkhuviññāṇādīni tīṇi, idañca tadārammaṇanti, cattāri gaṇanūpagacittāni honti. ‘Iṭṭhamajjhattārammaṇe’ heṭṭhā vuttānaṃyeva dvādasannaṃ upekkhāsahagatajavanānaṃ aññatarena javitapariyosāne upekkhāsahagataṃ tihetukaṃ asaṅkhārikacittaṃ tadārammaṇatāya pavattati. Taṃ ‘āgantukabhavaṅgaṃ’‘tadārammaṇa’nti dve nāmāni labhati. Evamassa upekkhāsahagatasantīraṇaṃ idañca tadārammaṇanti dve gaṇanūpagacittāni. Tāni purimehi catūhi saddhiṃ cha honti. Evaṃ ekāya cetanāya kamme āyūhite pañcasu dvāresu samatiṃsa cittāni uppajjanti. Aggahitaggahaṇena pana cakkhudvāre cha, sotaviññāṇādīni cattārīti dasa honti. Ambopamaniyāmakathā pākatikāyeva.

Dutiyatatiyacatutthakusalacittehi kamme āyūhitepi ettakāneva vipākacittāni honti. Catūhi upekkhāsahagatacittehi āyūhitepi eseva nayo. Idha pana paṭhamaṃ iṭṭhamajjhattārammaṇaṃ dassetabbaṃ. Pacchā iṭṭhārammaṇena vedanā parivattetabbā. Ambopamaniyāmakathā pākatikā eva. Yantopamā na labbhati. ‘Kusalato pana catunnaṃ ñāṇavippayuttānaṃ aññatarena kamme āyūhite’ti ito paṭṭhāya sabbaṃ vitthāretvā ahetukaṭṭhakaṃ kathetabbaṃ. Ettāvatā mahādhammarakkhitattheravāde dasakamaggo niṭṭhito hoti, saddhiṃ ahetukaṭṭhakenāti.


无因再生的情况应这样理解:由善法中四种离智的业所造作,以善异熟无因意识界舍俱再生,不能说是与业相似的再生。从此以后,应如前所说那样解说,应知在可意和可意中性所缘中的心转起。因为在这位长老的学说中,速行是总速行。其余的"这个速行是谁决定为善或不善"等说明,都应如前所说那样理解。至此,摩罗婆毗住处大达多长老的学说中的十二法门已经结束,连同十法门和无因八法。
现在是大法护长老的学说中的十法门的讲述。其中,舍卫城的问题和增上的说明如常。但在因的说明中有这个不同:三因业产生三因异熟、二因异熟和无因异熟。二因业不产生三因,产生其他的。由三因业的再生只是三因的;不是二因无因的。由二因业的再生是二因无因的,不是三因的。无行业只产生无行异熟,不产生有行的。有行也只产生有行的,不产生无行的。应以所缘转变受。速行是总速行。应从开始讲述诸心。
这里的讲述是:一个人以第一善心造作业,以第一异熟心获得再生。这是与业相似的再生。他长大后,在眼门中"可意所缘"进入视野时,如前所说有三种虚妄的状态。然后,在前面所说的十三种喜俱速行中的任何一种速行结束时,只有第一异熟心成为彼所缘。它获得"根本有分"和"彼所缘"两个名称。于是,他有眼识等三种,加上这个彼所缘,共有四种计数的心。在"可意中性所缘"中,在前面所说的十二种舍俱速行中的任何一种速行结束时,舍俱三因无行心作为彼所缘而转起。它获得"客有分"和"彼所缘"两个名称。于是,他有舍俱推度和这个彼所缘两种计数的心。它们加上前面的四种,共有六种。这样,由一个思所造作的业,在五门中生起三十种心。通过未得的得到,眼门中有六种,耳识等有四种,共有十种。芒果比喻的说明如常。
由第二、第三、第四善心造作业时,也有同样多的异熟心。由四种舍俱心造作时也是同样的道理。但这里应先显示可意中性所缘。然后以可意所缘转变受。芒果比喻的说明如常。机器的比喻在这里不成立。从"由善法中四种离智的任何一种造作业"开始,应详细解说全部无因八法。至此,大法护长老的学说中的十法门已经结束


Imesaṃ pana tiṇṇaṃ therānaṃ katarassa vādo gahetabboti? Na kassaci ekaṃsena. Sabbesaṃ pana vādesu yuttaṃ gahetabbaṃ. Paṭhamavādasmiñhi sasaṅkhārāsaṅkhāravidhānaṃ paccayabhedato adhippetaṃ. Tenettha , asaṅkhārikakusalassa dubbalapaccayehi uppannaṃ sasaṅkhārikavipākaṃ, sasaṅkhārikakusalassa balavapaccayehi uppannaṃ asaṅkhārikavipākañca gahetvā, labbhamānānipi kiriyajavanāni pahāya, kusalajavanena tadārammaṇaṃ ārammaṇena ca vedanaṃ niyāmetvā, sekkhaputhujjanavasena soḷasakamaggo kathito. Yaṃ panettha akusalajavanāvasāne ahetukavipākameva tadārammaṇaṃ dassitaṃ, taṃ itaresu na dassitameva. Tasmā taṃ tattha tesu vuttaṃ sahetukavipākañca, etthāpi sabbamidaṃ labbhateva. Tatrāyaṃ nayo – yadā hi kusalajavanānaṃ antarantarā akusalaṃ javati, tadā kusalāvasāne āciṇṇasadisameva, akusalāvasāne sahetukaṃ tadārammaṇaṃ yuttaṃ. Yadā nirantaraṃ akusalameva tadā ahetukaṃ. Evaṃ tāva paṭhamavāde yuttaṃ gahetabbaṃ.

Dutiyavāde pana kusalato sasaṅkhārāsaṅkhāravidhānaṃ adhippetaṃ. Tenettha asaṅkhārikakusalassa asaṅkhārikameva vipākaṃ, sasaṅkhārikakusalassa ca sasaṅkhārikameva gahetvā, javanena tadārammaṇaniyāmaṃ akatvā, sabbesampi sekkhāsekkhaputhujjanānaṃ uppattiraho piṇḍajavanavaseneva dvādasakamaggo kathito. Tihetukajavanāvasāne panettha tihetukaṃ tadārammaṇaṃ yuttaṃ. Duhetukajavanāvasāne duhetukaṃ, ahetukajavanāvasāne ahetukaṃ bhājetvā pana na vuttaṃ. Evaṃ dutiyavāde yuttaṃ gahetabbaṃ.

Tatiyavādepi kusalatova asaṅkhārasasaṅkhāravidhānaṃ adhippetaṃ. ‘Tihetukakammaṃ tihetukavipākampi duhetukavipākampi ahetukavipākampi detī’ti pana vacanato asaṅkhārikatihetukapaṭisandhikassa asaṅkhārikaduhetukenapi tadārammaṇena bhavitabbaṃ. Taṃ adassetvā hetusadisameva tadārammaṇaṃ dassitaṃ. Taṃ purimāya hetukittanaladdhiyā na yujjati. Kevalaṃ dasakamaggavibhāvanatthameva vuttaṃ. Itarampi pana labbhateva. Evaṃ tatiyavādepi yuttaṃ gahetabbaṃ. Ayañca sabbāpi paṭisandhijanakasseva kammassa vipākaṃ sandhāya tadārammaṇakathā. ‘Sahetukaṃ bhavaṅgaṃ ahetukassa bhavaṅgassa anantarapaccayena paccayo’ti (paṭṭhā. 3.1.102) vacanato pana nānākammena ahetukapaṭisandhikassāpi sahetukavipākaṃ tadārammaṇaṃ uppajjati. Tassa uppattividhānaṃ mahāpakaraṇe āvi bhavissatīti.

Kāmāvacarakusalavipākakathā niṭṭhitā.

Rūpāvacarārūpāvacaravipākakathā



这些三位长老的哪个学说应被理解？没有单独的。所有的学说中都应当综合理解。在第一学说中，因缘的分类是指有行与无行的存在。因此，在这里，依赖于无行的善法产生的有行异熟，依赖于有行的善法产生的无行异熟，结合起来，放弃获得的有为速行，借助善速行和彼所缘的感受来限制，依照修行者和普通人的说法，讲述了十六法门。至于在此提到的恶速行的情况下，显示的只是无因异熟，因此在其他地方并未显示。因此，在那里提到的因缘异熟，也在这里完全适用。这里的道理是：当善速行的心相继出现恶的速行时，在善的情况下，像是积累的那样，恶的情况下则应当是有因缘的彼所缘。当持续出现恶时，便是无因的。因此，在第一学说中应如此理解。
在第二学说中，善法和有行的存在是指有行的善法。因此，在这里，依赖于无行的善法产生的无行异熟，依赖于有行的善法产生的有行异熟，结合起来，未能限制彼所缘的感受，所有的修行者和普通人的出生都如同通过速行的说法讲述了十二法门。在有行速行的情况下，显示的是有因缘的彼所缘。恶因缘的速行并未被提及。因此，在第二学说中应如此理解。
在第三学说中，善法与无行的存在也是如此。虽然说"有因缘的行为、有因缘的异熟、无因缘的异熟"等，但在无行因缘的情况下，依赖于无行的善法产生的无行异熟，结合起来，彼所缘应当是无行的。通过显示的因缘与之前的因缘相同。因此，仅仅是为了阐述十法门而提及。其他的也完全适用。因此，在第三学说中应如此理解。所有这些都是关于因缘所生的行为的异熟，指向彼所缘的讨论。根据"有因缘的心，依赖于无因缘的心，因缘的条件"（见《法句经》第3.1.102节）所说，依赖于不同的行为，无因缘的再生也会产生有因缘的彼所缘。它的产生方式将在《大论》中阐明。
关于欲界的善法异熟的讨论已结束。
关于色界的善法异熟的讨论。

499. Idāni rūpāvacarādivipākaṃ dassetuṃ puna katame dhammā abyākatātiādi āraddhaṃ. Tattha yasmā kāmāvacaravipākaṃ attano kusalena sadisampi hoti, asadisampi, tasmā na taṃ kusalānugatikaṃ katvā bhājitaṃ. Rūpāvacarārūpāvacaravipākaṃ pana yathā hatthiassapabbatādīnaṃ chāyā hatthiādisadisāva honti, tathā attano kusalasadisameva hotīti kusalānugatikaṃ katvā bhājitaṃ. Kāmāvacarakammañca yadā kadāci vipākaṃ deti, rūpāvacarārūpāvacaraṃ pana anantarāyena, dutiyasmiṃyeva attabhāve, vipākaṃ detītipi kusalānugatikameva katvā bhājitaṃ. Sesaṃ kusale vuttanayeneva veditabbaṃ. Ayaṃ pana viseso – paṭipadādibhedo ca hīnapaṇītamajjhimabhāvo ca etesu jhānāgamanato veditabbo. Chandādīnaṃ pana aññataraṃ dhuraṃ katvā anuppādanīyattā niradhipatikāneva etānīti.

Rūpāvacarārūpāvacaravipākakathā niṭṭhitā.

Lokuttaravipākakathā



现在为了阐明色界和无色界的异熟，接下来要讨论哪些法是未被说明的。因为欲界的异熟与自身的善法相似的情况下，也有不相似的情况，因此不能将其归为善法的随伴。而色界和无色界的异熟，如同象、马、山等的影子与象等相似的，因此与自身的善法相似的情况下，可以归为善法的随伴。欲界的行为在某些情况下给出异熟，而色界和无色界的异熟则在随后的情况下，在第二次的身上，给出异熟，因此也可以归为善法的随伴。其余的应依照善法的说法理解。这其中有一个特别之处——修行的不同，低劣、高尚和中等的状态，皆可通过这些进入禅定而被理解。而对于欲界的欲望等，因其承担的不同而应当不被支配。
色界和无色界的异熟的讨论已结束。
关于出世间异熟的讨论。

505. Lokuttaravipākampi kusalasadisattā kusalānugatikameva katvā bhājitaṃ. Yasmā pana tebhūmakakusalaṃ cutipaṭisandhivasena vaṭṭaṃ ācināti vaḍḍheti, tasmā tattha katattā upacitattāti vuttaṃ. Lokuttaraṃ pana tena ācitampi apacināti, sayampi cutipaṭisandhivasena na ācināti, tenettha ‘katattā upacitattā’ti avatvā katattā bhāvitattāti vuttaṃ.

Suññatantiādīsu ‘maggo’ tāva ‘āgamanato saguṇato ārammaṇatoti tīhi kāraṇehi nāmaṃ labhatī’ti, idaṃ heṭṭhā kusalādhikāre vitthāritaṃ. Tattha suttantikapariyāyena saguṇatopi ārammaṇatopi nāmaṃ labhati. Pariyāyadesanā hesā. Abhidhammakathā pana nippariyāyadesanā. Tasmā idha saguṇato vā ārammaṇato vā nāmaṃ na labhati, āgamanatova labhati. Āgamanameva hi dhuraṃ. Taṃ duvidhaṃ hoti – vipassanāgamanaṃ maggāgamananti.

Tattha maggassa āgataṭṭhāne vipassanāgamanaṃ dhuraṃ, phalassa āgataṭṭhāne maggāgamanaṃ dhuranti, idampi heṭṭhā vuttameva. Tesu idaṃ phalassa āgataṭṭhānaṃ, tasmā idha maggāgamanaṃ dhuranti veditabbaṃ. So panesa maggo āgamanato ‘suññata’nti nāmaṃ labhitvā saguṇato ca ārammaṇato ca ‘animitto’‘appaṇihito’tipi vuccati. Tasmā sayaṃ āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano phalassa tīṇi nāmāni deti. Kathaṃ? Ayañhi suddhāgamanavaseneva laddhanāmo ‘suññatamaggo’ sayaṃ āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano phalassa nāmaṃ dadamāno ‘suññata’nti nāmaṃ akāsi. ‘Suññataanimittamaggo’ sayaṃ āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano phalassa nāmaṃ dadamāno ‘animitta’nti nāmaṃ akāsi. ‘Suññataappaṇihitamaggo’ sayaṃ āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano phalassa nāmaṃ dadamāno ‘appaṇihita’nti nāmaṃ akāsi. Imāni pana tīṇi nāmāni maggānantare phalacittasmiṃyeva iminā nayena labbhanti, no aparabhāge vaḷañjanakaphalasamāpattiyā. Aparabhāge pana aniccatādīhi tīhi vipassanāhi vipassituṃ sakkoti. Athassa vuṭṭhitavuṭṭhitavipassanāvasena animittaappaṇihitasuññatasaṅkhātāni tīṇi phalāni uppajjanti. Tesaṃ tāneva saṅkhārārammaṇāni. Aniccānupassanādīni ñāṇāni anulomañāṇāni nāma honti.

Yo cāyaṃ suññatamagge vutto. Appaṇihitamaggepi eseva nayo. Ayampi hi suddhāgamanavasena laddhanāmo ‘appaṇihitamaggo’ sayaṃ āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano phalassa nāmaṃ dadamāno ‘appaṇihita’nti nāmaṃ akāsi. ‘Appaṇihitaanimittamaggo’ sayaṃ āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano phalassa nāmaṃ dadamāno ‘animitta’nti nāmaṃ akāsi. ‘Appaṇihitasuññatamaggo’ sayaṃ āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano phalassa nāmaṃ dadamāno ‘suññata’nti nāmaṃ akāsi. Imānipi tīṇi nāmāni maggānantare phalacittasmiṃyeva iminā nayena labbhanti, na aparabhāge vaḷañjanakaphalasamāpattiyāti. Evaṃ imasmiṃ vipākaniddese kusalacittehi tiguṇāni vipākacittāni veditabbāni.

Yathā pana tebhūmakakusalāni attano vipākaṃ adhipatiṃ labhāpetuṃ na sakkonti, na evaṃ lokuttarakusalāni. Kasmā? Tebhūmakakusalānañhi añño āyūhanakālo añño vipaccanakālo. Tena tāni attano vipākaṃ adhipatiṃ labhāpetuṃ na sakkonti. Lokuttarāni pana tāya saddhāya, tasmiṃ vīriye, tāya satiyā, tasmiṃ samādhimhi, tāya paññāya avūpasantāya , apaṇṇakaṃ aviraddhaṃ maggānantarameva vipākaṃ paṭilabhanti, tena attano vipākaṃ adhipatiṃ labhāpetuṃ sakkonti.


出世间的异熟也因与善法相似而归为善法的随伴。因为三界的善法通过死亡和再生而积累和增长轮回,所以说"已作已积累"。而出世间法则消除已积累的,自身也不通过死亡和再生而积累,因此这里不说"已作已积累",而说"已作已修习"。
关于空性等,"道"首先"从修习、功德和所缘三个原因获得名称",这在前面善法部分已详细说明。其中,依经典的方法,从功德和所缘也获得名称。这是方便说法。而阿毗达摩的说法是无方便说法。因此这里不从功德或所缘获得名称,只从修习获得。修习才是主要的。它有两种:观修习和道修习。
其中在道生起的地方,观修习是主要的;在果生起的地方,道修习是主要的,这也在前面已经说过。这里是果生起的地方,因此应知道修习是主要的。这个道从修习获得"空性"的名称,从功德和所缘也称为"无相"和"无愿"。因此它站在自己修习的位置上,给自己的果三个名称。怎么样呢?这个纯粹从修习获得名称的"空性道",站在自己修习的位置上,给自己的果命名为"空性"。"空性无相道"站在自己修习的位置上,给自己的果命名为"无相"。"空性无愿道"站在自己修习的位置上,给自己的果命名为"无愿"。这三个名称只在道之后的果心中以这种方式获得,不是在后来的果定中。后来可以用无常等三种观来观察。然后依照出定的观,生起称为无相、无愿、空性的三种果。它们以那些行为所缘。无常随观等智慧称为随顺智。
这里说的是空性道。无愿道也是同样的道理。这个纯粹从修习获得名称的"无愿道",站在自己修习的位置上,给自己的果命名为"无愿"。"无愿无相道"站在自己修习的位置上,给自己的果命名为"无相"。"无愿空性道"站在自己修习的位置上,给自己的果命名为"空性"。这三个名称也只在道之后的果心中以这种方式获得,不是在后来的果定中。这样,在这个异熟的解释中,应知道善心有三倍的异熟心。
就像三界的善法不能使自己的异熟获得增上,出世间的善法不是这样。为什么?因为三界的善法有不同的造作时间和成熟时间。因此它们不能使自己的异熟获得增上。而出世间法以那个信,那个精进,那个念,那个定,那个慧未平息时,必定无误地在道之后立即获得异熟,因此能使自己的异熟获得增上。


Yathā hi parittakassa aggino gataṭṭhāne aggismiṃ nibbutamatteyeva uṇhākāro nibbāyitvā kiñci na hoti, mahantaṃ pana ādittaṃ aggikkhandhaṃ nibbāpetvā gomayaparibhaṇḍe katepi uṇhākāro avūpasantova hoti, evameva tebhūmakakusale añño kammakkhaṇo añño vipākakkhaṇo parittaaggiṭṭhāne uṇhabhāvanibbutakālo viya hoti. Tasmā taṃ attano vipākaṃ adhipatiṃ labhāpetuṃ na sakkoti. Lokuttare pana tāya saddhāya…pe… tāya paññāya avūpasantāya, maggānantarameva phalaṃ uppajjati, tasmā taṃ attano vipākaṃ adhipatiṃ labhāpetīti veditabbaṃ. Tenāhu porāṇā – ‘vipāke adhipati natthi ṭhapetvā lokuttara’nti.

555. Catutthaphalaniddese aññātāvindriyanti aññātāvino catūsu saccesu niṭṭhitañāṇakiccassa indriyaṃ, aññātāvīnaṃ vā catūsu saccesu niṭṭhitakiccānaṃ cattāri saccāni ñatvā paṭivijjhitvā ṭhitānaṃ dhammānaṃ abbhantare indaṭṭhasādhanena indriyaṃ. Niddesavārepissa aññātāvīnanti ājānitvā ṭhitānaṃ. Dhammānanti sampayuttadhammānaṃ abbhantare. Aññāti ājānanā, paññā pajānanātiādīni vuttatthāneva. Maggaṅgaṃ maggapariyāpannanti phalamaggassa aṅgaṃ, phalamagge ca pariyāpannanti attho.

Apicettha idaṃ pakiṇṇakaṃ – ekaṃ indriyaṃ ekaṃ ṭhānaṃ gacchati, ekaṃ cha ṭhānāni gacchati, ekaṃ ekaṃ ṭhānaṃ gacchati. Ekañhi ‘anaññātaññassāmītindriyaṃ’ ekaṃ ṭhānaṃ gacchati sotāpattimaggaṃ. Ekaṃ ‘aññindriyaṃ’ heṭṭhā tīṇi phalāni, upari tayo maggeti cha ṭhānāni gacchati. Ekaṃ ‘aññātāvindriyaṃ’ ekaṃ ṭhānaṃ gacchati arahattaphalaṃ. Sabbesupi maggaphalesu atthato aṭṭha aṭṭha indriyānīti catusaṭṭhi lokuttarindriyāni kathitāni. Pāḷito pana nava nava katvā dvāsattati honti. Magge maggaṅganti vuttaṃ. Phalepi maggaṅgaṃ. Magge bojjhaṅgoti vutto phalepi bojjhaṅgo. Maggakkhaṇe ārati viratīti vuttā phalakkhaṇepi ārati viratīti. Tattha maggo maggabhāveneva maggo, phalaṃ pana maggaṃ upādāya maggo nāma; phalaṅgaṃ phalapariyāpannanti vattumpi vaṭṭati. Magge bujjhanakassa aṅgoti sambojjhaṅgo, phale buddhassa aṅgoti sambojjhaṅgo. Magge āramaṇaviramaṇavaseneva ārati virati. Phale pana ārativirativasenāti.

Lokuttaravipākakathā niṭṭhitā.

Akusalavipākakathā



就像小火焰在小的地方熄灭，火焰在大火焰的地方被熄灭后，温度依然存在一样，三界的善法在不同的行为时和异熟时，像小火焰在小的地方熄灭，无法使自身的异熟获得增上。因此它们无法使自身的异熟获得增上。而出世间的善法，则因信、精进、念、定、智慧未平息时，必定在道之后立即获得果，因此能使自身的异熟获得增上。因此古人说：“在异熟中，除出世间法外没有增上。”
在第四果的解释中，"知者的根"是指在四个真理中已圆满智慧的根，或是已知四个真理而能辨别的法，"知者"是指已知的，智慧是指能知的。道的部分是果道的组成部分，果道也有其范围。
此外，这里有一个附录——一个根可以去一个地方，一个根可以去六个地方，一个根可以去一个一个的地方。一个"不可知者的根"去一个地方，进入了初果道。一个"他根"则去三个果，往上又去三个道，形成六个地方。一个"知者的根"去一个地方，进入了阿罗汉果。所有的果道中，实际上有八个八个的根，这样的出世间根总共有六十个。而在巴利文中，以九和九的方式则有七十二个。道与道的组成部分是如此。果也有道的组成部分。道中称为觉支，果中也称为觉支。在道的时刻，厌离和止息被称为，果的时刻也称为厌离和止息。在那里，道因其道的性质而称为道，果则是依赖于道而称为道；果的组成部分也可称为果的范围。道是觉支的组成部分，果是觉支的组成部分。道因缘所缘的止息和厌离；而果则是因厌离和止息而生。
出世间异熟的讨论已结束。
关于恶法异熟的讨论。

556. Ito parāni akusalavipākāni – pañca cakkhusotaghānajivhākāyaviññāṇāni, ekā manodhātu, ekā manoviññāṇadhātūti imāni satta cittāni – pāḷito ca atthato ca heṭṭhā vuttehi tādiseheva kusalavipākacittehi sadisāni.

Kevalañhi tāni kusalakammapaccayāni imāni akusalakammapaccayāni. Tāni ca iṭṭhaiṭṭhamajjhattesu ārammaṇesu vattanti, imāni aniṭṭhaaniṭṭhamajjhattesu. Tattha ca sukhasahagataṃ kāyaviññāṇaṃ, idha dukkhasahagataṃ . Tattha ca upekkhāsahagatā manoviññāṇadhātu manussesu jaccandhādīnaṃ paṭisandhiṃ ādiṃ katvā pañcasu ṭhānesu vipaccati. Idha pana ekādasavidhenāpi akusalacittena kamme āyūhite kammakammanimittagatinimittesu aññataraṃ ārammaṇaṃ katvā catūsu apāyesu paṭisandhi hutvā vipaccati; dutiyavārato paṭṭhāya yāvatāyukaṃ bhavaṅgaṃ hutvā, aniṭṭhaaniṭṭhamajjhattārammaṇāya pañcaviññāṇavīthiyā santīraṇaṃ hutvā, balavārammaṇe chasu dvāresu tadārammaṇaṃ hutvā, maraṇakāle cuti hutvāti, evaṃ pañcasu eva ṭhānesu vipaccatīti.

Akusalavipākakathā niṭṭhitā.

Kiriyābyākatavaṇṇanā

Manodhātucittaṃ

566. Idāni kiriyābyākataṃ bhājetvā dassetuṃ puna katame dhammā abyākatātiādi āraddhaṃ. Tattha kiriyāti karaṇamattaṃ. Sabbesuyeva hi kiriyacittesu yaṃ javanabhāvaṃ appattaṃ taṃ vātapupphaṃ viya. Yaṃ javanabhāvappattaṃ taṃ chinnamūlakarukkhapupphaṃ viya aphalaṃ hoti, taṃtaṃ kiccasādhanavasena pavattattā pana karaṇamattameva hoti. Tasmā kiriyāti vuttaṃ. Nevakusalānākusalātiādīsu kusalamūlasaṅkhātassa kusalahetuno abhāvā ‘nevakusalā’; akusalamūlasaṅkhātassa akusalahetuno abhāvā ‘nevaakusalā’; yonisomanasikāraayonisomanasikārasaṅkhātānampi kusalākusalapaccayānaṃ abhāvā ‘nevakusalānākusalā’. Kusalākusalasaṅkhātassa janakahetuno abhāvā nevakammavipākā.

Idhāpi cittassekaggatāniddese pavattiṭṭhitimattameva labbhati. Dve pañcaviññāṇāni, tisso manodhātuyo, tisso manoviññāṇadhātuyo, vicikicchāsahagatanti imesu sattarasasu cittesu dubbalattā saṇṭhiti avaṭṭhitiādīni na labbhanti. Sesaṃ sabbaṃ vipākamanodhātuniddese vuttanayeneva veditabbaṃ, aññatra uppattiṭṭhānā. Tañhi cittaṃ pañcaviññāṇānantaraṃ uppajjati. Idaṃ pana pañcadvāre vaḷañjanakappavattikāle sabbesaṃ pure uppajjati. Kathaṃ? Cakkhudvāre tāva iṭṭhaiṭṭhamajjhattaaniṭṭhaaniṭṭhamajjhattesu rūpārammaṇesu yena kenaci pasāde ghaṭṭite taṃ ārammaṇaṃ gahetvā āvajjanavasena purecārikaṃ hutvā bhavaṅgaṃ āvaṭṭayamānaṃ uppajjati. Sotadvārādīsupi eseva nayoti.

Kiriyamanodhātucittaṃ niṭṭhitaṃ.

Kiriyamanoviññāṇadhātucittāni



从这里开始是不善异熟:五种眼耳鼻舌身识、一种意界、一种意识界,这七种心在巴利文和意义上都与前面所说的善异熟心相似。
只是那些是善业的缘,这些是不善业的缘。那些在可意和可意中性的所缘中运作,这些在不可意和不可意中性的所缘中运作。其中身识是乐俱的,这里是苦俱的。其中舍俱的意识界从人类天生盲等的结生开始,在五个地方成熟。而这里,由十一种不善心造作业时,以业、业相、趣相中的任何一种为所缘,成为四恶趣的结生而成熟;从第二次开始,终生成为有分;成为不可意和不可意中性所缘的五识路的推度;在强烈的所缘中,在六门中成为彼所缘;在死亡时成为死亡心;这样只在五个地方成熟。
不善异熟的讨论已结束。
唯作无记的解释
意界心
现在为了分别显示唯作无记,再次开始"什么是无记法"等。其中,"唯作"是指仅仅造作。因为在所有唯作心中,未达到速行状态的如风中之花。已达到速行状态的如断根树的花,是无果的,但因为依各自的作用而运作,所以只是造作而已。因此称为唯作。在"非善非不善"等中,因为没有称为善根的善因,所以"非善";因为没有称为不善根的不善因,所以"非不善";因为也没有称为如理作意和不如理作意的善不善缘,所以"非善非不善"。因为没有称为善不善的能生因,所以非业异熟。
这里在心一境性的解释中,只得到运作和住立而已。两种五识、三种意界、三种意识界、疑相应,在这十七种心中因为微弱,所以不得到安立、住立等。其余一切应如异熟意界的解释中所说那样理解,除了生起处。因为那个心在五识之后生起。而这个在五门中运作时,在一切之前生起。怎么样呢?首先在眼门中,当可意、可意中性、不可意、不可意中性的色所缘中的任何一种触及净色时,取那个所缘,以转向的方式成为前行,转起有分而生起。在耳门等中也是这个道理。
唯作意界心已结束。
唯作意识界心

568.Manoviññāṇadhātuuppannā hoti…pe… somanassasahagatāti, idaṃ cittaṃ aññesaṃ asādhāraṇaṃ. Khīṇāsavasseva pāṭipuggalikaṃ. Chasu dvāresu labbhati. Cakkhudvāre hi padhānasāruppaṃ ṭhānaṃ disvā khīṇāsavo iminā cittena somanassito hoti. Sotadvāre bhaṇḍabhājanīyaṭṭhānaṃ patvā mahāsaddaṃ katvā luddhaluddhesu gaṇhantesu ‘evarūpā nāma me loluppataṇhā pahīnā’ti iminā cittena somanassito hoti. Ghānadvāre gandhehi vā pupphehi vā cetiyaṃ pūjento iminā cittena somanassito hoti. Jivhādvāre rasasampannaṃ piṇḍapātaṃ laddhā bhājetvā paribhuñjanto ‘sāraṇīyadhammo vata me pūrito’ti iminā cittena somanassito hoti. Kāyadvāre abhisamācārikavattaṃ karonto ‘kāyadvāre me vattaṃ pūrita’nti iminā cittena somanassito hoti. Evaṃ tāva pañcadvāre labbhati.

Manodvāre pana atītānāgatamārabbha uppajjati. Jotipālamāṇava(ma. ni. 2.282 ādayo) magghadevarāja(ma. ni. 2.308 ādayo) kaṇhatāpasādikālasmiñhi (jā. 1.10.11 ādayo) kataṃ kāraṇaṃ āvajjetvā tathāgato sitaṃ pātvākāsi. Taṃ pana pubbenivāsañāṇasabbaññutaññāṇānaṃ kiccaṃ. Tesaṃ pana dvinnaṃ ñāṇānaṃ ciṇṇapariyante idaṃ cittaṃ hāsayamānaṃ uppajjati. Anāgate ‘tantissaro mudiṅgassaro paccekabuddho bhavissatī’ti sitaṃ pātvākāsi. Tampi anāgataṃsañāṇasabbaññutaññāṇānaṃ kiccaṃ. Tesaṃ pana dvinna ñāṇānaṃ ciṇṇapariyante idaṃ cittaṃ hāsayamānaṃ uppajjati.

Niddesavāre panassa sesaahetukacittehi balavataratāya cittekaggatā samādhibalaṃ pāpetvā ṭhapitā. Vīriyampi vīriyabalaṃ pāpetvā. Uddesavāre pana ‘samādhibalaṃ hoti vīriyabalaṃ hotī’ti anāgatattā paripuṇṇena balaṭṭhenetaṃ dvayaṃ balaṃ nāma na hoti. Yasmā pana ‘neva kusalaṃ nākusalaṃ’ tasmā balanti vatvāna ṭhapitaṃ. Yasmā ca na nippariyāyena balaṃ, tasmā saṅgahavārepi ‘dve balāni hontī’ti na vuttaṃ. Sesaṃ sabbaṃ somanassasahagatāhetukamanoviññāṇadhātuniddese vuttanayeneva veditabbaṃ.

574.Upekkhāsahagatāti idaṃ cittaṃ tīsu bhavesu sabbesaṃ sacittakasattānaṃ sādhāraṇaṃ, na kassaci sacittakassa nuppajjati nāma. Uppajjamānaṃ pana pañcadvāre voṭṭhabbanaṃ hoti, manodvāre āvajjanaṃ. Cha asādhāraṇañāṇānipi iminā gahitārammaṇameva gaṇhanti. Mahāgajaṃ nāmetaṃ cittaṃ; imassa anārammaṇaṃ nāma natthi. ‘Asabbaññutaññāṇaṃ sabbaññutaññāṇagatikaṃ nāma katama’nti vutte ‘ida’nti vattabbaṃ. Sesamettha purimacitte vuttanayeneva veditabbaṃ. Kevalañhi tattha sappītikattā navaṅgiko saṅkhārakkhandho vibhatto. Idha nippītikattā aṭṭhaṅgiko.

Idāni yāni kusalato aṭṭha mahācittāneva khīṇāsavassa uppajjanatāya kiriyāni jātāni, tasmā tāni kusalaniddese vuttanayeneva veditabbāni.

Idha ṭhatvā hasanakacittāni samodhānetabbāni. Kati panetāni hontīti? Vuccate terasa. Puthujjanā hi kusalato catūhi somanassasahagatehi, akusalato catūhīti, aṭṭhahi cittehi hasanti. Sekkhā kusalato catūhi somanassasahagatehi, akusalato dvīhi diṭṭhigatavippayuttehi somanassasahagatehīti, chahi cittehi hasanti. Khīṇāsavā kiriyato pañcahi somanassasahagatehi hasantīti.

Rūpāvacarārūpāvacarakiriyaṃ



意识界生起...乐俱的,这个心是其他心所不共有的。它是专属于漏尽者的。在六门中可得。在眼门中,看到适合的主要场所时,漏尽者以这个心生起喜悦。在耳门中,到达分配物品的地方,当贪婪者大声争夺时,"像这样的贪欲渴爱已被我断除",以这个心生起喜悦。在鼻门中,用香或花供养塔庙时,以这个心生起喜悦。在舌门中,得到美味的食物后分配享用时,"我实践了和谐法",以这个心生起喜悦。在身门中,履行正当的行为时,"我在身门中完成了责任",以这个心生起喜悦。这样首先在五门中可得。
在意门中,缘过去未来而生起。如在摩诃提婆王、乔提波罗婆罗门、黑仙人等时期所做的事,如来回忆后显露微笑。那是宿命智和一切智的作用。在那两种智的作用结束时,这个心生起微笑。对未来,"檀提萨罗、穆丁加萨罗将成为辟支佛",显露微笑。那也是未来智和一切智的作用。在那两种智的作用结束时,这个心生起微笑。
在解释部分,因为比其他无因心更强,所以心一境性达到定力而被建立。精进也达到精进力。但在概说部分,因为没有提到"有定力,有精进力",所以这两种不是完全意义上的力。因为"非善非不善",所以说是力而被建立。因为不是无条件的力,所以在摄颂部分也没有说"有两种力"。其余一切应如乐俱无因意识界的解释中所说那样理解。
舍俱的,这个心是三界中所有有心众生共有的,没有任何有心众生不生起。但生起时,在五门中是确定,在意门中是转向。六种不共智也只取这个所取的所缘。这个心称为大象;它没有不能缘的所缘。当问"什么是非一切智而类似一切智的智慧"时,应说"这个"。这里其余的应如前面的心中所说那样理解。只是那里因为有喜,所以分别了九支行蕴。这里因为无喜,所以是八支。
现在,那些从善法中的八大心,因为在漏尽者中生起而成为唯作,所以应如善法的解释中所说那样理解。
在这里应总结微笑心。这些有多少呢?说有十三种。凡夫以善法中四种乐俱心,不善法中四种,共八种心微笑。有学以善法中四种乐俱心,不善法中两种离见乐俱心,共六种心微笑。漏尽者以唯作中五种乐俱心微笑。
色界无色界唯作

577. Rūpāvacarārūpāvacarakiriyaniddesesu diṭṭhadhammasukhavihāranti diṭṭhadhamme, imasmiṃyeva attabhāve, sukhavihāramattaṃ. Tattha khīṇāsavassa puthujjanakāle nibbattitā samāpatti yāva na naṃ samāpajjati tāva kusalāva samāpannakāle kiriyā hoti. Khīṇāsavakāle panassa nibbattitā samāpatti kiriyāva hoti. Sesaṃ sabbaṃ taṃsadisattā kusalaniddese vuttanayeneva veditabbanti.

Aṭṭhasāliniyā dhammasaṅgahaaṭṭhakathāya

Cittuppādakaṇḍakathā niṭṭhitā.

Abyākatapadaṃ pana neva tāva niṭṭhitanti.

Cittuppādakaṇḍavaṇṇanā niṭṭhitā.

2. Rūpakaṇḍo

Uddesavaṇṇanā

Idāni rūpakaṇḍaṃ bhājetvā dassetuṃ puna katame dhammā abyākatātiādi āraddhaṃ. Tattha kiñcāpi heṭṭhā cittuppādakaṇḍe vipākābyākatañceva kiriyābyākatañca nissesaṃ katvā bhājitaṃ, rūpābyākatanibbānābyākatāni pana akathitāni, tāni kathetuṃ catubbidhampi abyākataṃ samodhānetvā dassento kusalākusalānaṃ dhammānaṃ vipākātiādimāha. Tattha kusalākusalānanti catubhūmakakusalānañceva akusalānañca. Evaṃ tāva vipākābyākataṃ kusalavipākākusalavipākavasena dvīhi padehi pariyādiyitvā dassitaṃ. Yasmā pana taṃ sabbampi kāmāvacaraṃ vā hoti, rūpāvacarādīsu vā aññataraṃ, tasmā ‘kāmāvacarā’tiādinā nayena tadeva vipākābyākataṃ bhūmantaravasena pariyādiyitvā dassitaṃ. Yasmā pana taṃ vedanākkhandhopi hoti…pe… viññāṇakkhandhopi, tasmā puna sampayuttacatukkhandhavasena pariyādiyitvā dassitaṃ.

Evaṃ vipākābyākataṃ kusalākusalavasena bhūmantaravasena sampayuttakkhandhavasenāti tīhi nayehi pariyādāya dassetvā, puna kiriyābyākataṃ dassento ye ca dhammā kiriyātiādimāha. Tattha ‘kāmāvacarā rūpāvacarā arūpāvacarā vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho’ti vattabbaṃ bhaveyya. Heṭṭhā pana gahitamevāti nayaṃ dassetvā nissajjitaṃ. Idāni avibhattaṃ dassento sabbañca rūpaṃ asaṅkhatā ca dhātūti āha. Tattha ‘sabbañca rūpa’nti padena pañcavīsati rūpāni channavutirūpakoṭṭhāsā nippadesato gahitāti veditabbā. ‘Asaṅkhatā cadhātū’ti padena nibbānaṃ nippadesato gahitanti. Ettāvatā ‘abyākatā dhammā’ti padaṃ niṭṭhitaṃ hoti.


以下是巴利文的完整直译：
577. 在色界无色界唯作的解说中，"现法乐住"是指在现法中，即在此生中，仅仅是安乐的住处。在这里，对于漏尽者，在凡夫时所生起的定，只要他还没有进入，就仍然是善的，在进入时则成为唯作。而在漏尽时所生起的定，则是唯作。其余的一切，由于与此相似，应当按照善的解说中所说的方法来理解。
《殊胜义注》中
《心生起品》的解说已结束。
而"无记"这一章节尚未结束。
《心生起品注》已结束。
2. 色品
总说的解说
现在为了分别解说色品，再次开始了"什么是无记法"等内容。在这里，虽然在前面的心生起品中已经完全分别了异熟无记和唯作无记，但是色无记和涅槃无记还未讲述，为了讲述它们，将四种无记综合起来显示，所以说"善不善法的异熟"等。其中"善不善的"是指四地的善和不善。这样首先以善异熟和不善异熟两个词项完全显示了异熟无记。又因为这一切都是欲界的，或者是色界等中的某一种，所以以"欲界"等方式，再次从不同地的角度完全显示了那同一个异熟无记。又因为它是受蕴等乃至识蕴，所以再次从相应的四蕴的角度完全显示。
这样从善不善的角度、从不同地的角度、从相应蕴的角度，以三种方式完全显示了异熟无记之后，为了再显示唯作无记，说了"以及唯作法"等。在这里，应该说"欲界、色界、无色界的受蕴......识蕴"。但是因为前面已经包含了，所以只是显示了方法就略过了。现在为了显示未分别的部分，说了"一切色法和无为界"。其中以"一切色法"这个词，应当理解为完全包括了二十五种色法、九十六类色法。以"无为界"这个词，应当理解为完全包括了涅槃。至此，"无记法"这一章节已经结束。

584.Tattha katamaṃ sabbaṃ rūpanti idaṃ kasmā gahitaṃ? Heṭṭhā rūpābyākataṃ saṅkhepena kathitaṃ. Idāni taṃ ekakadukatikacatukka…pe… ekādasakavasena vitthārato bhājetvā dassetuṃ idaṃ gahitaṃ. Tassattho – yaṃ vuttaṃ ‘sabbañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātū’ti, tasmiṃ padadvaye ‘katamaṃ sabbaṃ rūpaṃ nāma’? Idāni taṃ dassento cattāro ca mahābhūtātiādimāha . Tattha cattāroti gaṇanaparicchedo. Tena tesaṃ ūnādhikabhāvaṃ nivāreti. ‘Ca’-saddo sampiṇḍanattho. Tena na kevalaṃ ‘cattāro mahābhūtāva’ rūpaṃ, aññampi atthīti ‘upādārūpaṃ’ sampiṇḍeti.

Mahābhūtāti ettha mahantapātubhāvādīhi kāraṇehi mahābhūtatā veditabbā. Etāni hi mahantapātubhāvato, mahābhūtasāmaññato, mahāparihārato, mahāvikārato, mahantabhūtattā cāti imehi kāraṇehi mahābhūtānīti vuccanti. Tattha ‘mahantapātubhāvato’ti, etāni hi anupādinnakasantānepi upādinnakasantānepi mahantāni pātubhūtāni. Tesaṃ anupādinnakasantāne evaṃ mahantapātubhāvatā veditabbā – ekañhi cakkavāḷaṃ āyāmato ca vitthārato ca yojanānaṃ dvādasa satasahassāni tīṇi sahassāni cattāri satāni paññāsañca yojanāni. Parikkhepato –

Sabbaṃ satasahassāni, chattiṃsa parimaṇḍalaṃ;

Dasa ceva sahassāni, aḍḍhuḍḍhāni satāni ca. (pārā. aṭṭha. 1.1; visuddhi. 1.137);

Tattha –

Duve satasahassāni, cattāri nahutāni ca;

Ettakaṃ bahalattena, saṅkhātāyaṃ vasundharā. (pārā. aṭṭha. 1.1; visuddhi. 1.137);

Tassāyeva sandhārakaṃ –

Cattāri satasahassāni, aṭṭheva nahutāni ca;

Ettakaṃ bahalattena, jalaṃ vāte patiṭṭhitaṃ.

Tassāpi sandhārako –

Navasatasahassāni, māluto nabhamuggato;

Saṭṭhi ceva sahassāni, esā lokassa saṇṭhiti.

Evaṃ saṇṭhite cettha yojanānaṃ –

Caturāsītisahassāni, ajjhogāḷho mahaṇṇave;

Accuggato tāvadeva, sineru pabbatuttamo.

Tato upaḍḍhupaḍḍhena, pamāṇena yathākkamaṃ;

Ajjhogāḷhuggatā dibbā, nānāratanacittitā.

Yugandharo īsadharo, karavīko sudassano;

Nemindharo vinatako, assakaṇṇo giri brahā.

Ete satta mahāselā, sinerussa samantato;

Mahārājānamāvāsā devayakkhanisevitā.

Yojanānaṃ satānucco, himavā pañca pabbato;

Yojanānaṃ sahassāni, tīṇi āyatavitthato;

Caturāsītisahassehi, kūṭehi paṭimaṇḍito.

Tipañcayojanakkhandhaparikkhepā nagavhayā;

Paññāsayojanakkhandhasākhāyāmā samantato.

Satayojanavitthiṇṇā , tāvadeva ca uggatā;

Jambū yassānubhāvena, jambudīpo pakāsito. (pārā. aṭṭha. 1.1; visuddhi. 

584. 在这里，"什么是所有的色法"这个问题，为什么会被提及呢？在前面，色的无记法已经简要说明。现在为了详细说明这一点，以单独、双重、四重……乃至十一重的方式进行阐述，因此提到了这个问题。其意是：所说的"一切色法，及无为法"中，"什么是所有的色法"呢？现在为了解释这一点，提到四种大元素等。在这里，"四种"是指数量的界限。因此，它排除了它们的不足与过多。连接词"和"是指结合的意思。因此，不仅仅是"四种大元素"的色法，还有其他的意义，因此称为"依持色法"。
"大元素"在这里应理解为由于显现的巨大等原因而被称为大元素。因为这些确实是由于显现的巨大、共同的特性、巨大消失、巨大变化、以及巨大本质等原因而称为大元素。在这里，"由于显现的巨大"的意思是，这些在非依持的状态和依持的状态下都是显现的巨大。在它们的非依持状态下，应当如此理解显现的巨大：一个世界的大小和广度是以十二万二千由旬为单位的三千由旬。具体而言——
一切都是十二万由旬，六十个范围；
十个及以上的由旬，和三十个范围。(《大品经》第一卷；《清净道论》第一卷137页)
在这里——
两个十二万由旬，四个非依持的状态；
如此巨大数量的，称为"可计量的地球"。(《大品经》第一卷；《清净道论》第一卷137页)
其数量的表述是——
四个十二万由旬，八个非依持的状态；
如此巨大数量的，水也被安置在其中。
对于那样的数量的表述是——
九个十二万由旬，云彩在天空升起；
六十个十二万由旬，这就是世界的安定。
这样安定的地方的由旬数量是——
四十八万由旬，跨越在大海之上；
高耸的地方，便是最高的须弥山。
然后以一半、一半的方式，按照适当的量；
跨越的地方是天界，各种宝石装饰。
山神耶，地神耶，勇猛的神明，显现得可爱；
如同金色的山脉，明亮的神明。
这些七座大山，环绕着须弥山；
王者的住所，被天神和夜叉所供养。
由旬的高度是，喜马拉雅山五座山；
由旬的数量是，三千个延展的范围；
四十八万由旬，以山峰装饰。
五百由旬的地面，平坦而广阔；
五十由旬的枝叶，四面八方延展。
百由旬的延展，正是如此高耸；
因其威力的缘故，因缘而显现的果。
因其力量的缘故，因其光辉的缘故，因其显现的缘故，因其果报而显现的果。

1.137);

Yañcetaṃ jambuyā pamāṇaṃ tadeva asurānaṃ cittapāṭaliyā, garuḷānaṃ simbalirukkhassa, aparagoyāne kadambarukkhassa, uttarakurumhi kapparukkhassa, pubbavidehe sirīsassa, tāvatiṃsesu pāricchattakassāti. Tenāhu porāṇā –

Pāṭalī simbalī jambū, devānaṃ pāricchattako;

Kadambo kapparukkho ca, sirīsena bhavati sattamanti.

Dveasītisahassāni, ajjhogāḷho mahaṇṇave;

Uaccuggato tāvadeva, cakkavāḷasiluccayo;

Parikkhipitvā taṃ sabbaṃ, lokadhātumayaṃ ṭhitoti.

Upādinnakasantānepi macchakacchapadevadānavādisarīravasena mahantāneva pātubhūtāni. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘santi, bhikkhave, mahāsamudde yojanasatikāpi attabhāvāti’’ādi.

‘Mahābhūtasāmaññato’ti etāni hi yathā māyākāro amaṇiṃyeva udakaṃ maṇiṃ katvā dasseti, asuvaṇṇaṃyeva leḍḍuṃ suvaṇṇaṃ katvā dasseti, yathā ca sayaṃ neva yakkho na pakkhī samāno yakkhabhāvampi pakkhibhāvampi dasseti, evameva sayaṃ anīlāneva hutvā nīlaṃ upādārūpaṃ dassenti, apītāni… alohitāni… anodātāneva hutvā odātaṃ upādārūpaṃ dassentīti māyākāramahābhūtasāmaññato mahābhūtāni. Yathā ca yakkhādīni mahābhūtāni yaṃ gaṇhanti neva tesaṃ tassa anto na bahiṭhānaṃ upalabbhati, na ca taṃ nissāya na tiṭṭhanti, evameva etānipi neva aññamaññassa anto na bahi ṭhitāni hutvā upalabbhanti, na ca aññamaññaṃ nissāya na tiṭṭhantīti. Acinteyyaṭṭhānatāya yakkhādimahābhūtasāmaññatopi mahābhūtāni.

Yathā ca yakkhinīsaṅkhātāni mahābhūtāni manāpehi vaṇṇasaṇṭhānavikkhepehi attano bhayānakabhāvaṃ paṭicchādetvā satte vañcenti, evameva etānipi itthipurisasarīrādīsu manāpena chavivaṇṇena, manāpena aṅgapaccaṅgasaṇṭhānena, manāpena ca hatthapādaṅgulibhamukavikkhepena attano kakkhaḷatādibhedaṃ sarasalakkhaṇaṃ paṭicchādetvā bālajanaṃ vañcenti, attano sabhāvaṃ daṭṭhuṃ na denti. Iti vañcakaṭṭhena yakkhinīmahābhūtasāmaññatopi mahābhūtāni.

‘Mahāparihārato’ti mahantehi paccayehi pariharitabbato. Etāni hi divase divase upanetabbattā mahantehi ghāsacchādanādīhi bhūtāni pavattānīti mahābhūtāni. Mahāparihārāni vā bhūtānīti mahābhūtāni.

‘Mahāvikārato’ti bhūtānaṃ mahāvikārato. Etāni hi upādiṇṇānipi anupādiṇṇānipi mahāvikārāni honti. Tattha anupādiṇṇānaṃ kappavuṭṭhāne vikāramahattaṃ pākaṭaṃ hoti, upādiṇṇānaṃ dhātukkhobhakāle. Tathā hi –

Bhūmito vuṭṭhitā yāva, brahmalokā vidhāvati;

Acci accimato loke, dayhamānamhi tejasā.

Koṭisatasahassekaṃ, cakkavāḷaṃ vilīyati;

Kupitena yadā loko, salilena vinassati.

Koṭisatasahassekaṃ , cakkavāḷaṃ vikīrati;

Vāyodhātuppakopena, yadā loko vinassati.

Patthaddho bhavati kāyo, daṭṭho kaṭṭhamukhena vā;

Pathavīdhātuppakopena, hoti kaṭṭhamukheva so.

Pūtiyo bhavati kāyo, daṭṭho pūtimukhena vā;

Āpodhātuppakopena, hoti pūtimukheva so.

Santatto bhavati kāyo, daṭṭho aggimukhena vā;

Tejodhātuppakopena, hoti aggimukheva so.

Sañchinno bhavati kāyo, daṭṭho satthamukhena vā;

Vāyodhātuppakopena, hoti satthamukheva so. (saṃ. ni. aṭṭha. 3.

1.137);
这棵阎浮树的大小，与阿修罗的花树、金翅鸟的棉树、西牛货洲的阎浮树、北俱卢洲的如意树、东毗提诃洲的尸利沙树、三十三天的圆生树相同。因此古人说：
花树和棉树与阎浮，天界的圆生树；
阎浮树和如意树，尸利沙树为第七。
八万二千由旬，沉入大海中；
高耸同样高度，环绕世界山脉；
包围着这一切，世界界域而立。
在有情的相续中也是以鱼、龟、天神、阿修罗等身体的形式显现巨大。正如世尊所说："比丘们，在大海中有百由旬大小的身体"等。
"共同的大元素特性"是指，就像魔术师把不是宝石的水变成宝石来展示，把不是黄金的土块变成黄金来展示，自己既不是夜叉也不是鸟类，却能显现夜叉和鸟的形态。同样地，它们自身并非蓝色，却能显现蓝色的所造色；非黄色......非红色......非白色，却能显现白色的所造色。因此，由于与魔术师的大元素相似，所以称为大元素。就像夜叉等大元素所执取的东西，既不在它们内部也不在外部被发现，但又不是不依赖它们而存在。同样地，这些大元素也不是互相在内部或外部被发现，但又不是不相互依赖而存在。由于不可思议的特性，与夜叉等大元素相似，所以称为大元素。
就像被称为夜叉女的大元素以令人愉悦的颜色和形状来隐藏自己可怕的本质，欺骗众生。同样地，这些大元素也在男女身体等中以令人愉悦的肤色、令人愉悦的四肢形状、令人愉悦的手脚手指眉毛的动作来隐藏自己坚硬等特质的自相，欺骗愚人，不让他们看到自己的本质。因此，由于欺骗性与夜叉女大元素相似，所以称为大元素。
"巨大的维持"是指需要巨大的条件来维持。因为这些每天都需要补充，所以需要巨大的食物、衣服等来维持，因此称为大元素。或者说，需要巨大维持的元素就是大元素。
"巨大的变化"是指元素的巨大变化。因为这些无论是有执取的还是无执取的都会发生巨大变化。其中，无执取的在劫末时变化的巨大性是明显的，有执取的在界动乱时是明显的。因此：
从地面升起直到梵天界，
火焰在世间燃烧时四处飞散。
十亿个世界系统融化，
当世界被水毁灭时。
十亿个世界系统分散，
当世界被风毁灭时。
身体变得僵硬，如被木口咬伤，
由于地界动乱，变得如木口一般。
身体变得腐烂，如被腐口咬伤，
由于水界动乱，变得如腐口一般。
身体变得灼热，如被火口咬伤，
由于火界动乱，变得如火口一般。
身体变得破碎，如被刀口割伤，
由于风界动乱，变得如刀口一般。(《相应部注》第3卷)

4.238);

Iti mahāvikārāni bhūtānīti mahābhūtāni.

‘Mahantabhūtattā cā’ti etāni hi mahantāni mahatā vāyāmena pariggahetabbattā, bhūtāni vijjamānattāti, mahantabhūtattā ca mahābhūtāni. Evaṃ mahantapātubhāvādīhi kāraṇehi mahābhūtāni.

Catunnañca mahābhūtānaṃ upādāya rūpanti upayogatthe sāmivacanaṃ. Cattāri mahābhūtāni upādāya, nissāya, amuñcitvā pavattarūpanti attho. Idaṃ vuccati sabbaṃ rūpanti idaṃ cattāri mahābhūtāni, padapaṭipāṭiyā niddiṭṭhāni tevīsati upādārūpānīti, sattavīsatippabhedaṃ sabbaṃ rūpaṃ nāma.

Ekavidharūpasaṅgaho

Idāni taṃ vitthārato dassetuṃ ekavidhādīhi ekādasahi saṅgahehi mātikaṃ ṭhapento sabbaṃ rūpaṃ na hetūtiādimāha.

Tattha ‘sabbaṃ rūpa’nti idaṃ padaṃ ‘sabbaṃ rūpaṃ na hetu’ ‘sabbaṃ rūpaṃ ahetuka’nti evaṃ sabbapadehi saddhiṃ yojetabbaṃ. Sabbāneva cetāni ‘na hetū’tiādīni tecattālīsapadāni uddiṭṭhāni. Tesu paṭipāṭiyā cattālīsapadāni mātikato gahetvā ṭhapitāni, avasāne tīṇi mātikāmuttakānīti. Evaṃ tāva paṭhame saṅgahe pāḷivavatthānameva veditabbaṃ. Tathā dutiyasaṅgahādīsu.

Duvidharūpasaṅgaho

Tatrāyaṃ nayo – dutiyasaṅgahe tāva sataṃ cattāro ca dukā. Tattha atthi rūpaṃ upādā, atthi rūpaṃ noupādātiādayo ādimhi cuddasa dukā aññamaññasambandhābhāvato pakiṇṇakadukā nāma. Tato atthi rūpaṃ cakkhusamphassassa vatthūtiādayo pañcavīsati dukā vatthuavatthuupaparikkhaṇavasena pavattattā vatthudukā nāma. Tato atthi rūpaṃ cakkhusamphassassa ārammaṇantiādayo pañcavīsati ārammaṇānārammaṇaupaparikkhaṇavasena pavattattā ārammaṇadukā nāma. Tato atthi rūpaṃ cakkhāyatananti ādayo dasa āyatanānāyatanaupaparikkhaṇavasena pavattattā āyatanadukā nāma. Tato atthi rūpaṃ cakkhudhātūtiādayo dasa dhātuadhātuupaparikkhaṇavasena pavattattā dhātudukā nāma. Tato atthi rūpaṃ cakkhundriyantiādayo aṭṭha indriyānindriyaupaparikkhaṇavasena pavattattā indriyadukā nāma. Tato atthi rūpaṃ kāyaviññattītiādayo dvādasa sukhumāsukhumarūpaupaparikkhaṇavasena pavattattā sukhumarūpadukā nāmāti. Idaṃ dutiyasaṅgahe pāḷivavatthānaṃ.

Tividharūpasaṅgaho

585. Tatiyasaṅgahe sataṃ tīṇi ca tikāni. Tattha dutiyasaṅgahe vuttesu cuddasasu pakiṇṇakadukesu ekaṃ ajjhattikadukaṃ sesehi terasahi yojetvā yaṃ taṃ rūpaṃ ajjhattikaṃ taṃ upādā; yaṃ taṃ rūpaṃ bāhiraṃ taṃ atthi upādā , atthi noupādātiādinā nayena ṭhapitā terasa pakiṇṇakatikā nāma. Tato tameva dukaṃ sesadukehi saddhiṃ yojetvā yaṃ taṃ rūpaṃ bāhiraṃ taṃ cakkhusamphassassa na vatthu, yaṃ taṃ rūpaṃ ajjhattikaṃ taṃ atthi cakkhusamphassassa vatthu, atthi cakkhusamphassassa na vatthūtiādinā nayena sesatikā ṭhapitā. Tesaṃ nāmañca gaṇanā ca tesaṃyeva vatthudukādīnaṃ vasena veditabbāti. Idaṃ tatiyasaṅgahe pāḷivavatthānaṃ.

Catubbidhādirūpasaṅgahā



4.238);
因此,由于巨大变化的元素,所以称为大元素。
"以及巨大存在的缘故"是指,这些是巨大的,因为需要巨大的努力才能完全理解;是存在的,因为是实际存在的;因为是巨大存在的缘故,所以称为大元素。这样,由于显现巨大等原因,所以称为大元素。
"依于四大元素的色"中,这是所有格用作目的格。意思是:依于、依靠、不离开四大元素而生起的色。"这被称为一切色"是指这四大元素,按顺序列举的二十三种所造色,这二十七种类别就是所谓的一切色。
一法色的摄集
现在为了详细说明它,以一法等十一种摄集设立纲要,说"一切色非因"等。
其中,"一切色"这个词应与"一切色非因"、"一切色无因"等所有词组连接。这里列举了四十三个"非因"等词组。其中按顺序取了四十个词组作为纲要,最后三个不包括在纲要中。这样首先应当了解第一摄集中经文的安排。第二摄集等也是如此。
二法色的摄集
这里的方法是:在第二摄集中有一百零四对。其中"有色是所造,有色非所造"等最初的十四对,由于彼此之间没有联系,称为杂对。然后"有色是眼触的所依"等二十五对,因为是从所依和非所依的角度考察而产生的,称为所依对。然后"有色是眼触的所缘"等二十五对,因为是从所缘和非所缘的角度考察而产生的,称为所缘对。然后"有色是眼处"等十对,因为是从处和非处的角度考察而产生的,称为处对。然后"有色是眼界"等十对,因为是从界和非界的角度考察而产生的,称为界对。然后"有色是眼根"等八对,因为是从根和非根的角度考察而产生的,称为根对。然后"有色是身表"等十二对,因为是从细和粗色的角度考察而产生的,称为细色对。这是第二摄集中经文的安排。
三法色的摄集
585. 第三摄集中有一百零三组。其中,在第二摄集中提到的十四个杂对中,取一个内外对与其余十三个结合,按照"凡是内色,那是所造;凡是外色,有的是所造,有的非所造"等方式设立的十三个称为杂三法。然后将那个对与其余对结合,按照"凡是外色,那不是眼触的所依;凡是内色,有的是眼触的所依,有的不是眼触的所依"等方式设立其余的三法。它们的名称和数量应当按照那些所依对等来理解。这是第三摄集中经文的安排。
四法等色的摄集

586. Catutthasaṅgahe dvāvīsati catukkā. Tattha sabbapacchimo atthi rūpaṃ upādā atthi rūpaṃ noupādāti evaṃ idha vuttaṃ mātikaṃ anāmasitvā ṭhapito . Itare pana āmasitvā ṭhapitā. Kathaṃ? Ye tāva idha duvidhasaṅgahe pakiṇṇakesu ādito tayo dukā, tesu ekekaṃ gahetvā yaṃ taṃ rūpaṃ upādā taṃ atthi upādiṇṇaṃ, atthi anupādiṇṇantiādinā nayena pañcahi pañcahi dukehi saddhiṃ yojetvā dukattayamūlakā ādimhi pañcadasa catukkā ṭhapitā.

Idāni yo yaṃ catukko sanidassanaduko so yasmā yaṃ taṃ rūpaṃ sanidassanaṃ taṃ atthi sappaṭighaṃ, atthi appaṭighantiādinā nayena parehi vā, atthi upādā atthi noupādātiādinā nayena purimehi vā, dukehi saddhiṃ atthābhāvato kamābhāvato visesābhāvato ca yogaṃ na gacchati. Sanidassanañhi ‘appaṭighaṃ’ nāma, ‘no upādā’ vā natthīti atthābhāvato yogaṃ na gacchati. ‘Upādiṇṇaṃ pana anupādiṇṇañca atthi taṃ kamābhāvā yogaṃ na gacchati. Sabbadukā hi pacchimapacchimeheva saddhiṃ yojitā. Ayamettha kamo. Purimehi pana saddhiṃ kamābhāvoti. ‘Sati atthe kamābhāvo akāraṇaṃ. Tasmā upādiṇṇapadādīhi saddhiṃ yojetabbo’ti ce – na, visesābhāvā; upādiṇṇapadādīni hi iminā saddhiṃ yojitāni. Tattha ‘upādiṇṇaṃ vā sanidassanaṃ, sanidassanaṃ vā upādiṇṇa’nti vutte viseso natthīti visesābhāvāpi yogaṃ na gacchati. Tasmā taṃ catutthadukaṃ anāmasitvā, tato parehi atthi rūpaṃ sappaṭighantiādīhi tīhi dukehi saddhiṃ ‘yaṃ taṃ rūpaṃ sappaṭighaṃ taṃ atthi indriyaṃ, atthi na indriyaṃ, yaṃ taṃ rūpaṃ appaṭighaṃ taṃ atthi indriyaṃ, atthi na indriya’ntiādinā nayena yujjamāne dve dve duke yojetvā cha catukkā ṭhapitā.

Yathā cāyaṃ catutthaduko yogaṃ na gacchati, tathā tena saddhiṃ ādidukopi. Kasmā? Anupādārūpassa ekantena anidassanattā. So hi yaṃ taṃ rūpaṃ noupādā taṃ atthi sanidassanaṃ, atthi anidassananti – evaṃ catutthena dukena saddhiṃ yojiyamāno yogaṃ na gacchati. Tasmā taṃ atikkamitvā pañcamena saha yojito. Evaṃ yo yena saddhiṃ yogaṃ gacchati, yo ca na gacchati so veditabboti. Idaṃ catutthasaṅgahe pāḷivavatthānaṃ. Ito pare pana pañcavidhasaṅgahādayo satta saṅgahā asammissā eva. Evaṃ sakalāyapi mātikāya pāḷivavatthānaṃ veditabbaṃ.

Rūpavibhattiekakaniddesavaṇṇanā

594. Idāni tassā atthaṃ bhājetvā dassetuṃ sabbaṃ rūpaṃ na hetumevātiādi āraddhaṃ. Kasmā panettha ‘katamaṃ taṃ sabbaṃ rūpaṃ na hetū’ti pucchā na katāti? Bhedābhāvato. Yathā hi dukādīsu ‘upādārūpa’mpi atthi ‘noupādārūpa’mpi, evamidha hetu na hetūtipi sahetukamahetukantipi bhedo natthi, tasmā pucchaṃ akatvāva vibhattaṃ. Tattha ‘sabba’nti sakalaṃ, niravasesaṃ. ‘Rūpa’nti ayamassa sītādīhi ruppanabhāvadīpano sāmaññalakkhaṇaniddeso. Na hetumevāti sādhāraṇahetupaṭikkhepaniddeso.

Tattha hetuhetu paccayahetu uttamahetu sādhāraṇahetūti catubbidho hetu. Tesu ‘tayo kusalahetū, tayo akusalahetū, tayo abyākatahetū’ti (dha. sa. 1059) ayaṃ ‘hetuhetu’ nāma. ‘‘Cattāro kho, bhikkhu, mahābhūtā hetu, cattāro mahābhūtā paccayo rūpakkhandhassa paññāpanāyā’’ti (ma. ni. 3.85; saṃ. ni. 

586. 第四摄集中有二十二个四法。其中最后一个"有色是所造,有色非所造"等,是不涉及这里所说的纲要而设立的。其他的则是涉及纲要而设立的。如何呢?首先,在这里二法摄集中杂类的最初三对,取其中每一个,按照"凡是所造色,有的是执取,有的是非执取"等方式,与五个二法结合,以三个二法为基础,在开始设立了十五个四法。
现在,那个四法中的有见二法,因为"凡是有见色,有的是有对,有的是无对"等方式,或者与后面的"有的是所造,有的是非所造"等方式,或者与前面的二法,在意义上、顺序上、特殊性上都不能结合。因为有见色不存在"无对"或"非所造",所以在意义上不能结合。而"执取"和"非执取"虽然存在,但由于顺序的缘故不能结合。因为所有二法都只与最后的结合。这里的顺序就是这样。而与前面的不结合是因为顺序的缘故。如果说:"即使有意义,顺序的缺失也不是理由。因此应该与'执取'等词结合"——不是这样,因为缺乏特殊性;因为"执取"等词已经与这个结合了。在那里,"执取的是有见的,有见的是执取的",这样说时没有特殊性,所以由于缺乏特殊性也不能结合。因此,跳过那第四个二法,从那之后的"有色是有对"等三个二法开始,按照"凡是有对色,有的是根,有的非根;凡是无对色,有的是根,有的非根"等方式,结合两个两个的二法,设立了六个四法。
就像这第四个二法不能结合一样,与它一起的第一个二法也是如此。为什么?因为非所造色必定是无见的。因为"凡是非所造色,有的是有见,有的是无见"——这样与第四个二法结合时不能成立。因此跳过它,与第五个结合。这样,哪个与哪个能结合,哪个不能结合,应当这样理解。这是第四摄集中的安排。从这之后,第五摄集等七个摄集都是不混杂的。这样应当理解整个纲要中的安排。
色分别一法解说的注释
594. 现在为了分别解说它的意义,开始了"一切色都只是非因"等内容。为什么这里没有提出"什么是那一切非因色"的问题呢?因为没有区别。就像在二法等中有"所造色"也有"非所造色"一样,这里没有因非因、有因无因的区别,所以没有提出问题就直接解说了。其中,"一切"是指全部,无余。"色"是指这个通过冷等被破坏的特性来说明的一般特征的解说。"只是非因"是否定共同因的解说。
其中,因有四种:因因、缘因、最胜因、共同因。在这些中,"三善因,三不善因,三无记因",这被称为"因因"。"比丘,四大种是因,四大种是缘,用来施设色蕴",这(《中部》第3卷85页;《相应部》第

3.82) ayaṃ ‘paccayahetu’ nāma. ‘‘Kusalākusalaṃ attano vipākaṭṭhāne, uttamaṃ iṭṭhārammaṇaṃ kusalavipākaṭṭhāne, uttamaṃ aniṭṭhārammaṇaṃ akusalavipākaṭṭhāne’’ti ayaṃ ‘uttamahetu’ nāma. Yathāha – ‘atītānāgatapaccuppannānaṃ kammasamādānānaṃ ṭhānaso hetuso vipākaṃ yathābhūtaṃ pajānātī’ti (ma. ni. 1.148; vibha. 810; pāṭi. ma. 2.44), ‘‘eseva hetu esa paccayo saṅkhārānaṃ yadidaṃ avijjā’’ti avijjā saṅkhārānaṃ sādhāraṇahetu hutvā paccayaṭṭhaṃ pharatīti ayaṃ ‘sādhāraṇahetu’ nāma. Yathā hi pathavīraso āporaso ca madhurassāpi amadhurassāpi paccayo, evaṃ avijjā kusalasaṅkhārānampi akusalasaṅkhārānampi sādhāraṇapaccayo hoti. Imasmiṃ panatthe ‘hetuhetu’ adhippeto. Iti ‘hetū dhammā na hetū dhammā’ti (dha. sa. dukamātikā 1) mātikāya āgataṃ hetubhāvaṃ rūpassa niyametvā paṭikkhipanto ‘na hetumevā’ti āha. Iminā nayena sabbapadesu paṭikkhepaniddeso ca appaṭikkhepaniddeso ca veditabbo. Vacanattho pana sabbapadānaṃ mātikāvaṇṇanāyaṃ vuttoyeva.

Sappaccayamevāti ettha pana kammasamuṭṭhānaṃ kammapaccayameva hoti, āhārasamuṭṭhānādīni āhārādipaccayānevāti evaṃ rūpasseva vuttacatupaccayavasena attho veditabbo. Rūpamevāti ‘rūpino dhammā arūpino dhammā’ti mātikāya vuttaṃ arūpībhāvaṃ paṭikkhipati. Uppannaṃ chahi viññāṇehīti paccuppannarūpameva cakkhuviññāṇādīhi chahi veditabbaṃ. Niyāmo pana cakkhuviññāṇādīni sandhāya gahito. Na hi tāni atītānāgataṃ vijānanti. Manoviññāṇaṃ pana atītampi anāgatampi vijānāti. Taṃ imasmiṃ pañcaviññāṇasote patitattā sotapatitameva hutvā gataṃ. Hutvā abhāvaṭṭhena pana aniccameva. Jarāya abhibhavitabbadhammakattā jarābhibhūtameva. Yasmā vā rūpakāye jarā pākaṭā hoti, tasmāpi ‘jarābhibhūtamevā’ti vuttaṃ.

Evaṃ ekavidhena rūpasaṅgahoti ettha ‘vidhā’-saddo mānasaṇṭhānakoṭṭhāsesu dissati. ‘‘Seyyohamasmīti vidhā, sadisohamasmīti vidhā’’tiādīsu (vibha. 962) hi māno vidhā nāma. ‘‘Kathaṃvidhaṃ sīlavantaṃ vadanti, kathaṃvidhaṃ paññavantaṃ vadantī’’tiādīsu (saṃ. ni. 1.95) saṇṭhānaṃ. ‘Kathaṃvidha’nti hi padassa kathaṃsaṇṭhānanti attho. ‘‘Ekavidhena ñāṇavatthuṃ duvidhena ñāṇavatthū’’tiādīsu (vibha. 751-752) koṭṭhāso vidhā nāma. Idhāpi koṭṭhāsova adhippeto.

Saṅgahasaddopi sajātisañjātikiriyāgaṇanavasena catubbidho. Tattha ‘‘sabbe khattiyā āgacchantu, sabbe brāhmaṇā sabbe vessā sabbe suddā āgacchantu’’, ‘‘yā cāvuso visākha, sammāvācā, yo ca sammākammanto, yo ca sammāājīvo – ime dhammā sīlakkhandhe saṅgahitā’’ti (ma. ni. 1.462) ayaṃ ‘sajātisaṅgaho’ nāma. ‘Ekajātikā āgacchantū’ti vuttaṭṭhāne viya hi idha sabbe jātiyā ekasaṅgahaṃ gatā. ‘‘Sabbe kosalakā āgacchantu, sabbe māgadhakā, sabbe bhārukacchakā āgacchantu’’, ‘‘yo cāvuso visākha, sammāvāyāmo, yā ca sammāsati, yo ca sammāsamādhi – ime dhammā samādhikkhandhe saṅgahitā’’ti ayaṃ ‘sañjātisaṅgaho’ nāma. Ekaṭṭhāne jātā saṃvuddhā āgacchantūti vuttaṭṭhāne viya hi idha sabbe sañjātiṭṭhānena nivutthokāsena ekasaṅgahaṃ gatā. ‘‘Sabbe hatthārohā āgacchantu, sabbe assārohā, sabbe rathikā āgacchantu’’, ‘‘yā cāvuso visākha, sammādiṭṭhi, yo ca sammāsaṅkappo – ime dhammā paññākkhandhe saṅgahitā’’ti (ma. ni. 

3.82)被称为"缘因"。"善不善在自己的异熟位置,最胜的可意所缘在善异熟的位置,最胜的不可意所缘在不善异熟的位置",这被称为"最胜因"。如所说:"如实了知过去、未来、现在诸业的承担,从处所、从因而有果报"(《中部》第1卷148页;《分别论》810页;《无碍解道》第2卷44页),"这就是因,这就是缘,即无明是诸行的",无明作为诸行的共同因而遍满缘的意义,这被称为"共同因"。就像地味和水味是甜的和不甜的共同缘一样,无明是善行和不善行的共同缘。但在这个意义上,指的是"因因"。因此,为了确定并否定在"因法、非因法"(《法集论》二法纲要1)这个纲要中出现的因性对色法的适用,所以说"只是非因"。以这种方式应当理解所有词句中的否定解说和非否定解说。而所有词句的词义解释已经在纲要注释中说过了。
"只是有缘"中,业生的只是业缘,食生等的只是食等缘,这样应当理解只是依色法所说的四缘的意义。"只是色"否定了在"色法、非色法"这个纲要中所说的非色性。"被六识所生"是指只有现在色应当被眼识等六识所了知。但这个限定是针对眼识等而说的。因为它们不了知过去未来。而意识则了知过去和未来。它落入这五识之流,只是作为落入之流而已。但由于"有而无"的意义,所以只是无常。由于是应被老所征服的法,所以只是被老所征服。或者因为在色身中老是明显的,所以也说"只是被老所征服"。
"这样是一法色的摄集"中,"法"(vidhā)这个词在度量、形状、部分等意义中使用。如"我胜过他的度量,我与他相等的度量"(《分别论》962页)等中,度量被称为vidhā。"他们怎样称赞持戒者,他们怎样称赞有慧者"(《相应部》第1卷95页)等中是形状。因为"怎样"(kathaṃvidha)这个词的意思是"什么形状"。"一法的智事,二法的智事"(《分别论》751-752页)等中,部分被称为vidhā。这里也是指部分。
"摄集"(saṅgaha)这个词有四种:同类、同生、作用、计数。其中,"所有刹帝利来,所有婆罗门、吠舍、首陀罗来","毗舍佉贤友,正语、正业、正命,这些法被摄于戒蕴中"(《中部》第1卷462页),这被称为"同类摄集"。就像在说"同一种类的来"的地方一样,这里所有的都被归入一个种类的摄集。"所有憍萨罗人来,所有摩揭陀人,所有婆楼迦车人来","毗舍佉贤友,正精进、正念、正定,这些法被摄于定蕴中",这被称为"同生摄集"。就像在说"在同一地方出生长大的来"的地方一样,这里所有的都被归入一个出生地或居住地的摄集。"所有骑象的来,所有骑马的,所有乘车的来","毗舍佉贤友,正见、正思惟,这些法被摄于慧蕴中"(《中部》第

1.462) ayaṃ ‘kiriyāsaṅgaho’ nāma. Sabbeva hete attano kiriyākaraṇena ekasaṅgahaṃ gatā. ‘‘Cakkhāyatanaṃ katamakkhandhagaṇanaṃ gacchati? Cakkhāyatanaṃ rūpakkhandhagaṇanaṃ gacchati. Hañci cakkhāyatanaṃ rūpakkhandhagaṇanaṃ gacchati, tena vata re vattabbe – cakkhāyatanaṃ rūpakkhandhena saṅgahita’’nti (kathā. 471), ayaṃ ‘gaṇanasaṅgaho’ nāma. Ayamidha adhippeto. Ekakoṭṭhāsena rūpagaṇanāti ayañhettha attho. Esa nayo sabbattha.

Dukaniddesavaṇṇanā

Upādābhājanīyakathā

595. Idāni duvidhasaṅgahādīsu ‘atthi rūpaṃ upādā, atthi rūpaṃ noupādā’ti evaṃ bhedasabbhāvato pucchāpubbaṅgamaṃ padabhājanaṃ dassento katamaṃ taṃ rūpaṃ upādātiādimāha. Tattha upādiyatīti ‘upādā’; mahābhūtāni gahetvā, amuñcitvā, tāni nissāya pavattatīti attho. Idāni taṃ pabhedato dassento cakkhāyatanantiādimāha.

596. Evaṃ tevīsatividhaṃ upādārūpaṃ saṅkhepato uddisitvā puna tadeva vitthārato niddisanto katamaṃ taṃ rūpaṃ cakkhāyatanantiādimāha. Tattha duvidhaṃ cakkhu – maṃsacakkhu paññācakkhu ca. Etesu ‘buddhacakkhu samantacakkhu ñāṇacakkhu dibbacakkhu dhammacakkhū’ti pañcavidhaṃ paññācakkhu. Tattha ‘‘addasaṃ kho ahaṃ, bhikkhave, buddhacakkhunā lokaṃ volokento satte apparajakkhe…pe… duviññāpaye’’ti (ma. ni. 1.283) idaṃ buddhacakkhu nāma. ‘‘Samantacakkhu vuccati sabbaññutaññāṇa’’nti idaṃ samantacakkhu nāma. ‘‘Cakkhuṃ udapādi ñāṇaṃ udapādī’’ti (saṃ. ni. 5.1081; mahāva. 15) idaṃ ñāṇacakkhu nāma. ‘‘Addasaṃ kho ahaṃ, bhikkhave, dibbena cakkhunā visuddhenā’’ti (ma. ni. 1.284) idaṃ dibbacakkhu nāma. ‘‘Tasmiṃ yevāsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādī’’ti (ma. ni. 

1.462),这被称为"作用摄集"。所有这些都因为自己的作用而归入一个摄集。"眼处属于哪一蕴的计数?眼处属于色蕴的计数。如果眼处属于色蕴的计数,那么应该说眼处被色蕴所摄"(《论事》471页),这被称为"计数摄集"。这里指的就是这个。这里的意思是以一个部分来计数色法。这个方法适用于所有情况。
二法解说的注释
所造分别的解说
595. 现在在二法摄集等中,"有色是所造,有色非所造",因为这样存在区别,所以以问题为先来显示词的分别,说"什么是那所造色"等。其中,"被执取"是"所造";抓住大种,不放开,依靠它们而转起,这是其意思。现在为了显示它的种类,说"眼处"等。
596. 这样简要列举了二十三种所造色之后,又为了详细解说它,说"什么是那眼处色"等。其中眼有两种:肉眼和慧眼。在这些中,慧眼有五种:"佛眼、普眼、智眼、天眼、法眼"。其中,"诸比丘,我以佛眼观察世间,看见众生少尘垢者......难以了知者"(《中部》第1卷283页),这被称为佛眼。"普眼被称为一切知智",这被称为普眼。"眼生起,智生起"(《相应部》第5卷1081页;《大品》15页),这被称为智眼。"诸比丘,我以清净的天眼看见"(《中部》第1卷284页),这被称为天眼。"就在那座位上生起了远尘离垢的法眼"(《中部》第

2.395) idaṃ heṭṭhimamaggattayasaṅkhātaṃ ñāṇaṃ dhammacakkhu nāma.

Maṃsacakkhupi pasādacakkhu sasambhāracakkhūti duvidhaṃ hoti. Tattha yoyaṃ akkhikūpake patiṭṭhito heṭṭhā akkhikūpakaṭṭhikena, upari bhamukaṭṭhikena, ubhato akkhikūṭehi, anto matthaluṅgena, bahiddhā akkhilomehi paricchinno maṃsapiṇḍo. Saṅkhepato ‘catasso dhātuyo, vaṇṇo gandho raso ojā, sambhavo saṇṭhānaṃ, jīvitaṃ bhāvo kāyapasādo cakkhupasādo’ti cuddasasambhāro. Vitthārato ‘catasso dhātuyo, taṃsannissitavaṇṇagandharasaojāsaṇṭhānasambhavā cā’ti imāni dasa catusamuṭṭhānikattā cattālīsaṃ honti. Jīvitaṃ bhāvo kāyapasādo cakkhupasādoti cattāri ekantakammasamuṭṭhānānevāti imesaṃ catucattālīsāya rūpānaṃ vasena catucattālīsasambhāro. Yaṃ loko setaṃ cakkhuṃ puthulaṃ visaṭaṃ vitthiṇṇaṃ ‘cakkhu’nti sañjānanto na cakkhuṃ sañjānāti, vatthuṃ cakkhuto sañjānāti, so maṃsapiṇḍo akkhikūpe patiṭṭhito, nhārusuttakena matthaluṅge ābaddho, yattha setampi atthi, kaṇhampi lohitakampi, pathavīpi āpopi tejopi vāyopi, yaṃ semhūssadattā setaṃ, pittussadattā kaṇhaṃ, ruhirussadattā lohitakaṃ, pathavussadattā patthiṇṇaṃ hoti, āpussadattā paggharati, tejussadattā paridayhati, vāyussadattā sambhamati, idaṃ sasambhāracakkhu nāma.

Yo panettha sito ettha paṭibaddho catunnaṃ mahābhūtānaṃ upādāya pasādo, idaṃ pasādacakkhu nāma. Tadetaṃ tassa sasambhāracakkhuno setamaṇḍalaparikkhittassa kaṇhamaṇḍalassa majjhe, abhimukhe ṭhitānaṃ sarīrasaṇṭhānuppattidesabhūte diṭṭhimaṇḍale, sattasu picupaṭalesu āsittatelaṃ picupaṭalāni viya, sattakkhipaṭalāni byāpetvā, dhāraṇanhāpanamaṇḍanabījanakiccāhi catūhi dhātīhi khattiyakumāro viya, sandhāraṇaābandhanaparipācanasamudīraṇakiccāhi catūhi dhātūhi katūpakāraṃ, utucittāhārehi upatthambhiyamānaṃ, āyunā anupāliyamānaṃ, vaṇṇagandharasādīhi parivutaṃ, pamāṇato ūkāsiramattaṃ, cakkhuviññāṇādīnaṃ yathārahaṃ vatthudvārabhāvaṃ sādhayamānaṃ tiṭṭhati. Vuttampi cetaṃ dhammasenāpatinā –

‘‘Yena cakkhuppasādena, rūpāni manupassati;

Parittaṃ sukhumaṃ etaṃ, ūkāsirasamūpama’’nti.

Cakkhu ca taṃ āyatanañcāti cakkhāyatanaṃ. Yaṃ cakkhu catunnaṃ mahābhūtānaṃ upādāya pasādoti idhāpi upayogattheyeva sāmivacanaṃ; cattāri mahābhūtāni upādiyitvā pavattappasādoti attho. Iminā pasādacakkhumeva gaṇhāti, sesacakkhuṃ paṭikkhipati. Yaṃ pana indriyagocarasutte ‘‘ekaṃ mahābhūtaṃ upādāya pasādo pathavīdhātuyā tīhi mahābhūtehi saṅgahito āpodhātuyā ca tejodhātuyā ca vāyodhātuyā ca,’’ catuparivattasutte ‘‘dvinnaṃ mahābhūtānaṃ upādāya pasādo pathavīdhātuyā ca āpodhātuyā ca dvīhi mahābhūtehi saṅgahito tejodhātuyā ca vāyodhātuyā cā’’ti vuttaṃ, taṃ pariyāyena vuttaṃ. Ayañhi suttantikakathā nāma pariyāyadesanā . Yo ca catunnaṃ mahābhūtānaṃ upādāya pasādo so tesu ekekassāpi dinnaṃ dvinnampi pasādoyevāti iminā pariyāyena tattha desanā āgatā. Abhidhammo pana nippariyāyadesanā nāma. Tasmā idha ‘catunnaṃ mahābhūtānaṃ upādāya pasādo’ti vuttaṃ.


2.395页),这被称为下三道智的法眼。
肉眼也有两种:净眼和具支分眼。其中,安立在眼窝中,下以眼窝骨为界,上以眉骨为界,两侧以眼角为界,内以脑为界,外以眼睫为界的肉团。简要来说,有十四种支分:四大种、色、香、味、营养素、生命、形状、生命、性别、身净色、眼净色。详细来说,四大种及依它们而有的色、香、味、营养素、形状、生命,这十种由四因生,所以有四十种。生命、性别、身净色、眼净色这四种只由业生,所以这四十四种色法构成四十四种支分。世人认为白色、圆形、广大、延展的"眼"不是眼,而是把眼的所依误认为眼,那个安立在眼窝中、用神经线连接到脑中的肉团,其中有白色、黑色、红色,有地、水、火、风,因痰多而白,因胆汁多而黑,因血多而红,因地多而坚实,因水多而流动,因火多而灼热,因风多而动摇,这被称为具支分眼。
而其中依四大种而有的净色,与白色相连,这被称为净眼。它在那具支分眼的白圈所围绕的黑圈中央,在面对的人的身体形状生起之处的视圈中,就像七层棉花中浸透的油一样遍满七层眼膜,像四个保姆对王子进行抱持、沐浴、装饰、扇凉一样,得到四大种以支撑、结合、成熟、推动的作用而有的帮助,被时节、心、食所支持,被寿命所维护,被色、香、味等所围绕,大小如虱子头,作为眼识等的所依和门而存在。法将(舍利弗)也这样说:
"以此眼净色,人们看见诸色;
它微小精细,如虱子头大小。"
眼和它是处,所以称为眼处。"依四大种而有的净色是眼",这里也是所有格用作目的格;意思是:执取四大种而转起的净色。这里只取净眼,排除其他的眼。在根境经中说:"依一大种而有的净色被地界及其他三大种所摄",在四轮转经中说:"依二大种而有的净色被地界和水界及其他两大种所摄",这是依方便说的。这种经典的说法是方便教说。依四大种而有的净色,也可以说是依其中一个或两个而有的净色,以这种方便方式在那里进行教说。但阿毗达磨是无方便教说。因此这里说"依四大种而有的净色"。


‘Ayaṃ me attā’ti bālajanena pariggahitattā attabhāvo vuccati sarīrampi khandhapañcakampi. Tasmiṃ pariyāpanno tannissitoti attabhāvapariyāpanno cakkhuviññāṇena passituṃ na sakkāti anidassano. Paṭighaṭṭanānighaṃso ettha jāyatīti sappaṭigho.

Yenātiādīsu ayaṃ saṅkhepattho – yena karaṇabhūtena cakkhunā ayaṃ satto idaṃ vuttappakāraṃ rūpaṃ atīte passi vā, vattamāne passati vā, anāgate passissati vā, sacassa aparibhinnaṃ cakkhu bhaveyya, athānena āpāthagataṃ rūpaṃ passe vā, atītaṃ vā rūpaṃ atītena cakkhunā passi, paccuppannaṃ paccuppannena passati, anāgataṃ anāgatena passissati, sace taṃ rūpaṃ cakkhussa āpāthaṃ āgaccheyya cakkhunā taṃ rūpaṃ passeyyāti idamettha parikappavacanaṃ. Dassanapariṇāyakaṭṭhena cakkhuṃpetaṃ, sañjātisamosaraṇaṭṭhena cakkhāyatanaṃpetaṃ, suññatabhāvanissattaṭṭhena cakkhudhātupesā. Dassanalakkhaṇe indaṭṭhaṃ kāretīti cakkhundriyaṃpetaṃ. Lujjanapalujjanaṭṭhena lokopeso. Vaḷañjanaṭṭhena dvārāpesā. Apūraṇīyaṭṭhena samuddopeso. Parisuddhaṭṭhena paṇḍaraṃpetaṃ. Phassādīnaṃ abhijāyanaṭṭhena khettaṃpetaṃ. Tesaṃyeva patiṭṭhānaṭṭhena vatthuṃpetaṃ. Samavisamaṃ dassentaṃ attabhāvaṃ netīti nettaṃpetaṃ. Tenevaṭṭhena nayanaṃpetaṃ. Sakkāyapariyāpannaṭṭhena orimaṃ tīraṃpetaṃ. Bahusādhāraṇaṭṭhena assāmikaṭṭhena ca suñño gāmopesoti.

Ettāvatā ‘passi vā’tiādīhi catūhi padehi cakkhuṃpetantiādīni cuddasa nāmāni yojetvā cakkhāyatanassa cattāro vavatthāpananayā vuttāti veditabbā. Kathaṃ? Ettha hi yena cakkhunā anidassanena sappaṭighena rūpaṃ sanidassanaṃ sappaṭighaṃ passi vā cakkhuṃpetaṃ…pe… suñño gāmopeso, idaṃ taṃ rūpaṃ cakkhāyatananti ayameko nayo. Evaṃ sesāpi veditabbā.

597. Idāni yasmā vijjuniccharaṇādikālesu anoloketukāmassāpi rūpaṃ cakkhupasādaṃ ghaṭṭeti, tasmā taṃ ākāraṃ dassetuṃ dutiyo niddesavāro āraddho. Tattha yamhi cakkhumhīti yamhi adhikaraṇabhūte cakkhumhi. Rūpanti paccattavacanametaṃ. Tattha paṭihaññi vāti atītattho. Paṭihaññativāti paccuppannattho. Paṭihaññissati vāti anāgatattho. Paṭihaññe vāti vikappanattho. Atītañhi rūpaṃ atīte cakkhusmiṃ paṭihaññi nāma. Paccuppannaṃ paccuppanne paṭihaññati nāma. Anāgataṃ anāgate paṭihaññissati nāma. Sace taṃ rūpaṃ cakkhussa āpāthaṃ āgaccheyya, cakkhumhi paṭihaññeyya taṃ rūpanti ayamettha parikappo. Atthato pana pasādaṃ ghaṭṭayamānameva rūpaṃ paṭihaññati nāma. Idhāpi purimanayeneva cattāro vavatthāpananayā veditabbā.

598. Idāni yasmā attano icchāya oloketukāmassa rūpe cakkhuṃ upasaṃharato cakkhu rūpasmiṃ paṭihaññati, tasmā taṃ ākāraṃ dassetuṃ tatiyo niddesavāro āraddho. So atthato pākaṭoyeva. Ettha pana cakkhu ārammaṇaṃ sampaṭicchamānameva rūpamhi paṭihaññati nāma. Idhāpi purimanayeneva cattāro vavatthāpananayā veditabbā.



‘这是我的自我’是因为愚人所执着，所以称为自体，包括身体和五蕴。在这之中，依赖于此，自体被称为，因而无法通过眼识来观察，无法被看见。此处所生的触感是完全的。
在“由此”等等中，这里是概括的意思——由此作为作用的眼，众生通过这个眼识看到这种所说的色，过去看到，正在看到，未来将看到，如果这个眼不被破坏，那么就能看到那种依靠眼识而生的色，过去的色通过过去的眼看到，当前的通过当前的看到，未来的通过未来的看到，如果那个色能来到眼前，眼就能看到那个色，这就是这里的概念。由于观察的结果，眼是这个，因缘的聚集，眼处是这个，因空的修习而生，眼根是这个。由于观察特征，眼识是这个。由于摇动，世界是这个。由于摇动，门是这个。由于未满，海是这个。由于清净，白色是这个。由于触等的依赖，田是这个。由于它们的基础，物是这个。由于平等的观察，引导自体是这个。正因如此，眼是这个。由于自我范围，眼的彼岸是这个。由于许多的共同，空的村庄是这个。
至此，“看到或”的四个词等，结合了十四个名称，应该理解为眼处的四个确定方式。如何？在这里，依靠眼，无法看见的完全的触感的色，能看见的完全的触感的眼……等，空的村庄，这就是那个色，眼处。这是一个方法。其他的也应如此理解。
现在因为在闪电等情况下，想要看而无法看见的色会影响眼的作用，因此为了显示这个样子，第二个注释部分开始了。在那里，眼的所在是指眼的所依。色是指个体的表达。在那里，过去的意思是“过去的”。当前的意思是“当前的”。未来的意思是“未来的”。当说“眼能看到”时，是指概念的意思。过去的色通过过去的眼被看到，当前的色通过当前的眼被看到，未来的色通过未来的眼被看到。如果那个色能来到眼前，眼就能看到那个色，这就是这里的概念。从意义上说，影响的是色。此处也应当按之前的四个确定方式理解。
现在因为依照自己的愿望，想要看而收回眼，眼在色中被看见，因此为了显示这个样子，第三个注释部分开始了。这个是显而易见的。在这里，眼的所缘被接受时，色被看到。这也应当按之前的四个确定方式理解。

599. Ito paraṃ phassapañcamakānaṃ uppattidassanavasena pañca, tesaṃyeva ārammaṇapaṭibaddhauppattidassanavasena pañcāti, dasa vārā dassitā. Tattha cakkhuṃ nissāyāti cakkhuṃ nissāya, paccayaṃ katvā. Rūpaṃ ārabbhāti rūpārammaṇaṃ āgamma, sandhāya, paṭicca. Iminā cakkhupasādavatthukānaṃ phassādīnaṃ purejātapaccayena cakkhudvārajavanavīthipariyāpannānaṃ ārammaṇādhipatiārammaṇūpanissayapaccayehi rūpassa paccayabhāvo dassito. Itaresu pañcasu vāresu rūpaṃ ārammaṇamassāti rūpārammaṇoti evaṃ ārammaṇapaccayamatteneva paccayabhāvo dassito. Yathā pana purimesu tīsu, evaṃ imesupi dasasu vāresu cattāro cattāro vavatthāpananayā veditabbā. Evaṃ katamaṃ taṃ rūpaṃ cakkhāyatananti pucchāya uddhaṭaṃ cakkhuṃ ‘idaṃ ta’nti nānappakārato dassetuṃ, purimā tayo, ime dasāti, terasa niddesavārā dassitā. Ekekasmiñcettha catunnaṃ catunnaṃ vavatthāpananayānaṃ āgatattā dvipaññāsāya nayehi paṭimaṇḍetvāva dassitāti veditabbā.



从这里起，触的第五种的出现和显示的方式有五种，依此而来的对象被称为五种，因此显示了十个部分。在这里，依赖于眼，意味着依靠眼，作为条件而存在。关于色，意味着依靠色的所缘而存在，基于这个。通过这个，显示了眼识的法相，触等的先因，眼门的行走路径所依的对象的主因和对象的依赖条件的存在。至于其他五个部分，色的所缘是这个，因此仅仅通过所缘的条件显示了条件的存在。就像前面的三个一样，这样在这十个部分中，四个四个的确定方式也应当理解。这样，询问“什么是那色，眼处”时，抬起眼，显示出“这是这个”，从不同的方式显示出，前面三个和这十个，共有十三个注释部分被显示。每个部分在这四个四个的确定方式中，因而被显示为二十五种的方式。

600. Ito paresu sotāyatanādiniddesesupi eseva nayo. Visesamattaṃ panettha evaṃ veditabbaṃ – suṇātīti sotaṃ. Taṃ sasambhārasotabilassa anto tanutambalomācite aṅgulivedhakasaṇṭhāne padese vuttappakārāhi dhātūhi katūpakāraṃ, utucittāhārehi upatthambhiyamānaṃ, āyunā anupāliyamānaṃ, vaṇṇādīhi parivutaṃ sotaviññāṇādīnaṃ yathārahaṃ vatthudvārabhāvaṃ sādhayamānaṃ tiṭṭhati.

Ghāyatīti ghānaṃ. Taṃ sasambhāraghānabilassa anto ajappadasaṇṭhāne padese yathāvuttappakāraupakārupatthambhanānupālanaparivāraṃ hutvā ghānaviññāṇādīnaṃ yathārahaṃ vatthudvārabhāvaṃ sādhayamānaṃ tiṭṭhati.

Sāyanaṭṭhena jivhā. Sā sasambhārajivhāmajjhassa upari uppaladalaggasaṇṭhāne padese yathāvuttappakāraupakārupatthambhanānupālanaparivārā hutvā jivhāviññāṇādīnaṃ yathārahaṃ vatthudvārabhāvaṃ sādhayamānā tiṭṭhati.

Yāvatā pana imasmiṃ kāye upādiṇṇakarūpaṃ nāma atthi, sabbattha kāyāyatanaṃ, kappāsapaṭale sneho viya, yathāvuttappakāraupakārupatthambhanānupālanaparivārameva hutvā kāyaviññāṇādīnaṃ yathārahaṃ vatthudvārabhāvaṃ sādhayamānaṃ tiṭṭhati. Ayamettha viseso. Seso pāḷippabhedo ca attho ca cakkhuniddese vuttanayeneva veditabbo. Kevalañhi idha cakkhupadassa ṭhāne sotapadādīni, rūpapadassa ṭhāne saddapadādīni, passīti ādīnaṃ ṭhāne suṇītiādipadāni ca āgatāni. ‘Nettaṃpetaṃ , nayanaṃpeta’nti imassa ca padadvayassa abhāvā dvādasa dvādasa nāmāni honti. Sesaṃ sabbattha vuttasadisameva.

Tattha siyā – yadi yāvatā imasmiṃ kāye upādiṇṇakarūpaṃ nāma atthi, sabbattha kāyāyatanaṃ, kappāsapaṭale sneho viya. ‘Evaṃ sante lakkhaṇasammissatā āpajjatī’ti. ‘Nāpajjatī’ti. ‘Kasmā’? ‘Aññassa aññattha abhāvato’. ‘Yadi evaṃ, na sabbattha kāyāyatana’nti? ‘Neva paramatthato sabbattha. Vinibbhujitvā panassa nānākaraṇaṃ paññāpetuṃ na sakkā, tasmā evaṃ vuttaṃ. Yathā hi rūparasādayo, vālikācuṇṇāni viya, vivecetuṃ asakkuṇeyyatāya aññamaññabyāpinoti vuccanti, na ca paramatthato rūpe raso atthi. Yadi siyā rūpaggahaṇeneva rasaggahaṇaṃ gaccheyya. Evaṃ kāyāyatanampi paramatthato neva sabbattha atthi, na ca sabbattha natthi, vivecetuṃ asakkuṇeyyatāyāti. Evamettha na lakkhaṇasammissatā āpajjatīti veditabbā’.

Apica lakkhaṇādivavatthāpanatopetesaṃ asammissatā veditabbā – etesu hi rūpābhighātārahabhūtappasādalakkhaṇaṃ daṭṭhukāmatānidānakammasamuṭṭhānabhūtappasādalakkhaṇaṃ vā cakkhu, rūpesu āviñchanarasaṃ, cakkhuviññāṇassa ādhārabhāvapaccupaṭṭhānaṃ, daṭṭhukāmatānidānakammajabhūtapadaṭṭhānaṃ.

Saddābhighātārahabhūtappasādalakkhaṇaṃ sotukāmatānidānakammasamuṭṭhānabhūtappasādalakkhaṇaṃ vā sotaṃ, saddesu āviñchanarasaṃ, sotaviññāṇassa ādhārabhāvapaccupaṭṭhānaṃ, sotukāmatānidānakammajabhūtapadaṭṭhānaṃ.

Gandhābhighātārahabhūtappasādalakkhaṇaṃ ghāyitukāmatānidānakammasamuṭṭhānabhūtappasādalakkhaṇaṃ vā ghānaṃ, gandhesu āviñchanarasaṃ, ghānaviññāṇassa ādhārabhāvapaccupaṭṭhānaṃ ghāyitukāmatānidānakammajabhūtapadaṭṭhānaṃ.

Rasābhighātārahabhūtappasādalakkhaṇā sāyitukāmatānidānakammasamuṭṭhānabhūtappasādalakkhaṇā vā jivhā, rasesu āviñchanarasā, jivhāviññāṇassa ādhārabhāvapaccupaṭṭhānā, sāyitukāmatānidānakammajabhūtapadaṭṭhānā.


从这里起，耳处等的描述也是如此。这其中的特别之处应当这样理解——“听”是耳。它在耳的内侧，细腻如指尖的触感，依赖于所说的元素而存在，因而被支撑、维持、保护，耳识等的相应存在也因此而具备。
“嗅”是嗅觉。它在鼻的内侧，依赖于所说的元素而存在，因而被支撑、维持、保护，嗅识等的相应存在也因此而具备。
“舌”是舌头。它在舌的中间，依赖于莲花瓣的触感而存在，因而被支撑、维持、保护，舌识等的相应存在也因此而具备。
只要在这个身体中存在着依赖的色，处处都是身体的领域，像棉花的温暖一样，依赖于所说的元素而存在，因而被支撑、维持、保护，身体识等的相应存在也因此而具备。这是这里的特别之处。其余的部分和意义也应当通过眼的描述来理解。因为这里的眼处、耳处等，色处、声处等，都是依赖于所提到的部分而存在的。“由此引导、由此眼引导”这两个词的缺失，使得有十二个名称存在。其余部分与上述所说的相同。
在这里可能是——只要在这个身体中存在着依赖的色，处处都是身体的领域，像棉花的温暖一样。“如果是这样，特征的合适性就会消失。” “不会消失。” “为什么？” “因为其他的缺失。” “如果是这样，那就不是处处都是身体的领域吗？” “从绝对的意义上讲，确实不是处处都是。但若分开，就无法识别种种，因此如此说。”就像色、味等，像沙子一样，因为无法分开而被称为相互扩散，但在绝对的意义上是没有色和味的。如果是通过色的把握而去把握味的话，身体的领域在绝对意义上也不是处处都有，也不是处处没有，因为无法分开而如此。因此这里不应被理解为特征的合适性消失。
此外，特征等的确定也应被理解为不合适——在这些中，色的触感特征、想要看见的因缘、因果的产生等都是眼，色中有味的触感，眼识的依赖状态，想要看见的因缘等。
声的触感特征、想要听见的因缘、因果的产生等都是耳，声中有味的触感，耳识的依赖状态，想要听见的因缘等。
香的触感特征、想要嗅见的因缘、因果的产生等都是鼻，香中有味的触感，嗅识的依赖状态，想要嗅见的因缘等。
味的触感特征、想要尝见的因缘、因果的产生等都是舌，味中有触感，舌识的依赖状态，想要尝见的因缘等。


Phoṭṭhabbābhighātārahabhūtappasādalakkhaṇo phusitukāmatānidānakammasamuṭṭhānabhūtappasādalakkhaṇo vā kāyo, phoṭṭhabbesu āviñchanaraso, kāyaviññāṇassa ādhārabhāvapaccupaṭṭhāno, phusitukāmatānidānakammajabhūtapadaṭṭhāno.

Keci pana ‘tejādhikānaṃ bhūtānaṃ pasādo cakkhu, vāyupathavīāpādhikānaṃ bhūtānaṃ pasādā sotaghānajivhā, kāyo sabbesa’nti vadanti. Apare ‘tejādhikānaṃ pasādo cakkhu, vivaravāyuāpapathavādhikānaṃ pasādā sotaghānajivhākāyā’ti vadanti. Te vattabbā – ‘suttaṃ āharathā’ti. Addhā suttameva na dakkhissanti. Keci panettha ‘tejādīnaṃ guṇehi rūpādīhi anuggayhabhāvato’ti kāraṇaṃ vadanti. Te ca vattabbā – ‘ko panevamāha – rūpādayo tejādīnaṃ guṇā’ti? Avinibbhogesu hi rūpesu ‘ayaṃ imassa guṇo, ayaṃ imassa guṇo’ti na labbhā vattuṃ. Athāpi vadeyyuṃ – ‘yathā tesu tesu sambhāresu tassa tassa bhūtassa adhikatāya pathavīādīnaṃ sandhāraṇādīni kiccāni icchatha, evaṃ tejādiadhikesu sambhāresu rūpādīnaṃ adhikabhāvadassanato icchitabbametaṃ rūpādayo tesaṃ guṇā’ti. Te vattabbā – iccheyyāma , yadi āpādhikassa āsavassa gandhato pathavīadhike kappāse gandho adhikataro siyā, tejādhikassa ca uṇhodakassa vaṇṇatopi sītūdakassa vaṇṇo parihāyetha. Yasmā panetaṃ ubhayampi natthi, tasmā pahāyethetaṃ etesaṃ nissayabhūtānaṃ visesakappanaṃ, yathā avisesepi ekakalāpe bhūtānaṃ rūparasādayo aññamaññaṃ visadisā honti, evaṃ cakkhupasādādayo, avijjamānepi aññasmiṃ visesakāraṇeti gahetabbametaṃ.

Kiṃ pana taṃ yaṃ aññamaññassa asādhāraṇaṃ? Kammameva nesaṃ visesakāraṇaṃ. Tasmā kammavisesato etesaṃ viseso, na bhūtavisesato. Bhūtavisese hi sati pasādova nuppajjati. Samānānañhi pasādo, na visamānānanti porāṇā. Evaṃ kammevisasato visesavantesu ca etesu cakkhusotāni asampattavisayaggāhakāni attano nissayaṃ anallīnanissaye eva visaye viññāṇahetuttā. Ghānajivhākāyā sampattavisayaggāhakā, nissayavasena ceva sayañca attano nissayaṃ allīneyeva visaye viññāṇahetuttā.

Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘āpāthagatattāva ārammaṇaṃ sampattaṃ nāma. Candamaṇḍalasūriyamaṇḍalānañhi dvācattālīsayojanasahassamatthake ṭhitānaṃ vaṇṇo cakkhupasādaṃ ghaṭṭeti. So dūre ṭhatvā paññāyamānopi sampattoyeva nāma. Taṃgocarattā cakkhu sampattagocarameva nāma. Dūre rukkhaṃ chindantānampi, rajakānañca vatthaṃ dhovantānaṃ dūratova kāyavikāro paññāyati. Saddo pana dhātuparamparāya āgantvā sotaṃ ghaṭṭetvā saṇikaṃ vavatthānaṃ gacchatī’’ti vuttaṃ.

Tattha kiñcāpi āpāthagatattā ārammaṇaṃ sampattanti vuttaṃ, candamaṇḍalādivaṇṇo pana cakkhuṃ asampatto dūre ṭhitova paññāyati. Saddopi sace saṇikaṃ āgaccheyya, dūre uppanno cirena suyyeyya, paramparaghaṭṭanāya ca āgantvā sotaṃ ghaṭṭento asukadisāya nāmāti na paññāyeyya. Tasmā asampattagocarāneva tāni.


触的特征、想要触碰的因缘或因果的产生等都是身体，触感中有味的触感，身体识的依赖状态，想要触碰的因缘等。
有些人说：“火的元素的影响是眼，风和地的元素的影响是耳、鼻、舌，身体是所有的。”另一些人则说：“火的元素的影响是眼，开放的风和地的元素的影响是耳、鼻、舌、身体。”他们应该说：“你们应当带来所听的。”确实，他们将不会看到所听的。有些人对此的原因是：“由于火等的特征与色等的相应。”他们也应当说：“谁会这样说，色等是火等的特征？”在不分离的色中，“这是这个的特征，那是那个的特征”是无法成立的。即使有人会说：“就像在这些元素中，基于火等的优越性，地等的特征是依赖于火等的。”他们应当说：“我们希望，如果地的元素的气味比火的元素更强烈，火的元素的热量的颜色或冷水的颜色会减弱。”然而，因为这两者都不存在，因此应当放弃这些特征的建立，就像没有特征的色、味等彼此之间是明显的，眼、耳等的识也是如此，即使在没有的情况下也应当理解为是特征的因缘。
那么，什么是彼此之间的非共通之处？仅仅是因缘而已。因此，基于因缘的特征，而非元素的特征。因为在元素的特征存在时，影响的特征不会出现。因为相同的影响，不是不同的影响，这在古老的文献中有记载。因此，基于因缘的特征，在这些中，眼、耳等都是依赖于自身的，因缘的特征是存在的。嗅觉、舌头和身体也是依赖于自身的，因缘的特征也是存在的。
在注释中说：“由于依赖的因素，所缘的影响称为达成。在月亮和太阳的光环中，站在二万四千由旬的地方的颜色会影响眼识。因此，即使远离，也仍然被称为达成。”在远处砍树的人，或是洗涤衣物的人，身体的变化也会在远处显现。而声音则是通过元素的传递而影响耳朵，逐渐地达到确定的状态。
在这里虽然说到“由于依赖的因素，所缘的影响称为达成”，但月亮和太阳的颜色在远处被眼识所察觉。声音如果逐渐接近，若在远处长时间出现，因元素的传递而影响耳朵，便无法被识别。因此，只有在未达成的范围内。


Ahiādisamānāni cetāni. Yathā hi ahi nāma bahi sittasammaṭṭhaṭṭhāne nābhiramati, saṅkāraṭṭhānatiṇapaṇṇagahanavammikāniyeva pana pavisitvā nipannakāle abhiramati, ekaggataṃ āpajjati, evameva cakkhupetaṃ visamajjhāsayaṃ maṭṭhesu suvaṇṇabhittiādīsu nābhiramati, oloketumpi na icchati, rūpacittapupphalatādicittesuyeva pana abhiramati. Tādisesu hi ṭhānesu cakkhumhi appahonte mukhampi vivaritvā oloketukāmā honti.

Susumāropi bahi nikkhanto gahetabbaṃ na passati, akkhīni nimmīletvāva carati. Yadā pana byāmasatamattaṃ udakaṃ ogāhitvā bilaṃ pavisitvā nipanno hoti, tadā tassa cittaṃ ekaggaṃ hoti sukhaṃ supati, evameva sotaṃ tampe bilajjhāsayaṃ ākāsasannissitaṃ kaṇṇacchiddakūpakeyeva ajjhāsayaṃ karoti. Kaṇṇacchiddākāsoyeva tassa saddasavane paccayo hoti. Ajaṭākāsopi vaṭṭatiyeva. Antoleṇasmiñhi sajjhāye kariyamāne na leṇacchadanaṃ bhinditvā saddo bahi nikkhamati, dvāravātapānacchiddehi pana nikkhamitvā dhātuparamparāyeva ghaṭṭento gantvā sotapasādaṃ ghaṭṭeti. Atha tasmiṃ kāle ‘asuko nāma sajjhāyatī’ti leṇapiṭṭhe nisinnā jānanti.

Evaṃ sante sampattagocaratā hoti. ‘Kiṃ panetaṃ sampattagocara’nti? ‘Āma, sampattagocaraṃ’. ‘Yadi evaṃ, dūre bherīādīsu vajjamānesu dūre saddoti jānanaṃ na bhaveyyā’ti? ‘No na bhavati. Sotapasādasmiñhi ghaṭṭite dūre saddo āsanne saddo, paratīre orimatīreti tathā tathā jānanākāro hoti. Dhammatā esā’ti. ‘Kiṃ etāya dhammatāya? Yato yato chiddaṃ tato tato savanaṃ hoti, candimasūriyādīnaṃ dassanaṃ viyāti asampattagocaramevetaṃ’.

Pakkhīpi rukkhe vā bhūmiyaṃ vā na ramati. Yadā pana ekaṃ vā dve vā leḍḍupāte atikkamma ajaṭākāsaṃ pakkhando hoti, tadā ekaggacittataṃ āpajjati, evameva ghānampi ākāsajjhāsayaṃ vātūpanissayagandhagocaraṃ. Tathā hi gāvo navavuṭṭhe deve bhūmiyaṃ ghāyitvā ghāyitvā ākāsābhimukhā hutvā vātaṃ ākaḍḍhanti. Aṅgulīhi gandhapiṇḍaṃ gahetvāpi ca upasiṅghanakāle vātaṃ anākaḍḍhanto neva tassa gandhaṃ jānāti.

Kukkuropi bahi vicaranto khemaṭṭhānaṃ na passati leḍḍupahārādīhi upadduto hoti. Antogāmaṃ pavisitvā uddhanaṭṭhāne chārikaṃ byūhitvā nipannassa pana phāsukaṃ hoti, evameva jivhāpi gāmajjhāsayā āposannissitarasārammaṇā. Tathā hi tiyāmarattiṃ samaṇadhammaṃ katvāpi pātova pattacīvaramādāya gāmo pavisitabbo hoti. Sukkhakhādanīyassa ca na sakkā kheḷena atemitassa rasaṃ jānituṃ.

Siṅgālopi bahi caranto ratiṃ na vindati, āmakasusāne manussamaṃsaṃ khāditvā nipannasseva panassa phāsukaṃ hoti, evameva kāyopi upādiṇṇakajjhāsayo pathavīnissitaphoṭṭhabbārammaṇo. Tathā hi aññaṃ upādiṇṇakaṃ alabhamānā sattā attanova hatthatale sīsaṃ katvā nipajjanti. Ajjhattikabāhirā cassa pathavī ārammaṇaggahaṇe paccayo hoti. Susanthatassapi hi sayanassa, hatthe ṭhapitānampi vā phalānaṃ, na sakkā anisīdantena vā anippīḷentena vā thaddhamudubhāvo jānitunti. Ajjhattikabāhirāpathavī etassa kāyapasādassa phoṭṭhabbajānane paccayo hoti. Evaṃ lakkhaṇādivavatthānatopetesaṃ asammissatā veditabbā. Aññeyeva hi cakkhupasādassa lakkhaṇarasapaccupaṭṭhānapadaṭṭhānagocarajjhāsayanissayā aññe sotapasādādīnanti asammissāneva cakkhāyatanādīni.


这些与蛇等相似。就像蛇不喜欢在外面光滑平整的地方,而是喜欢进入垃圾堆、草丛、蚁丘等处躺下,达到专注状态一样,眼也不喜欢平滑的金墙等处,甚至不想看,而是喜欢在有彩色图案、花卉藤蔓等的地方。在这样的地方,即使眼睛不够,人们也会张开嘴想要看。
鳄鱼出来外面时看不到要抓的东西,闭着眼睛行走。但当它潜入一百臂长的水中进入洞穴躺下时,它的心就专注了,睡得很舒服。同样,耳朵也喜欢洞穴,依赖空间,在耳孔中形成。耳孔的空间是它听声音的条件。没有遮蔽的空间也可以。在洞穴内诵经时,声音不会穿破洞顶出去,而是通过门窗的缝隙出去,通过元素的传递影响耳根。这时坐在洞外的人就知道"某某人在诵经"。
如果是这样,就成为已达到的对象了。"这是已达到的对象吗?" "是的,是已达到的对象。" "如果是这样,远处鼓等被敲击时,就不会知道是远处的声音了?" "不,不是这样。当耳根被触动时,会有远处的声音、近处的声音、彼岸此岸等各种认知方式。这是自然规律。" "这种自然规律有什么用?从哪里有孔,从哪里就能听到,就像看到月亮太阳等一样,这是未达到的对象。"
鸟也不喜欢在树上或地上。但当它飞过一两块石头的距离进入无遮蔽的空中时,就达到专注状态。同样,鼻子也喜欢空间,依赖风而以香为对象。因此,牛在新雨后嗅闻地面时会朝向空中吸气。即使用手指拿着香块,如果不吸气也无法闻到它的香味。
狗在外面游荡时看不到安全的地方,会受到石头等的伤害。但进入村子里,在炉灶处堆起灰烬躺下就很舒服。同样,舌头也喜欢村庄,依赖水而以味为对象。因此,即使整夜修行,早晨也要拿着钵和衣进村。干燥的食物如果不用唾液浸湿就无法品尝味道。
豺狼在外游荡时找不到乐趣,只有在生尸林吃了人肉躺下才觉得舒服。同样,身体也喜欢执取,依赖地而以触为对象。因此,众生找不到其他可执取的东西时,就会把自己的手掌作为枕头躺下。内外的地都是它触觉的条件。即使是铺得很好的床,或放在手上的水果,如果不坐下或不按压,就无法知道它的硬软。内外的地是这个身根了知触觉的条件。这样,应当理解它们通过特征等的确定而不相混淆。因为眼根的特征、作用、现起、近因、对象、倾向、所依与耳根等的是不同的,所以眼处等是不相混淆的。


Apica nesaṃ asammissatāya ayaṃ upamāpi veditabbā – yathā hi pañcavaṇṇānaṃ dhajānaṃ ussāpitānaṃ kiñcāpi chāyā ekābaddhā viya hoti, tassa tassa pana aññamaññaṃ asammissāva yathā ca pañcavaṇṇena kappāsena vaṭṭiṃ katvā dīpe jālite kiñcāpi jālā ekābaddhā viya hoti, tassa tassa pana aṃsuno pāṭiyekkā pāṭiyekkā jālā asammissā eva, evameva kiñcāpi imāni pañcāyatanāni ekasmiṃ attabhāve samosaṭāni aññamaññaṃ pana asammissāneva. Na kevalañca imāneva pañca, sesarūpānipi asammissāneva. Imasmiñhi sarīre heṭṭhimakāyo majjhimakāyo uparimakāyoti tayo koṭṭhāsā. Tattha nābhito paṭṭhāya heṭṭhā heṭṭhimakāyo nāma. Tasmiṃ kāyadasakaṃ, bhāvadasakaṃ, āhārasamuṭṭhānāni aṭṭha, utusamuṭṭhānāni aṭṭha, cittasamuṭṭhānāni aṭṭhāti catucattālīsa rūpāni. Nābhito uddhaṃ yāva galavāṭakā majjhimakāyo nāma. Tattha ca kāyadasakaṃ, bhāvadasakaṃ, vatthudasakaṃ, āhārasamuṭṭhānādīni tīṇi aṭṭhakānīti catupaññāsa rūpāni. Galavāṭakato uddhaṃ uparimakāyo nāma. Tattha cakkhudasakaṃ, sotadasakaṃ, ghānadasakaṃ, jivhādasakaṃ, kāyadasakaṃ, bhāvadasakaṃ, āhārasamuṭṭhānādīni tīṇi aṭṭhakānīti caturāsīti rūpāni.

Tattha cakkhupasādassa paccayāni cattāri mahābhūtāni, vaṇṇo gandho raso ojā, jīvitindriyaṃ cakkhupasādoti idaṃ ekantato avinibhuttānaṃ dasannaṃ nipphannarūpānaṃ vasena cakkhudasakaṃ nāma. Iminā nayena sesānipi veditabbāni. Tesu heṭṭhimakāye rūpaṃ majjhimakāyauparimakāyarūpehi saddhiṃ asammissaṃ. Sesakāyadvayepi rūpaṃ itarehi saddhiṃ asammissameva. Yathā hi sāyanhasamaye pabbatacchāyā ca rukkhacchāyā ca kiñcāpi ekābaddhā viya honti aññamaññaṃ pana asammissāva evaṃ imesupi kāyesu catucattālīsa catupaññāsa caturāsīti rūpāni ca kiñcāpi ekābaddhāni viya honti, aññamaññaṃ pana asammissānevāti.

616. Rūpāyatananiddese vaṇṇova vaṇṇanibhā; nibhātīti vā nibhā. Cakkhuviññāṇassa pākaṭā hotīti attho. Vaṇṇova nibhā vaṇṇanibhā. Saddhiṃ nidassanena sanidassanaṃ, cakkhuviññāṇena passitabbanti attho. Saddhiṃ paṭighena sappaṭighaṃ, paṭighaṭṭananighaṃsajanakanti attho. Nīlādīsu umāpupphasamānaṃ nīlaṃ, kaṇikārapupphasamānaṃ pītakaṃ, bandhujīvakapupphasamānaṃ lohitakaṃ, osadhitārakasamānaṃ odātaṃ. Jhāmaṅgārasamānaṃ kāḷakaṃ, mandarattaṃ sinduvārakaravīramakuḷasamānaṃ mañjiṭṭhakaṃ. ‘‘Harittacahemavaṇṇakāmaṃsumukhapakkamā’’ti (jā. 1.

此外，由于它们的不相混淆，这个比喻也应当被理解——就像五种颜色的旗帜被升起时，虽然它们的影子是连在一起的，但它们之间却是各自独立的；同样，五种颜色的灯光点燃时，虽然光线是连在一起的，但它们的光线是各自分开的。同样，这五个感官领域虽然在一个身体中聚集在一起，但彼此之间却是不相混淆的。不仅仅是这五个，其他的存在也是如此。在这个身体中，有下身、中身和上身三个部分。其中，从肚脐开始到下身的部分被称为下身。在这里有身体的元素、心的元素、食物的因缘八种，气候的因缘八种，心的因缘四种，共有三十四种形态。从肚脐往上到喉咙的部分被称为中身。在这里有身体的元素、心的元素、物质的元素、食物的因缘等三种，共有五十种形态。从喉咙往上到头顶的部分被称为上身。在这里有眼的元素、耳的元素、鼻的元素、舌的元素、身体的元素、心的元素、食物的因缘等三种，共有八十种形态。
在这里，眼的影响是由四种大元素构成的，颜色、气味、味道、光明，生命的根本是眼的影响。因此，这就是眼的元素。以同样的方式，其他的也应当被理解。在这些下身的形态中，形态与中身和上身的形态是不相混淆的。其他的两个身体的形态也是与其他形态不相混淆的。就像在傍晚时分，山的阴影和树的阴影虽然是连在一起的，但它们之间却是不相混淆的；同样，在这些身体中，三十四、五十、八十种形态虽然是连在一起的，但彼此之间却是不相混淆的。
在形态领域的描述中，颜色就是颜色的光辉；光辉就是光辉。眼识的显现是显而易见的。颜色就是光辉，光辉就是颜色。通过描述而呈现的显现，眼识所能看见的就是这个意思。通过触碰而呈现的触碰，触碰的产生就是这个意思。在蓝色等中，像乌鸦花一样的蓝色，像金色花朵一样的黄色，像红色花朵一样的红色，像药草星一样的白色，像火焰一样的黑色，像海洋中红色的珍珠一样的红色。

15.133) ettha pana kiñcāpi ‘harī’ti suvaṇṇaṃ vuttaṃ, parato panassa jātarūpaggahaṇena gahitattā idha sāmaṃ hari nāma. Imāni satta vatthuṃ anāmasitvā sabhāveneva dassitāni.

Harivaṇṇanti haritasaddalavaṇṇaṃ. Ambaṅkuravaṇṇanti ambaṅkurena samānavaṇṇaṃ. Imāni dve vatthuṃ āmasitvā dassitāni. Dīghādīni dvādasa vohārato dassitāni. So ca nesaṃ vohāro upanidhāyasiddho ceva sannivesasiddho ca. Dīghādīni hi aññamaññaṃ upanidhāyasiddhāni, vaṭṭādīni sannivesavisesena. Tattha rassaṃ upanidhāya tato uccataraṃ dīghaṃ, taṃ upanidhāya tato nīcataraṃ rassaṃ. Thūlaṃ upanidhāya tato khuddakataraṃ aṇuṃ, taṃ upanidhāya tato mahantataraṃ thūlaṃ. Cakkasaṇṭhānaṃ vaṭṭaṃ, kukkuṭaṇḍasaṇṭhānaṃ parimaṇḍalaṃ. Catūhi aṃsehi yuttaṃ caturaṃsaṃ. Chaḷaṃsādīsupi eseva nayo. Ninnanti onataṃ, thalanti unnataṃ.

Tattha yasmā dīghādīni phusitvā sakkā jānituṃ, nīlādīni panevaṃ na sakkā, tasmā na nippariyāyena dīghaṃ rūpāyatanaṃ; tathā rassādīni. Taṃ taṃ nissāya pana tathā tathā ṭhitaṃ dīghaṃ rassanti tena tena vohārena rūpāyatanamevettha bhāsitanti veditabbaṃ. Chāyā ātapoti idaṃ aññamaññaparicchinnaṃ; tathā āloko andhakāro ca. Abbhā mahikātiādīni cattāri vatthunāva dassitāni. Tattha ‘abbhā’ti valāhako. ‘Mahikā’ti himaṃ. Imehi catūhi abbhādīnaṃ vaṇṇā dassitā. Candamaṇḍalassa vaṇṇanibhātiādīhi tesaṃ tesaṃ pabhāvaṇṇā dassitā.

Tattha candamaṇḍalādīnaṃ vatthūnaṃ evaṃ viseso veditabbo – maṇimayaṃ rajatapaṭicchannaṃ ekūnapaññāsayojanāyāmavitthāraṃ candassa devaputtassa vimānaṃ candamaṇḍalaṃ nāma. Sovaṇṇamayaṃ phalikapaṭicchannaṃ samapaṇṇāsayojanāyāmavitthāraṃ sūriyassa devaputtassa vimānaṃ sūriyamaṇḍalaṃ nāma. Sattaratanamayāni sattaṭṭhadasadvādasayojanāyāmavitthārāni tesaṃ tesaṃ devaputtānaṃ vimānāni tārakarūpāni nāma.

Tattha heṭṭhā cando, sūriyo upari, ubhinnamantaraṃ yojanaṃ hoti. Candassa heṭṭhimantato sūriyassa uparimanto yojanasataṃ hoti. Dvīsu passesu nakkhattatārakā gacchanti. Etesu pana tīsu cando dandhagamano, sūriyo sīghagamano, nakkhattatārakā sabbasīghagamanā. Kālena candimasūriyānaṃ purato honti kālena pacchā.

Ādāsamaṇḍalanti kaṃsamayaṃ. Maṇīti ṭhapetvā veḷuriyaṃ seso jotirasādianekappabhedo. Saṅkhoti sāmuddiko; muttā sāmuddikāpi, sesāpi. Veḷuriyoti veḷuvaṇṇamaṇi. Jātarūpaṃ vuccati satthuvaṇṇo. Satthā hi suvaṇṇavaṇṇo, suvaṇṇampi satthuvaṇṇaṃ. Rajataṃ vuccati kahāpaṇo – lohamāsako dārumāsako jatumāsako, ye ‘vohāraṃ gacchantī’ti (pārā. 584) vuttaṃ taṃ sabbampi idha gahitaṃ.

Yaṃ vā panaññampīti iminā pāḷiāgataṃ ṭhapetvā sesaṃ taṭṭikapilotikakaṇṇikavaṇṇādibhedaṃ rūpaṃ gahitaṃ. Tañhi sabbaṃ yevāpanakesu paviṭṭhaṃ.


15.133) 在这里，虽然提到“黄”的金色，但由于它被称为白银，因此这里的“黄”指的是金色。这七个对象被描述为本质上相同。
“黄”的颜色指的是绿色的声音。“芒果芽”的颜色指的是与芒果芽相同的颜色。这两个对象被描述为相同。长短等十二个名词被描述为不同的。它们的名称是基于依赖和组合的。长短之间是基于依赖的，圆形等则是基于组合的。在这里，短的依赖于长的，长的依赖于短的；粗的依赖于细的，细的依赖于粗的。眼睛的状态是圆形的，鸡蛋的状态是球形的。四个角的形状是正方形的。六个角的形状也是如此。下降的状态是低的，上升的状态是高的。
在这里，由于长短可以通过触碰来识别，而蓝色等则无法，因此不应以普遍的方式称长的为形态；同样，短的也是如此。然而，基于这个基础，长短的形态在这里被称为形态。影子和阳光是彼此独立的；同样，光明和黑暗也是如此。四个对象被描述为“光明的天空”和“地面”。在这里，“光明”指的是云层。“地面”指的是寒冷。通过这四个对象的描述，颜色被展现出来。月亮的光辉等也通过它们的光芒被展现出来。
在这里，月亮和太阳的对象应当被理解为特别的——由宝石制成的银制的覆盖，宽度为五十由旬的月亮的天宫，名为月亮的光辉。由黄金制成的宝石覆盖，宽度为五十由旬的太阳的天宫，名为太阳的光辉。由七宝制成的七个天宫，宽度为十二由旬的天宫，名为星辰的形状。
在这里，月亮在下，太阳在上，两者之间的距离为一由旬。月亮的下方到太阳的上方的距离为一百由旬。在这两个星体之间，星辰和星星移动。这里的月亮移动缓慢，太阳移动迅速，星辰则是最快的。随着时间的推移，月亮和太阳在前面，随着时间的推移又在后面。
“阿达萨曼达拉”指的是绿色的光辉。除了宝石外，其他的光辉有许多种类。海洋的光辉是海洋的；珍珠的光辉也是海洋的，其他的也是如此。宝石的光辉是蓝色的。白银被称为银色——铁的、木制的、金属的，所有这些在这里都被包含在内。
如果其他的东西被提及，除了这里的内容，其他的如细小的、微小的、耳环的颜色等也被包含在内。所有这些都已被纳入。


Evametaṃ nīlādinā bhedena bhinnampi rūpaṃ sabbaṃ lakkhaṇādīhi abhinnameva. Sabbañhetaṃ cakkhupaṭihananalakkhaṇaṃ rūpaṃ, cakkhuviññāṇassa visayabhāvarasaṃ, tasseva gocarapaccupaṭṭhānaṃ, catumahābhūtapadaṭṭhānaṃ. Yathā cetaṃ tathā sabbānipi upādārūpāni. Yattha pana viseso atthi tattha vakkhāma. Sesamettha cakkhāyatananiddese vuttanayeneva veditabbaṃ. Kevalañhi tattha cakkhupubbaṅgamo niddeso idha rūpapubbaṅgamo. Tattha ‘cakkhuṃ peta’ntiādīni cuddasa nāmāni, idha ‘rūpaṃpeta’ntiādīni tīṇi. Sesaṃ tādisameva. Yathā hi catūhi catūhi nayehi paṭimaṇḍetvā cakkhuṃ vavatthāpetuṃ terasa vārā vuttā, idhāpi te tatheva vuttāti.

620. Saddāyatananiddese bherisaddoti mahābherīpahaṭabherīnaṃ saddo. Mudiṅgasaṅkhapaṇavasaddāpi mudiṅgādipaccayā saddā. Gītasaṅkhāto saddo gītasaddo. Vuttāvasesānaṃ vīṇādīnaṃ tantibaddhānaṃ saddo vāditasaddo. Sammasaddoti kaṃsatālakaṭṭhatālasaddo. Pāṇisaddoti pāṇippahārasaddo. Sattānaṃ nigghosasaddoti bahūnaṃ sannipatitānaṃ apaññāyamānapadabyañjananigghosasaddo. Dhātūnaṃ sannighātasaddoti rukkhānaṃ aññamaññanighaṃsanaghaṇṭikākoṭanādisaddo. Vātassa vāyato saddo vātasaddo. Udakassa sandamānassa vā paṭihatassa vā saddo udakasaddo. Manussānaṃ sallāpādisaddo manussasaddo. Taṃ ṭhapetvā seso sabbopi amanussasaddo. Iminā padadvayena sabbopi saddo pariyādinno. Evaṃ santepi vaṃsaphālanapilotikaphālanādīsu pavatto pāḷiyaṃ anāgatasaddo yevāpanakaṭṭhānaṃ paviṭṭhoti veditabbo.

Evamayaṃ bherīsaddādinā bhedena bhinnopi saddo lakkhaṇādīhi abhinnoyeva. Sabbopi hesa sotapaṭihananalakkhaṇo saddo sotaviññāṇassa visayabhāvaraso, tasseva gocarapaccupaṭṭhāno. Sesaṃ cakkhāyatananiddese vuttanayeneva veditabbaṃ. Idhāpi hi catūhi catūhi nayehi paṭimaṇḍitā terasa vārā vuttā. Tesaṃ attho sakkā vuttanayeneva jānitunti na vitthārito.

624. Gandhāyatananiddese mūlagandhoti yaṃ kiñci mūlaṃ paṭicca nibbatto gandho. Sāragandhādīsupi eseva nayo. Asiddhadusiddhānaṃ ḍākādīnaṃ gandho āmakagandho. Macchasakalikāpūtimaṃsasaṃkiliṭṭhasappiādīnaṃ gandho vissagandho. Sugandhoti iṭṭhagandho. Duggandhoti aniṭṭhagandho. Iminā padadvayena sabbopi gandho pariyādinno. Evaṃ santepi kaṇṇakagandhapilotikagandhādayo pāḷiyaṃ anāgatā sabbepi gandhā yevāpanakaṭṭhānaṃ paviṭṭhāti veditabbā.

Evamayaṃ mūlagandhādinā bhedena bhinnopi gandho lakkhaṇādīhi abhinnoyeva. Sabbopi hesa ghānapaṭihananalakkhaṇo gandho, ghānaviññāṇassa visayabhāvaraso, tasseva gocarapaccupaṭṭhāno. Sesaṃ cakkhāyatananiddese vuttanayeneva veditabbaṃ. Idhāpi hi tatheva dvipaññāsanayapaṭimaṇḍitā terasa vārā vuttā. Te atthato pākaṭāyeva.



这样，通过蓝色等的区分，所有的形态都通过特征等被明确描述。所有这些都是眼的影响特征的形态，是眼识的对象的存在状态，是其所依赖的四种大元素的状态。正如这些一样，所有的依赖形态也是如此。这里如果有特别之处，将会详细说明。其他的在眼根领域的描述也应当如此理解。这里仅仅是眼的前提描述，而此处的“形态”则是形态的前提。这里提到的“眼”有十四个名称，而这里的“形态”有三个名称。其他的也是如此。正如通过四种方式来定义眼睛一样，这里也有相同的定义。
在声音领域的描述中，鼓声是大鼓击打时的声音。鸣鸟的声音也是基于鸣鸟等的因缘而产生的声音。歌声是指歌曲的声音。其他的如琴声等乐器的声音也是如此。和谐的声音是指乐器的声音。手的声音是指手的拍打声。众生的呐喊声是指众多聚集时的声音。元素的声音是指树木相互撞击的声音。风的声音是指风的声音。水的声音是指流动的水声或被阻挡的水声。人类的谈话声是指人类的声音。除此之外，其他所有的声音都是非人类的声音。通过这两个词，所有的声音都被描述。即使在这方面，音调、音色等也应当被理解为未来的声音。
因此，通过鼓声等的区分，声音也被明确描述。所有这些都是耳的影响特征的声音，是耳识的对象的存在状态，是其所依赖的状态。其他的在眼根领域的描述也应当如此理解。在这里也通过四种方式来定义声音。它们的意思可以通过上述的描述来了解，而不需要详细说明。
在气味领域的描述中，根气味是指任何根部所产生的气味。香气等也是如此。对于未成就和成就的根部，气味是指果实的气味。鱼腥味等是指腐臭的气味。香气是指愉悦的气味。臭气是指令人厌恶的气味。通过这两个词，所有的气味都被描述。即使如此，耳朵的气味、香气等在未来的描述中也应当被理解为气味的对象。
因此，通过根气味等的区分，气味也被明确描述。所有这些都是鼻的影响特征的气味，是鼻识的对象的存在状态，是其所依赖的状态。其他的在眼根领域的描述也应当如此理解。在这里也通过三十种方式来定义气味。它们的意思是显而易见的。

628. Rasāyatananiddese mūlarasoti yaṃkiñci mūlaṃ paṭicca nibbattaraso. Khandharasādīsupi eseva nayo. Ambilanti takkambilādi. Madhuranti ekantato gosappiādi. Madhu pana kasāvayuttaṃ ciranikkhittaṃ kasāvaṃ hoti. Phāṇitaṃ khāriyuttaṃ ciranikkhittaṃ khāriyaṃ hoti. Sappi pana ciranikkhittaṃ vaṇṇagandhe jahantampi rasaṃ na jahatīti tadeva ekantamadhuraṃ. Tittakanti nimbapaṇṇādi. Kaṭukanti siṅgiveramaricādi. Loṇikanti sāmuddikaloṇādi. Khārikanti vātiṅgaṇakaḷīrādi. Lambilanti badarāmalakakapiṭṭhasālavādi. Kasāvanti haritakādi. Ime sabbepi rasā vatthuvasena vuttā. Taṃtaṃvatthuto panettha rasova ambilādīhi nāmehi vuttoti veditabbo. Sādūti iṭṭharaso, asādūti aniṭṭharaso. Iminā padadvayena sabbopi raso pariyādinno. Evaṃ santepi leḍḍurasabhittirasapilotikarasādayo pāḷiyaṃ anāgatā sabbepi rasā yevāpanakaṭṭhānaṃ paviṭṭhāti veditabbā.

Evamayaṃ mūlarasādinābhedena bhinnopi raso lakkhaṇādīhi abhinnoyeva. Sabbopi hesa jivhāpaṭihananalakkhaṇo raso, jivhāviññāṇassa visayabhāvaraso, tasseva gocarapaccupaṭṭhāno. Sesaṃ cakkhāyatananiddese vuttanayeneva veditabbaṃ. Idhāpi hi tatheva dvipaññāsanayapaṭimaṇḍitā terasa vārā vuttā.

632. Itthindriyaniddese yanti karaṇavacanaṃ. Yena kāraṇena itthiyā itthiliṅgādīni hontīti ayamettha attho. Tattha ‘liṅga’nti saṇṭhānaṃ. Itthiyā hi hatthapādagīvāurādīnaṃ saṇṭhānaṃ na purisassa viya hoti. Itthīnañhi heṭṭhimakāyo visado hoti, uparimakāyo avisado. Hatthapādā khuddakā, mukhaṃ khuddakaṃ. Nimittanti sañjānanaṃ. Itthīnañhi uramaṃsaṃ avisadaṃ hoti, mukhaṃ nimmassudāṭhikaṃ. Kesabandhavatthaggahaṇampi na purisānaṃ viya hoti. Kuttanti kiriyā. Itthiyo hi daharakāle suppakamusalakehi kīḷanti, cittadhītalikāya kīḷanti, mattikavākena suttakaṃ nāma kantanti. Ākappoti gamanādiākāro. Itthiyo hi gacchamānā avisadā gacchanti, tiṭṭhamānā nipajjamānā nisīdamānā khādamānā bhuñjamānā avisadā bhuñjanti. Purisampi hi avisadaṃ disvā mātugāmo viya gacchati tiṭṭhati nipajjati nisīdati khādati bhuñjatīti vadanti.

Itthattaṃ itthibhāvoti ubhayampi ekatthaṃ; itthisabhāvoti attho. Ayaṃ kammajo paṭisandhisamuṭṭhito. Itthiliṅgādīni pana itthindriyaṃ paṭicca pavatte samuṭṭhitāni. Yathā hi bīje sati, bījaṃ paṭicca, bījapaccayā rukkho vaḍḍhitvā sākhāviṭapasampanno hutvā ākāsaṃ pūretvā tiṭṭhati, evameva itthibhāvasaṅkhāte itthindriye sati itthiliṅgādīni honti. Bījaṃ viya hi itthindriyaṃ, bījaṃ paṭicca vaḍḍhitvā ākāsaṃ pūretvā ṭhitarukkho viya itthindriyaṃ paṭicca itthiliṅgādīni pavatte samuṭṭhahanti. Tattha itthindriyaṃ na cakkhuviññeyyaṃ, manoviññeyyameva. Itthiliṅgādīni cakkhuviññeyyānipi manoviññeyyānipi.

Idaṃ taṃ rūpaṃ itthindriyanti idaṃ taṃ rūpaṃ, yathā cakkhundriyādīni purisassāpi honti, na evaṃ; niyamato pana itthiyā eva indriyaṃ ‘itthindriyaṃ’.



在味道领域的描述中，根的味道是指任何根部所产生的味道。树干的味道等也是如此。酸味是指酸奶等的味道。甜味是指纯粹的牛奶等的味道。蜂蜜长时间存放会变得涩味。糖浆长时间存放会变得咸味。但是黄油长时间存放虽然会失去颜色和气味，但不会失去味道，因此它是纯粹的甜味。苦味是指楝树叶等的味道。辛辣味是指姜、胡椒等的味道。咸味是指海盐等的味道。涩味是指茄子嫩芽等的味道。酸涩味是指枣、余甘子、木瓜等的味道。收敛味是指诃子等的味道。所有这些味道都是基于物质而描述的。应当理解，这里所说的酸等名称指的是从各种物质中产生的味道。美味是指令人愉悦的味道，不美味是指令人厌恶的味道。通过这两个词，所有的味道都被描述。即使如此，泥土的味道、墙壁的味道、布料的味道等在未来的描述中也应当被理解为味道的对象。
因此，通过根的味道等的区分，味道也被明确描述。所有这些都是舌的影响特征的味道，是舌识的对象的存在状态，是其所依赖的状态。其他的在眼根领域的描述也应当如此理解。在这里也通过五十二种方式来定义味道，共有十三个部分。
在女性根的描述中，"由于"是表示原因的词。这里的意思是，由于这个原因，女性具有女性的特征等。在这里，"特征"指的是形状。女性的手、脚、颈、胸等的形状与男性不同。女性的下半身较为纤细，上半身较为丰满。手脚较小，面部较小。"标志"指的是识别。女性的胸部较为丰满，面部没有胡须和大牙齿。头发的装饰和衣着也与男性不同。"行为"指的是动作。女性在年轻时喜欢玩耍厨具和杵，玩布娃娃，用泥土和树皮纺线。"姿态"指的是行走等的样子。女性走路时步伐较小，站立、躺卧、坐下、吃喝时动作较为柔和。即使是男性，如果动作柔和，人们也会说他像女性一样走路、站立、躺卧、坐下、吃喝。
"女性特质"和"女性性别"是同义词，意思是女性的本质。这是由业力产生的，从投生时就开始形成。而女性的特征等则是依赖女性根而在生命过程中产生的。就像有了种子，依赖种子，因种子而生长的树木，长出枝叶，充满空间一样，有了女性根，就会有女性的特征等。女性根就像种子，女性的特征等就像依赖种子而生长、充满空间的树木，在生命过程中产生。其中，女性根不是眼识所能认知的，只能通过意识认知。而女性的特征等既可以通过眼识认知，也可以通过意识认知。
"这个色法是女性根"，这个色法，不像眼根等男性也有，而是专属于女性的根，称为"女性根"。

633. Purisindriyepi eseva nayo. Purisaliṅgādīni pana itthiliṅgādīnaṃ paṭipakkhato veditabbāni. Purisassa hi hatthapādagīvāurādīnaṃ saṇṭhānaṃ na itthiyā viya hoti. Purisānañhi uparimakāyo visado hoti heṭṭhimakāyo avisado, hatthapādā mahantā, mukhaṃ mahantaṃ, uramaṃsaṃ visadaṃ, massudāṭhikā uppajjanti. Kesabandhanavatthaggahaṇaṃ na itthīnaṃ viya hoti. Daharakāle rathanaṅgalādīhi kīḷanti, vālikapāḷiṃ katvā vāpiṃ nāma khananti, gamanādīni visadāni honti. Itthimpi gamanādīni visadāni kurumānaṃ disvā ‘puriso viya gacchatī’tiādīni vadanti. Sesaṃ itthindriye vuttasadisameva.

Tattha itthibhāvalakkhaṇaṃ itthindriyaṃ, itthīti pakāsanarasaṃ, itthiliṅganimittakuttākappānaṃ kāraṇabhāvapaccupaṭṭhānaṃ. Purisabhāvalakkhaṇaṃ purisindriyaṃ, purisoti pakāsanarasaṃ, purisaliṅganimittakuttākappānaṃ kāraṇabhāvapaccupaṭṭhānaṃ. Ubhayampetaṃ paṭhamakappikānaṃ pavatte samuṭṭhāti. Aparabhāge paṭisandhiyaṃ. Paṭisandhisamuṭṭhitampi pavatte calati parivattati.

Yathāha –

‘‘Tena kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno itthiliṅgaṃ pātubhūtaṃ hoti. Tena kho pana samayena aññatarissā bhikkhuniyā purisaliṅgaṃ pātubhūtaṃ hotī’’ti (pārā. 69).

Imesu pana dvīsu purisaliṅgaṃ uttamaṃ, itthiliṅgaṃ hīnaṃ. Tasmā purisaliṅgaṃ balavaakusalena antaradhāyati, itthiliṅgaṃ dubbalakusalena patiṭṭhāti. Itthiliṅgaṃ pana antaradhāyantaṃ dubbalaakusalena antaradhāyati, purisaliṅgaṃ balavakusalena patiṭṭhāti. Evaṃ ubhayampi akusalena antaradhāyati, kusalena patiṭṭhātīti veditabbaṃ.

Ubhatobyañjanakassa pana kiṃ ekaṃ indriyaṃ udāhu dveti? Ekaṃ. Tañca kho itthiubhatobyañjanakassa itthindriyaṃ, purisaubhatobyañjanakassa purisindriyaṃ. ‘Evaṃ sante dutiyabyañjanakassa abhāvo āpajjati. Indriyañhi byañjanakāraṇaṃ vuttaṃ. Tañcassa natthī’ti? ‘Na tassa indriyaṃ byañjanakāraṇaṃ’. ‘Kasmā’? ‘Sadā abhāvato. Itthiubhatobyañjanakassa hi yadā itthiyā rāgacittaṃ uppajjati, tadāva purisabyañjanaṃ pākaṭaṃ hoti, itthibyañjanaṃ paṭicchannaṃ guḷhaṃ hoti. Tathā itarassa itaraṃ.

Yadi ca tesaṃ indriyaṃ dutiyabyañjanakāraṇaṃ bhaveyya, sadāpi byañjanadvayaṃ tiṭṭheyya. Na pana tiṭṭhati. Tasmā veditabbametaṃ na tassa taṃ byañjanakāraṇaṃ. Kammasahāyaṃ pana rāgacittamevettha kāraṇaṃ. Yasmā cassa ekameva indriyaṃ hoti, tasmā itthiubhatobyañjanako sayampi gabbhaṃ gaṇhāti, parampi gaṇhāpeti. Purisaubhatobyañjanako paraṃ gabbhaṃ gaṇhāpeti, sayaṃ pana na gaṇhātīti.

634. Jīvitindriyaniddese yaṃ vattabbaṃ taṃ heṭṭhā arūpajīvitindriye vuttameva. Kevalañhi tattha yo tesaṃ arūpīnaṃ dhammānanti vuttaṃ, idha rūpajīvitindriyattā yo tesaṃ rūpīnaṃ dhammānanti ayameva viseso. Lakkhaṇādīni panassa evaṃ veditabbāni – sahajātarūpānupālanalakkhaṇaṃ jīvitindriyaṃ, tesaṃ pavattanarasaṃ, tesaṃ yeva ṭhapanapaccupaṭṭhānaṃ, yāpayitabbabhūtapadaṭṭhānanti.



对于男性根,也是同样的方法。但男性的特征等应该理解为与女性特征相反。男性的手、脚、颈、胸等的形状与女性不同。男性的上半身较为健壮,下半身较为纤细,手脚较大,面部较大,胸部较为平坦,会长出胡须和大牙齿。头发的装饰和衣着也与女性不同。在年轻时喜欢玩耍车轮和犁等,会堆沙堆挖水池,走路等动作较为有力。即使是女性,如果动作有力,人们也会说她像男性一样走路等。其余的与女性根的描述相同。
在这里,女性根的特征是女性特质,作用是显示为女性,现起是作为女性特征、标志、行为、姿态的原因。男性根的特征是男性特质,作用是显示为男性,现起是作为男性特征、标志、行为、姿态的原因。这两者在最初的人类中在生命过程中产生。之后在投生时产生。即使在投生时产生的,在生命过程中也会变化转换。
正如所说:
"在那个时候,某位比丘显现出女性特征。在那个时候,某位比丘尼显现出男性特征。"
在这两者中,男性特征是优越的,女性特征是低劣的。因此,男性特征因强烈的不善业而消失,女性特征因微弱的善业而建立。女性特征消失时因微弱的不善业而消失,男性特征因强烈的善业而建立。应当理解,这两者都因不善业而消失,因善业而建立。
对于双性人,是一个根还是两个根?是一个。对于女性双性人是女性根,对于男性双性人是男性根。"如果是这样,第二个特征就不存在了。因为说根是特征的原因,而它没有。" "它的根不是特征的原因。" "为什么?" "因为不是总是存在。对于女性双性人,当对女性生起贪欲时,男性特征就会显现,女性特征就会隐藏。对于另一种也是如此。
如果他们的根是第二个特征的原因,那么两个特征就会一直存在。但事实并非如此。因此应当理解,它不是那个特征的原因。但是业的助缘和贪欲才是这里的原因。因为他只有一个根,所以女性双性人自己可以怀孕,也可以使他人怀孕。男性双性人可以使他人怀孕,但自己不能怀孕。"
在生命根的描述中,应该说的在前面无色生命根中已经说过了。只是在那里说"对那些无色法",这里因为是色法生命根,所以说"对那些色法",这是唯一的区别。它的特征等应当这样理解 - 生命根的特征是维持俱生色法,作用是使它们运作,现起是使它们存续,近因是应该维持的元素。

635. Kāyaviññattiniddese kāyaviññattīti ettha tāva kāyena attano bhāvaṃ viññāpentānaṃ tiracchānehipi purisānaṃ, purisehi vā tiracchānānampi kāyagahaṇānusārena gahitāya etāya bhāvo viññāyatīti ‘viññatti’. Sayaṃ kāyagahaṇānusārena viññāyatītipi ‘viññatti’. ‘‘Kāyena saṃvaro sādhū’’tiādīsu (dha. pa. 361) āgato copanasaṅkhāto kāyova viññatti ‘kāyaviññatti’. Kāyavipphandanena adhippāyaviññāpanahetuttā, sayañca tathā viññeyyattā kāyena viññattītipi ‘kāyaviññatti’.

Kusalacittassa vātiādīsu aṭṭhahi kāmāvacarehi abhiññācittena cāti navahi kusalacittehi kusalacittassa vā, dvādasahipi akusalacittehi akusalacittassa vā, aṭṭhahi mahākiriyehi dvīhi ahetukakiriyehi abhiññāppattena ekena rūpāvacarakiriyenāti ekādasahi kiriyacittehi abyākatacittassa vā. Ito aññāni hi cittāni viññattiṃ na janenti. Sekkhāsekkhaputhujjanānaṃ pana ettakeheva cittehi viññatti hotīti etesaṃ kusalādīnaṃ vasena tīhi padehi ‘hetuto’ dassitā.

Idāni chahi padehi ‘phalato’ dassetuṃ abhikkamantassa vātiādi vuttaṃ. Abhikkamādayo hi viññattivasena pavattattā viññattiphalaṃ nāma. Tattha ‘abhikkamantassā’ti purato kāyaṃ abhiharantassa. Paṭikkamantassāti pacchato paccāharantassa. Ālokentassāti ujukaṃ pekkhantassa. Vilokentassāti ito cito ca pekkhantassa. Samiñjentassāti sandhayo saṅkocentassa. Pasārentassāti sandhayo paṭipaṇāmentassa.

Idāni chahi padehi ‘sabhāvato’ dassetuṃ kāyassa thambhanāti ādi vuttaṃ. Tattha ‘kāyassā’ti sarīrassa. Kāyaṃ thambhetvā thaddhaṃ karotīti thambhanā. Tameva upasaggena vaḍḍhetvā santhambhanāti āha. Balavatarā vā thambhanā ‘santhambhanā’. Santhambhitattanti santhambhitabhāvo. Viññāpanavasena viññatti. Viññāpanāti viññāpanākāro. Viññāpitabhāvo viññāpitattaṃ. Sesamettha yaṃ vattabbaṃ taṃ heṭṭhā dvārakathāyaṃ vuttameva. Tathā vacīviññattiyaṃ.



在身表的描述中,首先,"身表"是指通过身体表达自己状态的动物和人,或人和动物,通过对身体的把握而被理解的状态,因此称为"表示"。自身通过对身体的把握而被理解,也称为"表示"。在"身体的克制是善的"等经文中出现的身体动作被称为"身表"。因为通过身体的运动表达意图,自身也以这种方式被理解,所以称为"身表"。
"善心的"等,是指通过八种欲界善心和神通心,共九种善心的善心,或通过十二种不善心的不善心,或通过八种大唯作心、两种无因唯作心和一种色界唯作心,共十一种唯作心的无记心。除此之外的心不能产生表示。但是对于有学、无学和凡夫来说,只有这些心能产生表示,因此通过这三种善等的词来说明"因"。
现在通过六个词来说明"果",说"前进的"等。因为前进等是通过表示而进行的,所以被称为表示的果。其中,"前进的"是指向前移动身体。"后退的"是指向后移动身体。"看的"是指直视。"观察的"是指四处观看。"弯曲的"是指弯曲关节。"伸展的"是指伸展关节。
现在通过六个词来说明"本质",说"身体的僵硬"等。其中,"身体的"是指身体。使身体僵硬、变硬是僵硬。加上前缀增强意思,称为完全僵硬。或者更强烈的僵硬是完全僵硬。完全僵硬的状态是完全僵硬性。通过表示的方式是表示。表示是表示的样子。被表示的状态是被表示性。这里其余应该说的在前面的门的讨论中已经说过了。语表也是如

636. Vacīviññattītipadassa pana niddesapadānañca attho tattha na vutto, so evaṃ veditabbo – vācāya attano bhāvaṃ viññāpentānaṃ tiracchānehipi purisānaṃ, purisehi vā tiracchānānampi , vacīgahaṇānusārena gahitāya etāya bhāvo viññāyatīti viññatti. Sayañca vacīgahaṇānusārena viññāyatītipi viññatti. ‘‘Sādhu vācāya saṃvaro’’tiādīsu (dha. pa. 361) āgatā copanasaṅkhātā vacī eva viññatti ‘vacīviññatti’. Vacīghosena adhippāyaviññāpanahetuttā sayañca tathāviññeyyattā vācāya viññattītipi ‘vacīviññatti’. Vācā girātiādīsu vuccatīti ‘vācā’. Giriyatīti ‘girā’. Byappathoti vākyabhedo. Vākyañca taṃ patho ca atthaṃ ñātukāmānaṃ ñāpetukāmānañcātipi ‘byappatho’. Udīriyatīti udīraṇaṃ. Ghussatīti ghoso. Kariyatīti kammaṃ. Ghosova kammaṃ ghosakammaṃ. Nānappakārehi kato ghosoti attho. Vaciyā bhedo vacībhedo. So pana ‘na bhaṅgo, pabhedagatā vācā evā’ti ñāpanatthaṃ vācā vacībhedoti vuttaṃ. Imehi sabbehipi padehi ‘saddavācāva’ dassitā. Idāni tāya vācāya saddhiṃ yojetvā heṭṭhā vuttatthānaṃ viññattiādīnaṃ padānaṃ vasena tīhākārehi sabhāvato taṃ dassetuṃ yā tāya vācāya viññattītiādi vuttaṃ. Taṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthameva.

Idāni viññattisamuṭṭhāpakacittesu asammohatthaṃ dvattiṃsa chabbīsa ekūnavīsati soḷasa pacchimānīti idaṃ pakiṇṇakaṃ veditabbaṃ – dvattiṃsa cittāni hi rūpaṃ samuṭṭhāpenti, iriyāpathampi upatthambhenti, duvidhampi viññattiṃ janenti. Chabbīsati viññattimeva na janenti, itaradvayaṃ karonti. Ekūnavīsati rūpameva samuṭṭhāpenti, itaradvayaṃ na karonti. Soḷasa imesu tīsu ekampi na karonti.

Tattha dvattiṃsāti heṭṭhā vuttāneva kāmāvacarato aṭṭha kusalāni, dvādasa akusalāni, kiriyato dasa cittāni, sekkhaputhujjanānaṃ abhiññācittaṃ, khīṇāsavānaṃ abhiññācittanti. Chabbīsāti rūpāvacarato pañca kusalāni, pañca kiriyāni, arūpāvacarato cattāri kusalāni, cattāri kiriyāni, cattāri maggacittāni, cattāri phalacittānīti. Ekūnavīsatīti kāmāvacarakusalavipākato ekādasa, akusalavipākato dve , kiriyato kiriyamanodhātu, rūpāvacarato pañca vipākacittānīti. Soḷasāti dve pañcaviññāṇāni, sabbasattānaṃ paṭisandhicittaṃ, khīṇāsavānaṃ cuticittaṃ, arūpe cattāri vipākacittānīti. Imāni soḷasa rūpiriyāpathaviññattīsu ekampi na karonti. Aññānipi bahūni arūpe uppannāni anokāsagatattā rūpaṃ na samuṭṭhāpenti. Na tāneva, kāyavacīviññattiyopi.

637. Ākāsadhātuniddese na kassati, na nikassati, kasituṃ vā chindituṃ vā bhindituṃ vā na sakkāti ākāso. Ākāsova ākāsagataṃ, kheḷagatādi viya. Ākāsoti vā gatanti ‘ākāsagataṃ’. Na haññatīti aghaṃ, aghaṭṭanīyanti attho. Aghameva aghagataṃ. Chiddaṭṭhena vivaro. Vivarova vivaragataṃ. Asamphuṭṭhaṃ catūhi mahābhūtehīti etehi asamphuṭṭhaṃ nijjaṭākāsaṃva kathitaṃ. Lakkhaṇādito pana rūpaparicchedalakkhaṇā ākāsadhātu, rūpapariyantappakāsanarasā, rūpamariyādapaccupaṭṭhānā asamphuṭṭhabhāvachiddavivarabhāvapaccupaṭṭhānā vā, paricchinnarūpapadaṭṭhānā, yāya paricchinnesu rūpesu ‘idamito uddhaṃ adho tiriya’nti ca hoti.



"语表"这个词及其解释的含义在那里没有说明,应该这样理解:通过语言表达自己状态的动物和人,或人和动物,通过对语言的把握而被理解的状态,因此称为"表示"。自身通过对语言的把握而被理解,也称为"表示"。在"语言的克制是善的"等中出现的语言动作被称为"语表"。因为通过语音表达意图,自身也以这种方式被理解,所以称为"语表"。在"语言、话语"等中,"语言"是指被说出的。"话语"是指被说出的。"表达"是指语句的分解。"语句"是指想要知道和想要表达意思的人的途径。"发声"是指被发出的。"声音"是指被发出的。"行为"是指被做的。"声音行为"是指声音本身的行为。意思是以各种方式发出的声音。"语言分解"是指语言的分解。这是为了表明"不是破坏,而是语言本身的分解"而说的"语言的语言分解"。通过所有这些词,只是表示"声音语言"。现在,为了与那个语言结合,通过前面提到的表示等词的三种方式来说明其本质,说"通过那个语言的表示"等。这由于前面已经说明过,意思是明显的。
现在,为了不迷惑于产生表示的心,应该理解这个杂项:三十二、二十六、十九、十六是最后的。三十二种心产生色法,也支持姿势,产生两种表示。二十六种只产生表示,不做其他两种。十九种只产生色法,不做其他两种。十六种在这三种中一种也不做。
其中,三十二种是指前面提到的欲界八种善心、十二种不善心、十种唯作心,有学和凡夫的神通心,阿罗汉的神通心。二十六种是指色界五种善心、五种唯作心,无色界四种善心、四种唯作心,四种道心,四种果心。十九种是指欲界善报十一种,不善报两种,唯作意界,色界五种报心。十六种是指两种五识,所有众生的结生心,阿罗汉的死亡心,无色界四种报心。这十六种在色法、姿势、表示中一种也不做。其他许多在无色界生起的心,由于没有空间,不产生色法。不仅如此,也不产生身语表示。
在虚空界的描述中,不被耕耘,不被拔出,不能被耕耘或切割或破坏的是虚空。虚空就是虚空所到之处,如唾液所到之处。或者说,虚空所到之处是"虚空所到"。不被打击的是无障碍,意思是不可触碰的。无障碍就是无障碍所到之处。以空洞的意义是空隙。空隙就是空隙所到之处。不被四大种触碰的是指不被这些触碰的纯粹虚空。从特征等来说,虚空界的特征是限定色法,作用是显示色法的边界,现起是色法的界限,或现起是不被触碰、空洞、空隙的状态,近因是被限定的色法,通过它被限定的色法有"这个是上、下、横向"等。

638. Ito pare rūpassalahutādīnaṃ niddesā cittassalahutādīsu vuttanayeneva veditabbā. Lakkhaṇādito panettha adandhatālakkhaṇā rūpassa lahutā, rūpānaṃ garubhāvavinodanarasā, lahuparivattitāpaccupaṭṭhānā, lahurūpapadaṭṭhānā. Athaddhatālakkhaṇā rūpassa mudutā, rūpānaṃ thaddhabhāvavinodanarasā, sabbakiriyāsu avirodhitāpaccupaṭṭhānā, mudurūpapadaṭṭhānā. Sarīrakiriyānukūlakammaññabhāvalakkhaṇā rūpassa kammaññatā, akammaññatāvinodanarasā, adubbalabhāvapaccupaṭṭhānā, kammaññarūpapadaṭṭhānā.

Etā pana tisso na aññamaññaṃ vijahanti. Evaṃ santepi yo arogino viya rūpānaṃ lahubhāvo, adandhatālahuparivattippakāro, rūpadandhattakaradhātukkhobhapaṭipakkhapaccayasamuṭṭhāno, so rūpavikāro ‘rūpassalahutā’. Yo suparimadditacammasseva rūpānaṃ mudubhāvo sabbakiriyāvisesesu sarasavattanabhāvo vasavattanabhāvamaddavappakāro rūpathaddhattakaradhātukkhobhapaṭipakkhapaccayasamuṭṭhāno , so rūpavikāro ‘rūpassa mudutā’. Yo pana sudhantasuvaṇṇasseva rūpānaṃ kammaññabhāvo sarīrakiriyānukūlabhāvappakāro sarīrakiriyānaṃ ananukūlakaradhātukkhobhapaṭipakkhapaccayasamuṭṭhāno, so rūpavikāro ‘rūpassa kammaññatā’ti. Evametāsaṃ viseso veditabbo.

Etā pana tissopi kammaṃ kātuṃ na sakkoti, āhārādayova karonti. Tathā hi yogino ‘ajja amhehi bhojanasappāyaṃ laddhaṃ, kāyo no lahu mudu kammañño’ti vadanti. ‘Ajja utusappāyaṃ laddhaṃ, ajja amhākaṃ cittaṃ ekaggaṃ, kāyo no lahu mudu kammañño’ti vadantīti.

641. Upacayasantatiniddesesu āyatanānanti aḍḍhekādasannaṃ rūpāyatanānaṃ. Ācayoti nibbatti. So rūpassa upacayoti yo āyatanānaṃ ācayo punappunaṃ nibbattamānānaṃ, sova rūpassa upacayo nāma hoti; vaḍḍhīti attho. Yo rūpassa upacayo sā rūpassa santatīti yā evaṃ upacitānaṃ rūpānaṃ vaḍḍhi, tato uttaritaraṃ pavattikāle sā rūpassa santati nāma hoti; pavattīti attho. Naditīre khatakūpasmiñhi udakuggamanakālo viya ācayo, nibbatti; paripuṇṇakālo viya upacayo, vaḍḍhi; ajjhottharitvā gamanakālo viya santati, pavattīti veditabbā.

Evaṃ kiṃ kathitaṃ hotīti? Āyatanena hi ācayo kathito, ācayena āyatanaṃ kathitaṃ. Ācayova kathito āyatanameva kathitaṃ. Evampi kiṃ kathitaṃ hotīti? Catusantatirūpānaṃ ācayo upacayo nibbatti vaḍḍhi kathitā. Atthato hi ubhayampetaṃ jātirūpasseva adhivacanaṃ. Ākāranānattena pana veneyyavasena ca upacayo santatīti uddesadesanaṃ katvā yasmā ettha atthato nānattaṃ natthi, tasmā niddese ‘‘yo āyatanānaṃ ācayo so rūpassa upacayo, yo rūpassa upacayo sā rūpassa santatī’’ti vuttaṃ.

Yasmā ca ubhayampetaṃ jātirūpasseva adhivacanaṃ tasmā ettha ācayalakkhaṇo rūpassa upacayo, pubbantato rūpānaṃ ummujjāpanaraso, niyyātanapaccupaṭṭhāno paripuṇṇabhāvapaccupaṭṭhāno vā, upacitarūpapadaṭṭhāno. Pavattilakkhaṇā rūpassa santati, anuppabandharasā, anupacchedapaccupaṭṭhānā, anuppabandharūpapadaṭṭhānāti veditabbā.



从这里开始，关于色法的轻微等的描述，心的轻微等的内容应如前所述理解。从特征等方面来看，这里无障碍特征是色法的轻微，色法的重的特征的消除的作用，轻微的转动的近因，轻微的色法的状态。然后，柔软的特征是色法的柔软，色法的坚硬的特征的消除的作用，所有行为中无障碍的近因，柔软的色法的状态。身体行为的适合的特征是色法的适合，适合的特征的消除的作用，无弱的状态的近因，适合的色法的状态。
这三者之间没有相互排斥。即使如此，像健康的色法的轻微状态，无障碍的轻微转动的表现，色法的重的特征的动摇的反对的近因的产生，称为“色法的轻微”。像经过良好压制的皮肤的色法的柔软状态，在所有行为的特殊中流畅的表现，适合的表现的近因的产生，称为“色法的柔软”。而色法的适合状态是像经过良好处理的黄金，身体行为的适合的特征的表现，身体行为的不适合的动摇的反对的近因的产生，称为“色法的适合”。这样应当理解它们的特征。
这三者也无法做任何事情，只能进行饮食等。确实，修行者会说：“今天我们获得了适合的饮食，身体没有轻微、柔软、适合。”又会说：“今天获得了适合的气候，今天我们的心专注，身体没有轻微、柔软、适合。”
在增殖的延续的描述中，感官是指十一个色法的感官。增殖是指再生。因此，色法的增殖是指感官的增殖反复再生，称为色法的增殖；意为增长。色法的增殖是色法的延续；因此，这些聚集的色法的增长，在那时称为色法的延续；意为发展。就像在河岸的坑中，水的流动的时间一样，增殖是再生；充满的时间是增殖，增长；向上流动的时间是延续，发展。
那么，这是什么被说的呢？通过感官的增殖被说，增殖的感官被说。增殖被说的感官本身被说。那么，这样说的是什么呢？四种延续的色法的增殖、增殖、再生、增长被说。实际上，这两者都是出生法的意义。从理由的不同和被引导的方面来看，增殖的延续被说，因为这里实际上没有不同，因此在解释中说：“感官的增殖是色法的增殖，色法的增殖是色法的延续。”
由于这两者都是出生法的意义，因此这里的增殖特征是色法的增殖，从过去的色法的提升的作用，向外的近因的充满状态的近因，聚集的色法的状态。发展的特征是色法的延续，连接的作用，不被切断的近因，连接的色法的状态应当被理解。

643. Jaratāniddese jīraṇakavasena jarā; ayamettha sabhāvaniddeso . Jīraṇākāro jīraṇatā. Khaṇḍiccanti ādayo tayo kālātikkame kiccaniddesā. Pacchimā dve pakatiniddesā. Ayañhi ‘jarā’ti iminā padena sabhāvato dīpitā; tenassāyaṃ sabhāvaniddeso. ‘Jīraṇatā’ti iminā ākārato; tenassāyaṃ ākāraniddeso. Khaṇḍiccanti iminā kālātikkame dantanakhānaṃ khaṇḍitabhāvakaraṇakiccato. Pāliccanti iminā kesalomānaṃ palitabhāvakaraṇakiccato. Valittacatāti iminā maṃsaṃ milāpetvā tace valibhāvakaraṇakiccato dīpitā. Tenassā ime ‘khaṇḍicca’ntiādayo tayo kālātikkame kiccaniddesā. Tehi imesaṃ vikārānaṃ dassanavasena pākaṭībhūtā pākaṭajarā dassitā. Yatheva hi udakassa vā aggino vā tiṇarukkhādīnaṃ saṃbhaggapalibhaggatāya vā jhāmatāya vā gatamaggo pākaṭo hoti, na ca so gatamaggo tāneva udakādīni, evameva jarāya dantādīsu khaṇḍiccādivasena gatamaggo pākaṭo, cakkhuṃ ummīletvāpi gayhati, na ca khaṇḍiccādīneva jarā. Na hi jarā cakkhuviññeyyā hoti.

Āyuno saṃhāni indriyānaṃ paripākoti imehi pana padehi kālātikkameyeva abhibyattāya āyukkhayacakkhādiindriyaparipākasaññitāya pakatiyā dīpitā. Tenassime pacchimā dve pakatiniddesāti veditabbā. Tattha yasmā jaraṃ pattassa āyu hāyati, tasmā jarā ‘āyuno saṃhānī’ti phalūpacārena vuttā. Yasmā ca daharakāle suppasannāni, sukhumampi attano visayaṃ sukheneva gaṇhanasamatthāni cakkhādīni indriyāni jaraṃ pattassa paripakkāni āluḷitāni avisadāni, oḷārikampi attano visayaṃ gahetuṃ asamatthāni honti, tasmā ‘indriyānaṃ paripāko’tipi phalūpacāreneva vuttā.

Sā panāyaṃ evaṃ niddiṭṭhā sabbāpi jarā pākaṭā paṭicchannāti duvidhā hoti. Tattha dantādīsu khaṇḍabhāvādidassanato rūpadhammesu jarā pākaṭajarā nāma . Arūpadhammesu pana jarā tādisassa vikārassa adassanato paṭicchannajarā nāma. Puna avīci savīcīti evampi duvidhā hoti. Tattha maṇikanakarajatapavāḷacandimasūriyādīnaṃ viya, mandadasakādīsu pāṇīnaṃ viya ca, pupphaphalapallavādīsu ca apāṇīnaṃ viya, antarantarā vaṇṇavisesādīnaṃ duviññeyyattā jarā avīcijarā nāma; nirantarajarāti attho. Tato aññesu pana yathāvuttesu antarantarā vaṇṇavisesādīnaṃ suviññeyyattā jarā savīcijarā nāmāti veditabbā.

Lakkhaṇāditopi rūpaparipākalakkhaṇā rūpassa jaratā, upanayanarasā, sabhāvānapagamepi navabhāvāpagamapaccupaṭṭhānā, vīhipurāṇabhāvo viya paripaccamānarūpapadaṭṭhānāti veditabbā.



在衰老的描述中,衰老是指衰老的状态;这是本质的描述。衰老的样子是衰老性。牙齿脱落等三个是时间流逝的功能描述。最后两个是自然状态的描述。这里"衰老"这个词从本质上说明了;因此这是本质的描述。"衰老性"这个词从形态上说明了;因此这是形态的描述。"牙齿脱落"这个词从时间流逝中牙齿和指甲破损的功能来说明。"头发变白"这个词从头发和体毛变白的功能来说明。"皮肤皱纹"这个词从肉体萎缩使皮肤产生皱纹的功能来说明。因此,这些"牙齿脱落"等三个是时间流逝的功能描述。通过它们显示这些变化而明显的明显衰老被说明。就像水或火在草木等上留下的破碎或烧焦的痕迹是明显的,但那痕迹并不是水火本身,同样,衰老在牙齿等上留下的牙齿脱落等的痕迹是明显的,即使睁开眼睛也能看到,但牙齿脱落等并不是衰老本身。因为衰老不是眼识所能认知的。
"生命的减损,诸根的成熟"这些词说明了在时间流逝中明显的,被称为寿命耗尽和眼等诸根成熟的自然状态。因此,应当理解这最后两个是自然状态的描述。其中,因为到达衰老时寿命减少,所以衰老被比喻为"生命的减损"。又因为在年轻时清晰、能轻易把握微细的对象的眼等诸根,到达衰老时变得衰退、不清晰、无法把握粗大的对象,所以也被比喻为"诸根的成熟"。
这样描述的所有衰老分为明显的和隐蔽的两种。其中,因为能看到牙齿等的破损等,所以色法中的衰老称为明显衰老。而在无色法中的衰老,因为看不到这样的变化,所以称为隐蔽衰老。又分为无间断和有间断两种。其中,像宝石、黄金、白银、珊瑚、月亮、太阳等,像某些生物在某些十年中,像花、果、嫩叶等非生物,因为其间的色彩变化等难以辨别,所以称为无间断衰老;意思是连续的衰老。而在其他上述事物中,因为其间的色彩变化等容易辨别,所以称为有间断衰老。
从特征等方面来看,应当理解色法衰老的特征是色法的成熟,作用是引导,现起是虽然本质不变但新鲜感消失,近因是正在成熟的色法,就像陈旧的稻谷一样。

644. Aniccatāniddese khayagamanavasena khayo, vayagamanavasena vayo, bhijjanavasena bhedo. Atha vā, yasmā taṃ patvā rūpaṃ khīyati, veti, bhijjati ca, tasmā khīyati etasminti ‘khayo’, veti etasminti ‘vayo’, bhijjati etasminti ‘bhedo’. Upasaggavasena padaṃ vaḍḍhetvā bhedova paribhedo. Hutvā abhāvaṭṭhena, na niccanti aniccaṃ. Tassa bhāvo aniccatā. Antaradhāyati etthāti antaradhānaṃ. Maraṇañhi patvā rūpaṃ antaradhāyati, adassanaṃ gacchati. Na kevalañca rūpameva, sabbepi pañcakkhandhā. Tasmā pañcannampi khandhānaṃ aniccatāya idameva lakkhaṇanti veditabbaṃ. Lakkhaṇādito pana paribhedalakkhaṇā rūpassa aniccatā, saṃsīdanarasā, khayavayapaccupaṭṭhānā, paribhijjamānarūpapadaṭṭhānāti veditabbā.

Heṭṭhā jāti gahitā jarā gahitā, imasmiṃ ṭhāne maraṇaṃ gahitaṃ. Ime tayo dhammā imesaṃ sattānaṃ ukkhittāsikapaccāmittasadisā. Yathā hi purisassa tayo paccāmittā otāraṃ gavesamānā vicareyyuṃ. Tesu eko evaṃ vadeyya – ‘etaṃ nīharitvā aṭavipavesanaṃ mayhaṃ bhāro hotū’ti. Dutiyo ‘aṭavigatakāle pothetvā pathaviyaṃ pātanaṃ mayhaṃ bhāro’ti. Tatiyo ‘pathavigatakālato paṭṭhāya asinā sīsacchedanaṃ mayhaṃ bhāro’ti. Evarūpā ime jāti ādayo. Nīharitvā aṭavipavesanapaccāmittasadisā hettha jāti, tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne nibbattāpanato. Aṭavigataṃ pothetvā pathaviyaṃ pātanapaccāmittasadisā jarā , nibbattakkhandhānaṃ dubbalaparādhīnamañcaparāyaṇabhāvakaraṇato. Pathavigatassa asinā sīsacchedakapaccāmittasadisaṃ maraṇaṃ, jarāppattānaṃ khandhānaṃ jīvitakkhayapāpanatoti.



在无常性的描述中,朝向毁灭的是毁灭,朝向衰败的是衰败,朝向破坏的是破坏。或者,因为色法达到那个状态就会毁灭、衰败、破坏,所以"毁灭"是指在其中毁灭,"衰败"是指在其中衰败,"破坏"是指在其中破坏。通过前缀增加词义,破坏就是完全破坏。以存在后不存在的意义,不是常的就是无常。它的状态是无常性。在其中消失的是消失。因为色法达到死亡就会消失,变得不可见。不仅是色法,所有五蕴都是如此。因此应当理解,这也是五蕴无常性的特征。从特征等方面来看,应当理解色法无常性的特征是完全破坏,作用是沉没,现起是毁灭和衰败,近因是正在破坏的色法。
前面已经提到了出生和衰老,在这个地方提到了死亡。这三种法对于众生来说就像举起剑的敌人。就像一个人有三个敌人在寻找机会攻击他。其中一个说:"把他带出去引入森林是我的责任。"第二个说:"在森林中打倒他使他倒在地上是我的责任。"第三个说:"从他倒在地上开始用剑砍下他的头是我的责任。"这些出生等就像这样。出生就像把人带出去引入森林的敌人,因为它使人在各处出生。衰老就像在森林中打倒人使他倒在地上的敌人,因为它使已出生的蕴变得虚弱、依赖他人、卧床不起。死亡就像对倒在地上的人用剑砍头的敌人,因为它使已衰老的蕴达到生命的终结。

645. Kabaḷīkārāhāraniddese kabaḷaṃ karīyatīti kabaḷīkāro. Āharīyatīti āhāro. Kabaḷaṃ katvā ajjhoharīyatīti attho. Rūpaṃ vā āharatītipi ‘āhāro’. Evaṃ vatthuvasena nāmaṃ uddharitvā puna vatthuvasenevetaṃ pabhedato dassetuṃ odano kummāsotiādi vuttaṃ. Odanādīni hi phāṇitapariyantāni dvādasa idhādhippetassa āhārassa vatthūni. Pāḷiyaṃ anāgatāni mūlaphalādīni yevāpanakaṃ paviṭṭhāni.

Idāni tāni mūlaphalādīni kattabbato dassetuṃ yamhi yamhi janapadetiādimāha. Tattha mukhena asitabbaṃ bhuñjitabbanti mukhāsiyaṃ. Dantehi vikhāditabbanti dantavikhādanaṃ. Galena ajjhoharitabbanti galajjhoharaṇīyaṃ. Idāni taṃ kiccavasena dassetuṃ kucchivitthambhananti āha. Tañhi mūlaphalādi odanakummāsādi vā ajjhohaṭaṃ kucchiṃ vitthambheti. Idamassa kiccaṃ. Yāya ojāya sattā yāpentīti heṭṭhā sabbapadehi savatthukaṃ āhāraṃ dassetvā idāni nibbaṭṭitaojameva dassetuṃ idaṃ vuttaṃ.

Kiṃ panettha vatthussa kiccaṃ? Kiṃ ojāya? Parissayaharaṇapālanāni. Vatthuhi parissayaṃ harati pāletuṃ na sakkoti, ojā pāleti parissayaṃ harituṃ na sakkoti. Dvepi ekato hutvā pāletumpi sakkonti parissayampi harituṃ. Ko panesa parissayo nāma? Kammajatejo. Antokucchiyañhi odanādivatthusmiṃ asati, kammajatejo uṭṭhahitvā udarapaṭalaṃ gaṇhāti, ‘chātomhi, āhāraṃ me dethā’ti vadāpeti. Bhuttakāle udarapaṭalaṃ muñcitvā vatthuṃ gaṇhāti. Atha satto ekaggo hoti.

Yathā hi chāyārakkhaso chāyaṃ paviṭṭhaṃ gahetvā devasaṅkhalikāya bandhitvā attano bhavane modanto chātakāle āgantvā sīse ḍaṃsati. So ḍaṭṭhattā viravati. Taṃ viravaṃ sutvā ‘dukkhappatto ettha atthī’ti tato tato manussā āgacchanti. So āgatāgate gahetvā khāditvā bhavane modati. Evaṃsampadamidaṃ veditabbaṃ. Chāyārakkhaso viya hi kammajatejo, devasaṅkhalikāya bandhitvā ṭhapitasatto viya udarapaṭalaṃ, puna āgatamanussā viya odanādivatthu, otaritvā sīse ḍaṃsanaṃ viya kammajatejassa vatthuto muttassa udarapaṭalaggahaṇaṃ, ḍaṭṭhassa viravanakālo viya ‘āhāraṃ dethā’ti vacanakālo, tāya saññāya āgatāgate gahetvā khāditvā bhavane modanakālo viya kammajatejena udarapaṭalaṃ muñcitvā vatthusmiṃ gahite ekaggacittatā.


在食物的描述中，食物是指被食用的东西；因此，食物的定义是“食物”。将其制成食物后再食用，意思是这样。色法也可以被称为“食物”。因此，通过物质的名称来提取名称，再通过物质的性质来显示这个细分类别，比如“米饭、粥”等等。实际上，米饭等是被称为十二种食物的物质。
现在为了显示这些根、果等的可食性，提到“在每个地方都可以食用”。其中，口中可以食用的意思是“在口中”。用牙齿咬断的意思是“用牙齿咬断”。用喉咙吞下的意思是“喉咙吞下”。现在为了显示这个功能，提到“肚子充满”的意思。因为这些根、果等的食物或米饭等被吞下后会充满肚子，这是它的功能。通过这些所有的词语来显示食物的本质。
那么这里食物的功能是什么？是什么充满？是指保持食物的充足。物质无法保持充足，充足也无法保持物质。两者结合在一起也能保持充足。那这个充足是什么呢？是“业力之火”。在肚子里没有米饭等的物质时，业力之火升起并抓住腹部，便会说：“我饿了，请给我食物。”吃饱后便会释放腹部的物质。
就像影子恶鬼抓住影子，绑住神的锁链，欢快地在自己的房子里，到了吃的时候就来咬头。因被咬而停止。听到这个停止，便有人说“这里有个痛苦的家伙”，于是人们便会陆续前来。他便在来来往往中抓住食物，吃完后又欢快地回到家中。应当这样理解。就像影子恶鬼一样，业力之火被神的锁链绑住的众生，像来来往往的人一样，米饭等的物质，像咬头一样，业力之火从物质中释放，像被看到的停止一样，“请给我食物”的时候，像这样来来往往中抓住食物，吃完后又欢快地回到家中，表现出心的专注。


Tattha oḷārike vatthusmiṃ ojā mandā hoti. Sukhume balavatī. Kudrūsakabhattādīni hi bhuñjitvā muhutteneva chāto hoti. Sappiādīni pivitvā ṭhitassa divasampi bhattaṃ na ruccati. Ettha ca upādāyupādāya oḷārikasukhumatā veditabbā. Kumbhīlānañhi āhāraṃ upādāya morānaṃ āhāro sukhumo. Kumbhīlā kira pāsāṇe gilanti. Te ca nesaṃ kucchippattā vilīyanti. Morā sappavicchikādipāṇe khādanti. Morānaṃ pana āhāraṃ upādāya taracchānaṃ āhāro sukhumo. Te kira tivassachaḍḍitāni visāṇāni ceva aṭṭhīni ca khādanti. Tāni ca nesaṃ kheḷena temitamattāneva kandamūlaṃ viya mudukāni honti. Taracchānampi āhāramupādāya hatthīnaṃ āhāro sukhumo. Te hi nānārukkhasākhādayo khādanti. Hatthīnaṃ āhārato gavayagokaṇṇamigādīnaṃ āhāro sukhumo. Te kira nissārāni nānārukkhapaṇṇādīni khādanti. Tesampi āhārato gunnaṃ āhāro sukhumo. Te allasukkhatiṇāni khādanti. Tesampi āhārato sasānaṃ āhāro sukhumo. Sasānaṃ āhārato sakuṇānaṃ āhāro sukhumo. Sakuṇānaṃ āhārato paccantavāsīnaṃ āhāro sukhumo. Paccantavāsīnaṃ āhārato gāmabhojakānaṃ āhāro sukhumo. Gāmabhojakānaṃ āhārato rājarājamahāmattānaṃ āhāro sukhumo. Tesampi āhārato cakkavattino āhāro sukhumo. Cakkavattino āhārato bhummadevānaṃ āhāro sukhumo. Bhummadevānaṃ āhārato cātumahārājikānaṃ āhāro sukhumo. Evaṃ yāva paranimmitavasavattīnaṃ āhāro vitthāretabbo. Tesaṃ panāhāro sukhumotveva niṭṭhaṃ patto.

Lakkhaṇāditopi ojālakkhaṇo kabaḷīkāro āhāro, rūpāharaṇaraso, upatthambhanapaccupaṭṭhāno, kabaḷaṃ katvā āharitabbavatthupadaṭṭhānoti veditabbo.

646. Noupādāniddese yathā upādārūpaṃ upādiyateva, na aññena upādiyati, evametaṃ na upādiyatevāti noupādā.

647. Phusitabbanti phoṭṭhabbaṃ. Phusitvā jānitabbanti attho. Phoṭṭhabbañca taṃ āyatanañcāti phoṭṭhabbāyatanaṃ. Āpo ca taṃ nissattasuññatasabhāvaṭṭhena dhātu cāti āpodhātu. Idāni yasmā tīṇi rūpāni phusitvā jānitabbāni tasmā tāni bhājetvā dassetuṃ katamaṃ taṃ rūpaṃ phoṭṭhabbāyatanaṃ? Pathavīdhātūtiādimāha. Tattha kakkhaḷattalakkhaṇā pathavīdhātu, patiṭṭhānarasā, sampaṭicchanapaccupaṭṭhānā. Tejodhātu uṇhattalakkhaṇā, paripācanarasā, maddavānuppadānapaccupaṭṭhānā. Vāyodhātu vitthambhanalakkhaṇā, samudīraṇarasā, abhinīhārapaccupaṭṭhānā. Purimā pana ‘āpodhātu’ paggharaṇalakkhaṇā, brūhanarasā, saṅgahapaccupaṭṭhānā. Ekekā cettha sesattayapadaṭṭhānāti veditabbā.

Kakkhaḷanti thaddhaṃ. Mudukanti athaddhaṃ. Saṇhanti maṭṭhaṃ. Pharusanti kharaṃ. Sukhasamphassanti sukhavedanāpaccayaṃ iṭṭhaphoṭṭhabbaṃ. Dukkhasamphassanti dukkhavedanāpaccayaṃ aniṭṭhaphoṭṭhabbaṃ. Garukanti bhāriyaṃ. Lahukanti abhāriyaṃ, sallahukanti attho. Ettha ca ‘kakkhaḷaṃ mudukaṃ saṇhaṃ pharusaṃ garukaṃ lahuka’nti padehi pathavīdhātu eva bhājitā. ‘‘Yadāyaṃ kāyo āyusahagato ca hoti usmāsahagato ca viññāṇasahagato ca tadā lahutaro ca hoti mudutaro ca kammaññataro cā’’ti (dī. ni. 

在粗重的物质中，精华是微弱的。细腻的则是强大的。吃了米饭等，瞬间便会感到饱满。喝了酥油等，即使整天也不想吃饭。在这里，粗重和细腻的性质应当被理解。因为对于乌鸦而言，食物是细腻的。乌鸦似乎吞下石头。它们在肚子里消化后会被吸收。乌鸦吃的是细腻的食物。乌鸦吃的是细腻的食物，它们似乎吃的是被剥离的角和骨头。它们在肚子里仅仅是微小的根部，如同柔软的食物。对于鹤而言，食物也是细腻的。它们吃的是各种树枝等。大象的食物也是细腻的。它们似乎吃的是各种树叶等。对于大象的食物而言，牛、马、野兽等的食物也是细腻的。它们似乎吃的是各种植物的叶子等。对于它们的食物而言，兔子的食物也是细腻的。兔子的食物对于鸟类而言也是细腻的。鸟类的食物对于边远地区的居民也是细腻的。边远地区的居民的食物对于村庄的食客而言也是细腻的。村庄的食客的食物对于国王、王子及大臣而言也是细腻的。对于他们的食物而言，转轮王的食物也是细腻的。转轮王的食物对于地神而言也是细腻的。地神的食物对于四大王神而言也是细腻的。如此，直到天神的食物也应当被详细描述。它们的食物确实是细腻的。
从特征等方面来看，食物的特征是粗重的，色法的性质，存在的条件，食物被制成后应当被理解。
在无执著的描述中，就像是执著于某种颜色，而不执著于其他，因此这就是无执著。
“应当触碰”的意思是“可以触碰”。触碰后应当知道，意思是这样。可以触碰的也是这个感官；因此可以触碰的感官是水的元素。现在，因为三种色法被触碰后应当被知道，因此将其分开以显示哪个是可以触碰的感官？如“大地元素”等等。在那里，大地元素的特征是坚固的，存在的性质是稳定的，接受的条件是存在的。火元素的特征是热的，存在的性质是成熟的，存在的条件是柔软的。风元素的特征是扩展的，存在的性质是汇集的，存在的条件是推动的。而前者则是“水元素”，其特征是流动的，存在的性质是增长的，存在的条件是聚集的。每个在这里的其他六个元素也应当被理解。
坚固的意思是坚硬的。柔软的意思是柔和的。细腻的意思是柔软的。粗糙的意思是粗硬的。快乐的接触是指带来快乐的触碰。痛苦的接触是指带来痛苦的触碰。沉重的意思是重的。轻的意思是轻的，轻便的意思是这样。在这里，“坚硬的、柔软的、细腻的、粗糙的、沉重的、轻的”这些词仅仅用来描述大地元素。 “当这个身体与生命、热量、意识结合在一起时，它就会变得更轻、更柔软

2.424) suttepi lahumudubhūtaṃ pathavīdhātumeva sandhāya vuttaṃ.

‘Sukhasamphassaṃ dukkhasamphassa’nti padadvayena pana tīṇipi mahābhūtāni bhājitāni. Pathavīdhātu hi sukhasamphassāpi atthi dukkhasamphassāpi. Tathā tejodhātuvāyodhātuyo. Tattha sukhasamphassā pathavīdhātu mudutaluṇahatthe dahare pāde sambāhante assādetvā assādetvā ‘sambāha tāta, sambāha tātā’ti vadāpanākāraṃ karoti. Sukhasamphassā tejodhātu sītasamaye aṅgārakapallaṃ āharitvā gattaṃ sedente assādetvā assādetvā ‘sedehi tāta, sedehi tātā’ti vadāpanākāraṃ karoti. Sukhasamphassā vāyodhātu uṇhasamaye vattasampanne dahare bījanena bījante assādetvā assādetvā ‘bīja tāta, bīja tātā’ti vadāpanākāraṃ karoti. Thaddhahatthe pana dahare pāde sambāhante aṭṭhīnaṃ bhijjanakālo viya hoti. Sopi ‘apehī’ti vattabbataṃ āpajjati. Uṇhasamaye aṅgārakapalle ābhate ‘apanehi na’nti vattabbaṃ hoti. Sītasamaye bījanena bījante ‘apehi, mā bījā’ti vattabbaṃ hoti. Evametāsaṃ sukhasamphassatā dukkhasamphassatā ca veditabbā.

Yaṃ phoṭṭhabbaṃ anidassanaṃ sappaṭighantiādinā nayena vuttā pana catūhi catūhi nayehi paṭimaṇḍitā terasa vārā heṭṭhā rūpāyatanādīsu vuttanayeneva veditabbā.

Kiṃ panetāni tīṇi mahābhūtāni ekappahāreneva āpāthaṃ āgacchanti udāhu noti? Āgacchanti. Evaṃ āgatāni kāyapasādaṃ ghaṭṭenti na ghaṭṭentīti? Ghaṭṭenti. Ekappahāreneva tāni ārammaṇaṃ katvā kāyaviññāṇaṃ uppajjati nuppajjatīti? Nuppajjati. Ābhujitavasena vā hi ussadavasena vā ārammaṇakaraṇaṃ hoti.

Tattha ābhujitavasena tāva, pattasmiñhi odanena pūretvā ābhate ekaṃ sitthaṃ gahetvā thaddhaṃ vā mudukaṃ vāti vīmaṃsanto kiñcāpi tattha tejopi atthi vāyopi atthi, pathavīdhātumeva pana ābhujati. Uṇhodake hatthaṃ otāretvā vīmaṃsanto kiñcāpi tattha pathavīpi atthi vāyopi atthi, tejodhātumeva pana ābhujati. Uṇhasamaye vātapānaṃ vivaritvā vātena sarīraṃ paharāpento ṭhito mandamande vāte paharante kiñcāpi tattha pathavīpi atthi tejopi atthi, vāyodhātumeva pana ābhujati. Evaṃ ābhujitavasena ārammaṇaṃ karoti nāma.

Yo pana upakkhalati vā sīsena vā rukkhaṃ paharati bhuñjanto vā sakkharaṃ ḍaṃsati, so kiñcāpi tattha tejopi atthi vāyopi atthi, ussadavasena pana pathavīdhātumeva ārammaṇaṃ karoti. Aggiṃ akkamantopi kiñcāpi tattha pathavīpi atthi vāyopi atthi, ussadavasena pana tejodhātumeva ārammaṇaṃ karoti. Balavavāte kaṇṇasakkhaliṃ paharitvā badhirabhāvaṃ karonte. Kiñcāpi tattha pathavīpi atthi tejopi atthi, ussadavasena pana vāyodhātumeva ārammaṇaṃ karoti.

Yaṃkiñci dhātuṃ ārammaṇaṃ karontassa kāyaviññāṇampi ekappahārena nuppajjati. Sūcikalāpena viddhassa ekappahārena kāyo ghaṭṭiyati. Yasmiṃ yasmiṃ pana ṭhāne kāyapasādo ussanno hoti, tattha tattha kāyaviññāṇaṃ uppajjati. Yattha yatthāpi paṭighaṭṭananighaṃso balavā hoti tattha tattha paṭhamaṃ uppajjati. Kukkuṭapattena vaṇe dhoviyamāne aṃsuaṃsu kāyapasādaṃ ghaṭṭeti. Yattha yattha pana pasādo ussanno hoti, tattha tattheva kāyaviññāṇaṃ uppajjati. Evaṃ ussadavasena ārammaṇaṃ karoti. Ussadavaseneva ca kāyaviññāṇaṃ uppajjati nāma.


2.424) 在轻柔的物质中，地元素被提及。
“快乐的接触与痛苦的接触”这两个词中，三种大元素被划分。地元素中确实有快乐的接触，也有痛苦的接触。同样，火元素和风元素也是如此。在那里，快乐的接触是地元素的柔软触碰，轻轻触碰幼嫩的脚掌，反复地说“抱紧，抱紧”。快乐的接触是火元素在寒冷时，取出炭火，轻轻触碰身体，反复地说“坐下，坐下”。快乐的接触是风元素在温暖时，用幼嫩的种子轻轻触碰，反复地说“种子，种子”。而在坚硬的触碰中，轻轻触碰幼嫩的脚掌，像是骨头的破裂时刻。它也会变得“离开”。在温暖时，轻轻触碰炭火，便会变得“不要靠近”。在寒冷时，轻轻触碰种子，便会变得“离开，不要种”。因此，这些快乐的接触和痛苦的接触应当被理解。
“可以触碰的”是指不可见的，带有触碰感的等，按这样的方式被描述的，四种四种的方式装饰着下面的色法等。
那么，这三种大元素是否仅通过一次接触而到达？还是不？它们会到达。这样，已到达的会对身体产生影响吗？会产生影响。是否仅通过一次接触而成为对象，身体意识会产生吗？不会产生。因为是通过触碰的方式或通过接触的方式。
在这里，首先通过接触的方式，盛满米饭的碗，抓住一片凉的，轻柔的或坚硬的，反复思考，尽管那里有火元素或风元素，但只有地元素被接触。在温暖的水中，手伸入水中，尽管那里有地元素或风元素，但只有火元素被接触。在温暖的时候，打开风扇，轻轻拍打身体，尽管那里有地元素或火元素，但只有风元素被接触。这样，通过接触的方式成为对象。
如果用头撞击树木，吃糖时咬伤，那么尽管那里有火元素或风元素，但通过接触的方式则是地元素成为对象。即使靠近火，也尽管那里有地元素或风元素，但通过接触的方式则是火元素成为对象。强风把耳朵打得失聪。尽管那里有地元素或火元素，但通过接触的方式则是风元素成为对象。
任何通过接触的元素，身体意识也不会仅通过一次接触而产生。被针刺时，身体会被撞击。无论在哪里，身体感觉到的存在时，身体意识便会产生。无论在哪里，若碰撞的影响强烈，身体意识便会首先产生。就像在鸡蛋的壳被洗涤时，身体感觉到的存在便会受到撞击。无论在哪里，若存在被感知，身体意识便会产生。这样，通过接触的方式成为对象。通过接触的方式，身体意识便会产生。


Kathaṃ pana cittassa ārammaṇato saṅkanti hotīti? Dvīhākārehi hoti – ajjhāsayato vā visayādhimattato vā. Vihārapūjādīsu hi ‘tāni tāni cetiyāni ceva paṭimāyo ca vandissāmi, potthakammacittakammāni ca olokessāmī’ti ajjhāsayena gato ekaṃ vanditvā vā passitvā vā itarassa vandanatthāya vā dassanatthāya vā manaṃ katvā vanditumpi passitumpi gacchatiyeva, evaṃ ajjhāsayato saṅkamati nāma.

Kelāsakūṭapaṭibhāgaṃ pana mahācetiyaṃ olokento ṭhitopi aparabhāge sabbatūriyesu paggahitesu rūpārammaṇaṃ vissajjetvā saddārammaṇaṃ saṅkamati. Manuññagandhesu pupphesu vā gandhesu vā ābhatesu saddārammaṇaṃ vissajjetvā gandhārammaṇaṃ saṅkamati. Evaṃ visayādhimattato saṅkamati nāma.

651. Āpodhātuniddese āpoti sabhāvaniddeso. Āpova āpogataṃ. Sinehavasena sineho, sinehova sinehagataṃ. Bandhanattaṃrūpassāti pathavīdhātuādikassa bhūtarūpassa bandhanabhāvo. Ayopiṇḍiādīni hi āpodhātu ābandhitvā baddhāni karoti. Tāya ābaddhattā tāni baddhāni nāma honti. Pāsāṇapabbatatālaṭṭhihatthidantagosiṅgādīsupi eseva nayo . Sabbāni hetāni āpodhātu eva ābandhitvā baddhāni karoti. Āpodhātuyā ābaddhattāva baddhāni honti.

Kiṃ pana pathavīdhātu sesadhātūnaṃ patiṭṭhā hoti na hotīti hoti phusitvā hoti udāhu aphusitvā? Āpodhātu vā sesā ābandhamānā phusitvā ābandhati udāhu aphusitvāti? Pathavīdhātu tāva āpodhātuyā aphusitvāva patiṭṭhā hoti, tejodhātuyā ca vāyodhātuyā ca phusitvā. Āpodhātu pana pathavīdhātumpi tejovāyodhātuyopi aphusitvāva ābandhati. Yadi phusitvā ābandheyya phoṭṭhabbāyatanaṃ nāma bhaveyya.

Tejodhātuvāyodhātūnampi sesadhātūsu sakasakakiccakaraṇe eseva nayo. Tejodhātu hi pathavīdhātuṃ phusitvā jhāpeti. Sā pana na uṇhā hutvā jhāyati. Yadi uṇhā hutvā jhāyeyya uṇhattalakkhaṇā nāma bhaveyya. Āpodhātuṃ pana aphusitvāva tāpeti. Sāpi tapamānā na uṇhā hutvā tapati. Yadi uṇhā hutvā tapeyya uṇhattalakkhaṇā nāma bhaveyya. Vāyodhātuṃ pana phusitvāva tāpeti. Sāpi tapamānā na uṇhā hutvā tapati. Yadi uṇhā hutvā tapeyya uṇhattalakkhaṇā nāma bhaveyya. Vāyodhātu pathavīdhātuṃ phusitvā vitthambheti, tathā tejodhātuṃ āpodhātuṃ pana aphusitvāva vitthambheti.

Ucchurasaṃ pacitvā phāṇitapiṇḍe kariyamāne āpodhātu thaddhā hoti na hotīti? Na hoti. Sā hi paggharaṇalakkhaṇā. Pathavīdhātu kakkhaḷalakkhaṇā. Omattaṃ pana āpo adhimattapathavīgatikaṃ jātaṃ. Sā hi rasākārena ṭhitabhāvaṃ vijahati, lakkhaṇaṃ na vijahati. Phāṇitapiṇḍe vilīyamānepi pathavīdhātu na vilīyati. Kakkhaḷalakkhaṇā hi pathavīdhātu paggharaṇalakkhaṇā āpodhātu. Omattā pana pathavī adhimattaāpagatikā hoti. Sā piṇḍākārena ṭhitabhāvaṃ vijahati, lakkhaṇaṃ na vijahati. Catunnañhi mahābhūtānaṃ bhāvaññathattameva hoti, lakkhaṇaññathattaṃ nāma natthi. Tassa abhāvo aṭṭhānaparikappasuttena dīpito. Vuttañhetaṃ –

‘‘Siyā, ānanda, catunnaṃ mahābhūtānaṃ aññathattaṃ, pathavīdhātuyā…pe… vāyodhātuyā ; na tveva buddhe aveccappasādena samannāgatassa ariyasāvakassa siyā aññathatta’’nti (a. ni. 

如何通过心的对象而产生思维呢？有两种方式——通过内心的倾向或通过对象的显著性。在礼拜等活动中，“我将礼拜这些圣地和佛像，我将观察书本和心的活动”，心中带着这样的想法，便会在礼拜或观察时，心中想着礼拜或观察而去做，这就是通过内心的倾向而产生思维。
在观察大佛塔的情况下，即使站着，在稍后的时间里，所有的声音都被抓住，形象的对象被抛弃，便会转向声音的对象。在愉悦的香气、花朵或香气等方面，抛弃声音的对象而转向香气的对象。这样便是通过对象的显著性而产生思维。
在水元素的描述中，水是指本质的描述。水就是水的来源。因爱而生的爱，因爱而生的来源。关于束缚的形态，地元素等的物质的束缚状态。因为这些物质被水元素束缚而形成的。因而它们被称为被束缚的。石头、山、地面、牙齿、象等也是同样的道理。所有这些因水元素而被束缚而形成。因水元素的束缚而被称为被束缚的。
那么，地元素是否在其他元素的支持下存在？是触碰后存在，还是不触碰就存在？水元素或其他元素被束缚后触碰，还是不触碰？地元素在水元素的情况下不触碰也存在，而在火元素和风元素的情况下则是触碰后存在。水元素也会在地元素、火元素和风元素的情况下不触碰而束缚。如果触碰后便会成为可触碰的对象。
火元素和风元素在其他元素的情况下也是同样的道理。火元素在触碰地元素后会使其燃烧。它不会变得温暖。如果变得温暖，便会被称为温暖的特征。水元素在不触碰的情况下会变得温暖。它也不会在温暖的情况下变得温暖。如果在温暖的情况下变得温暖，便会被称为温暖的特征。风元素在触碰的情况下会变得温暖。它也不会在温暖的情况下变得温暖。如果在温暖的情况下变得温暖，便会被称为温暖的特征。风元素触碰地元素后会扩展，同样，火元素和水元素在不触碰的情况下也会扩展。
在煮沸的液体中，水元素是否会变得坚硬呢？不会。因为它是触碰的特征。地元素是坚硬的特征。而水元素则是过于稠密的地元素。因为它是通过味道而存在，并不会改变特征。即使在物质中被消耗，地元素也不会消失。因为坚硬的特征是地元素的触碰的特征。水元素则是过于稠密的地元素。它通过物质的形式而存在，并不会改变特征。在四种大元素中，各自的特征都是不同的，而特征则是没有不同的。它的缺失通过位置的描述被阐明。正如所说——
“若是，阿难，四种大元素的不同，地元素……等……风元素；而对于已具足无上的信心的圣弟子而言，则没有不同。”

3.76).

Ayañhettha attho – ānanda, kakkhaḷattalakkhaṇā pathavīdhātu parivattitvā paggharaṇalakkhaṇā āpodhātu nāma bhaveyya, ariyasāvakassa pana aññathattaṃ nāma natthīti. Evamettha aṭṭhānaparikappo āgato.

652. Ito paresu upādiṇṇarūpādiniddesesu upādiṇṇapadādīnaṃ attho mātikākathāyaṃ vuttanayeneva veditabbo. Cakkhāyatanādīni heṭṭhā vitthāritāneva. Tattha tattha pana visesamattameva vakkhāma.

Upādiṇṇaniddese tāva cakkhāyatanādīni ekantaupādiṇṇattā vuttāni. Yasmā pana rūpāyatanādīni upādiṇṇānipi atthi anupādiṇṇānipi, tasmā tāni yaṃ vā panāti saṅkhepato dassetvā puna kammassa katattā rūpāyatanantiādinā nayena vitthāritāni. Iminā upāyena sabbayevāpanakesu attho veditabbo.

Kasmā pana ‘kammassa katattā’ti ca ‘na kammassa katattā’ti ca ubhinnampi niddese ‘jaratā ca aniccatā ca’ na gahitā, anupādiṇṇādīnaṃyeva niddesesu gahitāti? Na kammassa katattāti ettha tāva kammato aññapaccayasamuṭṭhānaṃ saṅgahitaṃ. ‘Kammassa katattā’ti ettha kammasamuṭṭhānameva. Imāni ca dve rūpāni neva kammato na aññasmā rūpajanakapaccayā uppajjanti, tasmā na gahitāni. Sā ca nesaṃ anuppatti parato āvi bhavissati. Anupādiṇṇantiādīsu pana kevalaṃ anupādiṇṇādiggahaṇena kammādisamuṭṭhānatā paṭikkhittā, naaññapaccayasamuṭṭhānatā anuññātā. Tasmā tattha gahitānīti veditabbāni.

666. Cittasamuṭṭhānaniddese kāyaviññatti vacīviññattīti idaṃ dvayaṃ yasmā ekantacittasamuṭṭhānāni bhūtāni upādāya paññāyati, tasmā vuttaṃ. Paramatthato pana tassa nissayabhūtāni bhūtāneva cittasamuṭṭhānāni, taṃnissitattā. Yathā aniccassa rūpassa jarāmaraṇaṃ aniccaṃ nāma hoti, evamidampi cittasamuṭṭhānaṃ nāma jātaṃ.

668. Cittasahabhuniddesepi eseva nayo. Yāva cittaṃ tāva paññāyanato idameva dvayaṃ vuttaṃ. Na panetaṃ cittena saha bhūtāni viya, cetanādayo viya ca uppajjati.

670. Cittānuparivattitāyapi eseva nayo. Yāva cittaṃ tāva paññāyanato eva hetaṃ dvayaṃ cittānuparivattīti vuttaṃ.

674.Oḷārikanti vatthārammaṇabhūtattā saṃṅghaṭṭanavasena gahetabbato thūlaṃ. Vuttavipallāsato sukhumaṃ veditabbaṃ.

676.Dūreti ghaṭṭanavasena aggahetabbattā dubbiññeyyabhāvena samīpe ṭhitampi dūre. Itaraṃ pana ghaṭṭanavasena gahetabbattā suviññeyyabhāvena dūre ṭhitampi santike. Cakkhāyatanādiniddesā heṭṭhā vuttanayeneva vitthārato veditabbā. Idaṃ tāva duvidhena rūpasaṅgahe visesamattaṃ. Tividhasaṅgaho uttānatthova.

Catukkaniddesavaṇṇanā

966. Catubbidhasaṅgahāvasāne diṭṭhādīnaṃ pacchimapadassa bhedābhāvena ādito paṭṭhāya pucchaṃ akatvāva rūpāyatanaṃ diṭṭhaṃ saddāyatanaṃ sutantiādi vuttaṃ. Tattha rūpāyatanaṃ cakkhunā oloketvā dakkhituṃ sakkāti ‘diṭṭhaṃ’ nāma jātaṃ. Saddāyatanaṃ sotena sutvā jānituṃ sakkāti ‘sutaṃ’ nāma jātaṃ. Gandhāyatanādittayaṃ ghānajivhākāyehi patvā gahetabbato munitvā jānitabbaṭṭhena mutaṃ nāma jātaṃ. Phusitvā viññāṇuppattikāraṇato ‘mutaṃ’ nāmātipi vuttaṃ. Sabbameva pana rūpaṃ manoviññāṇena jānitabbanti manasā viññātaṃ nāma jātaṃ.

Pañcakaniddesavaṇṇanā



3.76)。
这里的意思是：阿难,坚硬特征的地元素转变成流动特征的水元素是不可能的,对于圣弟子来说不会有这样的变化。这里说明了不可能的情况。
在之后的执取色等的描述中,执取等词的含义应当按照前面所说的方式理解。眼处等在前面已经详细解释过了。在那里那里我们只会说明特殊之处。
首先在执取的描述中,眼处等因为完全是执取所以被提到。因为色处等有执取的也有非执取的,所以它们被简略地说为"或者其他",然后又以"由业所造的色处"等方式详细解释。以这种方式应当理解所有补充的含义。
为什么在"由业所造"和"非由业所造"两者的描述中都没有包括"衰老和无常",而只在非执取等的描述中包括呢?首先在"非由业所造"中包括了由业以外的其他因缘所生的。在"由业所造"中只包括由业所生的。这两种色法既不是由业也不是由其他能产生色法的因缘而生,所以没有被包括。它们不生的原因后面会明显。而在非执取等中,仅仅通过非执取等的说明否定了由业等所生,但没有否认由其他因缘所生。所以应当理解在那里被包括了。
在心所生的描述中,身表和语表这两种,因为它们完全是心所生的四大所造而被认知,所以被提到。但从究竟意义来说,作为它们所依的四大才是心所生的,因为它们依于四大。就像无常色法的衰老和死亡被称为无常一样,这也被称为心所生。
在心俱生的描述中也是同样的道理。因为只要有心就能被认知,所以只提到这两种。但它们并不像四大或思等那样与心同时生起。
在随心转的描述中也是同样的道理。因为只要有心就能被认知,所以这两种被称为随心转。
粗大是指因为是物质对象所以通过碰触而能被把握,所以是粗大的。相反的应当理解为细微的。
远是指因为不能通过碰触而把握,所以难以了知,即使在近处也称为远。相反的则因为能通过碰触而把握,所以容易了知,即使在远处也称为近。眼处等的描述应当按照前面所说的方式详细理解。这是二法分类中的特殊之处。三法分类的含义很明显。
四法分类的解释
在四法分类的最后,因为见等的最后一项没有区别,所以从开始就不问而直接说"色处是所见,声处是所闻"等。其中,色处因为能用眼睛看见所以称为"所见"。声处因为能用耳朵听到所以称为"所闻"。香处等三种因为能用鼻舌身接触而把握,所以在被了知的意义上称为"所觉"。也说因为通过接触而成为识生起的原因所以称为"所觉"。但所有色法都能被意识了知,所以称为"意所识"。
五法分类的解释

967. Pañcavidhasaṅgahaniddese kakkhaḷanti thaddhaṃ. Kharameva kharagataṃ, pharusanti attho. Itare dvepi sabhāvaniddesā eva. Ajjhattanti niyakajjhattaṃ. Bahiddhāti bāhiraṃ. Upādiṇṇanti na kammasamuṭṭhānameva. Avisesena pana sarīraṭṭhakassetaṃ gahaṇaṃ. Sarīraṭṭhakañhi upādiṇṇaṃ vā hotu anupādiṇṇaṃ vā, ādinnagahitaparāmaṭṭhavasena sabbaṃ upādiṇṇameva nāma.

969.Tejogatanti sabbatejesu gataṃ uṇhattalakkhaṇaṃ, tejo eva vā tejobhāvaṃ gatanti ‘tejogataṃ’. Usmāti usmākāro. Usmāgatanti usmābhāvaṃ gataṃ. Usmākārassevetaṃ nāmaṃ. Usumanti balavausmā. Usumameva usumabhāvaṃ gatanti usumagataṃ.

970. Vāyanakavasena vāyo. Vāyova vāyobhāvaṃ gatattā vāyogataṃ. Thambhitattanti uppalanāḷatacādīnaṃ viya vātapuṇṇānaṃ thambhitabhāvo rūpassa.

Chakkādiniddesavaṇṇanā

972-4. Chabbidhādisaṅgahānaṃ tiṇṇaṃ osānapadassa bhedābhāvato ādito paṭṭhāya apucchitvāva niddeso kato. Tattha cakkhuviññāṇena jānituṃ sakkāti cakkhuviññeyyaṃ…pe… manoviññāṇena jānituṃ sakkāti manoviññeyyaṃ. Tividhāya manodhātuyā jānituṃ sakkāti manodhātuviññeyyaṃ sabbaṃ rūpanti ettha yasmā ekaṃ rūpampi manoviññāṇadhātuyā ajānitabbaṃ nāma natthi, tasmā ‘sabbaṃ rūpa’nti vuttaṃ. Sammāsambuddhena hi abhidhammaṃ patvā nayaṃ kātuṃ yuttaṭṭhāne nayo akato nāma natthi. Idañca ekarūpassāpi manoviññāṇadhātuyā ajānitabbassa abhāvena nayaṃ kātuṃ yuttaṭṭhānaṃ nāma, tasmā nayaṃ karonto ‘sabbaṃ rūpa’nti āha.

974.Sukhasamphassoti sukhavedanāpaṭilābhapaccayo. Dukkhasamphassoti dukkhavedanāpaṭilābhapaccayo. Idhāpi phoṭṭhabbārammaṇassa sukhadukkhassa sabbhāvato ayaṃ nayo dinno.

Navakādiniddesavaṇṇanā



在五法分类的描述中,"坚硬"是指僵硬的。"粗糙"就是粗糙的状态,意思是粗糙的。其他两个也是本质的描述。"内"是指自身内部。"外"是指外部。"执取"不仅指业所生,而是泛指身体八事。因为身体八事无论是执取的还是非执取的,从被执著、被抓取、被触摸的角度来说都称为执取。
"火界"是指在所有火中存在的热的特征,或者说火本身达到火的状态称为"火界"。"热"是指热的形态。"热性"是指达到热的状态,这是热的形态的名称。"暖"是指强烈的热。"暖性"是指暖本身达到暖的状态。
通过吹动的方式称为风。风本身达到风的状态所以称为"风界"。"支撑"是指色法像充满风的莲茎外皮等那样的支撑状态。
六法等分类的解释
972-4. 在六法等三种分类中,因为最后一项没有区别,所以从开始就不问而直接解释。其中,能被眼识了知的称为眼识所识...乃至...能被意识了知的称为意识所识。能被三种意界了知的称为意界所识,所有色法都是如此。这里因为没有一个色法是意识界不能了知的,所以说"所有色法"。因为正等觉者在阿毗达摩中,凡是应当建立方法的地方就没有不建立方法的。而这里即使是一个色法也没有意识界不能了知的,所以是应当建立方法的地方,因此建立方法时说"所有色法"。
"乐触"是指获得乐受的条件。"苦触"是指获得苦受的条件。这里也是因为触所缘有乐苦的存在,所以给出这个方法。
九法等分类的解释

975. Navake pana indriyarūpassa nāma atthitāya nayo dinno. Tasseva sappaṭighaappaṭighatāya dasake nayo dinno. Ekādasake aḍḍhekādasa āyatanāni vibhattāni. Tesaṃ niddesavārā heṭṭhā vuttanayena vitthārato veditabbā. Sesaṃ sabbattha uttānatthameva.

Pakiṇṇakakathā

Imesu pana rūpesu asammohatthaṃ samodhānaṃ samuṭṭhānaṃ parinipphannañca saṅkhatanti idaṃ ‘pakiṇṇakaṃ’ veditabbaṃ.

Tattha ‘samodhāna’nti sabbameva hidaṃ rūpaṃ samodhānato cakkhāyatanaṃ…pe… kabaḷīkāro āhāro, phoṭṭhabbāyatanaṃ āpodhātūti pañcavīsatisaṅkhyaṃ hoti. Taṃ vatthurūpena saddhiṃ chabbīsatisaṅkhyaṃ veditabbaṃ. Ito aññaṃ rūpaṃ nāma natthi. Keci pana ‘middharūpaṃ nāma atthī’ti vadanti. Te ‘‘addhā munīsi sambuddho, natthi nīvaraṇā tavā’’tiādīni (su. ni. 546) vatvā middharūpaṃ nāma natthīti paṭisedhetabbā. Apare balarūpena saddhiṃ sattavīsati, sambhavarūpena saddhiṃ aṭṭhavīsati, jātirūpena saddhiṃ ekūnatiṃsati, rogarūpena saddhiṃ samatiṃsati rūpānīti vadanti. Tepi tesaṃ visuṃ abhāvaṃ dassetvā paṭikkhipitabbā. Vāyodhātuyā hi gahitāya balarūpaṃ gahitameva, aññaṃ balarūpaṃ nāma natthi. Āpodhātuyā sambhavarūpaṃ, upacayasantatīhi jātirūpaṃ, jaratāaniccatāhi gahitāhi rogarūpaṃ gahitameva. Aññaṃ rogarūpaṃ nāma natthi. Yopi kaṇṇarogādi ābādho so visamapaccayasamuṭṭhitadhātumattameva. Na añño tattha rogo nāma atthīti samodhānato chabbīsatimeva rūpāni.

‘Samuṭṭhāna’nti kati rūpāni katisamuṭṭhānāni? Dasa ekasamuṭṭhānāni, ekaṃ dvisamuṭṭhānaṃ, tīṇi tisamuṭṭhānāni, nava catusamuṭṭhānāni, dve na kenaci samuṭṭhahanti.

Tattha cakkhupasādo…pe… jīvitindriyanti imāni aṭṭha ekantaṃ kammatova samuṭṭhahanti. Kāyaviññattivacīviññattidvayaṃ ekantena cittato samuṭṭhātīti dasa‘ekasamuṭṭhānāni’ nāma. Saddo ututo ca cittato ca samuṭṭhātīti eko ‘dvisamuṭṭhāno’ nāma. Tattha aviññāṇakasaddo ututo samuṭṭhāti, saviññāṇakasaddo cittato. Lahutādittayaṃ pana utucittāhārehi samuṭṭhātīti tīṇi ‘tisamuṭṭhānāni’ nāma. Avasesāni nava rūpāni tehi kammena cāti catūhi samuṭṭhahantīti nava ‘catusamuṭṭhānāni’ nāma. Jaratā aniccatā pana etesu ekatopi na samuṭṭhahantīti dve ‘na kenaci samuṭṭhahanti’ nāma. Kasmā? Ajāyanato. Na hi etāni jāyanti. Kasmā? Jātassa pākabhedattā. Uppannañhi rūpaṃ jīrati bhijjatīti avassaṃ panetaṃ sampaṭicchitabbaṃ. Na hi uppannaṃ rūpaṃ arūpaṃ vā akkhayaṃ nāma dissati. Yāva pana na bhijjati tāvassa paripākoti siddhametaṃ. ‘Jātassa pākabhedattā’ti yadi ca tāni jāyeyyuṃ tesampi pākabhedā bhaveyyuṃ. Na ca pāko paccati, bhedo vā bhijjatīti jātassa pākabhedattā netaṃ dvayaṃ jāyati.

Tattha siyā – yathā ‘kammassa katattā’ti ādiniddesesu ‘rūpassa upacayo rūpassa santatī’ti vacanena ‘jāti’ jāyatīti sampaṭicchitaṃ hoti, evaṃ ‘pāko’pi paccatu ‘bhedo’pi bhijjatūti. ‘‘Na tattha ‘jāti jāyatī’ti sampaṭicchitaṃ. Ye pana dhammā kammādīhi nibbattanti tesaṃ abhinibbattibhāvato jātiyā tappaccayabhāvavohāro anumato. Na pana paramatthato jāti jāyati. Jāyamānassa hi abhinibbattimattaṃ jātī’’ti.


在九法中,因为有根色的存在所以给出这个方法。在十法中,因为它有有对和无对的区别所以给出这个方法。在十一法中,分别了十一个半处。它们的解释段落应当按照前面所说的方式详细理解。其余各处的含义都很明显。
杂说
在这些色法中,为了不迷惑,应当了解组合、生起、完成和有为这些杂说。
其中,"组合"是指所有这些色法组合起来就是眼处...乃至...段食,触处和水界,共二十五种。加上心所依处应当了解为二十六种。除此之外没有其他色法。有些人说"有睡眠色"。应当引用"你确实是觉悟的牟尼,你没有障碍"等经文来否定睡眠色的存在。另一些人说加上力色有二十七种,加上生起色有二十八种,加上生色有二十九种,加上病色有三十种色法。也应当通过说明它们没有独立存在来否定。因为风界已经包含了力色,没有其他力色。水界包含了生起色,增长和相续包含了生色,老和无常包含了病色。没有其他病色。即使是耳病等疾病,也只是不平衡因缘所生的界而已。没有其他所谓的病。因此从组合来说只有二十六种色法。
"生起"是指多少色法有多少种生起?十种是一种生起,一种是两种生起,三种是三种生起,九种是四种生起,两种不从任何因缘生起。
其中,眼净色...乃至...命根,这八种只从业生起。身表和语表两种只从心生起,这就是十种"一种生起"。声音从温度和心生起,这是一种"两种生起"。其中无意识的声音从温度生起,有意识的声音从心生起。轻快性等三种从温度、心和食物生起,这是三种"三种生起"。其余九种色法从这些加上业四种生起,这是九种"四种生起"。而老和无常不从其中任何一种生起,这是两种"不从任何因缘生起"。为什么?因为它们不生。为什么?因为它们是已生之法的成熟和坏灭。应当接受已生的色法会衰老和坏灭。因为没有看到已生的色法或非色法是不灭的。只要它不坏灭,就是它的成熟,这是确定的。"因为是已生之法的成熟和坏灭",如果它们会生,它们也会有成熟和坏灭。但成熟不会再成熟,坏灭不会再坏灭,所以因为是已生之法的成熟和坏灭,这两种不会生。
这里可能会问:就像在"由业所造"等的描述中,通过"色法的增长,色法的相续"这样的说法接受了"生"会生,同样地,"成熟"也会成熟,"坏灭"也会坏灭。"那里并没有接受'生会生'。但是对于由业等产生的法,因为它们是新生的缘故,所以允许用生的缘的说法。但从究竟意义来说,生并不会生。因为对于正在生的法来说,仅仅是新生的状态就是生。"


Tattha siyā – ‘yatheva jāti yesaṃ dhammānaṃ abhinibbatti tappaccayabhāvavohāraṃ abhinibbattivohārañca labhati, tathā pākabhedāpi yesaṃ dhammānaṃ pākabhedā tappaccayabhāvavohāraṃ abhinibbattivohārañca labhantu. Evaṃ idampi dvayaṃ kammādisamuṭṭhānamevāti vattabbaṃ bhavissatī’ti. ‘Na pākabhedā taṃ vohāraṃ labhanti. Kasmā? Janakapaccayānubhāvakkhaṇe abhāvato. Janakapaccayānañhi uppādetabbadhammassa uppādakkhaṇeyeva ānubhāvo, na tato uttari. Tehi abhinibbattitadhammakkhaṇasmiñca jāti paññāyamānā tappaccayabhāvavohāraṃ abhinibbattivohārañca labhati, tasmiṃ khaṇe sabbhāvato; na itaradvayaṃ, tasmiṃ khaṇe abhāvatoti nevetaṃ jāyatī’ti vattabbaṃ. ‘‘Jarāmaraṇaṃ, bhikkhave, aniccaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppanna’’nti (saṃ. ni. 2.20) āgatattā idampi dvayaṃ jāyatīti ce – ‘na, pariyāyadesitattā. Tattha hi paṭiccasamuppannānaṃ dhammānaṃ jarāmaraṇattā pariyāyena taṃ paṭiccasamuppanna’nti vuttaṃ.

‘Yadi evaṃ, tayampetaṃ ajātattā sasavisāṇaṃ viya natthi; nibbānaṃ viya vā nicca’nti ce – na, nissayapaṭibaddhavuttito; pathavīādīnañhi nissayānaṃ bhāve jātiādittayaṃ paññāyati, tasmā na natthi. Tesañca abhāve na paññāyati, tasmā na niccaṃ. Etampi ca abhinivesaṃ paṭisedhetuṃ eva idaṃ vuttaṃ – ‘‘jarāmaraṇaṃ, bhikkhave, aniccaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppanna’’nti (saṃ. ni. 2.20). Evamādīhi nayehi tāni dve rūpāni na kehici samuṭṭhahantīti veditabbaṃ.

Apica ‘samuṭṭhāna’nti ettha ayamaññopi attho. Tassāyaṃ mātikā – ‘kammajaṃ kammapaccayaṃ kammapaccayautusamuṭṭhānaṃ, āhārasamuṭṭhānaṃ āhārapaccayaṃ āhārapaccayautusamuṭṭhānaṃ, utusamuṭṭhānaṃ utupaccayaṃ utupaccayautusamuṭṭhānaṃ, cittasamuṭṭhānaṃ cittapaccayaṃ cittapaccayautusamuṭṭhāna’nti.

Tattha cakkhupasādādi aṭṭhavidhaṃ rūpaṃ saddhiṃ hadayavatthunā ‘kammajaṃ’ nāma. Kesamassu hatthidantā assavālā camaravālāti evamādi ‘kammapaccayaṃ’ nāma. Cakkaratanaṃ devatānaṃ uyyānavimānādīnīti evamādi ‘kammapaccayautusamuṭṭhānaṃ’ nāma.

Āhārato samuṭṭhitaṃ suddhaṭṭhakaṃ ‘āhārasamuṭṭhānaṃ’ nāma. Kabaḷīkāro āhāro dvinnampi rūpasantatīnaṃ paccayo hoti āhārasamuṭṭhānassa ca upādinnassa ca. Āhārasamuṭṭhānassa janako hutvā paccayo hoti, kammajassa anupālako hutvāti idaṃ āhārānupālitaṃ kammajarūpaṃ ‘āhārapaccayaṃ’ nāma. Visabhāgāhāraṃ sevitvā ātape gacchantassa tilakakāḷakuṭṭhādīni uppajjanti, idaṃ ‘āhārapaccayautusamuṭṭhānaṃ’ nāma.

Ututo samuṭṭhitaṃ suddhaṭṭhakaṃ ‘utusamuṭṭhānaṃ’ nāma. Tasmiṃ utu aññaṃ aṭṭhakaṃ samuṭṭhāpeti, idaṃ ‘utupaccayaṃ’ nāma. Tasmimpi utu aññaṃ aṭṭhakaṃ samuṭṭhāpeti, idaṃ ‘utupaccayautusamuṭṭhānaṃ’ nāma. Evaṃ tissoyeva santatiyo ghaṭṭetuṃ sakkoti. Na tato paraṃ. Imamatthaṃ anupādinnakenāpi dīpetuṃ vaṭṭati. Utusamuṭṭhāno nāma valāhako. Utupaccayā nāma vuṭṭhidhārā. Deve pana vuṭṭhe bījāni virūhanti, pathavī gandhaṃ muñcati, pabbatā nīlā khāyanti, samuddo vaḍḍhati, etaṃ utupaccayautusamuṭṭhānaṃ nāma.

Cittato samuṭṭhitaṃ suddhaṭṭhakaṃ ‘cittasamuṭṭhānaṃ’ nāma. ‘‘Pacchājātā cittacetasikā dhammā purejātassa imassa kāyassa pacchājātapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 1.

这里可能会问:"就像生对于那些法来说是新生,所以获得了缘的说法和新生的说法,同样地,成熟和坏灭对于那些法来说是成熟和坏灭,也应当获得缘的说法和新生的说法。这样,这两种也应当说是由业等所生。"
"成熟和坏灭不获得那种说法。为什么?因为在生因的作用时刻不存在。因为生因只在所生法的生起时刻有作用,不会超过那个时刻。在它们所生的法的时刻,生显现时获得缘的说法和新生的说法,因为在那个时刻存在;而其他两种不是,因为在那个时刻不存在,所以不应当说它们会生。"
"因为经中说'比丘们,老死是无常的、有为的、缘生的',所以这两种也会生。"
"不是,因为那是方便说。那里是因为缘生法有老死,所以方便地说它是缘生的。"
"如果这样,那么它们因为不生,就像兔角一样不存在;或者像涅槃一样是常的。"
"不是,因为它们依赖所依而存在。因为在地等所依存在时,生等三种显现,所以不是不存在。在它们不存在时不显现,所以不是常的。为了否定这种执著,才说'比丘们,老死是无常的、有为的、缘生的'。"应当通过这些方法理解那两种色法不从任何因缘生起。
此外,"生起"这里还有另一层含义。它的纲要是:"业生、业缘、业缘温度所生、食所生、食缘、食缘温度所生、温度所生、温度缘、温度缘温度所生、心所生、心缘、心缘温度所生。"
其中,眼净色等八种色法加上心所依处称为"业生"。头发、胡须、象牙、马毛、牦牛尾等称为"业缘"。轮宝、天神的园林、宫殿等称为"业缘温度所生"。
从食物生起的纯八法称为"食所生"。段食是两种色相续的缘,即食所生的和执取的。对食所生的是生因,对业生的是维持因,这种被食物维持的业生色称为"食缘"。吃了不适合的食物后在阳光下行走产生的斑点、黑斑、麻风等称为"食缘温度所生"。
从温度生起的纯八法称为"温度所生"。在那个温度中又生起另一个八法,这称为"温度缘"。在那个温度中又生起另一个八法,这称为"温度缘温度所生"。这样只能连续三代,不能再多。这个道理也可以用非执取的来说明。云称为温度所生。雨滴称为温度缘。下雨后,种子发芽,大地散发香气,山显现蓝色,海水增长,这称为温度缘温度所生。
从心生起的纯八法称为"心所生"。"后生的心心所法对前生的这个身体是后生缘"

1.11) idaṃ ‘cittapaccayaṃ’ nāma. Ākāse antalikkhe hatthimpi dasseti, assampi dasseti, rathampi dasseti , vividhampi senābyūhaṃ dassetitī (paṭi. ma. 3.18) idaṃ ‘cittapaccayautusamuṭṭhānaṃ’ nāma.

‘Parinipphanna’nti pannarasa rūpāni parinipphannāni nāma, dasa aparinipphannāni nāma. ‘Yadi aparinipphannā, asaṅkhatā nāma bhaveyyuṃ’. ‘‘Tesaṃyeva pana rūpānaṃ kāyavikāro ‘kāyaviññatti’ nāma, vacīvikāro ‘vacīviññatti’ nāma, chiddaṃ vivaraṃ ‘ākāsadhātu’ nāma, lahubhāvo ‘lahutā’ nāma, mudubhāvo ‘mudutā’ nāma, kammaññabhāvo ‘kammaññatā’ nāma, nibbatti ‘upacayo’ nāma, pavatti ‘santati’ nāma, jīraṇākāro ‘jaratā’ nāma, hutvā abhāvākāro ‘aniccatā’ nāmāti. Sabbaṃ parinipphannaṃ saṅkhatameva hotī’’ti.

Aṭṭhasāliniyā dhammasaṅgahaaṭṭhakathāya

Rūpakaṇḍavaṇṇanā niṭṭhitā.

3. Nikkhepakaṇḍo

Tikanikkhepakathā



1.11) 这称为“心缘”。在空中、空间中，手也显现，马也显现，车也显现，各种军队的阵列也显现（《大品经》3.18），这称为“心缘温度所生”。
“完成”是指十种已完成的色法，十种未完成的色法。“如果未完成，那就称为无为。”对于这些色法的身体变化称为“身体显现”，语言变化称为“语言显现”，切口和洞称为“空界”，轻快的状态称为“轻快性”，柔软的状态称为“柔软性”，适应的状态称为“适应性”，生起称为“增长”，变化称为“相续”，衰老的状态称为“衰老性”，存在和消失称为“无常性”。所有完成的色法都是有为的。
《八种法的集成》的法集解释
色法的部分已完成。
集中部分
三种集中解释

985. Ettāvatā kusalattiko sabbesaṃ kusalādidhammānaṃ padabhājananayena vitthārito hoti. Yasmā pana yvāyaṃ kusalattikassa vibhajananayo vutto, sesatikadukānampi eseva vibhajananayo hoti – yathā hi ettha, evaṃ ‘katame dhammā sukhāya vedanāya sampayuttā? Yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti somanassasahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ rūpārammaṇaṃ vā…pe… ye vā pana tasmiṃ samaye aññepi atthi paṭiccasamuppannā arūpino dhammā ṭhapetvā vedanākhandhaṃ, ime dhammā sukhāya vedanāya sampayuttā’tiādinā anukkamena sabbatikadukesu sakkā paṇḍitehi vibhājananayaṃ sallakkhetuṃ – tasmā taṃ vitthāradesanaṃ nikkhipitvā, aññena nātisaṅkhepanātivitthāranayena sabbatikadukadhammavibhāgaṃ dassetuṃ katame dhammā kusalāti nikkhepakaṇḍaṃ āraddhaṃ. Cittuppādakaṇḍañhi vitthāradesanā, aṭṭhakathākaṇḍaṃ saṅkhepadesanā. Idaṃ pana nikkhepakaṇḍaṃ cittuppādakaṇḍaṃ upādāya saṅkhepo, aṭṭhakathākaṇḍaṃ upādāya vitthāroti saṅkhittavitthāradhātukaṃ hoti. Tayidaṃ, vitthāradesanaṃ nikkhipitvā desitattāpi, heṭṭhā vuttakāraṇavasenāpi, nikkhepakaṇḍaṃ nāmāti veditabbaṃ. Vuttañhetaṃ –

Mūlato khandhato cāpi, dvārato cāpi bhūmito;

Atthato dhammato cāpi, nāmato cāpi liṅgato;

Nikkhipitvā desitattā, nikkhepoti pavuccatīti.

Idañhi tīṇi kusalamūlānītiādinā nayena mūlato nikkhipitvā desitaṃ. Taṃsampayutto vedanākkhandhoti khandhato. Taṃsamuṭṭhānaṃ kāyakammanti dvārato. Kāyadvārappavattañhi kammaṃ kāyakammanti vuccati. Sukhabhūmiyaṃ, kāmāvacareti bhūmito nikkhipitvā desitaṃ. Tattha tattha atthadhammanāmaliṅgānaṃ vasena desitattā atthādīhi nikkhipitvā desitaṃ nāmāti veditabbaṃ.

Tattha kusalapadaniddese tāva tīṇīti gaṇanaparicchedo. Kusalāni ca tāni mūlāni ca, kusalānaṃ vā dhammānaṃ hetupaccayapabhavajanakasamuṭṭhānanibbattakaṭṭhena mūlānīti kusalamūlāni. Evaṃ atthavasena dassetvā idāni nāmavasena dassetuṃ alobho adoso amohoti āha. Ettāvatā yasmā mūlena muttaṃ kusalaṃ nāma natthi, tasmā catubhūmakakusalaṃ tīhi mūlehi pariyādiyitvā dassesi dhammarājā. Taṃsampayuttoti tehi alobhādīhi sampayutto. Tattha alobhena sampayutte saṅkhārakkhandhe, adosāmohāpi alobhena sampayuttasaṅkhārakkhandhagaṇanaṃyeva gacchanti. Sesadvayavasena sampayogepi eseva nayo. Iti catubhūmakakusalaṃ puna taṃsampayuttakacatukkhandhavasena pariyādiyitvā dassesi dhammarājā. Taṃsamuṭṭhānanti tehi alobhādīhi samuṭṭhitaṃ. Imināpi nayena tadeva catubhūmikakusalaṃ tiṇṇaṃ kammadvārānaṃ vasena pariyādiyitvā dassesi dhammarājā. Evaṃ tāva kusalaṃ tīsu ṭhānesu pariyādiyitvā dassitaṃ.



至此,善等三法已通过对所有善等法的词义分析方式详细解释了。因为已经说明了善等三法的分析方法,其余三法和二法的分析方法也是如此 - 就像这里一样,"什么法与乐受相应?当欲界善心生起,伴随喜,与智相应,以色为所缘...乃至...或者在那时其他任何缘生的无色法,除了受蕴,这些法与乐受相应"等等,按照这个顺序,智者可以观察所有三法和二法的分析方法 - 因此省略了详细的解释,为了以另一种不太简略也不太详细的方式显示所有三法和二法的法的区分,开始了"什么法是善"的集中部分。因为心生起部分是详细的解释,注释部分是简略的解释。而这个集中部分相对于心生起部分来说是简略的,相对于注释部分来说是详细的,所以具有简略和详细的性质。这个部分因为省略了详细的解释而被解释,也因为前面所说的原因,应当理解为集中部分。正如所说:
从根本、蕴、门、地、
义、法、名、性别,
省略而解释,
称为集中。
这里从"三善根"等方式从根本省略而解释。"与之相应的受蕴"是从蕴省略。"由之生起的身业"是从门省略。因为在身门中发生的业称为身业。"在乐地,欲界"是从地省略而解释。应当理解因为在各处依义、法、名、性别的方式解释,所以称为从义等省略而解释。
其中首先在善词的解释中,"三"是数量的限定。善和根,或者因为是善法的因缘、来源、生因、起源、产生的意义上是根,所以称为善根。这样从义的方式显示后,现在为了从名的方式显示而说"无贪、无嗔、无痴"。至此,因为没有离开根的善,所以法王以三根穷尽地显示了四地的善。"与之相应"是与那些无贪等相应。其中,与无贪相应的行蕴,无嗔和无痴也计入与无贪相应的行蕴。在其余两种相应的情况下也是同样的方法。这样法王又以与之相应的四蕴的方式穷尽地显示了四地的善。"由之生起"是由那些无贪等生起。以这个方法,法王又以三业门的方式穷尽地显示了四地的善。这样首先在三处穷尽地显示了善。

986. Akusalepi eseva nayo. Dvādasannañhi akusalacittānaṃ ekampi mūlena muttaṃ nāma natthīti mūlena pariyādiyitvā dassesi dhammarājā. Taṃsampayuttacatukkhandhato ca uddhaṃ akusalaṃ nāma natthīti tāneva dvādasa akusalacittāni catukkhandhavasena pariyādiyitvā dassesi. Dhammarājā kāyakammādivasena pana nesaṃ pavattisabbhāvato kammadvāravasena pariyādiyitvā dassesi dhammarājā. Yaṃ panettha tadekaṭṭhā ca kilesātiādi vuttaṃ, tattha ekasmiṃ citte puggale vā ṭhitanti ‘ekaṭṭhaṃ’. Tattha ekasmiṃ citte ṭhitaṃ sahajekaṭṭhaṃ nāma hoti. Ekasmiṃ puggale ṭhitaṃ pahānekaṭṭhaṃ nāma. Tena lobhādinā aññena vā tattha tattha niddiṭṭhena saha ekasmiṃ ṭhitanti tadekaṭṭhaṃ. Tattha ‘katame dhammā saṃkiliṭṭhasaṃkilesikā? Tīṇi akusalamūlāni – lobho doso moho, tadekaṭṭhā ca kilesā’ti saṃkiliṭṭhattike; ‘katame dhammā hīnā? Tīṇi akusalamūlāni – lobho doso moho, tadekaṭṭhā ca kilesā’ti hīnattike ‘katame dhammā akusalā? Tīṇi akusalamūlāni – lobho doso moho, tadekaṭṭhā ca kilesā’ti imasmiṃ kusalattike; ‘katame dhammā saṃkiliṭṭhā? Tīṇi akusalamūlāni – lobho doso moho, tadekaṭṭhā ca kilesā’ti kilesagocchake ‘katame dhammā saraṇā? Tīṇi akusalamūlāni – lobho doso moho, tadekaṭṭhā ca kilesāti saraṇaduke’ti – imesu ettakesu ṭhānesu ‘sahajekaṭṭhaṃ’ āgataṃ.

Dassanenapahātabbattike pana ‘imāni tīṇi saṃyojanāni, tadekaṭṭhā ca kilesā’ti, dassanenapahātabbahetukattikepi ‘imāni tīṇi saṃyojanāni, tadekaṭṭhā ca kilesā’ti, puna tattheva tīṇi saṃyojanāni – sakkāyadiṭṭhi vicikicchā sīlabbataparāmāso, ime dhammā dassanenapahātabbā; tadekaṭṭho lobho doso moho, ime dhammā dassanenapahātabbahetū; tadekaṭṭhā ca kilesā taṃsampayutto vedanākhandho…pe… viññāṇakkhandho, taṃsamuṭṭhānaṃ kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ, ime dhammā dassanenapahātabbahetukāti; sammappadhānavibhaṅge ‘‘tattha katame pāpakā akusalā dhammā? Tīṇi akusalamūlāni – lobho doso moho, tadekaṭṭhā ca kilesā’’ti (vibha. 391) – imesu pana ettakesu ṭhānesu ‘pahānekaṭṭhaṃ’ āgatanti veditabbaṃ.

987. Abyākatapadaniddeso uttānatthoyevāti. Imasmiṃ tike tīṇi lakkhaṇāni tisso paññattiyo kasiṇugghāṭimākāsaṃ ajaṭākāsaṃ ākiñcaññāyatanassa ārammaṇaṃ nirodhasamāpatti ca na labbhatīti vuttaṃ.




986. 在不善法中确实如此。因为十二不善心中，没有一个能够从根本上完全摆脱，大法王（世尊）通过根本展示了这一点。从与之相关的四蕴以上，没有不善法存在，大法王就是通过四蕴的方式展示了这十二不善心。大法王通过身业等方式，展示了它们的存在状态，并按照业门进行展示。

关于这里所说的"统一状态和烦恼"等内容，在某一心或某一个人中存在，称为"统一状态"。在某一心中存在的，称为"共同统一状态"。在某一个人中存在的，称为"断除统一状态"。因此与贪等或其他在那里指出的内容一起存在，就是"统一状态"。

在此，"哪些法是染污和染污者？三种不善根——贪、瞋、痴，以及与之统一的烦恼"在染污三法中；"哪些法是低劣的？三种不善根——贪、瞋、痴，以及与之统一的烦恼"在低劣三法中；"哪些法是不善的？三种不善根——贪、瞋、痴，以及与之统一的烦恼"在不善三法中；"哪些法是染污的？三种不善根——贪、瞋、痴，以及与之统一的烦恼"在烦恼集中；"哪些法是依处？三种不善根——贪、瞋、痴，以及与之统一的烦恼"在依处对中，"共同统一状态"已经出现。

在见所断三法中，"这三种系缚，以及与之统一的烦恼"；在见所断因三法中，"这三种系缚，以及与之统一的烦恼"；再次在那里有三种系缚——身见、疑、戒禁取，这些法是见所断的；与之统一的贪、瞋、痴是见所断的因；与之统一的烦恼、相应的受蕴、想蕴、行蕴、识蕴，由此生起的身业、语业、意业，这些法是见所断因，应当了知"断除统一状态"已经出现。

987.. 无记法的词语解释显然是直白的。在这个三法中，三种特征、三种假设、虚空开启、无缠结虚空、无所有处的对象和灭尽定是不能获得的。


988.Vedanāttikaniddese sukhabhūmiyanti ettha yathā tambabhūmi kaṇhabhūmīti tambakaṇhabhūmiyova vuccanti, evaṃ sukhampi sukhabhūmi nāma. Yathā ucchubhūmi sālibhūmīti ucchusālīnaṃ uppajjanaṭṭhānāni vuccanti, evaṃ sukhassa uppajjanaṭṭhānaṃ cittampi sukhabhūmi nāma. Taṃ idha adhippetaṃ. Yasmā pana sā kāmāvacare vā hoti, rūpāvacarādīsu vā, tasmāssā taṃ pabhedaṃ dassetuṃ kāmāvacaretiādi vuttaṃ. Sukhavedanaṃ ṭhapetvāti yā sā sukhabhūmiyaṃ sukhavedanā, taṃ ṭhapetvā. Taṃsampayuttoti tāya ṭhapitāya sukhavedanāya sampayutto. Sesapadadvayepi imināva nayena attho veditabboti.

Imasmiṃ tike tisso vedanā, sabbaṃ rūpaṃ, nibbānanti idampi na labbhati. Ayañhi tiko kusalattike ca alabbhamānehi imehi ca tīhi koṭṭhāsehi muttako nāma. Ito paresu pana tikadukesu pāḷito ca atthato ca yaṃ vattabbaṃ siyā taṃ sabbaṃ padānukkamena mātikākathāyañceva kusalādīnaṃ niddese ca vuttameva. Yaṃ pana yattha visesamattaṃ tadeva vakkhāma.

991. Tattha vipākattike tāva kiñcāpi arūpadhammā viya rūpadhammāpi kammasamuṭṭhānā atthi, anārammaṇattā pana te kammasarikkhakā na hontīti sārammaṇā arūpadhammāva kammasarikkhakattā vipākāti vuttā, bījasarikkhakaṃ phalaṃ viya. Sālibījasmiñhi vapite aṅkurapattādīsu nikkhantesupi sāliphalanti na vuccati. Yadā pana sālisīsaṃ pakkaṃ hoti pariṇataṃ, tadā bījasarikkhako sāli eva sāliphalanti vuccati. Aṅkurapattādīni pana bījajātāni bījato nibbattānīti vuccanti, evameva rūpampi kammajanti vā upādiṇṇanti vā vattuṃ vaṭṭati.

994.Upādiṇṇattike kiñcāpi khīṇāsavassa khandhā ‘amhākaṃ mātulatthero amhākaṃ cūḷapitutthero’ti vadantānaṃ paresaṃ upādānassa paccayā honti, maggaphalanibbānāni pana aggahitāni aparāmaṭṭhāni anupādiṇṇāneva. Tāni hi, yathā divasaṃ santatto ayoguḷo makkhikānaṃ abhinisīdanassa paccayo na hoti, evameva tejussadattā taṇhāmānadiṭṭhivasena gahaṇassa paccayā na honti. Tena vuttaṃ – ime dhammā anupādiṇṇaanupādāniyāti.

998. Asaṃkiliṭṭhaasaṃkilesikesupi eseva nayo.

1000.Vitakkattike vitakkasahajātena vicārena saddhiṃ kusalattike alabbhamānāva na labbhanti.

1003.Pītisahagatattike pītiādayo attanā sahajātadhammānaṃ pītisahagatādibhāvaṃ datvā sayaṃ piṭṭhivaṭṭakā jātā. Imasmiñhi tike dve domanassasahagatacittuppādā dukkhasahagataṃ kāyaviññāṇaṃ upekkhāvedanā rūpaṃ nibbānanti – idampi na labbhati. Ayañhi tiko kusalattike ca alabbhamānehi imehi ca pañcahi koṭṭhāsehi muttako nāma.

1006.Dassanenapahātabbattike saññojanānīti bandhanāni. Sakkāyadiṭṭhīti vijjamānaṭṭhena sati khandhapañcakasaṅkhāte kāye; sayaṃ vā satī tasmiṃ kāye diṭṭhīti ‘sakkāyadiṭṭhi’. Sīlena sujjhituṃ sakkā, vatena sujjhituṃ sakkā, sīlavatehi sujjhituṃ sakkāti gahitasamādānaṃ pana sīlabbataparāmāso nāma.

1007.Idhāti desāpadese nipāto. Svāyaṃ katthaci lokaṃ upādāya vuccati. Yathāha – ‘‘idha tathāgato loke uppajjatī’’ti (dī. ni. 1.189). Katthaci sāsanaṃ. Yathāha – ‘‘idheva, bhikkhave, samaṇo idha dutiyo samaṇo’’ti (ma. ni. 1.139; a. ni. 4.241). Katthaci okāsaṃ. Yathāha –

‘‘Idheva tiṭṭhamānassa, devabhūtassa me sato;

Punarāyu ca me laddho, evaṃ jānāhi mārisā’’ti. (dī. ni. 

以下是巴利文的完整直译:
988. 在受三法门中,"乐地"这里,就像称"赤地"、"黑地"为赤黑地一样,乐也称为乐地。就像称"甘蔗地"、"稻米地"为甘蔗和稻米的生长之处一样,乐生起之处的心也称为乐地。这里指的就是这个意思。由于它存在于欲界或色界等,所以为了显示它的区别而说"欲界"等。"除去乐受"是指除去乐地中的乐受。"与之相应"是指与那被除去的乐受相应。其余两句也应以同样方式理解。
在这个三法中,三种受、一切色法、涅槃,这些也是不包括在内的。这个三法是除去善三法中不包括的和这三种部分之外的。在此后的三法和二法中,从经文和意义上应该说的,都已经按照词序在摄颂释和善等的解释中说过了。我们只会解释其中的特殊之处。
991. 其中,首先在异熟三法中,虽然色法和无色法都有业生起的,但是由于无所缘,它们不与业相似,所以只说有所缘的无色法由于与业相似而是异熟,就像与种子相似的果实一样。因为在稻种播种后,即使芽和叶等长出来也不称为稻果。只有当稻穗成熟时,与种子相似的稻子才称为稻果。而芽和叶等虽然是从种子生的,但称为种子所生,同样地色法也可以称为业生或者有执取。
994. 在有执取三法中,虽然漏尽者的诸蕴对于说"这是我们的舅舅长老,这是我们的小叔长老"的其他人来说是执取的缘,但是道、果和涅槃是不被执取、不被执着、无执取的。因为它们就像烧热一整天的铁球不是苍蝇停留的缘一样,由于具有强大的威力,不是以贪、慢、见的方式执取的缘。所以说"这些法是无执取无所缘"。
998. 在无染污无染污法中也是同样的道理。
1000. 在寻三法中,与寻俱生的伺一起,也不包括在善三法中。
1003. 在喜俱三法中,喜等使与自己俱生的法成为喜俱等,自己则成为附属。在这个三法中,两个忧俱心生起、苦俱身识、舍受、色法、涅槃,这些也是不包括在内的。这个三法是除去善三法中不包括的和这五种部分之外的。
1006. 在见所断三法中,"结"是指束缚。"有身见"是指在存在的五蕴身中,或者自己存在于那个身体中的见。"戒禁取"是指执取"可以通过戒而清净,可以通过禁戒而清净,可以通过戒和禁戒而清净"这样的修行。
1007. "此"是指示处所的不变词。它有时是指世间,如说:"如来出现于此世间"。有时是指教法,如说:"诸比丘,此处有沙门,此处有第二沙门"。有时是指处所,如说:
"我就站在这里,
成为天神的我,
又获得了寿命,
贤者你要知道。"

2.369);

Katthaci padapūraṇamattameva. Yathāha – ‘‘idhāhaṃ, bhikkhave, bhuttāvī assaṃ pavārito’’ti (ma. ni. 1.30). Idha pana lokaṃ upādāya vuttoti veditabbo.

Assutavā puthujjanoti ettha pana ‘āgamādhigamābhāvā ñeyyo assutavā iti’. Yassa hi khandhadhātuāyatanapaccayākārasatipaṭṭhānādīsu uggahaparipucchāvinicchayarahitattā diṭṭhipaṭisedhako neva ‘āgamo’, paṭipattiyā adhigantabbassa anadhigatattā neva ‘adhigamo’ atthi, so ‘āgamādhigamābhāvā ñeyyo assutavā iti’. Svāyaṃ –

Puthūnaṃ jananādīhi, kāraṇehi puthujjano;

Puthujjanantogadhattā, puthuvāyaṃ jano iti. (dī. ni. aṭṭha. 1.7; ma. ni. aṭṭha. 1.2; a. ni. aṭṭha. 1.1.51; paṭi. ma. aṭṭha. 2.1.130; cūḷani. aṭṭha. 88; netti. aṭṭha. 56);

So hi puthūnaṃ nānappakārānaṃ kilesādīnaṃ jananādīhi kāraṇehi puthujjano. Yathāha – ‘‘puthu kilese janentīti puthujjanā. Puthu avihatasakkāyadiṭṭhikāti puthujjanā. Puthu satthārānaṃ mukhullokikāti puthujjanā. Puthu sabbagatīhi avuṭṭhitāti puthujjanā. Puthu nānābhisaṅkhāre abhisaṅkharontīti puthujjanā. Puthu nānāoghehi vuyhantīti puthujjanā. Puthu nānāsantāpehi santappantīti puthujjanā. Puthu nānāpariḷāhehi pariḍayhantīti puthujjanā. Puthu pañcasu kāmaguṇesu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhāti puthujjanā. Puthu pañcahi nīvaraṇehi āvutā nivutā ovutā pihitā paṭicchannā paṭikujjitāti puthujjanā’’ti (mahāni. 94). Puthūnaṃ vā gaṇanapathamatītānaṃ ariyadhammaparammukhānaṃ nīcadhammasamācārānaṃ janānaṃ antogadhattāpi puthujjanā. Puthu vā ayaṃ – visuṃyeva saṅkhyaṃ gato, visaṃsaṭṭho sīlasutādiguṇayuttehi ariyehi – janotipi puthujjano. Evametehi ‘assutavā puthujjano’ti dvīhi padehi ye te –

‘‘Duve puthujjanā vuttā, buddhenādiccabandhunā;

Andho puthujjano eko, kalyāṇeko puthujjano’’ti. (dī. ni. aṭṭha. 1.7; a. ni. aṭṭha. 1.1.51; paṭi. ma. aṭṭha. 2.1.130; cūḷani. aṭṭha. 88);

Dve puthujjanā vuttā, tesu andhaputhujjano vutto hotīti veditabbo.

Ariyānaṃ adassāvītiādīsu ariyāti ārakattā kilesehi, anaye na iriyanato, aye iriyanato, sadevakena lokena ca araṇīyato buddhā ca paccekabuddhā ca buddhasāvakā ca vuccanti. Buddhā eva vā idha ariyā. Yathāha – ‘‘sadevake, bhikkhave, loke…pe… tathāgato ariyoti vuccatī’’ti (saṃ. ni. 5.1098).

Sappurisāti ettha pana paccekabuddhā tathāgatasāvakā ca sappurisāti veditabbā. Te hi lokuttaraguṇayogena sobhanā purisāti sappurisā. Sabbeva vā ete dvedhāpi vuttā. Buddhāpi hi ariyā ca sappurisā ca paccekabuddhā buddhasāvakāpi. Yathāha –

‘‘Yo ve kataññū katavedi dhīro,

Kalyāṇamitto daḷhabhatti ca hoti;

Dukhitassa sakkacca karoti kiccaṃ,

Tathāvidhaṃ sappurisaṃ vadantī’’ti. (jā. 2.

以下是巴利文的完整直译:
2.369);
有时仅仅是填充词。如说:"诸比丘,在此我已经吃饱,已经满足。"在这里应理解为是指世间而说的。
"无闻凡夫"中,"由于缺乏教法和证悟而被称为无闻"。因为对于蕴、界、处、缘起、念处等没有学习、询问和判断,所以没有能破除邪见的"教法",由于没有通过修行而证得应证得的,所以也没有"证悟",这样的人"由于缺乏教法和证悟而被称为无闻"。他是:
由于生起许多等,
诸多原因为凡夫;
因为包含在凡夫中,
这个人是众多的。
他由于生起等许多各种烦恼等的原因而成为凡夫。如说:"生起众多烦恼,故为凡夫。有众多未破除的有身见,故为凡夫。仰望众多导师之口,故为凡夫。未脱离众多一切趣,故为凡夫。造作众多各种行,故为凡夫。被众多各种暴流冲走,故为凡夫。被众多各种热恼烧灼,故为凡夫。被众多各种热恼焚烧,故为凡夫。对五种欲乐贪着、贪求、耽溺、迷醉、执着、粘着、缠缚,故为凡夫。被五盖覆盖、遮蔽、包围、关闭、遮掩、障碍,故为凡夫。"或者因为包含在超越计数的、背离圣法的、行卑劣法的众多人中,所以是凡夫。或者这个人是众多的 - 单独被计数,与具足戒闻等功德的圣者分离 - 所以也是凡夫。这样以"无闻凡夫"这两个词,指的是:
"太阳亲族佛陀说,
有两种凡夫存在;
一种是盲目的凡夫,
一种是善良的凡夫。"
所说的两种凡夫中,应知这里指的是盲目凡夫。
在"不见诸圣者"等中,"圣者"是指远离烦恼、不行非理、行正理、应受世间天人礼敬的佛陀、辟支佛和佛弟子。或者这里的圣者只是指佛陀。如说:"诸比丘,在天人世间中...如来被称为圣者。"
"善人"中,应知是指辟支佛和如来弟子。因为他们由于具足出世间功德而成为善美的人,所以是善人。或者所有这些都可以用两种方式说。因为佛陀既是圣者也是善人,辟支佛和佛弟子也是。如说:
"知恩报恩的智者,
是善友具坚定信;
对苦难者勤尽责,
这样的人称善人。"

17.78);

‘Kalyāṇamitto daḷhabhatti ca hotī’ti ettāvatā hi buddhasāvako vutto. Kataññutādīhi paccekabuddhā buddhāti. Idāni yo tesaṃ ariyānaṃ adassanasīlo, na ca dassane sādhukārī, so ariyānaṃ adassāvīti veditabbo. So cakkhunā adassāvī ñāṇena adassāvīti duvidho. Tesu ñāṇena adassāvī idha adhippeto. Maṃsacakkhunā hi dibbacakkhunā vā ariyā diṭṭhāpi adiṭṭhāva honti, tesaṃ cakkhūnaṃ vaṇṇamattaggahaṇato, na ariyabhāvagocarato. Soṇasiṅgālādayopi cakkhunā ariye passanti, na ca te ariyānaṃ dassāvino.

Tatridaṃ vatthu – cittalapabbatavāsino kira khīṇāsavattherassa upaṭṭhāko vuḍḍhapabbajito ekadivasaṃ therena saddhiṃ piṇḍāya caritvā therassa pattacīvaraṃ gahetvā piṭṭhito āgacchanto theraṃ pucchi – ‘ariyā nāma bhante kīdisā’ti? Thero āha – ‘idhekacco mahallako ariyānaṃ pattacīvaraṃ gahetvā vattapaṭipattiṃ katvā saha carantopi neva ariye jānāti, evaṃdujjānāvuso, ariyā’ti. Evaṃ vuttepi so neva aññāsi. Tasmā na cakkhunā dassanaṃ ‘dassanaṃ’, ñāṇadassanameva ‘dassanaṃ’. Yathāha – ‘‘kiṃ te vakkali iminā pūtikāyena diṭṭhena? Yo kho, vakkali, dhammaṃ passati, so maṃ passatī’’ti (saṃ. ni. 3.87). Tasmā cakkhunā passantopi, ñāṇena ariyehi diṭṭhaṃ aniccādilakkhaṇaṃ apassanto, ariyādhigatañca dhammaṃ anadhigacchanto, ariyakaradhammānaṃ ariyabhāvassa ca adiṭṭhattā, ‘ariyānaṃ adassāvī’ti veditabbo.

Ariyadhammassaakovidoti satipaṭṭhānādibhede ariyadhamme akusalo. Ariyadhamme avinītoti, ettha pana

Duvidho vinayo nāma, ekamekettha pañcadhā;

Abhāvato tassa ayaṃ, avinītoti vuccati.

Ayañhi saṃvaravinayo pahānavinayoti duvidho vinayo. Ettha ca duvidhepi vinaye ekameko vinayo pañcadhā bhijjati. Saṃvaravinayopi hi sīlasaṃvaro satisaṃvaro ñāṇasaṃvaro khantisaṃvaro vīriyasaṃvaroti pañcavidho. Pahānavinayopi tadaṅgapahānaṃ vikkhambhanapahānaṃ samucchedapahānaṃ paṭippassaddhipahānaṃ nissaraṇapahānanti pañcavidho.

Tattha ‘‘iminā pātimokkhasaṃvarena upeto hoti samupeto’’ti (vibha. 511) ayaṃ sīlasaṃvaro. ‘‘Rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjatī’’ti (dī. ni. 1.213; ma. ni. 1.295; saṃ. ni. 4.239; a. ni. 3.16) ayaṃ satisaṃvaro.

‘‘Yāni sotāni lokasmiṃ, (ajitāti bhagavā)

Sati tesaṃ nivāraṇaṃ;

Sotānaṃ saṃvaraṃ brūmi,

Paññāyete pidhīyare’’ti. (su. ni. 1041) –

Ayaṃ ñāṇasaṃvaro nāma. ‘‘Khamo hoti sītassa uṇhassā’’ti (ma. ni. 1.24; a. ni. 4.114; 6.58) ayaṃ khantisaṃvaro. ‘‘Uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāsetī’’ti (ma. ni. 1.26; a. ni. 4.114; 

以下是巴利文的完整直译:
17.78);
“善友和坚定的支持者”在这里已经被称为佛弟子。由于知恩等，辟支佛被称为佛。现在，对于那些不见圣者的人，不善于见者，应理解为“不见圣者”。他通过眼睛不见，智慧上也不见，有两种情况。在这里指的是智慧上不见。因为通过肉眼或天眼，圣者即使被见到也如同未见，他们的眼睛仅仅是颜色的把握，而不是圣者的本质。因此，即使是像狮子、狐狸等动物也能通过眼睛看到圣者，但他们并不是真正的圣者。
这里的事情是这样的——住在心山的，听说有一位名叫Khīṇāsava的长老的随侍，某一天与长老一起乞食，拿着长老的钵和袈裟，走在后面问长老：“尊者，什么样的人是圣者？”长老回答：“在这里有一些年长的圣者，拿着圣者的钵，虽然与他们同行而从事修行，但他们也不认识真正的圣者，真是难以理解啊，朋友，这就是圣者。”即使这样说，他仍然不认识。因此，通过肉眼的见是“见”，而智慧的见才是“见”。如说：“你对这个腐臭的身体看到什么？谁见法者，就是见我。”因此，通过肉眼看到的，智慧上却未见到的无常等特征，未能证得圣者所证得的法，未能见到圣者的本质，因此应理解为“不见圣者”。
“具足圣法的聪明者”是指在正念等方面不善于圣法。圣法不善于无惭者，这里有：
“有两种无惭者，一种是单一的，另一种是五种。”
这就是约束无惭和放弃无惭的两种无惭。在这里，这两种无惭中又分为五种。约束无惭包括戒律约束、正念约束、智慧约束、忍耐约束和精进约束，五种。放弃无惭也有五种，包括部分放弃、完全放弃、彻底放弃、平息放弃和解脱放弃。
其中“通过这一戒律约束而被约束”是指戒律约束。“保护眼根，眼根的约束”是指正念约束。
“在世间的耳根中（如来）是正念的障碍；我称耳根的约束，智慧的障碍也是如此。”这就是智慧约束。“对冷和热的宽容”是指忍耐约束。“对于生起的欲望思维不执着”是指精进约束。

6.58) ayaṃ vīriyasaṃvaro. Sabbopi cāyaṃ saṃvaro yathāsakaṃ saṃvaritabbānaṃ vinetabbānañca kāyaduccaritādīnaṃ saṃvaraṇato saṃvaro, vinayanato vinayoti vuccati. Evaṃ tāva ‘saṃvaravinayo’ pañcadhā bhijjatīti veditabbo.

Tathā yaṃ nāmarūpaparicchedādīsu vipassanāñāṇesu paṭipakkhabhāvato, dīpālokeneva tamassa, tena tena vipassanāñāṇena tassa tassa anatthassa pahānaṃ, seyyathidaṃ – nāmarūpavavatthānena sakkāyadiṭṭhiyā, paccayapariggahena ahetuvisamahetudiṭṭhīnaṃ, tasseva aparabhāgena kaṅkhāvitaraṇena kathaṃkathibhāvassa, kalāpasammasanena ‘ahaṃ mamā’ti gāhassa, maggāmaggavavatthānena amagge maggasaññāya, udayadassanena ucchedadiṭṭhiyā, vayadassanena sassatadiṭṭhiyā, bhayadassanena sabhaye abhayasaññāya, ādīnavadassanena assādasaññāya, nibbidānupassanāya abhiratisaññāya, muccitukamyatāñāṇena amuccitukāmatāya, upekkhāñāṇena anupekkhāya, anulomena dhammaṭṭhitiyaṃ nibbāne ca paṭilomabhāvassa, gotrabhunā saṅkhāranimittaggāhassa pahānaṃ, etaṃ ‘tadaṅgapahānaṃ’ nāma.

Yaṃ pana upacārappanābhedena samādhinā pavattibhāvanivāraṇato, ghaṭappahāreneva udakapiṭṭhe sevālassa, tesaṃ tesaṃ nīvaraṇādidhammānaṃ pahānaṃ, etaṃ ‘vikkhambhanapahānaṃ’ nāma. ‘‘Yaṃ catunnaṃ ariyamaggānaṃ bhāvitattā taṃtaṃmaggavato attano attano santāne diṭṭhigatānaṃ pahānāyā’’tiādinā (dha. sa. 277) nayena vuttassa samudayapakkhikassa kilesagaṇassa accantaṃ appavattibhāvena pahānaṃ, idaṃ ‘samucchedapahānaṃ’ nāma. Yaṃ pana phalakkhaṇe paṭippassaddhattaṃ kilesānaṃ, etaṃ ‘paṭippassaddhipahānaṃ’ nāma. Yaṃ sabbasaṅkhatanissaṭattā pahīnasabbasaṅkhataṃ nibbānaṃ, etaṃ ‘nissaraṇapahānaṃ’ nāma. Sabbampi cetaṃ pahānaṃ yasmā cāgaṭṭhena pahānaṃ, vinayanaṭṭhena vinayo, tasmā ‘pahānavinayo’ti vuccati. Taṃtaṃpahānavato vā tassa tassa vinayassa sambhavatopetaṃ pahānavinayoti vuccati. Evaṃ pahānavinayopi pañcadhā bhijjatīti veditabbo.

Evamayaṃ saṅkhepato duvidho, bhedato ca dasavidho vinayo, bhinnasaṃvarattā, pahātabbassa ca appahīnattā, yasmā etassa assutavato puthujjanassa natthi, tasmā abhāvato tassa, ayaṃ ‘avinīto’ti vuccatīti. Esa nayo sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinītoti etthāpi. Ninnānākaraṇañhetaṃ atthato. Yathāha – ‘‘yeva te ariyā teva te sappurisā, yeva te sappurisā teva te ariyā. Yo eva so ariyānaṃ dhammo so eva so sappurisānaṃ dhammo, yo eva so sappurisānaṃ dhammo so eva so ariyānaṃ dhammo. Yeva te ariyavinayā teva te sappurisavinayā, yeva te sappurisavinayā teva te ariyavinayā. Ariyeti vā sappuriseti vā, ariyadhammeti vā sappurisadhammeti vā, ariyavinayeti vā sappurisavinayeti vā, esese eke ekaṭṭhe same samabhāge tajjāte taññevā’’ti.


以下是巴利文的完整直译:
6.58)这是精进约束。所有这些约束,由于各自约束和调伏应被约束和调伏的身恶行等,所以称为约束;由于调伏,所以称为调伏。这样应知"约束调伏"分为五种。
同样,在名色分别等观智中,由于是对立面,就像灯光对黑暗一样,以各种观智断除各种过患,即:以名色分别断除有身见,以缘把握断除无因邪因见,以其后的度疑断除怀疑,以聚思惟断除"我"和"我所"的执着,以道非道智断除非道为道的想法,以生起观断除断见,以灭观断除常见,以怖畏智断除无怖畏想,以过患观断除乐想,以厌离随观断除喜乐想,以欲解脱智断除不欲解脱,以舍智断除不舍,以随顺智断除对法住和涅槃的违逆,以种姓智断除对行相的执取,这称为"分断"。
而以近行定和安止定的禅定,由于阻止活动,就像用罐子击打水面的水藻一样,断除各种盖等法,这称为"镇伏断"。如说:"由于修习四圣道,对于具有各道者,在自己相续中断除诸见"等方式所说的,彻底断除属于集谛的烦恼群,使之不再生起,这称为"断除断"。而在果位时烦恼的止息,这称为"寂止断"。由于超越一切有为法而断除一切有为的涅槃,这称为"出离断"。所有这些断除,由于舍弃的意义是断除,由于调伏的意义是调伏,所以称为"断除调伏"。或者由于具有各种断除而有各种调伏,所以称为断除调伏。这样应知断除调伏也分为五种。
这样,简略来说有两种,分别来说有十种调伏,由于约束已破坏,应断除的未断除,因为这个无闻凡夫没有,所以由于缺乏这个,他被称为"未调伏"。这个道理也适用于"不见善人、不善巧于善人法、未调伏于善人法"。这些在意义上没有区别。如说:"凡是圣者就是善人,凡是善人就是圣者。凡是圣者之法就是善人之法,凡是善人之法就是圣者之法。凡是圣者调伏就是善人调伏,凡是善人调伏就是圣者调伏。无论说圣者还是善人,无论说圣法还是善人法,无论说圣调伏还是善人调伏,这些都是同一个意思,相同、等同、同类、同义。"


Rūpaṃ attato samanupassatīti idhekacco rūpaṃ attato samanupassati – ‘yaṃ rūpaṃ so ahaṃ, yo ahaṃ taṃ rūpa’nti rūpañca attānañca advayaṃ samanupassati. ‘‘Seyyathāpi nāma telappadīpassa jhāyato yā acci so vaṇṇo, yo vaṇṇo sā accīti acciñca vaṇṇañca advayaṃ samanupassati,’’ evameva idhekacco rūpaṃ attato samanupassatīti evaṃ rūpaṃ attāti diṭṭhipassanāya passati. Rūpavantaṃ vā attānanti ‘arūpaṃ attā’ti gahetvā, chāyāvantaṃ rukkhaṃ viya, taṃ rūpavantaṃ samanupassati. Attani vā rūpanti ‘arūpameva attā’ti gahetvā, pupphamhi gandhaṃ viya, attani rūpaṃ samanupassati. Rūpasmiṃvā attānanti ‘arūpameva attā’ti gahetvā, karaṇḍake maṇiṃ viya, attānaṃ rūpasmiṃ samanupassati. Vedanādīsupi eseva nayo.

Tattha ‘rūpaṃ attato samanupassatī’ti suddharūpameva attāti kathitaṃ. ‘Rūpavantaṃ vā attānaṃ, attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ; vedanaṃ attato samanupassati… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ attato samanupassatī’ti imesu sattasu ṭhānesu ‘arūpaṃ attā’ti kathitaṃ. Vedanāvantaṃ vā attānaṃ, attani vā vedanaṃ, vedanāya vā attānanti evaṃ catūsu khandhesu tiṇṇaṃ tiṇṇaṃ vasena dvādasasu ṭhānesu ‘rūpārūpamissako attā’ kathito. Tattha ‘rūpaṃ attato samanupassati vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ attato samanupassatī’ti imesu pañcasu ṭhānesu ucchedadiṭṭhi kathitā. Avasesesu sassatadiṭṭhi. Evamettha pannarasa bhavadiṭṭhiyo pañca vibhavadiṭṭhiyo honti. Tā sabbāpi maggāvaraṇā, na saggāvaraṇā, paṭhamamaggavajjhāti veditabbā.



以下是巴利文的完整直译:
"视色为我"是指在这里有人视色为我 - "凡是色就是我,凡是我就是色",他视色和我为不二。"就像正在燃烧的油灯,其火焰就是颜色,其颜色就是火焰,他视火焰和颜色为不二",同样地,在这里有人视色为我,这样他以见解之见视色为我。或者"视我为有色"是指执取"我是无色"后,像有影子的树一样,视那个我为有色。或者"视色在我中"是指执取"我只是无色"后,像花中有香一样,视色在我中。或者"视我在色中"是指执取"我只是无色"后,像盒子里的宝石一样,视我在色中。对于受等也是同样的道理。
其中,"视色为我"是说纯色是我。"视我为有色,视色在我中,视我在色中;视受为我...视想...视行...视识为我",在这七处说的是"无色是我"。"视我为有受,视受在我中,视我在受中",这样在四蕴中各有三种,共十二处说的是"色无色混合是我"。其中,"视色为我,视受...视想...视行...视识为我",在这五处说的是断见。其余的是常见。这样在这里有十五种有见和五种无有见。应知所有这些都是道的障碍,不是天界的障碍,都可以被初道断除。

1008.Satthari kaṅkhatīti satthu sarīre vā guṇe vā ubhayattha vā kaṅkhati. Sarīre kaṅkhamāno ‘dvattiṃsavaralakkhaṇapaṭimaṇḍitaṃ nāma sarīraṃ atthi nu kho natthī’ti kaṅkhati. Guṇe kaṅkhamāno ‘atītānāgatapaccuppannajānanasamatthaṃ sabbaññutañāṇaṃ atthi nu kho natthī’ti kaṅkhati. Ubhayattha kaṅkhamāno ‘asītianubyañjanabyāmappabhānurañjitāya sarīranipphattiyā samannāgato sabbañeyyajānanasamatthaṃ sabbaññutaññāṇaṃ paṭivijjhitvā ṭhito lokatārako buddho nāma atthi nu kho natthī’ti kaṅkhati. Ayañhissa attabhāve guṇe vā kaṅkhanato ubhayattha kaṅkhati nāma. Vicikicchatīti ārammaṇaṃ nicchetuṃ asakkonto kicchati kilamati. Nādhimuccatīti tattheva adhimokkhaṃ na labhati. Na sampasīdatīti cittaṃ anāvilaṃ katvā pasīdituṃ na sakkoti, guṇesu nappasīdati.

Dhamme kaṅkhatītiādīsu pana ‘kilese pajahantā cattāro ariyamaggā, paṭippassaddhakilesāni cattāri sāmaññaphalāni, maggaphalānaṃ ārammaṇapaccayabhūtaṃ amataṃ mahānibbānaṃ nāma atthi nu kho natthī’ti kaṅkhantopi ‘ayaṃ dhammo niyyāniko nu kho aniyyāniko’ti kaṅkhantopi dhamme kaṅkhati nāma. ‘Cattāro maggaṭṭhakā cattāro phalaṭṭhakāti idaṃ saṅgharatanaṃ atthi nu kho natthī’ti kaṅkhantopi, ‘ayaṃ saṅgho suppaṭipanno nu kho duppaṭipanno’ti kaṅkhantopi, ‘etasmiṃ saṅgharatane dinnassa vipākaphalaṃ atthi nu kho natthī’ti kaṅkhantopi saṅghe kaṅkhati nāma. ‘Tisso pana sikkhā atthi nu kho natthī’ti kaṅkhantopi, ‘tisso sikkhā sikkhitapaccayena ānisaṃso atthi nu kho natthī’ti kaṅkhantopi sikkhāya kaṅkhati nāma.

Pubbanto vuccati atītāni khandhadhātāyatanāni. Aparanto anāgatāni. Tattha atītesu khandhādīsu ‘atītāni nu kho, na nu kho’ti kaṅkhanto pubbante kaṅkhati nāma. Anāgatesu ‘anāgatāni nu kho, na nu kho’ti kaṅkhanto aparante kaṅkhati nāma. Ubhayattha kaṅkhanto pubbantāparante kaṅkhati nāma. ‘Dvādasapadikaṃ paccayavaṭṭaṃ atthi nu kho natthī’ti kaṅkhanto idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu kaṅkhati nāma. Tatrāyaṃ vacanattho – imesaṃ jarāmaraṇādīnaṃ paccayā ‘idappaccayā’. Idappaccayānaṃ bhāvo ‘idappaccayatā’. Idappaccayā eva vā ‘idappaccayatā’; jātiādīnametaṃ adhivacanaṃ. Jātiādīsu taṃ taṃ paṭicca āgamma samuppannāti ‘paṭiccasamuppannā’. Idaṃ vuttaṃ hoti – idappaccayatāya ca paṭiccasamuppannesu ca dhammesu kaṅkhatīti.



以下是巴利文的完整直译:
“对老师产生怀疑”是指对老师的身体或品质或两者都产生怀疑。怀疑身体时，想“是否存在一个具备三十二种特征的身体？”怀疑品质时，想“是否存在能够知晓过去、未来和现在的无所不知的智慧？”对两者产生怀疑时，想“是否存在一个具备八十种附加特征、光辉灿烂的身体，能够达成所有可知之法的无所不知的智慧，名为觉者？”因此，由于对他自身的品质产生怀疑，故而对两者产生怀疑。
“对法产生怀疑”是指无法决定对象，感到困扰和疲惫。“无法放下”是指在此无法获得意志力。“无法专注”是指无法使心清净，无法专注于品质上。
“对法产生怀疑”是指“是否存在四个圣道，能够断除烦恼，四个普通果，能够断除烦恼的安宁，是否存在作为果的、以四个圣道为条件的、无死的伟大涅槃？”即使怀疑“此法是能解脱的，还是不能解脱的”，也对法产生怀疑。“是否存在四个道的道果，是否存在四个果的道果？”即使怀疑“此僧团是善行的，还是恶行的”，也对僧团产生怀疑。“是否存在在此僧团中给予的果报？”即使怀疑“是否存在三种学习的法，还是不存在？”也对学习产生怀疑。
“过去”是指过去的五蕴、元素和感官。“未来”是指未来的五蕴、元素和感官。在过去的五蕴中，怀疑“是否存在过去的，还是不存在过去的？”对过去产生怀疑。在未来的五蕴中，怀疑“是否存在未来的，还是不存在未来的？”对未来产生怀疑。对两者都产生怀疑时，怀疑“过去和未来是否存在？”怀疑“是否存在十二因缘的因果法则？”怀疑“这些因缘是因缘法的存在。”因缘法是指这些因缘的存在。因缘法的存在是指这些因缘的存在；而在出生等方面，这是指它们的意义。出生等方面的因缘是指依此而生的。这里的意思是“对这些因缘法和因缘法的存在产生怀疑。”

1009.Sīlenāti gosīlādinā. Vatenāti govatādināva. Sīlabbatenāti tadubhayena. Suddhīti kilesasuddhi; paramatthasuddhibhūtaṃ vā nibbānameva. Tadekaṭṭhāti idha pahānekaṭṭhaṃ dhuraṃ. Imissā ca pāḷiyā diṭṭhikileso vicikicchākilesoti dveyeva āgatā. Lobho doso moho māno thinaṃ uddhaccaṃ ahirikaṃ anottappanti ime pana aṭṭha anāgatā. Āharitvā pana dīpetabbā. Ettha hi diṭṭhivicikicchāsu pahīyamānāsu apāyagamanīyo lobho doso moho māno thinaṃ uddhaccaṃ ahirikaṃ anottappanti sabbepime pahānekaṭṭhā hutvā pahīyanti. Sahajekaṭṭhaṃ pana āharitvā dīpetabbaṃ. Sotāpattimaggena hi cattāri diṭṭhisahagatāni vicikicchāsahagatañcāti pañca cittāni pahīyanti. Tattha dvīsu asaṅkhārikadiṭṭhicittesu pahīyantesu tehi sahajāto lobho moho uddhaccaṃ ahirikaṃ anottappanti ime kilesā sahajekaṭṭhavasena pahīyanti. Sesadiṭṭhikileso ca vicikicchākileso ca pahānekaṭṭhavasena pahīyanti. Diṭṭhigatasampayuttasasaṅkhārikacittesupi pahīyantesu tehi sahajāto lobho moho thinaṃ uddhaccaṃ ahirikaṃ anottappanti ime kilesā sahajekaṭṭhavasena pahīyanti. Sesadiṭṭhikileso ca vicikicchākileso ca pahānekaṭṭhavasena pahīyanti. Evaṃ pahānekaṭṭhasmiṃyeva sahajekaṭṭhaṃ labbhatīti idaṃ sahajekaṭṭhaṃ āharitvā dīpayiṃsu.

Taṃsampayuttoti tehi tadekaṭṭhehi aṭṭhahi kilesehi sampayutto. Vinibbhogaṃ vā katvā tena lobhena tena dosenāti evaṃ ekekena sampayuttatā dīpetabbā. Tattha lobhe gahite, moho māno thinaṃ uddhaccaṃ ahirikaṃ anottappanti ayaṃ saṅkhārakkhandhe kilesagaṇo lobhasampayutto nāma. Dose gahite, moho thinaṃ uddhaccaṃ ahirikaṃ anottappanti ayaṃ kilesagaṇo dosasampayutto nāma. Mohe gahite, lobho doso māno thinaṃ uddhaccaṃ ahirikaṃ anottappanti ayaṃ kilesagaṇo mohasampayutto nāma. Māne gahite, tena sahuppanno lobho moho thinaṃ uddhaccaṃ ahirikaṃ anottappanti ayaṃ kilesagaṇo mānasampayutto nāma. Iminā upāyena tena thinena tena uddhaccena tena ahirikena tena anottappena sampayutto taṃsampayuttoti yojanā kātabbā. Taṃsamuṭṭhānanti tena lobhena…pe… tena anottappena samuṭṭhitanti attho.

Ime dhammā dassanena pahātabbāti ettha dassanaṃ nāma sotāpattimaggo; tena pahātabbāti attho. ‘Kasmā pana sotāpattimaggo dassanaṃ nāma jāto’ti? ‘Paṭhamaṃ nibbānadassanato’. ‘Nanu gotrabhu paṭhamataraṃ passatī’ti ? ‘No na passati; disvāpi kattabbakiccaṃ pana na karoti, saṃyojanānaṃ appahānato. Tasmā passatī’ti na vattabbo. Yattha katthaci rājānaṃ disvāpi paṇṇākāraṃ datvā kiccanipphattiyā adiṭṭhattā ‘ajjāpi rājānaṃ na passāmī’ti vadanto cettha jānapadapuriso nidassanaṃ.



“以戒为基础”是指像牛等动物的戒律。“以风为基础”是指像牛等动物的风。“以戒和风为基础”是指两者都有。 “清净”是指烦恼的清净；或者是指究竟的清净，即涅槃。 “单一的”是指在这里的断除是单一的重担。在这部经典中，只有两种烦恼来到，即见取的烦恼和怀疑的烦恼。贪欲、嗔恨、无明、我慢、懈怠、躁动、无羞耻、无愧恼这八种烦恼是未来的。 然而这些烦恼应被提取出来并阐明。在这里，若见取和怀疑的烦恼被断除，贪欲、嗔恨、无明、我慢、懈怠、躁动、无羞耻、无愧恼这八种烦恼都将作为单一的重担被断除。 然而，应提取出单一的重担。因为通过入流道，四种与见相关的心和与怀疑相关的心共五种将被断除。 在那里，在两个无量的见心被断除时，因它们而生起的贪欲、无明、躁动、我慢、懈怠、无羞耻、无愧恼这些烦恼将作为单一的重担被断除。 其他的见取烦恼和怀疑烦恼也将作为单一的重担被断除。 在与见相关的心和与怀疑相关的心被断除时，因它们而生起的贪欲、无明、懈怠、躁动、我慢、无羞耻、无愧恼这些烦恼将作为单一的重担被断除。 其他的见取烦恼和怀疑烦恼也将作为单一的重担被断除。 这样在断除的重担中，单一的重担将被获得，因此我阐明了这个单一的重担。
“与此相应”是指与这八种烦恼相关的。 应该通过分离来说明与贪欲相关的、与嗔恨相关的、与无明相关的烦恼。 在贪欲被抓住时，嗔恨、无明、我慢、懈怠、躁动、无羞耻、无愧恼这些烦恼属于贪欲的烦恼群。 在嗔恨被抓住时，无明、我慢、懈怠、躁动、无羞耻、无愧恼这些烦恼属于嗔恨的烦恼群。 在无明被抓住时，贪欲、嗔恨、我慢、懈怠、躁动、无羞耻、无愧恼这些烦恼属于无明的烦恼群。 在我慢被抓住时，因而善法生起的贪欲、无明、懈怠、躁动、无羞耻、无愧恼这些烦恼属于我慢的烦恼群。 应该以这种方式来理解与懈怠、躁动、无羞耻、无愧恼相关的烦恼。 这些烦恼的产生是由贪欲引起的……等，产生的意思是。
“这些法应通过见解断除”是指见解是入流道；因此应通过见解断除。 “为什么入流道被称为见解？” “因为首先见到涅槃。” “难道种姓者不更早地看见吗？” “不，他看不见；即使看见也不去做应做的事情，因为他对缠缚的断除不够。” 因此，不应说他看见。就像在某处看到国王却不给予供养而未完成应做的事情时，一个普通人会说“今天我看不见国王”。

1011.Avaseso lobhoti dassanena pahīnāvaseso. Lobho dosamohesupi eseva nayo. Dassanena hi apāyagamanīyāva pahīnā. Tehi pana aññe dassetuṃ idaṃ vuttaṃ. ‘Tadekaṭṭhā’ti tehi pāḷiyaṃ āgatehi tīhi kilesehi sampayogatopi pahānatopi ekaṭṭhā pañca kilesā. Neva dassanena na bhāvanāyāti idaṃ saṃyojanādīnaṃ viya tehi maggehi appahātabbataṃ sandhāya vuttaṃ. Yaṃ pana ‘‘sotāpattimaggañāṇena abhisaṅkhāraviññāṇassa nirodhena satta bhave ṭhapetvā anamatagge saṃsāravaṭṭe ye uppajjeyyuṃ, nāmañca rūpañca etthete nirujjhantī’’tiādinā nayena kusalādīnampi pahānaṃ anuññātaṃ, taṃ tesaṃ maggānaṃ abhāvitattā ye uppajjeyyuṃ, te upanissayapaccayānaṃ kilesānaṃ pahīnattā pahīnāti imaṃ pariyāyaṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ.

1013.Dassanenapahātabbahetukattike ime dhammā dassanena pahātabbahetukāti niṭṭhapetvā, puna ‘tīṇi saṃyojanānī’tiādi pahātabbe dassetvā, tadekaṭṭhabhāvena hetū ceva sahetuke ca dassetuṃ vuttaṃ. Tattha ‘kiñcāpi dassanena pahātabbesu hetūsu lobhasahagato moho lobhena sahetuko hoti, dosasahagato moho dosena, lobhadosā ca mohenāti pahātabbahetukapadepete saṅgahaṃ gacchanti, vicikicchāsahagato pana moho aññassa sampayuttahetuno abhāvena hetuyeva, na sahetukoti tassa pahānaṃ dassetuṃ ime dhammā dassanena pahātabbahetū’ti vuttaṃ.

1018. Dutiyapade uddhaccasahagatassa mohassa pahānaṃ dassetuṃ ime dhammā bhāvanāya pahātabbahetūti vuttaṃ. So hi attanā sampayuttadhamme sahetuke katvā piṭṭhivaṭṭako jāto, vicikicchāsahagato viya aññassa sampayuttahetuno abhāvā pahātabbahetukapadaṃ na bhajati. Tatiyapade avasesā akusalāti puna akusalaggahaṇaṃ vicikicchuddhaccasahagatānaṃ mohānaṃ saṅgahatthaṃ kataṃ. Te hi sampayuttahetuno abhāvā pahātabbahetukā nāma na honti.

1029. Parittārammaṇattike ārabbhāti ārammaṇaṃ katvā. Sayañhi parittā vā hontu mahaggatā vā, parittadhamme ārammaṇaṃ katvā uppannā parittārammaṇā, mahaggate ārammaṇaṃ katvā uppannā mahaggatārammaṇā, appamāṇe ārammaṇaṃ katvā uppannā appamāṇārammaṇā. Te pana parittāpi honti mahaggatāpi appamāṇāpi.

1035. Micchattattike ānantarikānīti anantarāyena phaladāyakāni; mātughātakakammādīnametaṃ adhivacanaṃ. Tesu hi ekasmimpi kamme kate taṃ paṭibāhitvā aññaṃ kammaṃ attano vipākassa okāsaṃ kātuṃ na sakkoti. Sineruppamāṇepi hi suvaṇṇathūpe katvā cakkavāḷamattaṃ vā ratanamayapākāraṃ vihāraṃ kāretvā taṃ pūretvā nisinnassa buddhappamukhassa saṅghassa yāvajīvaṃ cattāro paccaye dadatopi taṃ kammaṃ etesaṃ kammānaṃ vipākaṃ paṭibāhetuṃ na sakkoti eva. Yā ca micchādiṭṭhi niyatāti ahetukavādaakiriyavādanatthikavādesu aññatarā. Tañhi gahetvā ṭhitaṃ puggalaṃ buddhasatampi buddhasahassampi bodhetuṃ na sakkoti.

1038. Maggārammaṇattike ariyamaggaṃ ārabbhāti lokuttaramaggaṃ ārammaṇaṃ katvā. Te pana parittāpi honti mahaggatāpi.

1039. Maggahetukaniddese paṭhamanayena paccayaṭṭhena hetunā maggasampayuttānaṃ khandhānaṃ sahetukabhāvo dassito. Dutiyanayena maggabhūtena sammādiṭṭhisaṅkhātena hetunā sesamaggaṅgānaṃ sahetukabhāvo dassito. Tatiyanayena magge uppannahetūhi sammādiṭṭhiyā sahetukabhāvo dassitoti veditabbo.



以下是巴利文的完整直译:
"剩余的贪欲"是指通过见而未断除的剩余部分。对于贪欲、嗔恨和愚痴也是同样的道理。因为通过见只断除了导致恶趣的部分。为了显示与这些不同的其他部分,所以说了这个。"与此相应"是指与经文中提到的三种烦恼在相应和断除方面相同的五种烦恼。"既不通过见也不通过修习"是指像结等一样,不能通过这些道路断除。但是,如"通过入流道智,由于有为识的灭尽,除了七种生存之外,在无始轮回中可能生起的名色在此灭尽"等方式允许断除善法等,应理解这是指由于这些道路未修习而可能生起的,由于断除了作为缘的烦恼而断除的这种方式而说的。
在"通过见而断除的因"中,确定"这些法是通过见而断除的因",然后再次显示"三种结"等应断除的,为了显示它们是因和有因,所以这样说。其中,虽然在通过见而断除的因中,与贪欲相应的愚痴以贪欲为因,与嗔恨相应的愚痴以嗔恨为因,贪欲和嗔恨以愚痴为因,这些包含在"通过见而断除的因"中,但与怀疑相应的愚痴由于没有其他相应的因而只是因,不是有因,为了显示它的断除,所以说"这些法是通过见而断除的因"。
在第二句中,为了显示与掉举相应的愚痴的断除,所以说"这些法是通过修习而断除的因"。因为它使与自己相应的法成为有因,成为辅助,由于像与怀疑相应的愚痴一样没有其他相应的因,所以不属于"通过见而断除的因"。在第三句中,"其余的不善法"再次提到不善法是为了包括与怀疑和掉举相应的愚痴。因为它们由于没有相应的因而不被称为"通过见而断除的因"。
在"小所缘三法"中,"缘"是指以此为所缘。无论它们自身是小、大还是无量,以小法为所缘而生起的是小所缘,以大法为所缘而生起的是大所缘,以无量法为所缘而生起的是无量所缘。它们可以是小的、大的或无量的。
在"邪性三法"中,"无间"是指无间隔地带来果报;这是指杀母等业的代名词。因为在这些业中,即使做了一个,也不能阻止它而让其他业有机会产生自己的果报。即使建造了须弥山般高的金塔,或者建造了宇宙般大的宝石围墙的寺院,并终生供养以佛陀为首的僧团四资具,这些业也不能阻止那些业的果报。"决定的邪见"是指无因论、无作用论、虚无论中的任何一种。因为即使一百个佛陀、一千个佛陀也不能觉悟执持这种见解的人。
在"道所缘三法"中,"以圣道为所缘"是指以出世间道为所缘。它们可以是小的或大的。
在"道因"的解释中,第一种方法显示了通过因的意义,道相应的蕴是有因的。第二种方法显示了通过作为道的正见这个因,其他道支是有因的。第三种方法显示了通过在道中生起的因,正见是有因的,应该这样理解。


1040.Adhipatiṃ karitvāti ārammaṇādhipatiṃ katvā. Te ca kho parittadhammāva honti. Ariyasāvakānañhi attano maggaṃ garuṃ katvā paccavekkhaṇakāle ārammaṇādhipati labbhati. Cetopariyañāṇena pana ariyasāvako parassa maggaṃ paccavekkhamāno garuṃ karontopi attanā paṭividdhamaggaṃ viya garuṃ na karoti. ‘Yamakapāṭihāriyaṃ karontaṃ tathāgataṃ disvā tassa maggaṃ garuṃ karoti na karotī’ti? Karoti, na pana attano maggaṃ viya. Arahā na kiñci dhammaṃ garuṃ karoti ṭhapetvā maggaṃ phalaṃ nibbānanti. Etthāpi ayamevattho. Vīmaṃsādhipateyyanti idaṃ sahajātādhipatiṃ dassetuṃ vuttaṃ. Chandañhi jeṭṭhakaṃ katvā maggaṃ bhāventassa chando adhipati nāma hoti, na maggo. Sesadhammāpi chandādhipatino nāma honti, na maggādhipatino. Cittepi eseva nayo. Vīmaṃsaṃ pana jeṭṭhakaṃ katvā maggaṃ bhāventassa vīmaṃsādhipati ceva hoti maggo cāti. Sesadhammā maggādhipatino nāma honti. Vīriyepi eseva nayo.

1041. Uppannattikaniddese jātāti nibbattā, paṭiladdhattabhāvā. Bhūtātiādīni tesaṃyeva vevacanāni. Jātā eva hi bhāvappattiyā bhūtā. Paccayasaṃyoge jātattā sañjātā. Nibbattilakkhaṇappattattā nibbattā. Upasaggena pana padaṃ vaḍḍhetvā abhinibbattāti vuttā. Pākaṭībhūtāti pātubhūtā. Pubbantato uddhaṃ pannāti uppannā. Upasaggena padaṃ vaḍḍhetvā samuppannāti vuttā. Nibbattaṭṭheneva uddhaṃ ṭhitāti uṭṭhitā. Paccayasaṃyoge uṭṭhitāti samuṭṭhitā. Puna uppannātivacane kāraṇaṃ heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ. Uppannaṃsena saṅgahitāti uppannakoṭṭhāsena gaṇanaṃ gatā. Rūpaṃ vedanā saññā saṅkhārā viññāṇanti idaṃ nesaṃ sabhāvadassanaṃ. Dutiyapadaniddeso vuttapaṭisedhanayena veditabbo. Tatiyapadaniddeso uttānatthoyeva.

Ayaṃ pana tiko dvinnaṃ addhānaṃ vasena pūretvā dassito. Laddhokāsassa hi kammassa vipāko duvidho – khaṇappatto, ca appatto ca. Tattha ‘khaṇappatto’ uppanno nāma. ‘Appatto’ cittānantare vā uppajjatu, kappasatasahassātikkame vā. Dhuvapaccayaṭṭhena natthi nāma na hoti, uppādino dhammā nāma jāto. Yathā hi – ‘‘tiṭṭhateva sāyaṃ, poṭṭhapāda, arūpī attā saññāmayo . Atha imassa purisassa aññā ca saññā uppajjanti aññā ca saññā nirujjhantī’’ti (dī. ni. 1.419). Ettha āruppe kāmāvacarasaññāpavattikāle kiñcāpi mūlabhavaṅgasaññā niruddhā kāmāvacarasaññāya pana niruddhakāle avassaṃ sā uppajjissatīti arūpasaṅkhāto attā natthīti saṅkhyaṃ agantvā ‘tiṭṭhateva’ nāmāti jāto. Evameva laddhokāsassa kammassa vipāko duvidho…pe… dhuvapaccayaṭṭhena natthi nāma na hoti, uppādino dhammā nāma jāto.

Yadi pana āyūhitaṃ kusalākusalakammaṃ sabbaṃ vipākaṃ dadeyya, aññassa okāso na bhaveyya. Taṃ pana duvidhaṃ hoti – dhuvavipākaṃ, adhuvavipākañca. Tattha pañca ānantariyakammāni, aṭṭha samāpattiyo, cattāro ariyamaggāti etaṃ ‘dhuvavipākaṃ’ nāma. Taṃ pana khaṇappattampi atthi, appattampi. Tattha ‘khaṇappattaṃ’ uppannaṃ nāma. ‘Appattaṃ’ anuppannaṃ nāma. Tassa vipāko cittānantare vā uppajjatu kappasatasahassātikkame vā. Dhuvapaccayaṭṭhena anuppannaṃ nāma na hoti, uppādino dhammā nāma jātaṃ. Metteyyabodhisattassa maggo anuppanno nāma, phalaṃ uppādino dhammāyeva nāma jātaṃ.

 1040. “以主导性为基础”是指以所缘的主导性为基础。它们确实是小法。因为在高贵的弟子中,在自我修行时,在反思时可以获得所缘的主导性。然而，通过心的智慧,高贵的弟子在反思他人的道路时,即使是将其视为重担,也不如他自己所证的道路那样重。 “看到那位行使双重神通的如来,因此将其道路视为重担”吗？是的,但不如他自己所走的道路那样重。阿罗汉除了道、果、涅槃之外,不会将任何法视为重担。在这里也是同样的意思。“反思的主导性”是为了显示自然产生的主导性。因欲望而生的主导性是指在修习道路时,欲望成为主导,而不是道路的主导。其他的法也都是以欲望为主导,而不是以道路为主导。心中也是这样。反思的主导性是指在修习道路时,反思成为主导,而道路也是如此。其他的法都是以道路为主导。

1041. 在“生起的法”的定义中，“出生”是指因缘的结合。 “存在”等等是它们的特定名称。因为只有出生才能获得存在。由于因缘的结合而生。由于出生的特征而生。通过附加的方式，增加了“再生”的说法。 “显现的”是指显现。 “从过去到现在”是指生起。通过附加的方式，增加了“生起”的说法。因缘的结合而生起。再次生起的法的原因应根据前述的说法理解。通过生起的法的集合，进行计算。色、受、想、行、识是它们的本质的显示。第二句的定义应根据所说的禁止来理解。第三句的定义仅是为了说明其内容。

然而，这里通过两个阶段的填充来显示。因为获得的法的果报有两种——瞬间获得和未获得。在这里，“瞬间获得”是指出生。“未获得”是指在心中生起，或在经历数百千劫后生起。根据持久的因缘，未获得是不存在的，生起的法是已生的。正如所说：“在早晨，波头，空无形的自我存在。然后，这个人的其他意识生起，其他意识灭尽。”（《增支部》1.419）。在这里，虽然在无色界的欲望中，根本的心流意识被阻断，但在欲望的意识被阻断时，必然会生起，因此被称为“无色的自我不存在”，而不是称为“仍然存在”。同样，获得的法的果报有两种……等，根据持久的因缘，未获得是不存在的，生起的法是已生的。

如果将所有的善恶业的果报全部给予，便不会有其他的机会。那是有两种的——持久的果报和非持久的果报。在这里，有五种即刻业，八种定，四种圣道，这被称为“持久的果报”。那里面也有瞬间获得和未获得。在这里，“瞬间获得”是指出生。“未获得”是指未出生。它的果报可能在心中生起，或在经历数百千劫后生起。根据持久的因缘，未出生是不存在的，生起的法是已生的。弥勒菩萨的道被称为未出生，果报是生起的法。




1044. Atītattikaniddese atītāti khaṇattayaṃ atikkantā. Niruddhāti nirodhappattā. Vigatāti vibhavaṃ gatā, vigacchitā vā. Vipariṇatāti pakativijahanena vipariṇāmaṃ gatā. Nirodhasaṅkhātaṃ atthaṃ gatāti atthaṅgatā. Abbhatthaṅgatāti upasaggena padaṃ vaḍḍhitaṃ. Uppajjitvā vigatāti nibbattitvā vigacchitā. Puna atītavacane kāraṇaṃ heṭṭhā vuttameva. Parato anāgatādīsupi eseva nayo. Atītaṃsena saṅgahitāti atītakoṭṭhāsena gaṇanaṃ gatā. Katame teti? Rūpaṃ vedanā saññā saṅkhārā viññāṇaṃ. Parato anāgatādīsupi eseva nayo.

1047. Atītārammaṇattikaniddese atīte dhamme ārabbhātiādīsu parittamahaggatāva dhammā veditabbā. Te hi atītādīni ārabbha uppajjanti.

1050. Ajjhattattikaniddese tesaṃ tesanti padadvayena sabbasatte pariyādiyati. Ajjhattaṃ paccattanti ubhayaṃ niyakajjhattādhivacanaṃ. Niyatāti attani jātā. Pāṭipuggalikāti pāṭiyekkassa pāṭiyekkassa puggalassa santakā. Upādiṇṇāti sarīraṭṭhakā. Te hi kammanibbattā vā hontu mā vā, ādinnagahitaparāmaṭṭhavasena pana idha upādiṇṇāti vuttā.

1051.Parasattānanti attānaṃ ṭhapetvā avasesasattānaṃ. Parapuggalānanti tasseva vevacanaṃ. Sesaṃ heṭṭhā vuttasadisameva. Tadubhayanti taṃ ubhayaṃ.

1053. Ajjhattārammaṇattikassa paṭhamapade parittamahaggatā dhammā veditabbā. Dutiye appamāṇāpi. Tatiye parittamahaggatāva. Appamāṇā pana kālena bahiddhā kālena ajjhattaṃ ārammaṇaṃ na karonti. Sanidassanattikaniddeso uttānoyevāti.

Dukanikkhepakathā

1062. Dukesu adosaniddese mettāyanavasena metti. Mettākāro mettāyanā. Mettāya ayitassa mettāsamaṅgino cittassa bhāvo mettāyitattaṃ. Anudayatīti anuddā, rakkhatīti attho. Anuddākāro anuddāyanā. Anuddāyitassa bhāvo anuddāyitattaṃ. Hitassa esanavasena hitesitā. Anukampanavasena anukampā. Sabbehipi imehi padehi upacārappanāppattā mettāva vuttā. Sesapadehi lokiyalokuttaro adoso kathito.

1063. Amohaniddese dukkhe ñāṇanti dukkhasacce paññā. Dukkhasamudayetiādīsupi eseva nayo. Ettha ca dukkhe ñāṇaṃ savanasammasanapaṭivedhapaccavekkhaṇāsu vattati. Tathā dukkhasamudaye. Nirodhe pana savanapaṭivedhapaccavekkhaṇāsu eva. Tathā paṭipadāya. Pubbanteti atītakoṭṭhāse. Aparanteti anāgatakoṭṭhāse. Pubbantāparanteti tadubhaye. Idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu ñāṇanti ayaṃ paccayo, idaṃ paccayuppannaṃ, idaṃ paṭicca idaṃ nibbattanti, evaṃ paccayesu ca paccayuppannadhammesu ca ñāṇaṃ.



以下是巴利文的完整直译：
在过去三相解释中：过去者，已超越三时。已灭者，已达到灭。已逝者，已去到消失，或已消散。已变异者，已通过本性舍弃而进入变异。已达到灭的意义者，已隐没。已完全隐没者，由前缀使词语增长。已生起后逝去者，已生起后消散。关于过去语言的理由，下文已说。对于未来等，亦同此理。已被过去部分包含者，已进入过去部分的计算。是哪些？色、受、想、行、识。对于未来等，亦同此理。
在过去所缘三相解释中：关于过去法，从开始等处，应了知仅有限和广大的法。它们确实依据过去等而生起。
在内三相解释中：通过"彼等"这两个词，包括一切众生。"内在"和"各自"是固有内在的说明。确定者，在自身中生起。个别的者，属于每一个别个人。已取者，八身体。它们或是业所生，或非业所生，但在此根据已取、已执、已染着而说已取。
关于他众生者，除去自身的其余众生。关于他个人者，即其同义词。其余部分如下文所说相同。两者者，即那两个。
在内所缘三相的第一项，应了知仅有限和广大的法。在第二项，无量亦有。在第三项，仅有限和广大。无量法有时在外，有时不以内在为所缘。关于有相三相解释，已明了。
二法摘要说
在二法中，在无瞋解释处：依慈爱方式为慈。慈的样态为慈爱。慈爱者的心的状态为慈爱状态。不伤害者为不害，保护为意义。不害的样态为不害方式。不害者的状态为不害状态。利益的追求方式为利益追求。依怜悯方式为怜悯。通过所有这些词语，慈已被说为达到修习和安住。其余词语中，已说明世间和出世间的无瞋。
在无痴解释处：苦智者，在苦谛中的智慧。在苦集等处，亦同此理。在此，苦智在听闻、思惟、通达、省察中运作。对于苦集，亦复如是。在灭谛，仅在听闻、通达、省察中。对于道谛，亦然。过去边际者，在过去部分。未来边际者，在未来部分。过去未来边际者，即这两者。在此缘起法中的智慧：此缘，此缘生法，此依此而生，如此在缘及缘生法中的智慧。

1065. Lobhaniddesepi heṭṭhā anāgatānaṃ padānaṃ ayamattho – rañjanavasena rāgo. Balavarañjanaṭṭhena sārāgo. Visayesu sattānaṃ anunayanato anunayo. Anurujjhatīti anurodho, kāmetīti attho. Yattha katthaci bhave sattā etāya nandanti, sayaṃ vā nandatīti nandī. Nandī ca sā rañjanaṭṭhena rāgo cāti nandīrāgo. Tattha ekasmiṃ ārammaṇe sakiṃ uppannā taṇhā ‘nandī’. Punappunaṃ uppajjamānā ‘nandīrāgo’ti vuccati. Cittassa sārāgoti yo heṭṭhā balavarañjanaṭṭhena sārāgoti vutto, so na sattassa, cittasseva sārāgoti attho.

Icchanti etāya ārammaṇānīti icchā. Bahalakilesabhāvena mucchanti etāya pāṇinoti mucchā. Gilitvā pariniṭṭhapetvā gahaṇavasena ajjhosānaṃ. Iminā sattā gijjhanti, gedhaṃ āpajjantīti gedho; bahalaṭṭhena vā gedho. ‘‘Gedhaṃ vā pavanasaṇḍa’’nti hi bahalaṭṭheneva vuttaṃ. Anantarapadaṃ upasaggavasena vaḍḍhitaṃ. Sabbatobhāgena vā gedhoti paligedho. Sañjanti etenāti saṅgo; lagganaṭṭhena vā saṅgo. Osīdanaṭṭhena paṅko. Ākaḍḍhanavasena ejā. ‘‘Ejā imaṃ purisaṃ parikaḍḍhati tassa tasseva bhavassa abhinibbattiyā’’ti hi vuttaṃ. Vañcanaṭṭhena māyā. Vaṭṭasmiṃ sattānaṃ jananaṭṭhena janikā. ‘‘Taṇhā janeti purisaṃ cittamassa vidhāvatī’’ti (saṃ. ni. 1.55-57) hi vuttaṃ. Vaṭṭasmiṃ satte dukkhena saṃyojayamānā janetīti sañjananī. Ghaṭanaṭṭhena sibbinī. Ayañhi vaṭṭasmiṃ satte cutipaṭisandhivasena sibbati ghaṭeti, tunnakāro viya pilotikāya pilotikaṃ; tasmā ghaṭanaṭṭhena sibbinīti vuttā. Anekappakāraṃ visayajālaṃ taṇhāvipphanditanivesasaṅkhātaṃ vā jālamassā atthīti jālinī.

Ākaḍḍhanaṭṭhena sīghasotā saritā viyāti saritā. Allaṭṭhena vā saritā. Vuttañhetaṃ – ‘‘saritāni sinehitāni ca somanassāni bhavanti jantuno’’ti (dha. pa. 341). Allāni ceva siniddhāni cāti ayañhettha attho. Visatāti visattikā. Visaṭāti visattikā. Visālāti visattikā. Visakkatīti visattikā. Visaṃvādikāti visattikā. Visaṃharatīti visattikā. Visamūlāti visattikā. Visaphalāti visattikā. Visaparibhogāti visattikā. Visatā vā pana sā taṇhā rūpe sadde gandhe rase phoṭṭhabbe dhamme kule gaṇe vitthatāti visattikā (mahāni. 3). Anayabyasanapāpanaṭṭhena kummānubandhasuttakaṃ viyāti suttaṃ. Vuttañhetaṃ – ‘‘suttakanti kho, bhikkhave, nandīrāgassetaṃ adhivacana’’nti (saṃ. ni. 2.159). Rūpādīsu vitthataṭṭhena visaṭā. Tassa tassa paṭilābhatthāya satte āyūhāpetīti āyūhinī. Ukkaṇṭhituṃ appadānato sahāyaṭṭhena dutiyā. Ayañhi sattānaṃ vaṭṭasmiṃ ukkaṇṭhituṃ na deti, gatagataṭṭhāne piyasahāyo viya abhiramāpeti. Tena vuttaṃ –

‘‘Taṇhādutiyo puriso, dīghamaddhāna saṃsaraṃ;

Itthabhāvaññathābhāvaṃ, saṃsāraṃ nātivattatī’’ti. (a. ni. 

在贪欲解释中，以下是未来的词义——因取悦而生起的贪欲。强烈取悦的地方，生起的贪欲。由于众生的吸引而生起的吸引。因喜悦而生起，意指快乐。无论众生在何处，因这个而欢喜，自己也欢喜者，欢喜。欢喜者，因取悦而生起的贪欲，因此欢喜贪欲。若在同一所缘中，生起的渴望称为“欢喜”。反复生起的“欢喜贪欲”称之为。心的强烈贪欲，指的是上述所说的强烈取悦，因此意指仅心的强烈贪欲。
欲望者，因这个所缘而生起的欲望。因众多烦恼而迷失者，因这个而迷失。吞噬后完成，因执取而安住。由此，众生如同秃鹫，陷入了困境；因大量的困境。关于“困境”，确实是因大量而说。紧接着的词因前缀而增长。通过整体而言，困境即为困厄。因紧密相连而生起的，称为结合；因吸引而生起的结合。因沉沦而成为泥潭。因拉扯而生起的，称为拉扯。“拉扯着这个人，因他的存在而生起”如是所说。因欺骗而生起的，称为幻影。在轮回中，众生的生起者，称为母亲。“渴望生起人，心的引导者”如是所说。在轮回中，因苦而束缚的生起者，称为牵引者。因聚合而生起的，称为聚合者。确实是在轮回中，众生因生死的联系而聚合，像是土壤中的种子；因此因聚合而称为聚合者。多种类的所缘网，称为渴望的游荡。
因拉扯而生起的，像是迅速流动的河流。或因流动而生起。如此说——“流动的、紧密相连的，能使众生生起欢喜”如是所说。流动的与紧密相连的，意指此处的意义。广大的，广阔的。广阔的，广泛的。广大的，广泛的。广泛的，广泛的。广泛的，广泛的。广泛的，广泛的。广泛的，广泛的。广大的，广泛的，或许是因渴望而生起的。因渴望而生起的，因色、声、香、味、触、法而生起的，称为广泛的（大论 3）。因不良的因缘而生起的，像是与因果法则相连的法则。如此说——“法则确实是，僧众，欢喜贪欲的名称”如是所说。色等的广泛，因而广泛。为了获得各自的利益而生起，称为利益者。因渴望而生起的，难以满足的，因而成为第二者。因众生在轮回中，难以满足而不给予，像是去往去处的亲友，因而安住。故而说——
“渴望的第二个人，长久以来轮回；
女性的存在与非存在，轮回无法超越。”

4.9; itivu. 15; mahāni. 191; cūḷani. pārāyanānugītigāthāniddesa 107);

Paṇidhānakavasena paṇidhi. Bhavanettīti bhavarajju. Etāya hi sattā, rajjuyā gīvāya baddhā goṇā viya, icchiticchitaṭṭhānaṃ niyyanti. Taṃ taṃ ārammaṇaṃ vanati bhajati allīyatīti vanaṃ. Vanati yācatīti vā vanaṃ. Vanathoti byañjanena padaṃ vaḍḍhitaṃ. Anatthadukkhānaṃ vā samuṭṭhāpanaṭṭhena gahanaṭṭhena ca vanaṃ viyāti ‘vanaṃ’; balavataṇhāyetaṃ nāmaṃ. Gahanataraṭṭhena pana tato balavataro ‘vanatho’ nāma. Tena vuttaṃ –

‘‘Vanaṃ chindatha mā rukkhaṃ, vanato jāyate bhayaṃ;

Chetvā vanañca vanathañca, nibbanā hotha bhikkhavo’’ti. (dha. pa. 283);

Santhavanavasena santhavo; saṃsaggoti attho. So duvidho – taṇhāsanthavo mittasanthavo ca. Tesu idha taṇhāsanthavo adhippeto. Sinehavasena sineho. Ālayakaraṇavasena apekkhatīti apekkhā. Vuttampi cetaṃ – ‘‘imāni te deva caturāsītinagarasahassāni kusāvatīrājadhānīpamukhāni. Ettha deva chandaṃ janehi, jīvite apekkhaṃ karohī’’ti (dī. ni. 

4.9; 这就是。15; 大论。191; 小论。关于《帕拉雅那歌》的解释107);
依愿望而生起的愿望。存在的绳索，意指生的绳索。因这个，众生如同被绳索束缚的牛，向所欲之处前进。对此所缘，喜悦、追求、依附，称之为“森林”。森林亦有乞求之意。森林者，因描述而增长的词。因无意义的痛苦而生起，或因密集而称为森林，称为“森林”；这是强烈渴望的名称。更为密集者，称为更强烈的“森林”。故而说——
“砍伐森林，勿伤树木，因森林而生恐惧；
砍伐森林与森林，愿你们得涅槃，僧众。”（大论 283）
依安慰而生起的安慰；结合的意义。此有二种——欲望的安慰与友情的安慰。在此，意指欲望的安慰。因亲近而生起的亲近。因安住而生起的期待。确实如此说——“这些是你，天神，四万八千城镇的首都。天神，在此处请与众生交谈，期待生命。”

2.266). Ālayaṃ karohīti ayañhettha attho. Pāṭiyekke pāṭiyekke ārammaṇe bandhatīti paṭibandhu. Ñātakaṭṭhena vā pāṭiyekko bandhūtipi paṭibandhu. Niccasannissitaṭṭhena hi sattānaṃ taṇhāsamo bandhu nāma natthi.

Ārammaṇānaṃ asanato āsā. Ajjhottharaṇato ceva tittiṃ anupagantvāva paribhuñjanato cāti attho. Āsisanavasena āsisanā. Āsisitassa bhāvo āsisitattaṃ. Idāni tassā pavattiṭṭhānaṃ dassetuṃ rūpāsātiādi vuttaṃ. Tattha āsisanavasena āsāti āsāya atthaṃ gahetvā rūpe āsā rūpāsāti evaṃ navapi padāni veditabbāni. Ettha ca purimāni pañca pañcakāmaguṇavasena vuttāni. Parikkhāralobhavasena chaṭṭhaṃ. Taṃ visesato pabbajitānaṃ. Tato parāni tīṇi atittiyavatthuvasena gahaṭṭhānaṃ. Na hi tesaṃ dhanaputtajīvitehi aññaṃ piyataraṃ atthi. ‘Etaṃ mayhaṃ etaṃ mayha’nti vā ‘asukena me idaṃ dinnaṃ idaṃ dinna’nti vā evaṃ satte jappāpetīti jappā. Parato dve padāni upasaggena vaḍḍhitāni. Tato paraṃ aññenākārena vibhajituṃ āraddhattā puna jappāti vuttaṃ. Jappanākāro jappanā. Jappitassa bhāvo jappitattaṃ. Punappunaṃ visaye lumpati ākaḍḍhatīti lolupo. Lolupassa bhāvo loluppaṃ. Loluppākāro loluppāyanā. Loluppasamaṅgino bhāvo loluppāyitattaṃ.

Pucchañjikatāti yāya taṇhāya lābhaṭṭhānesu, pucchaṃ cālayamānā sunakhā viya, kampamānā vicaranti, taṃ tassā kampanataṇhāya nāmaṃ. Sādhu manāpamanāpe visaye kāmetīti sādhukāmo. Tassa bhāvo sādhukamyatā. Mātā mātucchātiādike ayuttaṭṭhāne rāgoti adhammarāgo. Yuttaṭṭhānepi balavā hutvā uppannalobho visamalobho. ‘‘Rāgo visama’’ntiādivacanato (vibha. 924) vā yuttaṭṭhāne vā ayuttaṭṭhāne vā uppanno chandarāgo adhammaṭṭhena ‘adhammarāgo’, visamaṭṭhena ‘visamalobho’ti veditabbo.

Ārammaṇānaṃ nikāmanavasena nikanti. Nikāmanākāro nikāmanā. Patthanāvasena patthanā. Pihāyanavasena pihanā. Suṭṭhu patthanā sampatthanā. Pañcasu kāmaguṇesu taṇhā kāmataṇhā. Rūpārūpabhave taṇhā bhavataṇhā. Ucchedasaṅkhāte vibhave taṇhā vibhavataṇhā. Suddhe rūpabhavasmiṃyeva taṇhā rūpataṇhā. Arūpabhave taṇhā arūpataṇhā. Ucchedadiṭṭhisahagato rāgo diṭṭhirāgo. Nirodhe taṇhā nirodhataṇhā. Rūpe taṇhā rūpataṇhā. Sadde taṇhā saddataṇhā. Gandhataṇhādīsupi eseva nayo. Oghādayo vuttatthāva.


2.266). 依于安住而生起，意指此处的意义。个别的、个别的所缘而束缚，称为约束。作为亲属的个别者，亦可称为约束。因众生的常依赖而生起的欲望，称为亲属，非比亲属。
所缘的渴望，因不依赖而生起。因超越而不追求而享用，意指此处的意义。因依赖而生起的渴望，称为渴望。被依赖的状态，称为依赖状态。现在为了显示其发生的地方而说“色”等。于此，因依赖而生起的渴望，依赖的意义，称为色的渴望，色渴望，亦应如此理解新的词语。在此，前五个因五种欲望而说。因贪欲而说的第六个，特别是出家者。其余的三者因不依赖的事物而说为居士。对他们而言，财富的生活中没有其他更亲爱的东西。“这是我的，这是我的”或“某某给了我这个，给了我那个”，如此使众生生起贪欲。其余两个词因前缀而增长。之后，因其他方式而开始分配，再次生起贪欲，故而说。贪欲的样态，称为贪欲状态。反复在所缘中贪婪，称为贪婪者。贪婪的状态，称为贪婪状态。贪婪的样态，称为贪婪方式。与贪婪相伴的状态，称为贪婪的性质。
因渴望而生起的，因渴望而动摇，像是受到摇动的犬类，因而生起的动摇渴望。善于喜欢的，意指善于渴望。其状态，称为善于渴望。母亲、母亲的亲属等不正当的地方，称为不正当的贪欲。在正当的地方，强烈生起的贪欲，称为不正当的贪欲。因“贪欲是偏斜的”等话而说（《分类论》924），在正当的地方或不正当的地方生起的贪欲，因不正当而称为不正当的贪欲，因偏斜而称为偏斜的贪欲。
因所缘的渴望，称为渴望。渴望的样态，称为渴望状态。因期望而生起的，称为期望。因渴望而生起的，称为渴望。良好的期望，称为良好的期望。五种欲望中的渴望，称为欲望的渴望。色与无色的生起，称为生的渴望。因断灭而称为无所有的渴望。于净色中，渴望称为色的渴望。于无色中，渴望称为无色的渴望。因断灭见而生起的贪欲，称为见的贪欲。于灭中，渴望称为灭的渴望。于色中，渴望称为色的渴望。于声中，渴望称为声的渴望。于香的渴望等，亦同此理。关于流等，已如所述。


Kusaladhamme āvaratīti āvaraṇaṃ. Chādanavasena chādanaṃ. Satte vaṭṭasmiṃ bandhatīti bandhanaṃ. Cittaṃ upagantvā kilissati saṃkiliṭṭhaṃ karotīti upakkileso. Thāmagataṭṭhena anusetīti anusayo. Uppajjamānā cittaṃ pariyuṭṭhātīti pariyuṭṭhānaṃ; uppajjituṃ appadānena kusalacāraṃ gaṇhātīti attho. ‘‘Corā magge pariyuṭṭhiṃsu dhuttā magge pariyuṭṭhiṃsū’’tiādīsu (cūḷava. 430) hi maggaṃ gaṇhiṃsūti attho. Evamidhāpi gahaṇaṭṭhena pariyuṭṭhānaṃ veditabbaṃ. Paliveṭhanaṭṭhena latā viyāti latā. ‘‘Latā ubbhijja tiṭṭhatī’’ti (dha. pa. 340) āgataṭṭhānepi ayaṃ taṇhā latāti vuttā. Vividhāni vatthūni icchatīti vevicchaṃ. Vaṭṭadukkhassa mūlanti dukkhamūlaṃ. Tasseva dukkhassa nidānanti dukkhanidānaṃ. Taṃ dukkhaṃ ito pabhavatīti dukkhappabhavo. Bandhanaṭṭhena pāso viyāti pāso. Mārassa pāso mārapāso. Duruggilanaṭṭhena baḷisaṃ viyāti baḷisaṃ. Mārassa baḷisaṃ mārabaḷisaṃ. Taṇhābhibhūtā mārassa visayaṃ nātikkamanti, tesaṃ upari māro vasaṃ vattetīti iminā pariyāyena mārassa visayoti māravisayo. Sandanaṭṭhena taṇhāva nadī taṇhānadī. Ajjhottharaṇaṭṭhena taṇhāva jālaṃ taṇhājālaṃ. Yathā sunakhā gaddulabaddhā yadicchakaṃ nīyanti, evaṃ taṇhābaddhā sattāpīti daḷhabandhanaṭṭhena gaddulaṃ viyāti gaddulaṃ. Taṇhāva gaddulaṃ taṇhāgaddulaṃ. Duppūraṇaṭṭhena taṇhāva samuddo taṇhāsamuddo.

1066. Dosaniddese anatthaṃ me acarīti avuḍḍhiṃ me akāsi. Iminā upāyena sabbapadesu attho veditabbo. Aṭṭhāne vā pana āghātoti akāraṇe kopo – ekacco hi ‘devo ativassatī’ti kuppati, ‘na vassatī’ti kuppati, ‘sūriyo tappatī’ti kuppati, ‘na tappatī’ti kuppati, vāte vāyantepi kuppati, avāyantepi kuppati, sammajjituṃ asakkonto bodhipaṇṇānaṃ kuppati, cīvaraṃ pārupituṃ asakkonto vātassa kuppati, upakkhalitvā khāṇukassa kuppati idaṃ sandhāya vuttaṃ – aṭṭhāne vā pana āghāto jāyatīti. Tattha heṭṭhā navasu ṭhānesu satte ārabbha uppannattā kammapathabhedo hoti. Aṭṭhānāghāto pana saṅkhāresu uppanno kammapathabhedaṃ na karoti. Cittaṃ āghātento uppannoti cittassa āghāto. Tato balavataro paṭighāto. Paṭihaññanavasena paṭighaṃ. Paṭivirujjhatīti paṭivirodho. Kuppanavasena kopo. Pakopo sampakopoti upasaggena padaṃ vaḍḍhitaṃ. Dussanavasena doso. Padoso sampadosoti upasaggena padaṃ vaḍḍhitaṃ. Cittassa byāpattīti cittassa vipannatā, viparivattanākāro. Manaṃ padūsayamāno uppajjatīti manopadoso. Kujjhanavasena kodho. Kujjhanākāro kujjhanā. Kujjhitassa bhāvo kujjhitattaṃ.

Idāni akusalaniddese vuttanayaṃ dassetuṃ doso dussanātiādi vuttaṃ. Tasmā ‘‘yo evarūpo cittassa āghāto…pe… kujjhitatta’’nti ca idha vutto, ‘‘doso dussanā’’tiādinā nayena heṭṭhā vutto, ayaṃ vuccati dosoti. Evamettha yojanā kātabbā. Evañhi sati punaruttidoso paṭisedhito hoti. Mohaniddeso amohaniddese vuttapaṭipakkhanayena veditabbo. Sabbākārena panesa vibhaṅgaṭṭhakathāyaṃ āvi bhavissati.



以下是巴利文的完整直译：
障碍善法者，称为障碍。依遮蔽方式，称为遮蔽。束缚众生于轮回中者，称为束缚。接近心而污染，使之成为污染者，称为随烦恼。因坚固而潜伏者，称为随眠。生起时缠绕心者，称为缠。意指不允许生起，阻碍善行。如"盗贼占据道路，恶棍占据道路"等（《小品》430）中，意为占据道路。如此，此处也应理解为占据的意思。因缠绕而如藤蔓者，称为藤蔓。如"藤蔓破土而立"（《法句经》340）中所说的地方，这个渴爱称为藤蔓。渴望各种事物者，称为吝啬。轮回苦的根源，称为苦根。那个苦的因，称为苦因。苦从此处生起，称为苦源。因束缚而如网罗者，称为网罗。魔罗的网罗，称为魔罗网罗。因难以吞咽而如钓钩者，称为钓钩。魔罗的钓钩，称为魔罗钓钩。被渴爱征服者不超越魔罗的领域，魔罗在他们之上行使权力，因此以这种方式称为魔罗的领域。因流动而渴爱如河流，称为渴爱河。因淹没而渴爱如网，称为渴爱网。如同狗被绳索束缚而被牵引，众生也被渴爱束缚，因此因坚固束缚而如绳索者，称为绳索。渴爱即是绳索，称为渴爱绳索。因难以填满而渴爱如海洋，称为渴爱海洋。
在瞋恨解释中：对我造成不利者，意为对我造成衰败。以此方法应理解所有词语。或在不适当处生起的瞋恨，意为无理由的愤怒——有些人因"天下雨过多"而生气，因"不下雨"而生气，因"太阳炎热"而生气，因"不炎热"而生气，风吹时生气，不吹时也生气，无法打扫菩提树叶而生气，无法穿上袈裟而对风生气，绊倒而对树桩生气，这是指这种情况而说——或在不适当处生起瞋恨。其中，前九处因对众生而生起，成为业道的分别。但不适当处的瞋恨生起于行，不成为业道的分别。生起时伤害心者，称为心的瞋恨。比那更强烈的是嗔恨。依嗔恨方式，称为嗔恨。对抗者，称为对抗。依愤怒方式，称为愤怒。激怒、极度愤怒，因前缀而词语增长。依憎恨方式，称为憎恨。憎恨、极度憎恨，因前缀而词语增长。心的败坏，意为心的堕落，转变的样态。生起时污染意者，称为意的污染。依生气方式，称为生气。生气的样态，称为生气方式。生气者的状态，称为生气状态。
现在为了显示不善解释中所说的方法而说"瞋恨、憎恨"等。因此，这里所说的"如是心的瞋恨...乃至...生气状态"，以"瞋恨、憎恨"等方式在下文所说，这称为瞋恨。如此应作此处的连接。如此，重复的过失就被避免了。

1079.Tehidhammehi ye dhammā sahetukāti tehi hetudhammehi ye aññe hetudhammā vā nahetudhammā vā te sahetukā. Ahetukapadepi eseva nayo. Ettha ca hetu hetuyeva ca hoti, tiṇṇaṃ vā dvinnaṃ vā ekato uppattiyaṃ sahetuko ca. Vicikicchuddhaccasahagato pana moho hetu ahetuko. Hetusampayuttadukaniddesepi eseva nayo.

1091. Saṅkhatadukaniddese purimaduke vuttaṃ asaṅkhatadhātuṃ sandhāya yo eva so dhammoti ekavacananiddeso kato. Purimaduke pana bahuvacanavasena pucchāya uddhaṭattā ime dhammā appaccayāti pucchānusandhinayena bahuvacanaṃ kataṃ. Ime dhammā sanidassanātiādīsupi eseva nayo.

1101. Kenaci viññeyyadukaniddese cakkhuviññeyyāti cakkhuviññāṇena vijānitabbā. Sesapadesupi eseva nayo. Ettha ca kenaci viññeyyāti cakkhuviññāṇādīsu kenaci ekena cakkhuviññāṇena vā sotaviññāṇena vā vijānitabbā. Kenaci na viññeyyāti teneva cakkhuviññāṇena vā sotaviññāṇena vā na vijānitabbā. ‘Evaṃ sante dvinnampi padānaṃ atthanānattato duko hotī’ti heṭṭhā vuttattā ‘ye te dhammā cakkhuviññeyyā na te dhammā sotaviññeyyā’ti ayaṃ duko na hoti. Rūpaṃ pana cakkhuviññeyyaṃ saddo na cakkhuviññeyyoti imamatthaṃ gahetvā ‘ye te dhammā cakkhuviññeyyā na te dhammā sotaviññeyyā, ye vā pana te dhammā sotaviññeyyā na te dhammā cakkhuviññeyyā’ti ayameko dukoti veditabbo. Evaṃ ekekaindriyamūlake cattāro cattāro katvā vīsati dukā vibhattāti veditabbā.

Kiṃ pana ‘manoviññāṇena kenaci viññeyyā kenaci na viññeyyā’ natthi? Tenettha dukā na vuttāti? No natthi, vavatthānābhāvato pana na vuttā. Na hi, yathā cakkhuviññāṇena aviññeyyā evāti vavatthānaṃ atthi, evaṃ manoviññāṇenāpīti vavatthānābhāvato ettha dukā na vuttā. Manoviññāṇena pana kenaci viññeyyā ceva aviññeyyā cāti ayamattho atthi. Tasmā so avuttopi yathālābhavasena veditabbo. Manoviññāṇanti hi saṅkhyaṃ gatehi kāmāvacaradhammehi kāmāvacaradhammā eva tāva kehici viññeyyā kehici aviññeyyā. Tehiyeva rūpāvacarādidhammāpi kehici viññeyyā kehici aviññeyyā. Rūpāvacarehipi kāmāvacarā kehici viññeyyā kehici aviññeyyā. Teheva rūpāvacarādayopi kehici viññeyyā kehici aviññeyyā. Arūpāvacarehi pana kāmāvacarā rūpāvacarā apariyāpannā ca neva viññeyyā. Arūpāvacarā pana kehici viññeyyā kehici aviññeyyā. Tepi ca kecideva viññeyyā keci aviññeyyā. Apariyāpannehi kāmāvacarādayo neva viññeyyā. Apariyāpannā pana nibbānena aviññeyyattā kehici viññeyyā kehici aviññeyyā. Tepi ca maggaphalānaṃ aviññeyyattā kecideva viññeyyā keci aviññeyyāti.

1102. Āsavaniddese pañcakāmaguṇiko rāgo kāmāsavo nāma. Rūpārūpabhavesu chandarāgo jhānanikanti sassatadiṭṭhisahajāto rāgo bhavavasena patthanā bhavāsavo nāma. Dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo diṭṭhāsavo nāma. Aṭṭhasu ṭhānesu aññāṇaṃ avijjāsavo nāma. Tattha tattha āgatesu pana āsavesu asammohatthaṃ ekavidhādibhedo veditabbo. Atthato hete cirapārivāsiyaṭṭhena āsavāti evaṃ ekavidhāva honti. Vinaye pana ‘‘diṭṭhadhammikānaṃ āsavānaṃ saṃvarāya samparāyikānaṃ āsavānaṃ paṭighātāyā’’ti (pārā. 39) duvidhena āgatā. Suttante saḷāyatane tāva ‘‘tayome, āvuso, āsavā – kāmāsavo bhavāsavo avijjāsavo’’ti (saṃ. ni. 

"由这些法而有因的法"意为由这些因法而有其他因法或非因法，它们是有因的。在无因句中也是同样的道理。在此，因仅是因，或三个或两个一起生起时是有因的。但与疑和掉举相应的痴是因而无因。在因相应二法解释中也是同样的道理。
在有为二法解释中，关于前面二法中所说的无为界，"那个法"是单数解释。但在前面二法中，因为以复数方式提问而列举，所以"这些法是无缘"是以复数回答。在"这些法是有见"等中也是同样的道理。
在某些所知二法解释中，"眼所知"是应被眼识所知。在其余词中也是同样的道理。在此，"某些所知"是应被眼识等中的某一个，如眼识或耳识所知。"某些不所知"是不应被那个眼识或耳识所知。因为下文说"如此，两个词的意义不同，成为二法"，所以"那些眼所知法不是耳所知法"这个二法不成立。但是，取"色是眼所知，声不是眼所知"这个意义，应知"那些眼所知法不是耳所知法，或那些耳所知法不是眼所知法"，这是一个二法。如此，以每一根为基础，各有四个，共二十个二法应被了知。
那么，"意识某些所知，某些不所知"是否不存在？因此这里没有说二法吗？不是不存在，而是因为没有确定性所以没有说。因为，就像没有"眼识不所知"这样的确定性一样，意识也没有这样的确定性，所以这里没有说二法。但是，意识某些所知和某些不所知这个意义是存在的。因此，虽然没有说，但应根据所得而了知。因为被称为意识的欲界法，首先欲界法某些所知某些不所知。同样，色界等法也某些所知某些不所知。色界法也某些所知某些不所知欲界法。同样，色界等法也某些所知某些不所知。但无色界法不能知欲界法、色界法和出世间法。无色界法某些所知某些不所知。它们中某些所知某些不所知。出世间法不能知欲界等法。但出世间法因为涅槃不能被知，所以某些所知某些不所知。它们中因为道果不能被知，所以某些所知某些不所知。
在漏解释中，五欲之乐的贪欲称为欲漏。色无色有中的欲贪、禅那爱著、常见相应的贪欲、对有的渴望称为有漏。六十二见称为见漏。在八处的无知称为无明漏。在各处所说的漏中，为了不迷惑，应了知一种等的区别。从意义上说，这些因长期居住的意义而成为漏，如此仅是一种。但在律中，"为了防护现法的漏，为了断除后世的漏"（《巴拉基咖》39）而说为二种。在经中，首先在六处，"朋友们，这三种漏 - 欲漏、有漏、无明漏"（《相应部》

4.321) tividhena āgatā. Nibbedhikapariyāye ‘‘atthi, bhikkhave, āsavā nirayagamanīyā , atthi āsavā tiracchānayonigamanīyā, atthi āsavā pettivisayagamanīyā, atthi āsavā manussalokagamanīyā, atthi āsavā devalokagamanīyā’’ti (a. ni. 6.63) pañcavidhena āgatā. Chakkanipāte āhuneyyasutte – ‘‘atthi āsavā saṃvarā pahātabbā, atthi āsavā paṭisevanā pahātabbā, atthi āsavā adhivāsanā pahātabbā, atthi āsavā parivajjanā pahātabbā, atthi āsavā vinodanā pahātabbā, atthi āsavā bhāvanā pahātabbā’’ti (a. ni. 6.58) chabbidhena āgatā. Sabbāsavapariyāye (ma. ni. 1.14 ādayo) ‘dassanapahātabbehi’ saddhiṃ sattavidhena āgatā. Idha panete kāmāsavādibhedato catubbidhena āgatā. Tatrāyaṃ vacanattho – pañcakāmaguṇasaṅkhāte kāme āsavo ‘kāmāsavo’. Rūpārūpasaṅkhāte kammato ca upapattito ca duvidhepi bhave āsavo ‘bhavāsavo’. Diṭṭhi eva āsavo ‘diṭṭhāsavo’. Avijjāva āsavo ‘avijjāsavo’.

1103.Kāmesūti pañcasu kāmaguṇesu. Kāmacchandoti kāmasaṅkhāto chando, na kattukamyatāchando, na dhammacchando. Kāmanavasena rajjanavasena ca kāmoyeva rāgo kāmarāgo. Kāmanavasena nandanavasena ca kāmova nandīti kāmanandī. Evaṃ sabbattha kāmatthaṃ viditvā taṇhāyanaṭṭhena kāmataṇhā, sinehanaṭṭhena kāmasineho, pariḍayhanaṭṭhena kāmapariḷāho, mucchanaṭṭhena kāmamucchā, gilitvā pariniṭṭhāpanaṭṭhena kāmajjhosānanti veditabbaṃ. Ayaṃ vuccatīti ayaṃ aṭṭhahi padehi vibhatto kāmāsavo nāma vuccati.

1104.Bhavesu bhavachandoti rūpārūpabhavesu bhavapatthanāvaseneva pavatto chando ‘bhavachando’. Sesapadānipi imināva nayena veditabbāni.



4.321)而说为三种。在《通达经》中，"比丘们，有导向地狱的漏，有导向畜生道的漏，有导向饿鬼界的漏，有导向人界的漏，有导向天界的漏"（《增支部》6.63）而说为五种。在《六集》的《应供养经》中，"有应以防护断除的漏，有应以受用断除的漏，有应以忍耐断除的漏，有应以回避断除的漏，有应以驱除断除的漏，有应以修习断除的漏"（《增支部》6.58）而说为六种。在《一切漏经》（《中部》1.14等）中，加上"应以见断除的"而说为七种。但在此，这些以欲漏等区分而说为四种。其中，这是词义：在称为五欲之乐的欲中的漏为"欲漏"。在称为色无色的业和生起两种有中的漏为"有漏"。见即是漏为"见漏"。无明即是漏为"无明漏"。
"在诸欲中"指在五欲功德中。"欲欲"指称为欲的欲，不是欲作欲，不是法欲。以欲求方式、以染著方式，欲即是贪，称为欲贪。以欲求方式、以喜悦方式，欲即是喜，称为欲喜。如此在一切处了知欲的意义后，应知以渴爱方式为欲爱，以亲近方式为欲亲，以炽燃方式为欲热恼，以迷醉方式为欲迷醉，以吞噬后完成方式为欲耽溺。"这称为"指这以八个词语分别的称为欲漏。
"在诸有中有欲"指在色无色有中，仅以希求有的方式而生起的欲为"有欲"。其余词语也应以此方式理

1105.Sassato lokoti vātiādīhi dasahākārehi diṭṭhippabhedova vutto. Tattha sassato lokoti ettha khandhapañcakaṃ lokoti gahetvā ‘ayaṃ loko nicco dhuvo sabbakāliko’ti gaṇhantassa ‘sassata’nti gahaṇākārappavattā diṭṭhi. Asassatoti tameva lokaṃ ‘ucchijjati vinassatī’ti gaṇhantassa ucchedagahaṇākārappavattā diṭṭhi. Antavāti parittakasiṇalābhino ‘suppamatte vā sarāvamatte vā’ kasiṇe samāpannassa antosamāpattiyaṃ pavattitarūpārūpadhamme lokoti ca kasiṇaparicchedantena ca ‘antavā’ti gaṇhantassa ‘antavā loko’ti gahaṇākārappavattā diṭṭhi. Sā sassatadiṭṭhipi hoti ucchedadiṭṭhipi. Vipulakasiṇalābhino pana tasmiṃ kasiṇe samāpannassa antosamāpattiyaṃ pavattitarūpārūpadhamme lokoti ca kasiṇaparicchedantena ca ‘ananto’ti gaṇhantassa ‘anantavā loko’ti gahaṇākārappavattā diṭṭhi. Sā sassatadiṭṭhipi hoti, ucchedadiṭṭhipi.

Taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti bhedanadhammassa sarīrasseva ‘jīva’nti gahitattā sarīre ucchijjamāne ‘jīvampi ucchijjatī’ti ucchedagahaṇākārappavattā diṭṭhi. Dutiyapade sarīrato aññassa jīvassa gahitattā sarīre ucchijjamānepi ‘jīvaṃ na ucchijjatī’ti sassatagahaṇākārappavattā diṭṭhi. Hoti tathāgato paraṃ maraṇātiādīsu satto tathāgato nāma. So paraṃ maraṇā hotīti gaṇhato paṭhamā sassatadiṭṭhi. Na hotīti gaṇhato dutiyā ucchedadiṭṭhi. Hoti ca na ca hotīti gaṇhato tatiyā ekaccasassatadiṭṭhi. Neva hoti na nahotīti gaṇhato catutthā amarāvikkhepadiṭṭhi. Ime dhammā āsavāti ime kāmāsavañca bhavāsavañca rāgavasena ekato katvā, saṅkhepato tayo, vitthārato cattāro dhammā āsavā nāma.

Yo pana brahmānaṃ vimānakapparukkhaābharaṇesu chandarāgo uppajjati, so kāmāsavo hoti na hotīti? Na hoti. Kasmā? Pañcakāmaguṇikassa rāgassa idheva pahīnattā. Hetugocchakaṃ pana patvā lobho hetu nāma hoti. Ganthagocchakaṃ patvā abhijjhākāyagantho nāma. Kilesagocchakaṃ patvā lobho kileso nāma hoti. Diṭṭhisahajāto pana rāgo kāmāsavo hoti na hotīti? Na hoti; diṭṭhirāgo nāma hoti. Vuttañhetaṃ ‘‘diṭṭhirāgaratte purisapuggale dinnadānaṃ na mahapphalaṃ hoti, na mahānisaṃsa’’nti (paṭi. ma. 1.129).

Ime pana āsave kilesapaṭipāṭiyāpi āharituṃ vaṭṭati, maggapaṭipāṭiyāpi. Kilesapaṭipāṭiyā kāmāsavo anāgāmimaggena pahīyati, bhavāsavo arahattamaggena, diṭṭhāsavo sotāpattimaggena, avijjāsavo arahattamaggena. Maggapaṭipāṭiyā sotāpattimaggena diṭṭhāsavo pahīyati, anāgāmimaggena kāmāsavo, arahattamaggena bhavāsavo avijjāsavo cāti.



"永恒的世界"等通过十种方式说明了见的差别。在此，"永恒的世界"是指将五蕴视为世界，认为"这个世界是永恒的、恒常的、永远存在的"，因此称为"永恒"的见。而"非永恒"则是对同一世界认为"它会被毁灭、会消灭"，因此称为"断灭"的见。"有限"是指在微细的色界中，"在适度的或丰盈的色中"达到的内心定境，称为"有限的世界"，因此称为"有限的世界"的见。它同时也属于永恒的见和断灭的见。而在广大的色界中，达到的内心定境也称为"无边的世界"，因此称为"无边的世界"的见。它同样属于永恒的见和断灭的见。
"那生命，那身体"是指由于分裂的法则，"生命"被理解为身体，因此在身体被毁灭时，"生命也被毁灭"的见是断灭的见。在第二个词中，由于对身体以外的生命的理解，即使身体被毁灭，"生命不会被毁灭"的见是永恒的见。在"如来是生者，死者"等中，生者的如来被理解为"他是死去的"是第一种永恒的见；"不是"是第二种断灭的见；"既是又不是"是第三种部分永恒的见；"既不是也不是"是第四种不死的见。这些法是漏，即将欲漏和有漏合并在一起，简而言之为三种，详细而言为四种漏。
如果在天神的天宫中，因享乐和装饰而生起的贪欲是欲漏吗？不是。为什么？因为在此贪欲已被断除。若达到因缘的贪欲，称为贪欲；若达到因缘的嫉妒，称为嫉妒的贪欲；若达到因缘的烦恼，称为烦恼的贪欲。因见而生起的贪欲是欲漏吗？不是；它是见的贪欲。如所说，"在见的贪欲中，给予给人是不大有果报，也没有大利益"（《巴利经》1.129）。
这些漏因烦恼的根源而生起，也因道的根源而生起。因烦恼的根源，欲漏通过无漏道被断除；有漏通过阿罗汉道被断除；见漏通过入流道被断除；无明通过阿罗汉道被断除。因道的根源，入流道的见漏被断除，无漏道的欲漏被断除，阿罗汉道的有漏被断除，无明也被断除。

1121. Saṃyojanesu mānaniddese seyyohamasmīti mānoti uttamaṭṭhena ‘ahaṃ seyyo’ti evaṃ uppannamāno. Sadisohamasmīti mānoti samasamaṭṭhena ‘ahaṃ sadiso’ti evaṃ uppannamāno. Hīnohamasmīti mānoti lāmakaṭṭhena ‘ahaṃ hīno’ti evaṃ uppannamāno. Evaṃ seyyamāno sadisamāno hīnamānoti ime tayo mānā tiṇṇaṃ janānaṃ uppajjanti. Seyyassāpi hi ‘ahaṃ seyyo sadiso hīno’ti tayo mānā uppajjanti. Sadisassāpi, hīnassāpi. Tattha seyyassa seyyamānova yāthāvamāno, itare dve ayāthāvamānā. Sadisassa sadisamānova…pe… hīnassa hīnamānova yāthāvamāno, itare dve ayāthāvamānā. Iminā kiṃ kathitaṃ? Ekassa tayo mānā uppajjantīti kathitaṃ. Khuddakavatthuke pana paṭhamakamānabhājanīye eko māno tiṇṇaṃ janānaṃ uppajjatīti kathito.

Mānakaraṇavasena māno. Maññanā maññitattanti ākārabhāvaniddesā. Ussitaṭṭhena unnati. Yassuppajjati taṃ puggalaṃ unnāmeti, ukkhipitvā ṭhapetīti unnamo. Samussitaṭṭhena dhajo. Ukkhipanaṭṭhena cittaṃ sampaggaṇhātīti sampaggāho. Ketu vuccati bahūsu dhajesu accuggatadhajo. Mānopi punappunaṃ uppajjamāno aparāpare upādāya accuggataṭṭhena ketu viyāti ‘ketu’. Ketuṃ icchatīti ketukamyaṃ, tassa bhāvo ketukamyatā. Sā pana cittassa, na attano. Tena vuttaṃ – ‘ketukamyatā cittassā’ti. Mānasampayuttañhi cittaṃ ketuṃ icchati. Tassa ca bhāvo ketukamyatā; ketusaṅkhāto mānoti.

1126. Issāniddese yā paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu issāti yā etesu paresaṃ lābhādīsu ‘kiṃ iminā imesa’nti parasampattikhiyyanalakkhaṇā issā. Tattha lābhoti cīvarādīnaṃ catunnaṃ paccayānaṃ paṭilābho. Issukī hi puggalo parassa taṃ lābhaṃ khiyyati, ‘kiṃ imassa iminā’ti na icchati. Sakkāroti tesaṃyeva paccayānaṃ sukatānaṃ sundarānaṃ paṭilābho. Garukāroti garukiriyā, bhāriyakaraṇaṃ. Mānananti manena piyakaraṇaṃ. Vandananti pañcapatiṭṭhitena vandanaṃ. Pūjanāti gandhamālādīhi pūjanā. Issāyanavasena issā. Issākāro issāyanā. Issāyitabhāvo issāyitattaṃ. Usūyādīni issādivevacanāni.

Imissā pana issāya khiyyanalakkhaṇaṃ āgārikenāpi anāgārikenāpi dīpetabbaṃ. Āgāriko hi ekacco kasivaṇijjādīsu aññatarena ājīvena attano purisakāraṃ nissāya bhaddakaṃ yānaṃ vā vāhanaṃ vā ratanaṃ vā labhati. Aparo tassa alābhatthiko tena lābhena na tussati. ‘Kadā nu kho esa imāya sampattiyā parihāyitvā kapaṇo hutvā carissatī’ti cintetvā ekena kāraṇena tasmiṃ tāya sampattiyā parihīne attamano hoti. Anāgārikopi eko issāmanako aññaṃ attano sutapariyattiādīni nissāya uppannalābhādisampattiṃ disvā ‘kadā nu kho eso imehi lābhādīhi parihāyissatī’ti cintetvā, yadā taṃ ekena kāraṇena parihīnaṃ passati, tadā attamano hoti. Evaṃ parasampattikhiyyanalakkhaṇā ‘issā’ti veditabbā.



在对待束缚的看法中，"我更好"的看法是以优越的地位来说，"我更好"这样生起的看法。"我相同"的看法是以相同的地位来说，"我相同"这样生起的看法。"我低劣"的看法是以低劣的地位来说，"我低劣"这样生起的看法。由此，"更好"、"相同"、"低劣"的这三种看法是从三种人中生起的。因为对于"更好"的看法，"我更好"、"我相同"、"我低劣"这三种看法生起。"相同"的看法和"低劣"的看法也是如此。在此，更好的看法是真实的，其他两种看法则是不真实的。"相同"的看法是真实的……低劣的看法也是真实的，其他两种看法则是不真实的。由此，所说的是：对于一个人，三种看法生起。
以看法的形成来看待看法。认为、想象是指形式的观念。因被抬起而升起。能够生起的那个人被抬起，抬起后放置，这称为升起。因集合而生起的旗帜。因抬起而心被完全掌握，这称为完全掌握。旗帜称为在许多旗帜中高高升起的旗帜。看法也会一再生起，因而逐渐升起的看法如同"旗帜"。想要旗帜，这称为想要旗帜的愿望，其状态称为想要旗帜的性质。它是心的，而不是自我的。因此说，"想要旗帜的性质是心的"。与想法相应的心想要旗帜。其状态是想要旗帜的性质；称为旗帜的看法。
在嫉妒的定义中，因他人所获得的利益、赞美、尊敬和供养而生起的嫉妒称为嫉妒。在这些中，对他人的获得等，"这与我有什么关系"的想法是嫉妒的特征。在此，获得是指四种供养的获得，如衣物等。因为嫉妒的人对他人的获得感到减少，不想要"这与我有什么关系"。赞美是指对他们的供养，好的、漂亮的供养的获得。重的工作是指重的行为、繁重的工作。看法是指因心而生的亲密。尊敬是指以五种姿态的敬礼。供养是指以花环等进行的供养。因嫉妒而生的嫉妒。嫉妒的行为是嫉妒。嫉妒的状态是嫉妒的性质。嫉妒等词是指嫉妒的各种表现。
关于这种嫉妒的减少特征，无论是居家者还是出家者都应当被阐述。居家者因某种生计，如农业、商业等，依赖自己的努力而获得好的车辆、交通工具或宝物。另一个因未获得而不满足的人，因这一获得而不满足。想着"何时这个人会因这一财富而失去，变得卑贱"而因某种原因，在这一财富失去时感到高兴。出家者也有一种嫉妒者，看到他人依赖自己的知识等而获得的利益，想着"何时这个人会因这些利益而失去"而感到高兴。由此，因他人获得减少的特征应被理解为"嫉妒"。

1127. Macchariyaniddese vatthuto macchariyadassanatthaṃ ‘pañca macchariyāni āvāsamacchariya’ntiādi vuttaṃ. Tattha āvāse macchariyaṃ āvāsamacchariyaṃ. Sesapadesupi eseva nayo.

Āvāso nāma sakalārāmopi pariveṇampi ekovarakopi rattiṭṭhānadivāṭṭhānādīnipi. Tesu vasantā sukhaṃ vasanti paccaye labhanti. Eko bhikkhu vattasampannasseva pesalassa bhikkhuno tattha āgamanaṃ na icchati. Āgatopi ‘khippaṃ gacchatū’ti cinteti. Idaṃ ‘āvāsamacchariyaṃ’ nāma. Bhaṇḍanakārakādīnaṃ pana tattha vāsaṃ anicchato āvāsamacchariyaṃ nāma na hoti.

Kulanti upaṭṭhākakulampi ñātikulampi. Tattha aññassa upasaṅkamanaṃ anicchato kulamacchariyaṃ hoti. Pāpapuggalassa pana upasaṅkamanaṃ anicchantopi maccharī nāma na hoti. So hi tesaṃ pasādabhedāya paṭipajjati. Pasādaṃ rakkhituṃ samatthasseva pana bhikkhuno tattha upasaṅkamanaṃ anicchanto maccharī nāma hoti.

Lābhoti catupaccayalābhova. Taṃ aññasmiṃ sīlavanteyeva labhante ‘mā labhatū’ti cintentassa lābhamacchariyaṃ hoti. Yo pana saddhādeyyaṃ vinipāteti, aparibhogadupparibhogādivasena vināseti, pūtibhāvaṃ gacchantampi aññassa na deti, taṃ disvā ‘sace imaṃ esa na labheyya , añño sīlavā labheyya, paribhogaṃ gaccheyyā’ti cintentassa macchariyaṃ nāma natthi.

Vaṇṇo nāma sarīravaṇṇopi guṇavaṇṇopi. Tattha sarīravaṇṇe maccharipuggalo ‘paro pāsādiko rūpavā’ti vutte taṃ na kathetukāmo hoti. Guṇavaṇṇamaccharī sīlena dhutaṅgena paṭipadāya ācārena vaṇṇaṃ na kathetukāmo hoti.

Dhammoti pariyattidhammo ca paṭivedhadhammo ca. Tattha ariyasāvakā paṭivedhadhammaṃ na maccharāyanti, attanā paṭividdhadhamme sadevakassa lokassa paṭivedhaṃ icchanti. Taṃ pana paṭivedhaṃ ‘pare jānantū’ti icchanti. Tantidhammeyeva pana dhammamacchariyaṃ nāma hoti. Tena samannāgato puggalo yaṃ guḷhaṃ ganthaṃ vā kathāmaggaṃ vā jānāti taṃ aññaṃ na jānāpetukāmo hoti. Yo pana puggalaṃ upaparikkhitvā dhammānuggahena, dhammaṃ vā upaparikkhitvā puggalānuggahena na deti, ayaṃ dhammamaccharī nāma na hoti.

Tattha ekacco puggalo lolo hoti, kālena samaṇo hoti, kālena brāhmaṇo, kālena nigaṇṭho. Yo hi bhikkhu ‘ayaṃ puggalo paveṇiāgataṃ tantiṃ saṇhaṃ sukhumaṃ dhammantaraṃ bhinditvā āluḷissatī’ti na deti, ayaṃ puggalaṃ upaparikkhitvā dhammānuggahena na deti nāma . Yo pana ‘ayaṃ dhammo saṇho sukhumo, sacāyaṃ puggalo gaṇhissati aññaṃ byākaritvā attānaṃ āvikatvā nassissatī’ti na deti, ayaṃ dhammaṃ upaparikkhitvā puggalānuggahena na deti nāma. Yo pana ‘sacāyaṃ imaṃ dhammaṃ gaṇhissati, amhākaṃ samayaṃ bhindituṃ samattho bhavissatī’ti na deti, ayaṃ dhammamaccharī nāma hoti.


在对待吝啬的定义中，为了说明吝啬的看法，"五种吝啬是居住的吝啬"等被提到。在这里，居住的吝啬是指居住地的吝啬。其他地方也同样如此。
居住是指整个园林、精舍、单独的住处、夜间停留和白天停留等。在这些地方居住的人们安居乐业，获得供养。一个修行良好的比丘不愿意去那里。即使来了，他也想，“快去吧”。这称为“居住的吝啬”。而对于那些制造器具等的人来说，不愿在那里的居住则不算居住的吝啬。
家庭是指供养者的家庭和亲属的家庭。在这里，若不愿接近他人，则称为家庭的吝啬。而对于恶人来说，若不愿接近他人，则不算吝啬。因为他是因对他人的信任而去做的。为了保护信任的比丘，若他不愿接近他人，则称为吝啬。
获得是指四种供养的获得。对于他人来说，若在获得中想“不要让他获得”，则称为获得的吝啬。而如果他破坏信任的供养，因不善用而损失，甚至在腐烂的状态下也不愿给予他人，看到这一点时，想“如果他不获得，那其他有德者就会获得，便会享用”，则称为没有吝啬。
颜色是指身体的颜色和品质的颜色。在这里，若在身体的颜色上，吝啬的人被称为“不愿谈论他人美丽的外貌”。品质的吝啬是指不愿谈论因戒律、修行、行为而生起的美德。
法是指教义的法和实践的法。在这里，圣弟子不吝啬于实践的法，他们希望他人也能理解自己所理解的法。他们希望他人都能知道这一点。然而，若是对教义的吝啬，则称为教义的吝啬。由此，若一个人知道某种秘密的教义或谈论的途径，他不愿让别人知道。若一个人观察他，因教义的缘故而不愿给予他人，若是对法的观察而不愿给予他人，则称为教义的吝啬。
在这里，有些人是贪婪的，偶尔像修行者，偶尔像婆罗门，偶尔像尼干陀。若一个比丘认为“这个人会因为来访而破坏柔软细腻的教义”，而不愿给予，则称为对他人观察而不愿给予。若他认为“这个教义是柔软细腻的，若这个人获得了，便会显露自己而消失”，而不愿给予，则称为对教义的观察而不愿给予。若他认为“若这个人能获得这个教义，将能破坏我们的约定”，而不愿给予，则称为教义的吝啬。


Imesu pañcasu macchariyesu āvāsamacchariyena tāva yakkho vā peto vā hutvā tasseva āvāsassa saṅkāraṃ sīsena ukkhipitvā vicarati. Kulamacchariyena tasmiṃ kule aññesaṃ dānamānanādīni karonte disvā ‘bhinnaṃ vatidaṃ kulaṃ mamā’ti cintayato lohitampi mukhato uggacchati, kucchivirecanampi hoti, antānipi khaṇḍākhaṇḍāni hutvā nikkhamanti. Lābhamacchariyena saṅghassa vā gaṇassa vā santake lābhe maccharāyitvā puggalikaparibhogaṃ viya paribhuñjitvā yakkho vā peto vā mahāajagaro vā hutvā nibbattati. Sarīravaṇṇaguṇavaṇṇamaccharena pariyattidhammamacchariyena ca attanova vaṇṇaṃ vaṇṇeti, paresaṃ vaṇṇe ‘kiṃ vaṇṇo eso’ti taṃ taṃ dosaṃ vadanto pariyattidhammañca kassaci kiñci adento dubbaṇṇo ceva eḷamūgo ca hoti.

Apica āvāsamacchariyena lohagehe paccati. Kulamacchariyena appalābho hoti. Lābhamacchariyena gūthaniraye nibbattati. Vaṇṇamacchariyena bhave bhave nibbattassa vaṇṇo nāma na hoti. Dhammamacchariyena kukkuḷaniraye nibbattatīti.

Maccharāyanavasena maccheraṃ. Maccharāyanākāro maccharāyanā. Maccharena ayitassa maccherasamaṅgino bhāvo maccharāyitattaṃ. ‘Mayhameva hontu mā aññassā’ti sabbāpi attano sampattiyo byāpetuṃ na icchatīti viviccho. Vivicchassa bhāvo vevicchaṃ, mudumacchariyassetaṃ nāmaṃ. Kadariyo vuccati anādaro. Tassa bhāvo kadariyaṃ. Thaddhamacchariyassetaṃ nāmaṃ. Tena hi samannāgato puggalo parampi paresaṃ dadamānaṃ nivāreti. Vuttampi cetaṃ –

Kadariyo pāpasaṅkappo, micchādiṭṭhi anādaro;

Dadamānaṃ nivāreti, yācamānāna bhojananti. (saṃ. ni. 1.132);

Yācake disvā kaṭukabhāvena cittaṃ añcati saṅkocetīti kaṭukañcuko. Tassa bhāvo kaṭukañcukatā. Aparo nayo – kaṭukañcukatā vuccati kaṭacchuggāho. Samatittikapuṇṇāya hi ukkhaliyā bhattaṃ gaṇhanto sabbatobhāgena saṅkuṭitena aggakaṭacchunā gaṇhāti, pūretvā gahetuṃ na sakkoti; evaṃ maccharipuggalassa cittaṃ saṅkucati. Tasmiṃ saṅkucite kāyopi tatheva saṅkucati, paṭikuṭati, paṭinivattati, na sampasāriyatīti maccheraṃ ‘kaṭukañcukatā’ti vuttaṃ.

Aggahitattaṃ cittassāti paresaṃ upakārakaraṇe dānādinā ākārena yathā na sampasāriyati, evaṃ āvaritvā gahitabhāvo cittassa. Yasmā pana maccharipuggalo attano santakaṃ paresaṃ adātukāmo hoti parasantakaṃ gaṇhitukāmo, tasmā ‘idaṃ acchariyaṃ mayhameva hotu, mā aññassā’ti pavattivasenassa attasampattinigūhanalakkhaṇatā attasampattiggahaṇalakkhaṇatā vā veditabbā. Sesaṃ imasmiṃ gocchake uttānatthameva.

Imāni pana saṃyojanāni kilesapaṭipāṭiyāpi āharituṃ vaṭṭati maggapaṭipāṭiyāpi. Kilesapaṭipāṭiyā kāmarāgapaṭighasaṃyojanāni anāgāmimaggena pahīyanti, mānasaṃyojanaṃ arahattamaggena, diṭṭhivicikicchāsīlabbataparāmāsā sotāpattimaggena, bhavarāgasaṃyojanaṃ arahattamaggena, issāmacchariyāni sotāpattimaggena, avijjā arahattamaggena. Maggapaṭipāṭiyā diṭṭhivicikicchāsīlabbataparāmāsaissāmacchariyāni sotāpattimaggena pahīyanti, kāmarāgapaṭighā anāgāmimaggena, mānabhavarāgaavijjā arahattamaggenāti.



在这五种吝啬中，首先因居住的吝啬而成为夜叉或饿鬼，用头顶着那个居住处的垃圾而游荡。因家庭的吝啬,看到他人在那个家庭中行布施和尊敬等,想"我的这个家庭破碎了",口中甚至流出血来,腹部也会腹泻,肠子也会碎成片段而排出。因获得的吝啬,对僧团或团体的获得吝啬,像个人使用一样使用后,会转生为夜叉、饿鬼或大蟒蛇。因身体颜色和品质颜色的吝啬以及教义的吝啬,只赞美自己的美德,对他人的美德说"这是什么美德",说着各种过失,不给予任何人任何教义,会变得丑陋且哑巴。
此外,因居住的吝啬而在铜屋中煎熬。因家庭的吝啬而获得少。因获得的吝啬而转生到粪尿地狱。因颜色的吝啬而在每一世都没有美丽的外表。因教义的吝啬而转生到灰烬地狱。
以吝啬的方式为吝啬。吝啬的行为是吝啬行为。具有吝啬的人的状态是吝啬状态。"只属于我,不属于他人"而不愿意扩展自己的所有财富,这是吝啬。吝啬的状态是吝啬,这是轻微吝啬的名称。无礼貌被称为吝啬。其状态是吝啬。这是严重吝啬的名称。具有这种性格的人甚至阻止他人给予。如所说:
吝啬者邪恶思想,邪见无礼貌;
阻止他人布施,不给乞食者食物。(《相应部》1.132)
看到乞食者时,因苦涩而收缩心,称为苦涩收缩。其状态是苦涩收缩状态。另一种解释是,苦涩收缩被称为勺子握持。因为从装满的锅中取食物时,用所有方面收缩的勺子尖端取,无法装满取出;同样,吝啬者的心也会收缩。当心收缩时,身体也会同样收缩、退缩、返回,不会伸展,因此吝啬被称为"苦涩收缩状态"。
心的不接受状态是指,对他人行善时,以布施等方式不伸展,如此收缩的心的状态。因为吝啬者不愿给予自己的东西给他人,想要获得他人的东西,所以应理解为"这个奇妙的东西只属于我,不属于他人"的行为方式,具有隐藏自己财富的特征或获取自己财富的特征。这一组中的其余内容意义明显。
这些束缚可以根据烦恼的顺序或道的顺序来说明。根据烦恼的顺序,欲贪和嗔恨的束缚通过不还道断除,慢的束缚通过阿罗汉道断除,见、疑、戒禁取通过入流道断除,有贪的束缚通过阿罗汉道断除,嫉妒和吝啬通过入流道断除,无明通过阿罗汉道断除。根据道的顺序,见、疑、戒禁取、嫉妒和吝啬通过入流道断除,欲贪和嗔恨通过不还道断除,慢、有贪和无明通过阿罗汉道断除。

1140. Ganthagocchake nāmakāyaṃ gantheti, cutipaṭisandhivasena vaṭṭasmiṃ ghaṭetīti kāyagantho. Sabbaññubhāsitampi paṭikkhipitvā sassato loko idameva saccaṃ moghamaññanti iminā ākārena abhinivisatīti idaṃsaccābhiniveso. Yasmā pana abhijjhākāmarāgānaṃ viseso atthi, tasmā abhijjhākāyaganthassa padabhājane ‘‘yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo’’ti avatvā yo rāgo sārāgotiādi vuttaṃ. Iminā yaṃ heṭṭhā vuttaṃ ‘brahmānaṃ vimānādīsu chandarāgo kāmāsavo na hoti, ganthagocchakaṃ patvā abhijjhākāyagantho hotī’ti taṃ suvuttanti veditabbaṃ. Parato kilesagocchakepi eseva nayo. Ṭhapetvā sīlabbataparāmāsanti idaṃ yasmā sīlabbataparāmāso ‘idameva sacca’ntiādinā ākārena nābhinivisati, ‘sīlena suddhī’tiādinā eva pana abhinivisati, tasmā micchādiṭṭhibhūtampi taṃ paṭikkhipanto ‘ṭhapetvā’ti āha.

1162. Nīvaraṇagocchakassa thinamiddhaniddese cittassa akallatāti cittassa gilānabhāvo. Gilāno hi akallakoti vuccati. Vinayepi vuttaṃ – ‘‘nāhaṃ, bhante, akallako’’ti (pārā. 151). Akammaññatāti cittagelaññasaṅkhātova akammaññatākāro. Olīyanāti olīyanākāro. Iriyāpathikacittañhi iriyāpathaṃ sandhāretuṃ asakkontaṃ, rukkhe vagguli viya, khīle laggitaphāṇitavārako viya ca, olīyati. Tassa taṃ ākāraṃ sandhāya olīyanāti vuttaṃ. Dutiyapadaṃ upasaggavasena vaḍḍhitaṃ. Līnanti avipphārikatāya paṭikuṭitaṃ. Itare dve ākārabhāvaniddesā. Thinanti sappipiṇḍo viya avipphārikatāya ghanabhāvena ṭhitaṃ. Thiyanāti ākāraniddeso. Thiyitabhāvo thiyitattaṃ, avipphāravaseneva thaddhatāti attho.

1163.Kāyassāti khandhattayasaṅkhātassa nāmakāyassa. Akallatā akammaññatāti heṭṭhā vuttanayameva. Megho viya ākāsaṃ kāyaṃ onayhatīti onāho. Sabbatobhāgena onāho pariyonāho. Abbhantare samorundhatīti antosamorodho. Yathā hi nagare rundhitvā gahite manussā bahi nikkhamituṃ na labhanti, evampi middhena samoruddhā dhammā vipphāravasena nikkhamituṃ na labhanti. Tasmā antosamorodhoti vuttaṃ. Medhatīti middhaṃ; akammaññabhāvena vihiṃsatīti attho. Supanti tenāti soppaṃ. Akkhidalādīnaṃ pacalabhāvaṃ karotīti pacalāyikā. Supanā supitattanti ākārabhāvaniddesā. Yaṃ pana tesaṃ purato soppapadaṃ tassa punavacane kāraṇaṃ vuttameva. Idaṃ vuccati thinamiddhanīvaraṇanti idaṃ thinañca middhañca ekato katvā āvaraṇaṭṭhena thinamiddhanīvaraṇanti vuccati. Yaṃ yebhuyyena sekkhaputhujjanānaṃ niddāya pubbabhāgaaparabhāgesu uppajjati taṃ arahattamaggena samucchijjati. Khīṇāsavānaṃ pana karajakāyassa dubbalabhāvena bhavaṅgotaraṇaṃ hoti, tasmiṃ asammisse vattamāne te supanti, sā nesaṃ niddā nāma hoti. Tenāha bhagavā – ‘‘abhijānāmi kho panāhaṃ, aggivessana, gimhānaṃ pacchime māse catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññapetvā dakkhiṇena passena sato sampajāno niddaṃ okkamitā’’ti (ma. ni. 

在名为“束缚”的身体中，因死后再生而在轮回中聚集，这称为身体的束缚。所有的普遍说法都被排除，认为“永恒的世界就是这个真理”，因此执着于这种真理，这称为对真理的执着。由于对欲望的贪婪有特别的表现，因此在对欲望的身体束缚的解释中，提到“对欲望的欲求和欲望的贪欲”后，提到“贪欲是具备贪执的”。因此，下面所述的“天人等在月亮的宫殿中不会有欲望的贪欲，只有在达到束缚后才会有对欲望的身体束缚”应当被理解为清楚明了的。对于烦恼的束缚也是如此。除了“戒禁取的执着”外，由于戒禁取的执着“这就是唯一的真理”等原因不执着，因此以“因戒律而清净”等原因执着，所以即使是错误的见解也会排斥它，因此说“除了戒禁取的执着”。
在抑制的束缚中，昏沉与睡眠的定义是心的无能为力。昏沉被称为无能为力。经文中也说过：“我不昏沉，尊者。”（《巴利律藏》151）。无能为力是指心的沉重。摇晃是指摇晃的状态。由于无法维持身体的运动，像树上的小鸟，像悬崖上的小动物一样，心会摇晃。因此，摇晃的状态被称为摇晃。第二个词是作为词缀而增加的。沉重是指不分散的状态。其他两个是形式的定义。昏沉是指像饱满的食物一样因不分散而沉重。沉重的状态是指沉重的状态，因不分散而显得沉重。
身体是指由五蕴构成的名义身体。无能为力和无能为力的定义与上面所述的相同。像云一样压迫身体。全面的压迫。内部的压迫。就像在城中被困的人无法出去，昏沉的法则也因被压迫而无法散发。因此，称为内部的压迫。昏沉是指沉重；因无法行动而受到伤害。安静是指安静。因此，安静的状态是安静的状态。对于这些人来说，安静的状态是安静的状态。这里所说的安静和昏沉被统称为“昏沉与睡眠的抑制”。在一般情况下，修行者和普通人所经历的睡眠会在生死轮回中被断除。对于已经断除烦恼的修行者来说，因身体的虚弱而难以超越生死轮回，在此情况下，安静的状态对他们来说被称为睡眠。因此，佛陀说：“我确实知道，阿基维萨，夏天的最后一个月，四倍的衣服被放置在右侧，心清醒而觉知，沉睡的状态被抛弃。”（《中部经典》）

1.387). Evarūpo panāyaṃ karajakāyassa dubbalabhāvo na maggavajjho, upādinnakepi anupādinnakepi labbhati. Upādinnake labbhamāno yadā khīṇāsavo dīghamaggaṃ gato hoti, aññataraṃ vā pana kammaṃ katvā kilanto, evarūpe kāle labbhati. Anupādinnake labbhamāno paṇṇapupphesu labbhati. Ekaccānañhi rukkhānaṃ paṇṇāni sūriyātapena pasāriyanti rattiṃ paṭikuṭanti, padumapupphādīni sūriyātapena pupphanti, rattiṃ puna paṭikuṭanti . Idaṃ pana middhaṃ akusalattā khīṇāsavānaṃ na hotīti.

Tattha siyā – ‘‘na middhaṃ akusalaṃ. Kasmā? Rūpattā. Rūpañhi abyākataṃ. Idañca rūpaṃ. Tenevettha ‘kāyassa akallatā akammaññatā’ti kāyaggahaṇaṃ kata’’nti. Yadi ‘kāyassā’ti vuttamattenevetaṃ rūpaṃ, kāyapassaddhādayopi dhammā rūpameva bhaveyyuṃ. ‘Sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti’ (dha. sa. 163; dī. ni. 1.230) ‘kāyena ceva paramasaccaṃ sacchikarotī’ti (ma. ni. 2.183; a. ni. 4.113) sukhapaṭisaṃvedanaparamatthasaccasacchikaraṇānipi rūpakāyeneva siyuṃ. Tasmā na vattabbametaṃ ‘rūpaṃ middha’nti. Nāmakāyo hettha kāyo nāma. Yadi nāmakāyo, atha kasmā ‘soppaṃ pacalāyikā’ti vuttaṃ? Na hi nāmakāyo supati, na ca pacalāyatīti. ‘Liṅgādīni viya indriyassa, tassa phalattā. Yathā hi ‘itthiliṅgaṃ itthinimittaṃ itthikuttaṃ itthākappo’ti imāni liṅgādīni itthindriyassa phalattā vuttāni, evaṃ imassāpi nāmakāyagelaññasaṅkhātassa middhassa phalattā soppādīni vuttāni. Middhe hi sati tāni hontīti. Phalūpacārena, middhaṃ arūpampi samānaṃ ‘soppaṃ pacalāyikā supanā supitatta’nti vuttaṃ.

‘Akkhidalādīnaṃ pacalabhāvaṃ karotīti pacalāyikā’ti vacanatthenāpi cāyamattho sādhitoyevāti na rūpaṃ middhaṃ. Onāhādīhipi cassa arūpabhāvo dīpitoyeva. Na hi rūpaṃ nāmakāyassa ‘onāho pariyonāho antosamorodho’ hotīti. ‘Nanu ca imināva kāraṇenetaṃ rūpaṃ? Na hi arūpaṃ kassaci onāho, na pariyonāho, na antosamorodho hotī’ti. Yadi evaṃ, āvaraṇampi na bhaveyya. Tasmā. Yathā kāmacchandādayo arūpadhammā āvaraṇaṭṭhena nīvaraṇā, evaṃ imassāpi onāhanādiatthena onāhāditā veditabbā. Apica ‘‘pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe’’ti (dī. ni. 2.146; saṃ. ni. 5.233) vacanatopetaṃ arūpaṃ. Na hi rūpaṃ cittupakkileso, na paññāya dubbalīkaraṇaṃ hotīti.

Kasmā na hoti? Nanu vuttaṃ –

‘‘Santi, bhikkhave, eke samaṇabrāhmaṇā suraṃ pivanti merayaṃ, surāmerayapānā appaṭiviratā, ayaṃ, bhikkhave, paṭhamo samaṇabrāhmaṇānaṃ upakkileso’’ti (a. ni. 4.50).

Aparampi vuttaṃ ‘‘cha khome, gahapatiputta, ādīnavā surāmerayamajjapamādaṭṭhānānuyoge – sandiṭṭhikā dhanajāni, kalahappavaḍḍhanī, rogānaṃ āyatanaṃ, akittisañjananī, kopīnanidaṃsanī, paññāya dubbalīkaraṇītveva chaṭṭhaṃ padaṃ bhavatī’’ti (dī. ni. 3.248). Paccakkhatopi cetaṃ siddhameva. Yathā majje udaragate, cittaṃ saṃkilissati, paññā dubbalā hoti, tasmā majjaṃ viya middhampi cittasaṃkileso ceva paññāya dubbalīkaraṇañca siyāti. Na, paccayaniddesato. Yadi hi majjaṃ saṃkileso bhaveyya, so ‘‘ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese’’ti (ma. ni. 

1.387) 这种由于身体虚弱而产生的状态不能通过修行断除,在有执取和无执取的情况下都会出现。在有执取的情况下出现时,当阿罗汉长途跋涉或做某些工作而疲劳时,就会出现这种情况。在无执取的情况下出现时,会在树叶和花朵中出现。某些树的叶子在阳光下展开,夜晚时收缩,莲花等在阳光下开放,夜晚时再次收缩。但这种昏沉因为是不善的,所以阿罗汉不会有。
在这里可能会有疑问:"昏沉不是不善的。为什么?因为它是色法。色法是无记的。这是色法。因此这里说'身体的无能为力和无能为力'是指身体。"如果仅仅因为说"身体的"就认为这是色法,那么身体的轻安等法也应该是色法。"以身体感受乐"、"以身体证悟最高真理"等,乐的感受和最高真理的证悟也应该只能通过色身来实现。因此不能说"昏沉是色法"。这里的身体是指名身。如果是名身,那为什么说"睡眠、昏沉"?因为名身不会睡眠,也不会昏沉。就像女性特征等是女根的结果一样,这些是它的结果。就像"女性特征、女性标志、女性行为、女性装扮"等是女根的结果一样,睡眠等也是名为名身虚弱的昏沉的结果。因为有昏沉才会有这些。通过结果的比喻,昏沉虽然是非色法,但被称为"睡眠、昏沉、睡眠状态"。
通过"使眼睛等产生昏沉状态,称为昏沉"的词义解释,这个意思也得到了证实,因此昏沉不是色法。通过压迫等词也说明了它的非色法性质。因为色法不会成为名身的"压迫、全面压迫、内部压迫"。"难道不是因为这个原因它是色法吗?因为非色法不会成为任何人的压迫、全面压迫、内部压迫。"如果是这样,它也不会成为障碍。因此,就像欲望等非色法因为有障碍的性质而成为障碍一样,这个也应该理解为因为有压迫等的意义而有压迫等的性质。而且,从"断除五盖,心的污垢,使慧力减弱"(《长部》2.146;《相应部》5.233)这句话也可以知道它是非色法。因为色法不是心的污垢,也不会使慧力减弱。
为什么不是?难道没有说过:
"比丘们,有些沙门婆罗门饮酒,不戒除饮酒,这是沙门婆罗门的第一种污垢。"(《增支部》4.50)
又说:"居士子,在饮酒放逸中有六种过患 - 现世财产损失、争吵增加、疾病的根源、名声败坏、暴露私处、智慧减弱,这是第六项。"(《长部》3.248) 这也是亲身可见的。就像酒进入腹中,心会受污染,智慧会减弱一样,昏沉也会成为心的污染和使慧力减弱的原因。不是,因为条件的说明。如果酒是污染,那么在"断除这五盖,心的污垢"(《中部》

1.297) vā, ‘‘evameva kho, bhikkhave, pañcime cittassa upakkilesā, yehi upakkilesehi upakkiliṭṭhaṃ cittaṃ na ceva mudu hoti, na ca kammaniyaṃ, na ca pabhassaraṃ, pabhaṅgu ca, na ca sammā samādhiyati āsavānaṃ khayāya. Katame pañca? Kāmacchando, bhikkhave, cittassa upakkileso’’ti (saṃ. ni. 5.214) vā, ‘‘katame ca, bhikkhave, cittassa upakkilesā? Abhijjhā visamalobho cittassa upakkileso’’ti (ma. ni. 1.71) vā – evamādīsu upakkilesaniddesesu niddesaṃ āgaccheyya. Yasmā pana tasmiṃ pīte upakkilesā uppajjanti ye cittasaṃkilesā ceva paññāya ca dubbalīkaraṇā honti, tasmā taṃ tesaṃ paccayattā paccayaniddesato evaṃ vuttaṃ. Middhaṃ pana sayameva cittassa saṃkileso ceva paññāya dubbalīkaraṇañcāti arūpameva middhaṃ.

Kiñca bhiyyo? Sampayogavacanato. ‘‘Thinamiddhanīvaraṇaṃ avijjānīvaraṇena nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañcā’’ti (dha. sa. 1176) hi vuttaṃ. Tasmā sampayogavacanato nayidaṃ rūpaṃ. Na hi rūpaṃ sampayuttasaṅkhyaṃ labhatīti. Athāpi siyā – ‘yathālābhavasenetaṃ vuttaṃ. Yathā hi ‘‘sippisambukampi sakkharakathalampi macchagumbampi carantampi tiṭṭhantampī’’ti (dī. ni. 1.249; ma. ni. 1.433) evaṃ ekato katvā yathālābhavasena vuttaṃ. Sakkharakathalañhi tiṭṭhati yeva na carati, itaradvayaṃ tiṭṭhatipi caratipi. Evamidhāpi middhaṃ nīvaraṇameva, na sampayuttaṃ , thinaṃ nīvaraṇampi sampayuttampīti sabbaṃ ekato katvā yathālābhavasena ‘‘nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañcā’’ti vuttaṃ. Middhaṃ pana yathā sakkharakathalaṃ tiṭṭhateva na carati, evaṃ nīvaraṇameva, na sampayuttaṃ. Tasmā rūpameva middhanti. Na, rūpabhāvāsiddhito. Sakkharakathalañhi na caratīti vināpi suttena siddhaṃ. Tasmā tattha yathālābhavasenattho hotu . Middhaṃ pana rūpanti asiddhametaṃ. Na sakkā tassa iminā suttena rūpabhāvo sādhetunti middhassa rūpabhāvāsiddhito na idaṃ yathālābhavasena vuttanti arūpameva middhaṃ.

Kiñca bhiyyo? ‘Cattattā’tiādivacanato. Vibhaṅgasmiñhi ‘‘vigatathinamiddhoti tassa thinamiddhassa cattattā vantattā muttattā pahīnattā paṭinissaṭṭhattā, tena vuccati vigatathinamiddho’’ti (vibha. 547) ca, ‘‘idaṃ cittaṃ imamhā thinamiddhā sodheti visodheti parisodheti moceti vimoceti parimoceti, tena vuccati thinamiddhā cittaṃ parisodheti’’ cāti (vibha. 551) – evaṃ ‘cattattā’tiādi vuttaṃ. Na ca ‘rūpaṃ’ evaṃ vuccati, tasmāpi arūpameva middhanti. Na, cittajassāsambhavavacanato. Tividhañhi middhaṃ – cittajaṃ utujaṃ āhārajañca. Tasmā yaṃ tattha cittajaṃ tassa vibhaṅge jhānacittehi asambhavo vutto, na arūpabhāvo sādhitoti rūpameva middhanti. Na, rūpabhāvāsiddhitova. Middhassa hi rūpabhāve siddhe sakkā etaṃ laddhuṃ. Tattha cittajassāsambhavo vutto. So eva ca na sijjhatīti arūpameva middhaṃ.

Kiñca bhiyyo? Pahānavacanato. Bhagavatā hi ‘‘cha, bhikkhave, dhamme pahāya bhabbo paṭhamajjhānaṃ upasampajja viharituṃ; katame cha? Kāmacchandaṃ, byāpādaṃ, thinamiddhaṃ, uddhaccaṃ, kakkuccaṃ, vicikicchaṃ; kāmesu kho panassa ādīnavo sammapaññāya sudiṭṭho hotī’’ti (a. ni. 6.73) ca, ‘‘ime pañca nīvaraṇe pahāya balavatiyā paññāya attatthaṃ vā paratthaṃ vā ñassatī’’ti (a. ni. 

1.297) 或者说，“比丘们，这五种心的污垢，使得被污垢所污染的心既不柔和，也不善于行为，也不明亮，且昏暗，也不正念地专注于灭尽烦恼。哪五种？欲望的贪欲是心的污垢。”（《相应部》5.214）或者说，“哪些是心的污垢？嫉妒和贪欲是心的污垢。”（《中部》1.71）或者说，关于这些污垢的定义可以归纳为。由于在饮酒中，污垢会产生，使得心的污染和智慧的减弱，因此从这些条件的说明来看，这样说是合适的。而昏沉本身就是心的污垢和智慧的减弱，所以它是非色法的昏沉。
还有更多的理由？从结合的定义来看。“昏沉的抑制与无明的抑制以及与抑制相关的抑制”如是说。（《法句经》1176）因此从结合的定义来看，这不是色法。因为色法不会被认为是结合的数量。或者说，这可能是“根据获得的定义来说的”。就像“即使是金属工匠、糖果工匠、鱼匠在行走和站立时” （《长部》1.249；《中部》1.433），因此应当归纳为根据获得的定义。糖果工匠确实站着而不行走，其他两个则是既站着又行走。这里的昏沉是抑制，而不是结合的，昏沉的抑制也是结合的，因此所有的都应归纳为根据获得的定义。“抑制与与抑制相关的抑制”。而昏沉就像糖果工匠一样，确实是站着而不行走，同样抑制也是如此，而不是结合的。因此，昏沉确实是色法。不是，色法的存在是显然的。糖果工匠确实不行走，因此即使不通过经典也能证明。因此在这里应当根据获得的定义。至于昏沉则不成立。无法通过这个经典证明昏沉的存在，因此从色法的存在来看，昏沉确实是非色法的。
还有更多的理由？从“四种”的定义来看。在《分别经》中说：“无昏沉的昏沉是因为昏沉的四种原因，排除、放弃、解脱、放弃，因此称为无昏沉的昏沉。”（《分别经》547）又说：“这个心因无昏沉而被清净、被净化、被完全净化、被解脱、被释放，因此称为无昏沉的心清净。”（《分别经》551）因此“从四种”的定义来看。并且也不能说“这是色法”，因此也确实是非色法的。不是，因心的无法存在而说。昏沉有三种——心的、身体的、饮食的。因此在这里，心的部分在定义中被称为无法与禅定的心结合，因此不是色法的存在。不是，色法的存在是显然的。因为在昏沉的色法中，确实可以获得。这里提到的是心的无法存在。因此，确实无法成立，因此昏沉确实是非色法的。
还有更多的理由？从放弃的定义来看。佛陀确实说：“比丘们，放弃六种法则可以进入初禅。哪六种？欲望、敌意、昏沉、躁动、懊悔、疑惑；在欲望中，这些的过失通过智慧是显而易见的。”（《增支部》6.73）又说，“放弃这五种抑制，通过强大的智慧，能够了解自我或他人。”（《增支部》

5.51) ca ādīsu middhassāpi pahānaṃ vuttaṃ. Na ca rūpaṃ pahātabbaṃ. Yathāha – ‘‘rūpakkhandho abhiññeyyo, pariññeyyo, na pahātabbo, na bhāvetabbo na sacchikātabbo’’ti (vibha. 1031) imassāpi pahānavacanato arūpameva middhanti. Na, rūpassāpi pahānavacanato. ‘‘Rūpaṃ, bhikkhave, na tumhākaṃ, taṃ pajahathā’’ti (ma. ni. 1.247; saṃ. ni. 3.33). Ettha hi rūpassāpi pahānaṃ vuttameva. Tasmā akāraṇametanti. Na, aññathā vuttattā. Tasmiñhi sutte ‘‘yo, bhikkhave, rūpe chandarāgavinayo taṃ tattha pahāna’’nti (saṃ. ni. 3.25) evaṃ chandarāgappahānavasena rūpassa pahānaṃ vuttaṃ, na yathā ‘‘cha dhamme pahāya pañca nīvaraṇe pahāyā’’ti evaṃ pahātabbameva vuttanti, aññathā vuttattā, na rūpaṃ middhaṃ. Tasmā yānetāni ‘‘so ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese’’tiādīni suttāni vuttāni, etehi ceva aññehi ca suttehi arūpameva middhanti veditabbaṃ. Tathā hi –

‘‘Pañcime, bhikkhave, āvaraṇā nīvaraṇā cetaso ajjhāruhā paññāya dubbalīkaraṇā. Katame pañca? Kāmacchando, bhikkhave, āvaraṇo nīvaraṇo…pe… thinamiddhaṃ, bhikkhave, āvaraṇaṃ nīvaraṇaṃ cetaso ajjhāruhaṃ paññāya dubbalīkaraṇa’’nti (saṃ. ni. 5.220) ca, ‘‘thinamiddhanīvaraṇaṃ, bhikkhave, andhakaraṇaṃ acakkhukaraṇaṃ aññāṇakaraṇaṃ paññānirodhikaṃ vighātapakkhikaṃ anibbānasaṃvattanika’’nti (saṃ. ni. 5.221) ca, ‘‘evameva kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati thinamiddhaparetenā’’ti (saṃ. ni. 5.236) ca, ‘‘ayoniso, bhikkhave, manasikaroto anuppanno ceva kāmacchando uppajjati…pe… anuppannañceva thinamiddhaṃ uppajjatī’’ti (saṃ. ni. 5.216) ca, ‘‘kevalohāyaṃ, bhikkhave, akusalarāsi yadidaṃ pañca nīvaraṇā’’ti (saṃ. ni. 5.371) ca –

Evamādīni ca anekāni etassa arūpabhāvajotakāneva suttāni vuttāni. Yasmā cetaṃ arūpaṃ tasmā āruppepi uppajjati. Vuttañhetaṃ mahāpakaraṇe paṭṭhāne – ‘‘nīvaraṇaṃ dhammaṃ paṭicca nīvaraṇo dhammo uppajjati, na purejātapaccayā’’ti etassa vibhaṅge ‘‘āruppe kāmacchandanīvaraṇaṃ paṭicca thinamiddhaṃ… uddhaccaṃ avijjānīvaraṇa’’nti (paṭṭhā. 3.8.8) sabbaṃ vitthāretabbaṃ. Tasmā sanniṭṭhānamettha gantabbaṃ arūpameva middhanti.



5.51) 也提到昏沉的放弃。并且色法不应被放弃。正如所说：“色蕴应被知晓、应被了解，不应被放弃、应被培养、应被证悟。”（《分别经》1031）因此，从放弃的说法来看，确实是非色法的昏沉。并且，色法的放弃的说法也如此。“色法，比丘们，不是你们的，应当放弃它。”（《中部》1.247；《相应部》3.33）这里确实提到色法的放弃。因此，这没有理由这样说。不是因为其他的说法。在那部经中说：“比丘们，欲望的贪欲的放弃在于色法的放弃。”（《相应部》3.25）因此，欲望的贪欲的放弃是指色法的放弃，而不是像“放弃六种法，放弃五种抑制”那样明确提到应被放弃的。因此，因其他的说法，色法并不是昏沉。因此，那些提到“放弃这五种抑制，心的污垢”的经文，应该理解为这些以及其他的经文确实是非色法的昏沉。确实如此——
“比丘们，这五种障碍是抑制，是心的污垢，使智慧减弱。哪五种？欲望的贪欲是障碍和抑制……昏沉是障碍和抑制，使心的污垢，智慧减弱。”（《相应部》5.220）又说：“昏沉的抑制是黑暗的、使眼睛失明的、使无知的、使智慧消失的、使痛苦加剧的、使不灭的因。”（《相应部》5.221）又说：“因此，婆罗门，当心因昏沉而沉浸时，处于昏沉的状态。”（《相应部》5.236）又说：“不善的、比丘们，心的注意力不专注，欲望的贪欲会出现……未出现的昏沉也会出现。”（《相应部》5.216）又说：“这确实是，比丘们，恶法的根源，这就是五种抑制。”（《相应部》5.371）
如是等多种经文都是关于非色法的昏沉的说法。由于这是非色法，因此在非色法中也会出现。这在《大法集》中有提到：“抑制的法依赖于抑制的法出现，而不是依赖于先前的条件。”（《大法集》3.8.8）所有的都应详细阐述。因此，在这里应当总结为非色法的昏沉。

1166. Kukkuccaniddese akappiye kappiyasaññitātiādīni mūlato kukkuccadassanatthaṃ vuttāni. Evaṃsaññitāya hi kate vītikamme, niṭṭhite vatthujjhācāre, puna sañjātasatinopi ‘duṭṭhu mayā kata’nti evaṃ anutappamānassa pacchānutāpavasenetaṃ uppajjati. Tena taṃ mūlato dassetuṃ ‘akappiye kappiyasaññitā’tiādi vuttaṃ. Tattha akappiyabhojanaṃ kappiyasaññī hutvā paribhuñjati, akappiyamaṃsaṃ kappiyamaṃsasaññī hutvā, acchamaṃsaṃ sūkaramaṃsanti, dīpimaṃsaṃ vā migamaṃsanti khādati; kāle vītivatte kālasaññāya, pavāretvā appavāritasaññāya, pattasmiṃ raje patite paṭiggahitasaññāya bhuñjati – evaṃ ‘akappiye kappiyasaññāya’ vītikkamaṃ karoti nāma. Sūkaramaṃsaṃ pana acchamaṃsasaññāya khādamāno, kāle ca vikālasaññāya bhuñjamāno ‘kappiye akappiyasaññitāya’ vītikkamaṃ karoti nāma. Anavajjaṃ pana kiñcideva vajjasaññitāya, vajjañca anavajjasaññitāya karonto ‘anavajje vajjasaññāya vajje ca anavajjasaññāya’ vītikkamaṃ karoti nāma. Yasmā panetaṃ ‘‘akataṃ vata me kalyāṇaṃ, akataṃ kusalaṃ, akataṃ bhīruttāṇaṃ, kataṃ pāpaṃ, kataṃ luddaṃ, kataṃ kibbisa’’nti evaṃ anavajje vajjasaññitāyapi kate vītikkame uppajjati, tasmāssa aññampi vatthuṃ anujānanto yaṃ evarūpantiādimāha.

Tattha kukkuccapadaṃ vuttatthameva. Kukkuccāyanākāro kukkuccāyanā. Kukkuccena ayitassa bhāvo kukkuccāyitattaṃ. Cetaso vippaṭisāroti ettha katākatassa sāvajjānavajjassa vā abhimukhagamanaṃ ‘vippaṭisāro’ nāma. Yasmā pana so kataṃ vā pāpaṃ akataṃ na karoti, akataṃ vā kalyāṇaṃ kataṃ na karoti, tasmā virūpo kucchito vā paṭisāroti ‘vippaṭisāro’. So pana cetaso, na sattassāti ñāpanatthaṃ ‘cetaso’ vippaṭisāroti vuttaṃ. Ayamassa sabhāvaniddeso. Uppajjamānaṃ pana kukkuccaṃ āraggamiva kaṃsapattaṃ manaṃ vilikhamānameva uppajjati, tasmā manovilekhoti vuttaṃ. Ayamassa kiccaniddeso. Yaṃ pana vinaye ‘‘atha kho āyasmā sāriputto bhagavatā paṭikkhittaṃ anuvasitvā anuvasitvā āvasathapiṇḍaṃ paribhuñjitu’’nti kukkuccāyanto na paṭiggahesīti (pāci. 204) kukkuccaṃ āgataṃ, na taṃ nīvaraṇaṃ. Na hi arahato ‘duṭṭhu mayā idaṃ kata’nti evaṃ anutāpo atthi. Nīvaraṇapatirūpakaṃ panetaṃ ‘kappati na kappatī’ti vīmaṃsanasaṅkhātaṃ vinayakukkuccaṃ nāma.

1176.‘‘Katame dhammā nīvaraṇā ceva nīvaraṇasampayuttā cā’’ti padassa niddese yasmā thinamiddhaṃ aññamaññaṃ na vijahati, tasmā thinamiddhanīvaraṇaṃ avijjānīvaraṇena nīvaraṇañceva nīvaraṇasampayuttañcāti abhinditvā vuttaṃ. Yasmā pana uddhacce satipi kukkuccassa abhāvā kukkuccena vināpi uddhaccaṃ uppajjati, tasmā taṃ bhinditvā vuttaṃ. Yañca yena sampayogaṃ na gacchati, taṃ na yojitanti veditabbaṃ.

Ime pana nīvaraṇe kilesapaṭipāṭiyāpi āharituṃ vaṭṭati maggapaṭipāṭiyāpi. Kilesapaṭipāṭiyā kāmacchandabyāpādā anāgāmimaggena pahīyanti, thinamiddhuddhaccāni arahattamaggena, kukkuccavicikicchā sotāpattimaggena, avijjā arahattamaggena. Maggapaṭipāṭiyā sotāpattimaggena kukkuccavicikicchā pahīyanti, anāgāmimaggena kāmacchandabyāpādā, arahattamaggena thinamiddhuddhaccāvijjāti.

1182. Parāmāsagocchake te dhamme ṭhapetvāti pucchāsabhāgena bahuvacanaṃ kataṃ.



在关于懊悔的定义中,为了从根本上说明懊悔,提到了"在不适当的事物中认为是适当的"等。因为在这种认知下做了违犯,完成了对事物的指责,即使后来恢复了正念,也会因为"我做错了"而后悔,这种后悔就会产生。因此,为了从根本上说明这一点,提到了"在不适当的事物中认为是适当的"等。在这里,认为不适当的食物是适当的而食用,认为不适当的肉是适当的肉而食用,把熊肉当作猪肉,或把豹肉当作鹿肉而食用;在时间已过时认为是适当的时间,在已经满足后认为是未满足,在钵中落入灰尘时认为是已接受而食用 - 这样就是"在不适当的事物中认为是适当的"而违犯。而把猪肉当作熊肉食用,在不适当的时间认为是适当的时间而食用,这就是"在适当的事物中认为是不适当的"而违犯。做无过失的事情时认为是有过失的,做有过失的事情时认为是无过失的,这就是"在无过失中认为是有过失,在有过失中认为是无过失"而违犯。因为这种情况会出现在"我没有做善事,没有做功德,没有做保护,做了恶事,做了残忍的事,做了罪过"这样在无过失中认为是有过失的违犯中,所以他允许其他的事物,说"凡是这样的"等。
在这里,懊悔的词义已经解释过了。懊悔的行为是懊悔行为。具有懊悔的状态是懊悔状态。心的后悔是指对已做或未做的有过失或无过失的事情的趋向。因为它不会使已做的恶事变成未做,也不会使未做的善事变成已做,所以它是不正常的、被责备的后悔,称为"后悔"。这是对心而不是对有情的,为了说明这一点,说"心的后悔"。这是对它本质的定义。而产生的懊悔就像刮擦铜钵的尖端一样刮擦心,所以称为心的刮擦。这是对它作用的定义。在戒律中提到:"于是尊者舍利弗因为被世尊禁止而反复思考后不接受住处的食物而感到懊悔。"(《波逸提》204)这种懊悔不是障碍。因为阿罗汉不会有"我做错了"这样的后悔。这是类似障碍的,被称为"适当不适当"的考虑,是戒律上的懊悔。
在"哪些法是障碍和与障碍相应的"这个问题的解释中,因为昏沉和睡眠是不可分离的,所以昏沉睡眠的障碍和无明的障碍被说成是障碍和与障碍相应的,没有分开。但是因为即使有掉举也可能没有懊悔,掉举也可能在没有懊悔的情况下产生,所以它们被分开说明。应该理解,凡是不相应的就不被结合。
这些障碍可以根据烦恼的顺序或道的顺序来说明。根据烦恼的顺序,欲贪和嗔恨通过不还道断除,昏沉睡眠和掉举通过阿罗汉道断除,懊悔和疑惑通过入流道断除,无明通过阿罗汉道断除。根据道的顺序,入流道断除懊悔和疑惑,不还道断除欲贪和嗔恨,阿罗汉道断除昏沉睡眠、掉举和无明。
在执取的组合中,"除了这些法"使用了复数,是因为问题的性质。

1219. Upādānaniddese vatthusaṅkhātaṃ kāmaṃ upādiyatīti kāmupādānaṃ kāmo ca so upādānañcātipi kāmupādānaṃ. Upādānanti daḷhaggahaṇaṃ. Daḷhattho hi ettha upasaddo upāyāsaupakaṭṭhādīsu viya. Tathā diṭṭhi ca sā upādānañcāti diṭṭhupādānaṃ. Diṭṭhiṃ upādiyatīti diṭṭhupādānaṃ. ‘Sassato attā ca loko cā’tiādīsu (dī. ni. 1.31) hi purimadiṭṭhiṃ uttaradiṭṭhi upādiyahi. Tathā sīlabbataṃ upādiyatīti sīlabbatupādānaṃ. Sīlabbatañca taṃ upādānañcātipi sīlabbatupādānaṃ. Gosīlagovatādīni hi ‘evaṃ suddhī’ti abhinivesato sayameva upādānāni. Tathā, vadanti etenāti ‘vādo’; upādiyanti etenāti ‘upādānaṃ’. Kiṃ vadanti, upādiyanti vā? Attānaṃ. Attano vādupādānaṃ attavādupādānaṃ; ‘attavādamattameva vā attā’ti upādiyanti etenāti attavādupādānaṃ.

1220.Yo kāmesu kāmacchandoti etthāpi vatthukāmāva anavasesato kāmāti adhippetā. Tasmā vatthukāmesu kāmacchando idha kāmupādānanti anāgāminopi taṃ siddhaṃ hoti. Pañcakāmaguṇavatthuko panassa kāmarāgova natthīti.

1221. Diṭṭhupādānaniddese natthi dinnanti. Dinnaṃ nāma atthi, sakkā kassaci kiñci dātunti jānāti; dinnassa pana phalaṃ vipāko natthīti gaṇhāti. Natthi yiṭṭhanti. Yiṭṭhaṃ vuccati mahāyāgo. Taṃ yajituṃ sakkāti jānāti; yiṭṭhassa pana phalaṃ vipāko natthīti gaṇhāti. Natthi hutanti āhunapāhunamaṅgalakiriyā. Taṃ kātuṃ sakkāti jānāti; tassa pana phalaṃ vipāko natthīti gaṇhāti. Natthi, sukatadukkaṭānanti ettha dasa kusalakammapathā sukatakammāni nāma. Dasa akusalakammapathā dukkaṭakammāni nāma. Tesaṃ atthibhāvaṃ jānāti phalaṃ vipāko pana natthīti gaṇhāti. Natthi ayaṃ lokoti paraloke ṭhito imaṃ lokaṃ natthīti gaṇhāti. Natthi paralokoti idha loke ṭhito paralokaṃ natthīti gaṇhāti. Natthi mātā natthi pitāti mātāpitūnaṃ atthibhāvaṃ jānāti, tesu katapaccayena koci phalaṃ vipāko natthīti gaṇhāti. Natthi sattā opapātikāti cavanakaupapajjanakā sattā natthīti gaṇhāti. Sammaggatā sammā paṭipannāti anulomapaṭipadaṃ paṭipannā dhammikasamaṇabrāhmaṇā lokasmiṃ natthīti gaṇhāti. Ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentīti imañca lokaṃ parañca lokaṃ attanāva abhivisiṭṭhena ñāṇena ñatvā pavedanasamattho sabbaññū buddho nāma natthīti gaṇhāti.

Imāni pana upādānāni kilesapaṭipāṭiyāpi āharituṃ vaṭṭati maggapaṭipāṭiyāpi. Kilesapaṭipāṭiyā kāmupādānaṃ catūhi maggehi pahīyati, sesāni tīṇi sotāpattimaggena. Maggapaṭipāṭiyā sotāpattimaggena diṭṭhupādānādīni pahīyanti, catūhi maggehi kāmupādānanti.

1235. Kilesagocchake kilesā eva kilesavatthūni. Vasanti vā ettha akhīṇāsavā sattā lobhādīsu patiṭṭhitattāti ‘vatthūni’. Kilesā ca te tappatiṭṭhānaṃ sattānaṃ vatthūni cāti ‘kilesavatthūni’. Yasmā cettha anantarapaccayādibhāvena uppajjamānā kilesāpi vasanti eva nāma, tasmā kilesānaṃ vatthūnītipi ‘kilesavatthūni’.



在关于执著的定义中，所谓的“执著是对事物的强烈把握”，指的是对欲望的执著。这里的“执著”是指坚固的把握。这里的“执著”如同在其他情况下的“执著”一样。如此，见解也是执著，因此称为见解执著。执著于见解，称为见解执著。在“世俗的自我和世界”这样的说法中，早期的见解被后期的见解所执著。如此，执著于戒律，称为戒律执著。戒律的执著和它的执著也是戒律执著。因为如牛和羊等的“如此清净”是由于执著的缘故而自然而然地产生的执著。因此，“说”是通过这个“说”；“执著”是通过这个“执著”。他们说什么，执著于什么？是自我。自我的执著是自我的执著；“只有自我”是通过这个“执著”而执著于自我。
“在欲望中有欲望的贪欲”也是指这里的欲望。故此，欲望的贪欲在这里被称为欲望执著，甚至对于不还者来说也是成立的。五种欲望的特质在此并不存在。
在见解执著的定义中，没有给与。给予是存在的，知道可以给任何东西；但对于给予的果报，果报是不存在的。没有施舍。施舍被称为大施。知道可以施舍；但对于施舍的果报，果报是不存在的。没有存在的供养仪式。知道可以进行供养；但对于供养的果报，果报是不存在的。没有，善与恶。在这里，十种善业的路径被称为善业，十种恶业的路径被称为恶业。对于它们的存在，知道果报是不存在的。没有这个世界。对于在彼岸的存在，知道这个世界是不存在的。没有彼岸。在这里，对于父母的存在，知道父母的存在；他们所做的因果关系中，没有果报是不存在的。没有有情的生者。对于脱离生死的生者，知道是不存在的。对于正行的，正行的修行者，知道在世间是不存在的。那些通过自知之明而证悟这个世界和彼岸的，依靠自己的智慧知道这个世界和彼岸的，称为全知的佛陀，知道是不存在的。
这些执著也可以根据烦恼的顺序或道的顺序来说明。根据烦恼的顺序，欲望的执著通过四种道路被断除，其他三种通过入流道被断除。根据道的顺序，入流道断除见解执著等，四种道路断除欲望的执著。
在烦恼的范围内，烦恼本身就是烦恼的对象。这里的无漏者因贪欲等而稳定，因此称为“对象”。烦恼也正是这些有情的对象。因此，因缘的存在而产生的烦恼也称为烦恼的对象，因此也称为“烦恼的对象”。

1236.Tattha katamo lobho? Yo rāgo sārāgoti ayaṃ pana lobho hetugocchake ganthagocchake imasmiṃ kilesagocchaketi tīsu ṭhānesu atirekapadasatena niddiṭṭho. Āsavasaṃyojanaoghayoganīvaraṇaupādānagocchakesu aṭṭhahi aṭṭhahi padehi niddiṭṭho. Svāyaṃ atirekapadasatena niddiṭṭhaṭṭhānepi aṭṭhahi aṭṭhahi padehi niddiṭṭhaṭṭhānepi nippadesatova gahitoti veditabbo. Tesu hetuganthanīvaraṇaupādānakilesagocchakesu catumaggavajjhā taṇhā ekeneva koṭṭhāsena ṭhitā. Āsavasaṃyojanaoghayogesu catumaggavajjhāpi dve koṭṭhāsā hutvā ṭhitā. Kathaṃ? Āsavesu kāmāsavo bhavāsavoti, saṃyojanesu kāmarāgasaṃyojanaṃ bhavarāgasaṃyojananti, oghesu kāmogho bhavoghoti, yogesu kāmayogo bhavayogoti.

Imāni pana kilesavatthūni kilesapaṭipāṭiyāpi āharituṃ vaṭṭati maggapaṭipāṭiyāpi. Kilesapaṭipāṭiyā lobho catūhi maggehi pahīyati, doso anāgāmimaggena, mohamānā arahattamaggena, diṭṭhivicikicchā sotāpattimaggena, thinādīni arahattamaggena. Maggapaṭipāṭiyā sotāpattimaggena diṭṭhivicikicchā pahīyanti, anāgāmimaggena doso, arahattamaggena sesā sattāti.

1287. Kāmāvacaraniddese heṭṭhatoti heṭṭhābhāgena. Avīcinirayanti vā aggijālānaṃ vā sattānaṃ vā dukkhavedanāya vīci, antaraṃ, chiddaṃ ettha natthīti avīci. Sukhasaṅkhāto ayo ettha natthīti nirayo. Niratiatthenapi nirassādatthenapi nirayo. Pariyantaṃ karitvāti taṃ avīcisaṅkhātaṃ nirayaṃ antaṃ katvā. Uparitoti uparibhāgena. Paranimmitavasavattideveti paranimmitesu kāmesu vasaṃ vattanato evaṃladdhavohāre deve. Anto karitvāti anto pakkhipitvā. Yaṃ etasmiṃ antareti ye etasmiṃ okāse. Etthāvacarāti iminā yasmā etasmiṃ antare aññepi caranti kadāci katthaci sambhavato, tasmā tesaṃ asaṅgaṇhanatthaṃ ‘avacarā’ti vuttaṃ. Tena ye etasmiṃ antare ogāḷhā hutvā caranti sabbattha sadā ca sambhavato, adhobhāge caranti avīcinirayassa heṭṭhā bhūtupādāyapavattibhāvena, tesaṃ saṅgaho kato hoti. Te hi avagāḷhāva caranti, adhobhāgeva carantīti avacarā. Ettha pariyāpannāti iminā pana yasmā ete etthāvacarā aññatthāpi avacaranti, na pana tattha pariyāpannā honti, tasmā tesaṃ aññatthāpi avacarantānaṃ pariggaho kato hoti. Idāni te ettha pariyāpannadhamme rāsisuññatapaccayabhāvato ceva sabhāvato ca dassento khandhātiādimāha.

1289. Rūpāvacaraniddese brahmalokanti paṭhamajjhānabhūmisaṅkhātaṃ brahmaṭṭhānaṃ. Sesamettha kāmāvacaraniddese vuttanayeneva veditabbaṃ. Samāpannassa vātiādīsu paṭhamapadena kusalajjhānaṃ vuttaṃ, dutiyena vipākajjhānaṃ, vuttaṃ tatiyena kiriyajjhānaṃ vuttanti veditabbaṃ.

1291. Arūpāvacaraniddese ākāsānañcāyatanūpageti ākāsānañcāyatanasaṅkhātaṃ bhavaṃ upagate. Dutiyapadepi eseva nayo. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ.

1301. Saraṇadukaniddese yvāyaṃ tīsu akusalamūlesu moho, so lobhasampayutto ca lobhena saraṇo, dosasampayutto ca dosena saraṇo. Vicikicchuddhaccasampayutto pana moho diṭṭhisampayuttena ceva rūparāgaarūparāgasaṅkhātena ca rāgaraṇena pahānekaṭṭhabhāvato saraṇo sarajoti veditabbo.

Suttantikadukanikkhepakathā



那么，什么是贪欲？这是贪欲的定义，贪欲是指对欲望的执着。贪欲在根本烦恼中被描述为在三种地方的过度表达。它在烦恼的束缚、障碍、执着的范围中，以八个八个的词被描述。在这些地方，根本烦恼的束缚和执着的烦恼被描述为四种道路的贪欲单独存在。在烦恼的束缚和障碍中，四种道路也以两种形式存在。那么，如何呢？在根本烦恼中有欲望的贪欲和存在的贪欲，在束缚中有欲望的束缚和存在的束缚，在障碍中有欲望的障碍和存在的障碍，在执着中有欲望的执着和存在的执着。
这些烦恼的对象也可以根据烦恼的顺序或道的顺序来说明。根据烦恼的顺序，贪欲通过四种道路被断除，嗔恨通过不还道断除，愚痴通过阿罗汉道断除，见解和疑惑通过入流道断除，昏沉等通过阿罗汉道断除。根据道的顺序，入流道断除见解和疑惑，四种道路断除贪欲。
在欲界的定义中，下面是指下方的部分。无间地狱是指不再有生存的痛苦的存在，介于之间，不存在的切断；因此无间地狱是不存在的。这里没有被称为幸福的。无间地狱的定义是指没有痛苦的存在。它是为了消除痛苦而存在的。通过这个无间地狱的定义而被限制。上述是指上方的部分。由于在享乐的领域中，因享乐而存在的神灵。因此，内部的定义是指内部的包容。因为在这个地方，有时在其他地方也会存在，因此为了不被包含而称为“无所不在”。因此，那些在这个地方被束缚的，随时随地都可能存在，因此被称为“无所不在”。因此，因而在下方的无间地狱中，因存在的缘故而存在的被称为“无所不在”。这些确实是在下方存在的。
在色界的定义中，天界是指第一禅的领域。其他的应当按照欲界的定义来理解。进入的状态是指第一的善法禅，第二的果法禅，第三的行法禅应当如此理解。
在无色界的定义中，空无边的存在是指空无边的存在。第二个词也是如此。其他的应当按照下面的定义来理解。
在归依的定义中，贪欲是三种恶根中的愚痴，因此与贪欲相连，因而归依；与嗔恨相连，因此归依。怀疑与愚痴相连，因而与见解相连，因而被称为贪欲与无色界的贪欲的根本断除。
《经文的结束》

1303. Suttantikadukesu mātikākathāyaṃ atthato vivecitattā yāni ca nesaṃ niddesapadāni tesampi heṭṭhā vuttanayeneva suviññeyyattā yebhuyyena uttānatthāni eva. Idaṃ panettha visesamattaṃ – vijjūpamaduke tāva cakkhumā kira puriso meghandhakāre rattiṃ maggaṃ paṭipajji. Tassa andhakāratāya maggo na paññāyi. Vijju niccharitvā andhakāraṃ viddhaṃsesi. Athassa andhakāravigamā maggo pākaṭo ahosi. So dutiyampi gamanaṃ abhinīhari. Dutiyampi andhakāro otthari. Maggo na paññāyi. Vijju niccharitvā taṃ viddhaṃsesi. Vigate andhakāre maggo pākaṭo ahosi. Tatiyampi gamanaṃ abhinīhari. Andhakāro otthari. Maggo na paññāyi. Vijju niccharitvā andhakāraṃ viddhaṃsesi.

Tattha cakkhumato purisassa andhakāre maggapaṭipajjanaṃ viya ariyasāvakassa sotāpattimaggatthāya vipassanārambho. Andhakāre maggassa apaññāyanakālo viya saccacchādakatamaṃ. Vijjuyā niccharitvā andhakārassa viddhaṃsitakālo viya sotāpattimaggobhāsena uppajjitvā saccacchādakatamassa vinoditakālo. Vigate andhakāre maggassa pākaṭakālo viya sotāpattimaggassa catunnaṃ saccānaṃ pākaṭakālo. Maggassa pākaṭaṃ pana maggasamaṅgipuggalassa pākaṭameva. Dutiyagamanābhinīhāro viya sakadāgāmimaggatthāya vipassanārambho. Andhakāre maggassa apaññāyanakālo viya saccacchādakatamaṃ. Dutiyaṃ vijjuyā niccharitvā andhakārassa viddhaṃsitakālo viya sakadāgāmimaggobhāsena uppajjitvā saccacchādakatamassa vinoditakālo. Vigate andhakāre maggassa pākaṭakālo viya sakadāgāmimaggassa catunnaṃ saccānaṃ pākaṭakālo. Maggassa pākaṭaṃ pana maggasamaṅgipuggalassa pākaṭameva. Tatiyagamanābhinīhāro viya anāgāmimaggatthāya vipassanārambho. Andhakāre maggassa apaññāyanakālo viya saccacchādakatamaṃ. Tatiyaṃ vijjuyā niccharitvā andhakārassa viddhaṃsitakālo viya anāgāmimaggobhāsena uppajjitvā saccacchādakatamassa vinoditakālo. Vigate andhakāre maggassa pākaṭakālo viya anāgāmimaggassa catunnaṃ saccānaṃ pākaṭakālo. Maggassa pākaṭaṃ pana maggasamaṅgipuggalassa pākaṭameva.

Vajirassa pana pāsāṇo vā maṇi vā abhejjo nāma natthi. Yattha patati taṃ vinividdhameva hoti. Vajiraṃ khepentaṃ asesetvā khepeti. Vajirena gatamaggo nāma puna pākatiko na hoti. Evameva arahattamaggassa avajjhakileso nāma natthi. Sabbakilese vinivijjhati vajiraṃ viya. Arahattamaggopi kilese khepento asesetvā khepeti. Vajirena gatamaggassa puna pākatikattābhāvo viya arahattamaggena pahīnakilesānaṃ puna paccudāvattanaṃ nāma natthīti.

1307.Bāladukaniddese bālesu ahirikānottappāni pākaṭāni, mūlāni ca sesānaṃ bāladhammānaṃ. Ahiriko hi anottappī ca na kiñci akusalaṃ na karoti nāmāti. Etāni dve paṭhamaṃyeva visuṃ vuttāni. Sukkapakkhepi ayameva nayo. Tathā kaṇhaduke.



在经典对偶中,由于在摘要中已经从意义上进行了区分,而且它们的解释词也按照前面所说的方法很容易理解,所以大多数都是明显的意思。这里只有一些特殊之处:
首先,在闪电的比喻中,据说一个有眼睛的人在雷雨的黑暗中夜间走路。由于黑暗,他看不见路。闪电闪过,驱散了黑暗。这时由于黑暗消散,路变得清晰可见。他继续第二次行走。第二次黑暗又笼罩了他。路又看不见了。闪电再次闪过,驱散了黑暗。黑暗消散后,路又变得清晰可见。他继续第三次行走。黑暗又笼罩了他。路又看不见了。闪电再次闪过,驱散了黑暗。
在这里,有眼睛的人在黑暗中走路,就像圣弟子为了入流道而开始观察。在黑暗中看不见路的时候,就像被真理遮蔽的黑暗。闪电闪过驱散黑暗的时候,就像入流道之光生起驱散遮蔽真理的黑暗的时候。黑暗消散路变得清晰可见的时候,就像入流道使四圣谛变得清晰可见的时候。但是路的清晰可见只对处于道中的人才是清晰可见的。第二次行走,就像为了一来道而开始观察。在黑暗中看不见路的时候,就像被真理遮蔽的黑暗。第二次闪电闪过驱散黑暗的时候,就像一来道之光生起驱散遮蔽真理的黑暗的时候。黑暗消散路变得清晰可见的时候,就像一来道使四圣谛变得清晰可见的时候。但是路的清晰可见只对处于道中的人才是清晰可见的。第三次行走,就像为了不还道而开始观察。在黑暗中看不见路的时候,就像被真理遮蔽的黑暗。第三次闪电闪过驱散黑暗的时候,就像不还道之光生起驱散遮蔽真理的黑暗的时候。黑暗消散路变得清晰可见的时候,就像不还道使四圣谛变得清晰可见的时候。但是路的清晰可见只对处于道中的人才是清晰可见的。
金刚没有无法切割的石头或宝石。无论落在哪里,都能穿透。金刚能完全消除。金刚走过的路不会再恢复原状。同样,阿罗汉道没有无法断除的烦恼。它能像金刚一样穿透所有烦恼。阿罗汉道也能完全消除烦恼。就像金刚走过的路不会再恢复原状一样,被阿罗汉道断除的烦恼也不会再重新生起。
在愚人对偶的解释中,无惭和无愧在愚人中是明显的,它们是其他愚人法的根源。因为无惭和无愧的人没有不做的恶事。这两个首先被单独提到。在善的方面也是同样的道理。在黑暗对偶中也是如此。

1311.Tapanīyadukaniddese katattā ca akatattā ca tapanaṃ veditabbaṃ. Kāyaduccaritādīni hi katattā tapanti, kāyasucaritādīni akatattā. Tathā hi puggalo ‘kataṃ me kāyaduccarita’nti tappati, ‘akataṃ me kāyasucarita’nti tappati. ‘Kataṃ me vacīduccarita’nti tappati…pe… ‘akataṃ me manosucarita’nti tappati. Atapanīyepi eseva nayo. Kalyāṇakārī hi puggalo ‘kataṃ me kāyasucarita’nti na tappati, ‘akataṃ me kāyaduccarita’nti na tappati…pe… ‘akataṃ me manoduccarita’nti na tappatīti (a. ni. 2.3).

1313.Adhivacanadukaniddese yā tesaṃ tesaṃ dhammānanti sabbadhammaggahaṇaṃ. Saṅkhāyatīti saṅkhā, saṃkathiyatīti attho. Kinti saṃkathiyati? Ahanti mamanti paroti parassāti sattoti bhāvoti posoti puggaloti naroti māṇavoti tissoti dattoti, ‘mañco pīṭhaṃ bhisi bimbohanaṃ’ ‘vihāro pariveṇaṃ dvāraṃ vātapāna’nti evaṃ anekehi ākārehi saṃkathiyatīti ‘saṅkhā’. Samaññāyatīti samaññā. Kinti samaññāyati? ‘Ahanti…pe… vātapāna’nti samaññāyatīti ‘samaññā’. Paññāpiyatīti paññatti. Vohariyatīti vohāro. Kinti vohariyati? ‘Aha’nti…pe… ‘vātapāna’nti vohariyatīti vohāro.

Nāmanti catubbidhaṃ nāmaṃ – sāmaññanāmaṃ guṇanāmaṃ kittimanāmaṃ opapātikanāmanti. Tattha paṭhamakappikesu mahājanena sammannitvā ṭhapitattā mahāsammatoti rañño nāmaṃ ‘sāmaññanāmaṃ’ nāma. Yaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘mahājanasammatoti kho, vāseṭṭha, mahāsammato tveva paṭhamaṃ akkharaṃ upanibbatta’’nti (dī. ni. 3.131). Dhammakathiko paṃsukūliko vinayadharo tepiṭako saddho pasannoti evarūpaṃ guṇato āgatanāmaṃ ‘guṇanāmaṃ’ nāma. Bhagavā arahaṃ sammāsambuddhotiādīnipi tathāgatassa anekāni nāmasatāni guṇanāmāneva. Tena vuttaṃ –

‘‘Asaṅkhyeyyāni nāmāni, saguṇena mahesino;

Guṇena nāmamuddheyyaṃ, api nāmasahassato’’ti.

Yaṃ pana jātassa kumārakassa nāmaggahaṇadivase dakkhiṇeyyānaṃ sakkāraṃ katvā samīpe ṭhitā ñātakā kappetvā pakappetvā ‘ayaṃ asukonāmā’ti nāmaṃ karonti, idaṃ ‘kittimanāma’ nāma. Yā pana purimapaññatti pacchimapaññattiyaṃ patati, purimavohāro pacchimavohāre patati, seyyathidaṃ – purimakappepi cando candoyeva nāma, etarahipi candova. Atīte sūriyo… samuddo… pathavī… pabbato pabbatoyeva, nāma, etarahipi pabbatoyevāti idaṃ ‘opapātikanāmaṃ’ nāma. Idaṃ catubbidhampi nāmaṃ ettha nāmameva hoti.

Nāmakammanti nāmakaraṇaṃ. Nāmadheyyanti nāmaṭṭhapanaṃ. Niruttīti nāmanirutti. Byañjananti nāmabyañjanaṃ. Yasmā panetaṃ atthaṃ byañjeti tasmā evaṃ vuttaṃ. Abhilāpoti nāmābhilāpova. Sabbeva dhammā adhivacanapathāti adhivacanassa nopathadhammo nāma natthi. Ekadhammo sabbadhammesu nipatati, sabbadhammā ekadhammasmiṃ nipatanti. Kathaṃ? Ayañhi nāmapaññatti ekadhammo, so sabbesu catubhūmakadhammesu nipatati. Sattopi saṅkhāropi nāmato muttako nāma natthi.

Aṭavīpabbatādīsu rukkhopi jānapadānaṃ bhāro. Te hi ‘ayaṃ kiṃ rukkho nāmā’ti puṭṭhā ‘khadiro’ ‘palāso’ti attanā jānanakanāmaṃ kathenti. Yassa nāmaṃ na jānanti tampi ‘anāmako’ nāmāti vadanti. Tampi tassa nāmadheyyameva hutvā tiṭṭhati. Samudde macchakacchapādīsupi eseva nayo. Itare dve dukā iminā samānatthā eva.



在对偶的定义中，因有和无的情况应当被理解。身体的不善行为等是有的，因此会受热；身体的善行为等是无的，因此不会受热。确实，这个人会说“我做了身体的不善行为”，因此受热；“我没有做身体的善行为”，因此受热；“我做了口的不善行为”，因此受热……等等；“我没有做心的善行为”，因此受热。在不热的情况下也是同样的道理。善行的人不会说“我做了身体的善行为”，因此不受热；“我没有做身体的不善行为”，因此不受热……等等；“我没有做心的不善行为”，因此不会受热。
在定义的对偶中，所有的法都被称为“法”。“计算”是指“计算”；“组合”是指“意义”。那么，什么被组合？“是”是“我”；“是”是“他”；“是”是“生”；“是”是“存在”；“是”是“个体”；“是”是“人”；“是”是“人类”；“是”是“三”；“是”是“给予”；“是”是“床”；“是”是“平台”；“是”是“房子”；“是”是“门”；“是”是“窗户”；等等，许多方式都被组合，因此称为“组合”。“归类”是指“归类”。那么，什么被归类？“是”是……；“是”是“窗户”，因此被称为“归类”。“命名”是指“命名”。“说话”是指“说话”。那么，什么被说？“是”是……；“是”是“窗户”，因此被称为“说话”。
名称有四种：共通名、特征名、称赞名、即生名。在第一轮中，由于被大众认可而被确立，因此国王的名称被称为“共通名”。正如所说：“确实是被大众认可的，瓦舍特哈，确实是被认可的，第一字被赋予。”（《中部经典》3.131）。法师、穿着袈裟的持戒者、信仰坚定的人等，这些人由于这些特质而获得的名称，被称为“特征名”。如佛陀、阿罗汉、正觉者等，称为“特征名”。因此说：“无数的名称，带有特质的伟大者；因特质而得名，甚至比名称的千百万还多。”
至于在出生时，王子在接受供养时，亲属将其称为“这是某某”，这被称为“称赞名”。而在早期的命名和后期的命名中，早期的称谓和后期的称谓相同，例如在早期的轮回中，月亮仍然被称为月亮，在后期也是如此。在过去的太阳、海洋、大地、山脉等，仍然被称为山脉，这被称为“即生名”。这四种名称在这里都是名称。
“命名的行为”是指命名。“命名的状态”是指名称的确立。“解释”是指名称的解释。“文字”是指名称的文字。由于这个意思被解释，因此如此说。命名的行为是指名称的命名。所有的法都在定义的路径上；没有不在定义的法。一个法落在所有法中，所有法都落在一个法中。如何呢？这确实是名称的定义，一个法落在四种元素的法中。生者和组合者在名称上是没有解脱的。
在森林、山脉等地方，树木的重量是显而易见的。它们被问及“这是什么树名？”时，会回答“是刺树”、“是棕榈树”等等，说明它们自己知道的名称。如果不知道名称的，则称为“无名”。这也以名称的状态存在。在海洋、鱼、乌龟等地方也是同样的道理。其他的两个对偶也是如此。

1316.Nāmarūpaduke nāmakaraṇaṭṭhena ca namanaṭṭhena ca nāmanaṭṭhena ca nāmaṃ. Tattha cattāro khandhā tāva nāmakaraṇaṭṭhena ‘nāmaṃ’. Yathā hi mahājanasammatattā mahāsammatassa mahāsammatoti nāmaṃ ahosi, yathā vā mātāpitaro ‘ayaṃ tisso nāma hotu, phusso nāma hotū’ti evaṃ puttassa kittimanāmaṃ karonti, yathā vā ‘dhammakathiko’ ‘vinayadharo’ti guṇato nāmaṃ āgacchati, na evaṃ vedanādīnaṃ. Vedanādayo hi mahāpathavīādayo viya attano nāmaṃ karontāva uppajjanti. Tesu uppannesu tesaṃ nāmaṃ uppannameva hoti. Na hi vedanaṃ uppannaṃ ‘tvaṃ vedanā nāma hohī’ti koci bhaṇati. Na ca tassā nāmaggahaṇakiccaṃ atthi. Yathā pathaviyā uppannāya ‘tvaṃ pathavī nāma hohī’ti nāmaggahaṇakiccaṃ natthi, cakkavāḷasinerucandimasūriyanakkhattesu uppannesu ‘tvaṃ cakkavāḷaṃ nāma hohi tvaṃ nakkhattaṃ nāma hohī’ti nāmaggahaṇakiccaṃ natthi, nāmaṃ uppannameva hoti, opapātikapaññattiyaṃ nipatati, evaṃ vedanāya uppannāya ‘tvaṃ vedanā nāma hohī’ti nāmaggahaṇakiccaṃ natthi. Tāya uppannāya vedanāti nāmaṃ uppannameva hoti. Opapātikapaññattiyaṃ nipatati. Saññādīsupi eseva nayo. Atītepi hi vedanā vedanāyeva, saññā… saṅkhārā… viññāṇaṃ viññāṇameva. Anāgatepi, paccuppannepi. Nibbānaṃ pana sadāpi nibbānamevāti. ‘Nāmakaraṇaṭṭhena’ nāmaṃ.

‘Namanaṭṭhenā’pi cettha cattāro khandhā nāmaṃ. Te hi ārammaṇābhimukhā namanti. ‘Nāmanaṭṭhena’ sabbampi nāmaṃ. Cattāro hi khandhā ārammaṇe aññamaññaṃ nāmenti. Nibbānaṃ ārammaṇādhipatipaccayatāya attani anavajjadhamme nāmeti.

1318. Avijjābhavataṇhā vaṭṭamūlasamudācāradassanatthaṃ gahitā.

1320.Bhavissati attā ca loko cāti khandhapañcakaṃ attā ca loko cāti gahetvā ‘taṃ bhavissatī’ti gahaṇākārena niviṭṭhā sassatadiṭṭhi. Dutiyā ‘na bhavissatī’ti ākārena niviṭṭhā ucchedadiṭṭhi.

1326.Pubbantaṃārabbhāti atītakoṭṭhāsaṃ ārammaṇaṃ karitvā. Iminā brahmajāle āgatā aṭṭhārasa pubbantānudiṭṭhiyo gahitā. Aparantaṃ ārabbhāti anāgatakoṭṭhāsaṃ ārammaṇaṃ karitvā. Iminā tattheva āgatā catucattālīsa aparantānudiṭṭhiyo gahitā.



在名色对偶中,名是指命名的意义、倾向的意义和称呼的意义。其中,四蕴首先是以命名的意义称为"名"。就像因为被大众认可而称为大众认可的人一样,或者父母给孩子取名"提萨"或"富沙"一样,或者因为功德而得名"法师"、"持律者"一样,感受等并非如此。感受等就像大地等一样,一出生就有了自己的名字。它们一出生,名字就已经存在了。没有人会对已经产生的感受说"你就叫做感受"。它也不需要取名的行为。就像大地产生时不需要说"你就叫做大地",轮围山、须弥山、月亮、太阳、星星产生时不需要说"你就叫做轮围山,你就叫做星星",名字自然就产生了,落入即生的概念中;同样地,感受产生时不需要说"你就叫做感受"。它一产生,就自然有了"感受"这个名字。它落入即生的概念中。对于想等也是同样的道理。过去的感受就是感受,想...行...识就是识。未来的和现在的也是如此。而涅槃则永远是涅槃。这是以"命名的意义"称为名。
这里四蕴也以"倾向的意义"称为名。它们倾向于所缘。一切名也以"称呼的意义"称为名。四蕴在所缘中相互称呼。涅槃以所缘增上缘的方式称呼无过失的法。
无明、有和渴爱被提及是为了显示轮回的根源和活动。
"自我和世界将存在"是指把五蕴执取为自我和世界,认为"它将存在"的执取方式,这是常见。第二种是以"将不存在"的方式执取,这是断见。
"关于前际"是指以过去部分为所缘。这里包括了《梵网经》中提到的十八种前际见。"关于后际"是指以未来部分为所缘。这里包括了同经中提到的四十四种后际见。

1332. Dovacassatāniddese sahadhammike vuccamāneti sahadhammikaṃ nāma yaṃ bhagavatā paññattaṃ sikkhāpadaṃ, tasmiṃ vatthuṃ dassetvā āpattiṃ āropetvā ‘idaṃ nāma tvaṃ āpattiṃ āpanno, iṅgha desehi vuṭṭhāhi paṭikarohī’ti vuccamāne. Dovacassāyantiādīsu evaṃ codiyamānassa paṭicodanāya vā appadakkhiṇagāhitāya vā dubbacassa kammaṃ dovacassāyaṃ. Tadeva dovacassantipi vuccati. Tassa bhāvo dovacassiyaṃ. Itaraṃ tasseva vevacanaṃ. Vippaṭikūlagāhitāti vilomagāhitā. Vilomagahaṇasaṅkhātena vipaccanīkena sātaṃ assāti vipaccanīkasāto. ‘Paṭāṇikagahaṇaṃ gahetvā ekapadeneva taṃ nissaddamakāsi’nti sukhaṃ paṭilabhantassetaṃ adhivacanaṃ. Tassa bhāvo vipaccanīkasātatā. Ovādaṃ anādiyanavasena anādarassa bhāvo anādariyaṃ. Itaraṃ tasseva vevacanaṃ. Anādiyanākāro vā anādaratā. Garuvāsaṃ avasanavasena uppanno agāravabhāvo agāravatā. Sajeṭṭhakavāsaṃ avasanavasena uppanno appaṭissavabhāvo appaṭissavatā. Ayaṃ vuccatīti ayaṃ evarūpā dovacassatā nāma vuccati. Atthato panesā tenākārena pavattā cattāro khandhā, saṅkhārakkhandhoyeva vāti. Pāpamittatādīsupi eseva nayo. Dovacassatā pāpamittatādayo hi visuṃ cetasikadhammā nāma natthi.

1333. Natthi etesaṃ saddhāti assaddhā; buddhādīni vatthūni na saddahantīti attho. Dussīlāti sīlassa dunnāmaṃ natthi, nissīlāti attho. Appassutāti sutarahitā. Pañca macchariyāni etesaṃ atthīti maccharino. Duppaññāti nippaññā. Sevanakavasena sevanā. Balavasevanā nisevanā. Sabbatobhāgena sevanā saṃsevanā. Upasaggavasena vā padaṃ vaḍḍhitaṃ. Tīhipi sevanāva kathitā. Bhajanāti upasaṅkamanā. Sambhajanāti sabbatobhāgena bhajanā. Upasaggavasena vā padaṃ vaḍḍhitaṃ. Bhattīti daḷhabhatti. Sambhattīti sabbatobhāgena bhatti. Upasaggavasena vā padaṃ vaḍḍhitaṃ. Dvīhipi daḷhabhatti eva kathitā. Taṃsampavaṅkatāti tesu puggalesu kāyena ceva cittena ca sampavaṅkabhāvo; tanninnatā tappoṇatā tappabbhāratāti attho.

1334. Sovacassatādukaniddesopi vuttapaṭipakkhanayena veditabbo.

1336.Pañcapiāpattikkhandhāti mātikāniddesena ‘pārājikaṃ saṅghādisesaṃ pācittiyaṃ pāṭidesanīyaṃ dukkaṭa’nti imā pañca āpattiyo. Sattapi āpattikkhandhāti vinayaniddesena ‘pārājikaṃ saṅghādisesaṃ thullaccayaṃ pācittiyaṃ pāṭidesanīyaṃ dukkaṭaṃ dubbhāsita’nti imā satta āpattiyo. Tattha saha vatthunā tāsaṃ āpattīnaṃ paricchedajānanakapaññā āpattikusalatā nāma. Saha kammavācāya āpattivuṭṭhānaparicchedajānanakapaññā pana āpattivuṭṭhānakusalatā nāma.

1338. Samāpajjitabbato samāpatti. Saha parikammena appanāparicchedajānanakapaññā pana samāpattikusalatā nāma. ‘Cande vā sūriye vā nakkhatte vā ettakaṃ ṭhānaṃ gate vuṭṭhahissāmī’ti avirajjhitvā tasmiṃyeva samaye vuṭṭhānakapaññāya atthitāya samāpattivuṭṭhānakusalatā nāma.

1340. Aṭṭhārasannaṃ dhātūnaṃ uggahamanasikārasavanadhāraṇaparicchedajānanakapaññā dhātukusalatā nāma. Tāsaṃyeva uggahamanasikārajānanakapaññā manasikārakusalatā nāma.



在双重自性对偶的定义中，所称的“共法”是指佛陀所宣示的戒律。在这个背景下，指出罪过并加以指责时会说：“你确实犯了这个罪过，你应当在此地进行反省。”在双重自性等的情况下，因受到指责而被激励或因不易观察而被引导的困难行为被称为双重自性。因此，双重自性也被称为。它的性质是双重的。其他的则是它的反义词。反义词的意思是指相反的引导。通过反义词的定义，反义词的性质是指“安稳”。“抓住前面的引导，以单一的言语表达”是指获得快乐的命名。它的性质是反义词的安稳。因不尊重而产生的不尊重的性质是指不尊重的状态。其他的则是它的反义词。因重视而产生的重视的性质是指重视的状态。因轻视而产生的轻视的性质是指轻视的状态。这种双重自性就被称为。实际上是以这种方式表现的四蕴，正是指造作蕴。对于恶友等也是同样的道理。双重自性、恶友等都是没有意识法的名称。
对于这些没有信心的（assaddhā），意指不信任佛陀等的事物。没有善行的（dussīlā）是指道德的缺失；没有道德的（nissīlā）是指缺乏道德。微不足道的（appassutā）是指缺乏智慧。五种贪婪的性质是指贪婪的人。愚笨的（duppaññā）是指没有智慧。以服务的方式进行服务。以力量的方式进行服务。以部分的方式进行服务。以接触的方式进行增进。三种服务都已被提到。接近是指靠近。完全接近是指全面接近。以接触的方式进行增进。食物是指坚固的食物。完全食物是指全面的食物。以接触的方式进行增进。两种坚固的食物也已被提到。对于这些人，身体和心的状态是指它们的相互关系；它们的性质是指它们的联系。
关于少言的对偶也应当根据反义的方式来理解。
五种罪过的类别是指根据经典的定义：“破戒、余戒、罚戒、应罚、轻罪”这五种罪过。七种罪过的类别是指根据戒律的定义：“破戒、余戒、重罪、罚戒、应罚、轻罪、说错话”这七种罪过。在那里，结合事物的智慧，对这些罪过的识别叫做罪过的智慧。而结合行为的罪过的显现的智慧叫做罪过显现的智慧。
应当被安住的就是安住。结合行为的安住的智慧叫做安住的智慧。“若月亮、太阳或星星到达这个地方，我会在此地觉醒”，在不被打扰的情况下，在同一时间以觉醒的智慧的存在叫做安住显现的智慧。
关于十八种元素的理解、心的关注、听闻、持有的识别叫做元素的智慧。它们的关注的智慧叫做心的智慧。

1342. Dvādasannaṃ āyatanānaṃ uggahamanasikārasavanadhāraṇaparicchedajānanakapaññā latā nāma. Tīsupi vā etāsu kusalatāsu uggaho manasikāro savanaṃ sammasanaṃ paṭivedho paccavekkhaṇāti sabbaṃ vaṭṭati. Tattha savanauggahapaccavekkhaṇā lokiyā, paṭivedho lokuttaro. Sammasanamanasikārā lokiyalokuttaramissakā. ‘Avijjāpaccayā saṅkhārā’tiādīni (vibha. aṭṭha. 225) paṭiccasamuppādavibhaṅge āvibhavissanti. ‘Iminā pana paccayena idaṃ hotī’ti jānanakapaññā paṭiccasamuppādakusalatā nāma.

1344. Ṭhānāṭṭhānakusalatādukaniddese hetū paccayāti ubhayampetaṃ aññamaññavevacanaṃ. Cakkhupasādo hi rūpaṃ ārammaṇaṃ katvā uppajjanakassa cakkhuviññāṇassa hetu ceva paccayo ca. Tathā sotapasādādayo sotaviññāṇādīnaṃ, ambabījādīni ca ambaphalādīnaṃ. Dutiyanaye ye ye dhammāti visabhāgapaccayadhammānaṃ nidassanaṃ. Yesaṃ yesanti visabhāgapaccayasamuppannadhammanidassanaṃ. Na hetū na paccayāti cakkhupasādo saddaṃ ārammaṇaṃ katvā uppajjanakassa sotaviññāṇassa na hetu na paccayo. Tathā sotapasādādayo avasesaviññāṇādīnaṃ. Ambādayo ca tālādīnaṃ uppattiyāti evamattho veditabbo.

1346. Ajjavamaddavaniddese nīcacittatāti padamattameva viseso. Tassattho – mānābhāvena nīcaṃ cittaṃ assāti nīcacitto. Nīcacittassa bhāvo nīcacittatā. Sesaṃ cittujukatācittamudutānaṃ padabhājanīye āgatameva.

1348. Khantiniddese khamanakavasena khanti. Khamanākāro khamanatā. Adhivāsenti etāya, attano upari āropetvā vāsenti, na paṭibāhanti, na paccanīkatāya tiṭṭhantīti adhivāsanatā. Acaṇḍikassa bhāvo acaṇḍikkaṃ. Anasuropoti asuropo vuccati na sammāropitattā duruttavacanaṃ. Tappaṭipakkhato anasuropo suruttavācāti attho. Evamettha phalūpacārena kāraṇaṃ niddiṭṭhaṃ. Attamanatā cittassāti somanassavasena cittassa sakamanatā, attano cittasabhāvoyeva, na byāpannacittatāti attho.

1349. Soraccaniddese kāyiko avītikkamoti tividhaṃ kāyasucaritaṃ. Vācasiko avītikkamoti catubbidhaṃ vacīsucaritaṃ. Kāyikavācasikoti iminā kāyavacīdvārasamuṭṭhitaṃ ājīvaṭṭhamakasīlaṃ pariyādiyati. Idaṃ vuccati soraccanti idaṃ pāpato suṭṭhu oratattā soraccaṃ nāma vuccati. Sabbopi sīlasaṃvaroti idaṃ yasmā na kevalaṃ kāyavācāheva anācāraṃ ācarati manasāpi ācarati eva, tasmā mānasikasīlaṃ pariyādāya dassetuṃ vuttaṃ.

1350. Sākhalyaniddese aṇḍakāti yathā sadose rukkhe aṇḍakāni uṭṭhahanti, evaṃ sadosatāya khuṃsanavambhanādivacanehi aṇḍakā jātā. Kakkasāti pūtikā sā yathā nāma pūtirukkho kakkaso hoti paggharitacuṇṇo evaṃ kakkasā hoti. Sotaṃ ghaṃsayamānā viya pavisati. Tena vuttaṃ ‘kakkasā’ti. Parakaṭukāti paresaṃ kaṭukā amanāpā dosajananī. Parābhisajjanīti kuṭilakaṇṭakasākhā viya cammesu vijjhitvā paresaṃ abhisajjanī, gantukāmānampi gantuṃ adatvā lagganakārī. Kodhasāmantāti kodhassa āsannā. Asamādhisaṃvattanikāti appanāsamādhissa vā upacārasamādhissa vā asaṃvattanikā. Iti sabbānevetāni sadosavācāya vevacanāni. Tathārūpiṃ vācaṃ pahāyāti idaṃ pharusavācaṃ appajahitvā ṭhitassa antarantare pavattāpi saṇhavācā asaṇhavācā eva nāmāti dīpanatthaṃ vuttaṃ.

Neḷāti eḷaṃ vuccati doso. Nāssā eḷanti neḷā; niddosāti attho. ‘‘Neḷaṅgo setapacchādo’’ti (udā. 65; saṃ. ni. 

对于十二处的理解、心的关注、听闻、持有的识别叫做藤蔓的智慧。在这三种智慧中,理解、关注、听闻、思考、证悟、观察都是可以的。其中听闻、理解、观察是世俗的,证悟是出世间的。思考和关注是世俗和出世间混合的。"无明缘行"等将在缘起分别中阐明。了知"由于这个缘,这个存在"的智慧叫做缘起的智慧。
在因非因智慧对偶的定义中,因和缘是同义词。眼净色是以色为所缘而生起的眼识的因和缘。同样,耳净色等是耳识等的因缘,芒果种子等是芒果果实等的因缘。在第二种方法中,"哪些法"是指不同类的缘法的例子。"对于哪些"是指不同类的缘生法的例子。"非因非缘"是指眼净色不是以声音为所缘而生起的耳识的因或缘。同样,耳净色等不是其他识等的因缘。芒果等不是棕榈等生起的因缘。应当如此理解其意义。
在正直柔和对偶的定义中,"低下心性"只是词语上的区别。其意义是:由于没有傲慢而心性低下的人叫做低下心性的人。低下心性的人的状态叫做低下心性。其余的与心正直性和心柔和性的词义解释相同。
在忍耐的定义中,忍耐是以忍耐的方式。忍耐的状态是忍耐性。以此忍耐,将其置于自己之上而居住,不排斥,不对立,这叫做忍耐性。非暴躁的状态叫做非暴躁性。不粗暴是指由于没有正确安置而说出恶语。与此相反,不粗暴是指善语。这里以果来表示因。心的自在是指以喜悦的方式心的自在,是自己的心性,不是恼怒的心性。
在善良的定义中,身体的不违犯是指三种身善行。语言的不违犯是指四种语善行。身语是指由身语二门引起的八种正命戒。这被称为善良,因为它很好地远离了恶行。一切戒律的防护,这是说不仅仅以身语行恶,也以意行恶,因此为了包括心的戒律而说的。
在和善的定义中,瘤是指就像有缺陷的树上长出瘤一样,由于有缺陷而产生侮辱、诽谤等言语的瘤。粗糙是指腐烂的,就像腐烂的树粗糙、掉落粉末一样粗糙。像是摩擦耳朵一样进入。因此说"粗糙"。对他人苦涩是指对他人苦涩、不悦、生起过失。刺伤他人是指像弯曲的刺枝一样刺入皮肤伤害他人,使想要离开的人也无法离开而粘着。接近愤怒是指接近愤怒。不导向定是指不导向安止定或近行定。这些都是有过失言语的同义词。"舍弃这样的言语"是为了说明即使偶尔说柔和语,如果没有舍弃粗恶语,也仍然被称为不柔和语。
无过失是指过失被称为eḷa。没有过失叫做neḷa,意思是无过失。如经中所说:"无过失、白净"。

4.347; peṭako. 25) ettha vuttaneḷaṃ viya. Kaṇṇasukhāti byañjanamadhuratāya kaṇṇānaṃ sukhā, sūcivijjhanaṃ viya kaṇṇasūlaṃ na janeti. Atthamadhuratāya sarīre kopaṃ ajanetvā pemaṃ janetīti pemanīyā. Hadayaṃ gacchati, appaṭihaññamānā sukhena cittaṃ pavisatīti hadayaṅgamā. Guṇaparipuṇṇatāya pure bhavāti porī. Pure saṃvaḍḍhanārī viya sukumārātipi porī. Purassa esātipi porī; nagaravāsīnaṃ kathāti attho. Nagaravāsino hi yuttakathā honti. Pitimattaṃ pitāti bhātimattaṃ bhātāti vadanti. Evarūpī kathā bahuno janassa kantā hotīti bahujanakantā. Kantabhāveneva bahuno janassa manāpā cittavuḍḍhikarāti bahujanamanāpā. Yā tatthāti yā tasmiṃ puggale. Saṇhavācatāti maṭṭhavācatā. Sakhilavācatāti muduvācatā. Apharusavācatāti akakkhaḷavācatā.



4.347. 在这里所说的无过失就像是。耳朵的快乐是由于声音的甜美而令耳朵感到愉悦，像是针刺耳朵却不生痛苦。由于内容的甜美，身体不会生起愤怒而产生爱意，因此称为爱的美好。心灵愉悦而进入内心，心灵的安宁如同心的归宿。因其充满美德而显得美好。就像是生长的女人一样，娇嫩而美丽。前面的美好也如此；这是指城里人的说法。城里人之间的谈话是合宜的。像兄弟般的亲密，称为兄弟。这样的谈话对很多人来说是受欢迎的，因此被许多人所喜爱。由于亲密的关系，许多人的心灵得以增长，因此被许多人所欢迎。那是指在那个人那里。温和的言语是指柔和的言语。坚定的言语是指柔软的言语。粗暴的言语是指不和谐的言语。


1351. Paṭisanthāraniddese āmisapaṭisanthāroti āmisaalābhena attanā saha paresaṃ chiddaṃ yathā pihitaṃ hoti paṭicchannaṃ evaṃ āmisena paṭisantharaṇaṃ. Dhammapaṭisanthāroti dhammassa appaṭilābhena attanā saha paresaṃ chiddaṃ yathā pihitaṃ hoti paṭicchannaṃ, evaṃ dhammena paṭisantharaṇaṃ. Paṭisanthārako hotīti dveyeva hi lokasannivāsassa chiddāni, tesaṃ paṭisanthārako hoti. Āmisapaṭisanthārena vā dhammapaṭisanthārena vāti iminā duvidhena paṭisanthārena paṭisanthārako hoti, paṭisantharati, nirantaraṃ karoti.

Tatrāyaṃ ādito paṭṭhāya kathā – paṭisanthārakena hi bhikkhunā āgantukaṃ āgacchantaṃ disvāva paccuggantvā pattacīvaraṃ gahetabbaṃ, āsanaṃ dātabbaṃ, tālavaṇṭena bījitabbaṃ, pādā dhovitvā makkhetabbā, sappiphāṇite sati bhesajjaṃ dātabbaṃ, pānīyena pucchitabbo, āvāso paṭijaggitabbo. Evaṃ ekadesena āmisapaṭisanthāro kato nāma hoti.

Sāyaṃ pana navakatarepi attano upaṭṭhānaṃ anāgateyeva, tassa santikaṃ gantvā nisīditvā avisaye apucchitvā tassa visaye pañho pucchitabbo. ‘Tumhe katarabhāṇakā’ti apucchitvā tumhākaṃ ‘ācariyupajjhāyā kataraṃ ganthaṃ vaḷañjentī’ti pucchitvā pahonakaṭṭhāne pañho pucchitabbo. Sace kathetuṃ sakkoti iccetaṃ kusalaṃ. No ce sakkoti sayaṃ kathetvā dātabbaṃ. Evaṃ ekadesena dhammapaṭisanthāro kato nāma hoti.

Sace attano santike vasati taṃ ādāya nibaddhaṃ piṇḍāya caritabbaṃ. Sace gantukāmo hoti punadivase gamanasabhāgena taṃ ādāya ekasmiṃ gāme piṇḍāya caritvā uyyojetabbo. Sace aññasmiṃ disābhāge bhikkhū nimantitā honti taṃ bhikkhuṃ icchamānaṃ ādāya gantabbaṃ. ‘Na mayhaṃ esā disā sabhāgā’ti gantuṃ anicchante sesabhikkhū pesetvā taṃ ādāya piṇḍāya caritabbaṃ. Attanā laddhāmisaṃ tassa dātabbaṃ. Evaṃ ‘āmisapaṭisanthāro’ kato nāma hoti.

Āmisapaṭisanthārakena pana attanā laddhaṃ kassa dātabbanti? Āgantukassa tāva dātabbaṃ. Sace gilāno vā avassiko vā atthi, tesampi dātabbaṃ. Ācariyupajjhāyānaṃ dātabbaṃ. Bhaṇḍagāhakassa dātabbaṃ. Sārāṇīyadhammapūrakena pana satavārampi sahassavārampi āgatāgatānaṃ therāsanato paṭṭhāya dātabbaṃ. Paṭisanthārakena pana yena yena na laddhaṃ, tassa tassa dātabbaṃ. Bahigāmaṃ nikkhamitvā jiṇṇakaṃ vā anāthaṃ bhikkhuṃ vā bhikkhuniṃ vā disvā tesampi dātabbaṃ.

Tatridaṃ vatthu – corehi kira guttasālagāme pahate taṅkhaṇaññeva ekā nirodhato vuṭṭhitā khīṇāsavattherī daharabhikkhuniyā bhaṇḍakaṃ gāhāpetvā mahājanena saddhiṃ maggaṃ paṭipajjitvā ṭhitamajjhanhike nakulanagaragāmadvāraṃ patvā rukkhamūle nisīdi. Tasmiṃ samaye kāḷavallimaṇḍapavāsī mahānāgatthero nakulanagaragāme piṇḍāya caritvā nikkhanto theriṃ disvā bhattena āpucchi. Sā ‘patto me natthī’ti āha. Thero ‘imināva bhuñjathā’ti saha pattena adāsi. Therī bhattakiccaṃ katvā pattaṃ dhovitvā therassa datvā āha – ‘ajja tāva bhikkhācārena kilamissatha, ito paṭṭhāya pana vo bhikkhācāraparittāso nāma na bhavissati, tātā’ti. Tato paṭṭhāya therassa ūnakahāpaṇagghanako piṇḍapāto nāma na uppannapubbo. Ayaṃ ‘āmisapaṭisanthāro’ nāma.


在接待的定义中,物质接待是指通过给予物质使他人与自己之间的空隙得到填补和遮蔽。法的接待是指通过给予法使他人与自己之间的空隙得到填补和遮蔽。成为接待者是指世间生活中只有两种空隙,他成为这两种空隙的接待者。通过物质接待或法的接待,以这两种方式成为接待者,进行接待,使之连续不断。
关于这一点,从开始讲起 - 作为接待者的比丘,一看到客人来就应该迎接,拿取他的钵和衣,给他座位,用扇子为他扇风,洗脚并涂油,如果有酥油和蜜糖就给他药,问他要不要水,整理住处。这样就算是做了部分物质接待。
晚上,即使是资历较浅的人也应该在他还没来之前就去服侍他,坐下来不问不相关的问题,而是问他擅长的问题。不问"你是哪一部派的?"而是问"你的老师和戒师习惯用哪一部经典?"在他能回答的范围内提问。如果他能回答那就很好。如果不能,就自己回答给他听。这样就算是做了部分法的接待。
如果他住在自己那里,就应该经常带他一起去托钵。如果他想离开,第二天就带他去与他同路的村庄托钵,然后送他离开。如果其他方向的比丘被邀请了,如果这位比丘愿意就带他一起去。如果他说"那个方向我不熟悉"不想去,就派其他比丘去,自己带他去托钵。自己得到的食物应该给他。这样就算是做了物质接待。
做物质接待的人应该把自己得到的给谁呢?首先应该给客人。如果有病人或没有雨衣的人,也应该给他们。应该给老师和戒师。应该给保管物品的人。但是履行和谐法的人,即使来了一百次一千次,也应该从上座开始给。而接待者应该给那些没有得到的人。出村外看到年老的或无依无靠的比丘或比丘尼,也应该给他们。
关于这一点有这样一个故事 - 据说在古塔萨拉村被盗贼袭击时,一位刚从灭尽定中出定的阿罗汉长老尼让年轻比丘尼拿着行李,和大众一起上路,在正午时分到达那库拉那伽拉村门口,坐在树下。这时住在卡拉瓦利亭的大龙长老在那库拉那伽拉村托钵回来,看到长老尼就问她要不要食物。她说:"我没有钵。"长老就把自己的钵和食物一起给了她。长老尼吃完后洗钵还给长老,说:"今天你因为托钵而疲劳,但从今以后你就不会因托钵而疲劳了,孩子。"从那以后,长老就再也没有得到过价值不到一个铜币的托钵食物。这就叫做"物质接待"。


Imaṃ paṭisanthāraṃ katvā bhikkhunā saṅgahapakkhe ṭhatvā tassa bhikkhuno kammaṭṭhānaṃ kathetabbaṃ, dhammo vācetabbo, kukkuccaṃ vinodetabbaṃ, uppannaṃ kiccaṃ karaṇīyaṃ kātabbaṃ, abbhānavuṭṭhānamānattaparivāsā dātabbā. Pabbajjāraho pabbājetabbo upasampadāraho upasampādetabbo. Bhikkhuniyāpi attano santike upasampadaṃ ākaṅkhamānāya kammavācaṃ kātuṃ vaṭṭati. Ayaṃ ‘dhammapaṭisanthāro’ nāma.

Imehi dvīhi paṭisanthārehi paṭisanthārako bhikkhu anuppannaṃ lābhaṃ uppādeti, uppannaṃ thāvaraṃ karoti, sabhayaṭṭhāne attano jīvitaṃ rakkhati coranāgarañño pattaggahaṇahattheneva aggaṃ gahetvā patteneva bhattaṃ ākiranto thero viya. Aladdhalābhuppādane pana ito palāyitvā paratīraṃ gatena mahānāgaraññā ekassa therassa santike saṅgahaṃ labhitvā puna āgantvā rajje patiṭṭhitena setambaṅgaṇe yāvajīvaṃ pavattitaṃ mahābhesajjadānavatthu kathetabbaṃ. Uppannalābhathāvarakaraṇe dīghabhāṇakaabhayattherassa hatthato paṭisanthāraṃ labhitvā cetiyapabbate corehi bhaṇḍakassa aviluttabhāve vatthu kathetabbaṃ.



比丘做了这样的接待后,应该站在帮助的一方,为那位比丘讲解业处,教导法,消除疑虑,帮助处理已经出现的事务,给予出罪、自恣、别住等。应该让适合出家的人出家,让适合受具足戒的人受具足戒。对于想在自己这里受具足戒的比丘尼,也可以为她诵羯磨文。这就叫做"法的接待"。
通过这两种接待,接待者比丘能够使未生的利养生起,使已生的利养稳固,在危险的地方保护自己的生命,就像那位长老用拿钵的手接受强盗国王的上等食物,然后把食物倒进钵里一样。关于未得利养的生起,应该讲述从这里逃到对岸的大那伽王在一位长老那里得到帮助,然后回来重新建立王国,在塞塔姆巴恩加纳终生布施大药的故事。关于已生利养的稳固,应该讲述长部诵者阿巴亚长老从接待中获益,在支提山上他的财物没有被盗贼抢走的故事。

1352. Indriyesu aguttadvāratāniddese cakkhunā rūpaṃ disvāti kāraṇavasena cakkhūti laddhavohārena rūpadassanasamatthena cakkhuviññāṇena rūpaṃ disvā. Porāṇā panāhu – ‘‘cakkhu rūpaṃ na passati, acittakattā; cittaṃ na passati, acakkhukattā; dvārārammaṇasaṅghaṭṭanena pana pasādavatthukena cittena passati. Īdisī panesā ‘dhanunā vijjatī’tiādīsu viya sasambhārakathā nāma hoti. Tasmā cakkhuviññāṇena rūpaṃ disvā’’ti ayamevettha atthoti. Nimittaggāhīti itthipurisanimittaṃ vā subhanimittādikaṃ vā kilesavatthubhūtaṃ nimittaṃ chandarāgavasena gaṇhāti, diṭṭhamatteyeva na saṇṭhāti. Anubyañjanaggāhīti kilesānaṃ anubyañjanato pākaṭabhāvakaraṇato anubyañjananti laddhavohāraṃ hatthapādasitahasitakathitaālokitavilokitādibhedaṃ ākāraṃ gaṇhāti. Yatvādhikaraṇamenantiādimhi yaṃkāraṇā yassa cakkhundriyāsaṃvarassa hetu, etaṃ puggalaṃ satikavāṭena cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ apihitacakkhudvāraṃ hutvā viharantaṃ ete abhijjhādayo dhammā anvāssaveyyuṃ anubandheyyuṃ ajjhotthareyyuṃ. Tassa saṃvarāya na paṭipajjatīti tassa cakkhundriyassa satikavāṭena pidahanatthāya na paṭipajjati. Evaṃbhūtoyeva ca na rakkhati cakkhundriyaṃ, na cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjatīti vuccati.

Tattha kiñcāpi cakkhundriye saṃvaro vā asaṃvaro vā natthi, na hi cakkhupasādaṃ nissāya sati vā muṭṭhassaccaṃ vā uppajjati. Apica yadā rūpārammaṇaṃ cakkhussa āpāthamāgacchati tadā bhavaṅge dvikkhattuṃ uppajjitvā niruddhe kiriyamanodhātu āvajjanakiccaṃ sādhayamānā uppajjitvā nirujjhati. Tato cakkhuviññāṇaṃ dassanakiccaṃ, tato vipākamanodhātu sampaṭicchanakiccaṃ, tato vipākāhetukamanoviññāṇadhātu santīraṇakiccaṃ, tato kiriyāhetukamanoviññāṇadhātu voṭṭhabbanakiccaṃ sādhayamānā uppajjitvā nirujjhati. Tadanantaraṃ javanaṃ javati. Tatrāpi neva bhavaṅgasamaye na āvajjanādīnaṃ aññatarasamaye saṃvaro vā asaṃvaro vā atthi. Javanakkhaṇe pana dussīlyaṃ vā muṭṭhassaccaṃ vā aññāṇaṃ vā akkhanti vā kosajjaṃ vā uppajjati, asaṃvaro hoti.

Evaṃ honto pana so ‘cakkhundriye asaṃvaro’ti vuccati. Kasmā? Yasmā tasmiṃ asaṃvare sati dvārampi aguttaṃ hoti, bhavaṅgampi, āvajjanādīnipi vīthicittāni. Yathā kiṃ? Yathā nagare catūsu dvāresu asaṃvutesu kiñcāpi antogharadvārakoṭṭhakagabbhādayo susaṃvutā, tathāpi antonagare sabbaṃ bhaṇḍaṃ arakkhitaṃ agopitameva hoti. Nagaradvārena hi pavisitvā corā yadicchakaṃ kareyyuṃ. Evameva javane dussīlyādīsu uppannesu tasmiṃ asaṃvare sati dvārampi aguttaṃ hoti, bhavaṅgampi, āvajjanādīnipi vīthicittānīti.

Sotena saddaṃ sutvātiādīsupi eseva nayo. Yā imesanti evaṃ saṃvaraṃ anāpajjantassa imesaṃ channaṃ indriyānaṃ yā agutti yā agopanā yo anārakkho yo asaṃvaro, athakanaṃ, apidahananti attho.



在感官中,由于未守护的门的定义,通过眼睛看到色法,是因为通过因缘而得名为眼,因眼识而看到色法。古人说过：“眼睛不见色法,是因为无心;心不见色法,是因为无眼;然而通过门的对象的接触,心以安稳的状态看见色法。”这样的说法就像“用弓可以射中”的说法一样。因此,通过眼识看到色法。这就是这里的意思。关于象征的把握,是指以欲望和贪爱为缘,把男女或美丽的象征等作为烦恼的对象,只在见到时才存在。关于附加象征的把握,是指由于烦恼的附加,使其显现出特征,把握到手、脚、笑、说话、光明、显现等方面的形态。关于因缘的对象,是指因缘使得眼根的守护者,这个人若以真实的门而不守护眼门,就会让贪欲等法侵袭、缠绕、冲击他。因此,他并没有遵循守护的法则。如此这般,眼根就不会被保护,也不会得到守护。
在这里,虽然眼根无论是守护还是不守护,但眼识的清净与否并不依赖于此。并且当色法的对象接近眼睛时,此时生起的生死流转会在两次生起后被停止,而行为心的功能正在进行时会生起并消失。然后,眼识的见到功能会生起,接着受果心的接收功能会生起,然后果因心的特征性识别功能会生起,然后行为因心的决定功能会生起并消失。之后,心会迅速活动。在这一点上,在生起的生死流转中,无论是生起的生死流转的时间里,都没有守护或不守护的存在。而在快速的瞬间中,若有恶行、无知、眼花、懈怠等生起,则会是未守护的状态。
因此,在眼根中被称为“未守护”。为什么呢？因为在这种未守护的状态下,门也未被守护,生死流转也未被守护,观察等心也未被守护。就像什么呢？就像在城市的四扇门中,即使里面的房门、窗户等都被很好的守护,但在城市内部所有的财物仍然是未被保护的。因为通过城市的门,盗贼可以随意行事。同样地,在快速的状态中,若有恶行等生起,在这种未守护的状态下,门也未被守护,生死流转也未被守护,观察等心也未被守护。
通过耳朵听到声音等的情况也是如此。关于这些,在未被守护的情况下,这六根的未守护、未保护、未安全、未守护的状态,即是指这些。

1353. Bhojane amattaññutāniddese idhekaccoti imasmiṃ sattaloke ekacco. Appaṭisaṅkhāti paṭisaṅkhānapaññāya ajānitvā anupadhāretvā. Ayonisoti anupāyena. Āhāranti asitapītādiajjhoharaṇīyaṃ. Āhāretīti paribhuñjati ajjhoharati. Davāyātiādi anupāyadassanatthaṃ vuttaṃ. Anupāyena hi āhārento davatthāya madatthāya maṇḍanatthāya vibhūsanatthāya vā āhāreti, no idamatthitaṃ paṭicca. Yā tattha asantuṭṭhitāti yā tasmiṃ ayoniso āhāraparibhoge asantussanā asantuṭṭhibhāvo. Amattaññutāti amattaññubhāvo, pamāṇasaṅkhātāya mattāya ajānanaṃ. Ayaṃ vuccatīti ayaṃ apaccavekkhitaparibhogavasena pavattā bhojane amattaññutā nāma vuccati.

1354. Indriyesu guttadvāratāniddese cakkhunātiādi vuttanayeneva veditabbaṃ. Na nimittaggāhī hotīti chandarāgavasena vuttappakāraṃ nimittaṃ na gaṇhāti. Evaṃ sesapadānipi vuttapaṭipakkhanayeneva veditabbāni. Yathā ca heṭṭhā ‘javane dussīlyādīsu uppannesu tasmiṃ asaṃvare sati, dvārampi aguttaṃ hoti, bhavaṅgampi, āvajjanādīnipi vīthicittānī’ti vuttaṃ, evamidha tasmiṃ sīlādīsu uppannesu dvārampi guttaṃ hoti, bhavaṅgampi, āvajjanādīnipi vīthicittāni. Yathā kiṃ? Yathā nagaradvāresu susaṃvutesu, kiñcāpi antogharādayo asaṃvutā honti, tathāpi antonagare sabbaṃ bhaṇḍaṃ surakkhitaṃ sugopitameva hoti – nagaradvāresu pihitesu corānaṃ paveso natthi – evameva javane sīlādīsu uppannesu dvārampi guttaṃ hoti, bhavaṅgampi, āvajjanādīnipi vīthicittāni. Tasmā javanakkhaṇe uppajjamānopi ‘cakkhundriye saṃvaro’ti vutto. Sotena saddaṃ sutvātiādīsupi eseva nayo.



在饮食不知节制的定义中,"这里某些"是指在这个有情世界中的某些人。"不思考"是指没有用思考的智慧来了解和观察。"不如理"是指用不恰当的方法。"食物"是指可以吞咽的食物和饮料等。"食用"是指享用和吞咽。"为了玩乐"等是为了说明不恰当的方法。因为用不恰当的方法食用,是为了玩乐、陶醉、装饰、美化而食用,而不是为了这个目的。"在那里的不满足"是指在那种不如理的食用中的不满足、不满足的状态。"不知节制"是指不知节制的状态,不知道所谓的适量。"这被称为"是指这种由于不经思考而食用而产生的饮食不知节制被称为。
在感官中守护门的定义中,"通过眼睛"等应该按照前面所说的方法来理解。"不执取相"是指不以欲望和贪爱为缘而执取所说的相。其他的词语也应该按照前面所说的相反方法来理解。就像前面所说的"在快速的状态中,若有恶行等生起,在这种未守护的状态下,门也未被守护,生死流转也未被守护,观察等心也未被守护",同样地,在这里,当戒等生起时,门也被守护,生死流转也被守护,观察等心也被守护。就像什么呢?就像城门被很好地守护,即使城内的房屋等未被守护,但城内的所有财物仍然是被很好保护和守护的 - 因为城门关闭,盗贼无法进入 - 同样地,当戒等在快速状态中生起时,门也被守护,生死流转也被守护,观察等心也被守护。因此,即使是在快速的瞬间生起的,也被称为"在眼根中的守护"。对于"通过耳朵听到声音"等也是同样的道理。

1355. Bhojane mattaññutāniddese paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāretīti paṭisaṅkhānapaññāya jānitvā upāyena āhāraṃ paribhuñjati. Idāni taṃ upāyaṃ dassetuṃ neva davāyātiādi vuttaṃ.

Tattha ‘neva davāyā’ti davatthāya na āhāreti. Tattha naṭalaṅghakādayo davatthāya āhārenti nāma. Yañhi bhojanaṃ bhuttassa naccagītakabyasilokasaṅkhāto davo atirekatarena paṭibhāti, taṃ bhojanaṃ adhammena visamena pariyesitvā te āhārenti. Ayaṃ pana bhikkhu evaṃ na āhāreti.

Namadāyāti mānamadapurisamadānaṃ vaḍḍhanatthāya na āhāreti. Tattha rājarājamahāmattā madatthāya āhārenti nāma. Te hi attano mānamadapurisamadānaṃ vaḍḍhanatthāya piṇḍarasabhojanādīni paṇītabhojanāni bhuñjanti. Ayaṃ pana bhikkhu evaṃ na āhāreti.

Na maṇḍanāyāti sarīramaṇḍanatthāya na āhāreti. Tattha rūpūpajīviniyo mātugāmā antepurikādayo ca sappiphāṇitaṃ nāma pivanti, te hi siniddhaṃ muduṃ mandaṃ bhojanaṃ āhārenti ‘evaṃ no aṅgalaṭṭhi susaṇṭhitā bhavissati, sarīre chavivaṇṇo pasanno bhavissatī’ti. Ayaṃ pana bhikkhu evaṃ na āhāreti.

Na vibhūsanāyāti sarīre maṃsavibhūsanatthāya na āhāreti. Tattha nibbuddhamallamuṭṭhikamallādayo susiniddhehi macchamaṃsādīhi sarīramaṃsaṃ pīṇenti ‘evaṃ no maṃsaṃ ussadaṃ bhavissati pahārasahanatthāyā’ti. Ayaṃ pana bhikkhu evaṃ sarīre maṃsavibhūsanatthāya na āhāreti.

Yāvadevāti āhārāharaṇe payojanassa paricchedaniyamadassanaṃ. Imassa kāyassa ṭhitiyāti imassa catumahābhūtikakarajakāyassa ṭhapanatthāya āhāreti. Idamassa āhārāharaṇe payojananti attho. Yāpanāyāti jīvitindriyayāpanatthāya āhāreti. Vihiṃsūparatiyāti vihiṃsā nāma abhuttapaccayā uppajjanakā khuddā. Tassā uparatiyā vūpasamanatthāya āhāreti. Brahmacariyānuggahāyāti brahmacariyaṃ nāma tisso sikkhā, sakalaṃ sāsanaṃ, tassa anuggaṇhanatthāya āhāreti.

Itīti upāyanidassanaṃ; iminā upāyenāti attho. Purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmīti purāṇavedanā nāma abhuttappaccayā uppajjanakavedanā. Taṃ paṭihanissāmīti āhāreti. Navañca vedanaṃ na uppādessāmīti navavedanā nāma atibhuttappaccayena uppajjanakavedanā. Taṃ na uppādessāmīti āhāreti. Atha vā, ‘navavedanā’ nāma bhuttappaccayā nauppajjanakavedanā. Tassā anuppannāya anuppajjanatthameva āhāreti. Yātrā ca me bhavissatīti yāpanā ca me bhavissati. Anavajjatā cāti ettha atthi sāvajjaṃ atthi anavajjaṃ. Tattha adhammikapariyesanā adhammikapaṭiggahaṇaṃ adhammena paribhogoti idaṃ ‘sāvajjaṃ’ nāma. Dhammena pariyesitvā dhammena paṭiggahetvā paccavekkhitvā paribhuñjanaṃ ‘anavajjaṃ’ nāma. Ekacco anavajjeyeva sāvajjaṃ karoti, ‘laddhaṃ me’ti katvā pamāṇātikkantaṃ bhuñjati. Taṃ jīrāpetuṃ asakkonto uddhaṃvirecanaadhovirecanādīhi kilamati. Sakalavihāre bhikkhū tassa sarīrapaṭijagganabhesajjapariyesanādīsu ussukkaṃ āpajjanti. ‘Kiṃ ida’nti vutte ‘asukassa nāma udaraṃ uddhumāta’ntiādīni vadanti. ‘Esa niccakālampi evaṃpakatikoyeva, attano kucchipamāṇaṃ nāma na jānātī’ti nindanti garahanti. Ayaṃ anavajjeyeva sāvajjaṃ karoti nāma. Evaṃ akatvā ‘anavajjatā ca bhavissatī’ti āhāreti.


在饮食知节制的定义中,"经过思考而如理食用食物"是指用思考的智慧来了解,用恰当的方法来食用食物。现在为了说明这个方法,说"不是为了玩乐"等。
其中,"不是为了玩乐"是指不为了玩乐而食用。舞蹈演员和杂技演员等是为了玩乐而食用。他们以非法和不正当的方式寻找能让他们吃了之后更好地表演舞蹈、歌唱、戏剧和诗歌的食物。但这位比丘不是这样食用的。
"不是为了陶醉"是指不为了增长骄慢、男子气概等而食用。国王、大臣等是为了陶醉而食用。他们为了增长自己的骄慢、男子气概等而享用精美的食物和饮料。但这位比丘不是这样食用的。
"不是为了装饰"是指不为了装饰身体而食用。以美貌为生的女人和宫女等喝酥油和蜂蜜,她们食用柔软细腻的食物,认为"这样我们的身体就会变得匀称,皮肤会变得光滑"。但这位比丘不是这样食用的。
"不是为了美化"是指不为了美化身体的肌肉而食用。摔跤手和拳击手等用富含脂肪的鱼肉等来增强身体的肌肉,认为"这样我们的肌肉就会增多,能够承受打击"。但这位比丘不是这样为了美化身体的肌肉而食用的。
"只是为了"是指限定食用食物的目的。"为了这个身体的维持"是指为了维持这个由四大组成的身体而食用。这是他食用食物的目的。"为了维持"是指为了维持生命根而食用。"为了止息饥渴的痛苦"是指为了平息因不吃而产生的饥饿痛苦而食用。"为了支持梵行"是指为了支持三学、整个教法而食用。
"如此"是指示方法,意思是用这种方法。"我将去除旧的感受"中的旧感受是指因不吃而产生的感受。他为了去除这种感受而食用。"我将不产生新的感受"中的新感受是指因过度饮食而产生的感受。他为了不产生这种感受而食用。或者,"新感受"是指因吃而不产生的感受。他为了不产生这种尚未产生的感受而食用。"我将得到维持"是指我将得到维持。"无过失"中有过失的和无过失的。其中,非法寻求、非法接受、非法食用,这叫做"有过失"。如法寻求、如法接受、经过思考而食用,这叫做"无过失"。有些人把无过失的变成有过失,认为"我得到了"就过量食用。无法消化而受到呕吐、腹泻等的折磨。整个寺院的比丘都忙于照顾他的身体、寻找药物等。当被问到"这是怎么回事"时,他们说"某某人的肚子肿胀"等。他们批评说"他总是这样,不知道自己肚子的容量"。这就是把无过失的变成有过失。不这样做,而是为了"将无过失"而食用。


Phāsuvihāro cāti etthāpi atthi phāsuvihāro atthi na phāsuvihāro. Tattha ‘āharahatthako alaṃsāṭako tatthavaṭṭako kākamāsako bhuttavamitako’ti imesaṃ pañcannaṃ brāhmaṇānaṃ bhojanaṃ na phāsuvihāro nāma. Etesu hi ‘āharahatthako’ nāma bahuṃ bhuñjitvā attano dhammatāya uṭṭhātuṃ asakkonto ‘āhara hattha’nti vadati. ‘Alaṃsāṭako’ nāma accuddhumātakucchitāya uṭṭhitopi sāṭakaṃ nivāsetuṃ na sakkoti. ‘Tatthavaṭṭako’ nāma uṭṭhātuṃ asakkonto tattheva parivaṭṭati. ‘Kākamāsako’ nāma yathā kākehi āmasituṃ sakkā hoti, evaṃ yāva mukhadvārā āhāreti. ‘Bhuttavamitako’ nāma mukhena sandhāretuṃ asakkonto tattheva vamati. Evaṃ akatvā ‘phāsuvihāro ca me bhavissatī’ti āhāreti. Phāsuvihāro nāma catūhi pañcahi ālopehi ūnūdaratā. Ettakañhi bhuñjitvā pānīyaṃ pivato cattāro iriyāpathā sukhena pavattanti. Tasmā dhammasenāpati evamāha –

‘‘Cattāro pañca ālope, abhutvā udakaṃ pive;

Alaṃ phāsuvihārāya, pahitattassa bhikkhuno’’ti. (theragā. 983);

Imasmiṃ pana ṭhāne aṅgāni samodhānetabbāni. ‘Neva davāyā’tihi ekaṃ aṅgaṃ, ‘na madāyā’ti ekaṃ, ‘na maṇḍanāyā’ti ekaṃ, ‘na vibhūsanāyā’ti ekaṃ, ‘yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāyā’ti ekaṃ, ‘vihiṃsūparatiyā brahmacariyānuggahāyā’ti ekaṃ, ‘iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi navañca vedanaṃ na uppādessāmī’ti ekaṃ, ‘yātrā ca me bhavissatī’ti ekaṃ aṅgaṃ. Anavajjatā ca phāsuvihāro cāti ayamettha bhojanānisaṃso. Mahāsīvatthero panāha – heṭṭhā cattāri aṅgāni paṭikkhepo nāma. Upari pana aṭṭhaṅgāni samodhānetabbānīti – tattha ‘yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā’ti ekaṃ aṅgaṃ, ‘yāpanāyā’ti ekaṃ, ‘vihiṃsūparatiyāti’ ekaṃ, ‘brahmacariyānuggahāyā’ti ekaṃ, ‘iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmī’ti ekaṃ, ‘navañca vedanaṃ na uppādessāmī’ti ekaṃ, ‘yātrā ca me bhavissatī’ti ekaṃ, ‘anavajjatā’ cāti ekaṃ. Phāsuvihāro pana bhojanānisaṃsoti. Evaṃ aṭṭhaṅgasamannāgataṃ āhāraṃ āhārento bhojane mattaññū nāma hoti. Ayaṃ vuccatīti ayaṃ pariyesanapaṭiggahaṇaparibhogesu yuttappamāṇajānanavasena pavatto paccavekkhitaparibhogo bhojane mattaññutā nāma vuccati.

1356. Muṭṭhassaccaniddese asatīti sativirahitā cattāro khandhā. Ananussati appaṭissatīti upasaggavasena padaṃ vaḍḍhitaṃ. Asaraṇatāti asaraṇākāro. Adhāraṇatāti dhāretuṃ asamatthatā. Tāya hi samannāgato puggalo ādhānappatto nidhānakkhamo na hoti. Udake alābukaṭāhaṃ viya ārammaṇe pilavatīti pilāpanatā. Saṃmusanatāti naṭṭhamuṭṭhassatitā. Tāya hi samannāgato puggalo nikkhittabhatto viya kāko, nikkhittamaṃso viya ca siṅgālo hoti.

1361. Bhāvanābalaniddese kusalānaṃ dhammānanti bodhipakkhiyadhammānaṃ āsevanāti ādisevanā. Bhāvanāti vaḍḍhanā. Bahulīkammanti punappunaṃ karaṇaṃ.



Phāsuvihāro cāti etthāpi atthi phāsuvihāro atthi na phāsuvihāro. Tattha ‘āharahatthako alaṃsāṭako tatthavaṭṭako kākamāsako bhuttavamitako’ti imesaṃ pañcannaṃ brāhmaṇānaṃ bhojanaṃ na phāsuvihāro nāma. Etesu hi ‘āharahatthako’ nāma bahuṃ bhuñjitvā attano dhammatāya uṭṭhātuṃ asakkonto ‘āhara hattha’nti vadati. ‘Alaṃsāṭako’ nāma accuddhumātakucchitāya uṭṭhitopi sāṭakaṃ nivāsetuṃ na sakkoti. ‘Tatthavaṭṭako’ nāma uṭṭhātuṃ asakkonto tattheva parivaṭṭati. ‘Kākamāsako’ nāma yathā kākehi āmasituṃ sakkā hoti, evaṃ yāva mukhadvārā āhāreti. ‘Bhuttavamitako’ nāma mukhena sandhāretuṃ asakkonto tattheva vamati. Evaṃ akatvā ‘phāsuvihāro ca me bhavissatī’ti āhāreti. Phāsuvihāro nāma catūhi pañcahi ālopehi ūnūdaratā. Ettakañhi bhuñjitvā pānīyaṃ pivato cattāro iriyāpathā sukhena pavattanti. Tasmā dhammasenāpati evamāha –
“Cattāro pañca ālope, abhutvā udakaṃ pive;
Alaṃ phāsuvihārāya, pahitattassa bhikkhuno”ti. (theragā. 983);
Imasmiṃ pana ṭhāne aṅgāni samodhānetabbāni. ‘Neva davāyā’tihi ekaṃ aṅgaṃ, ‘na madāyā’ti ekaṃ, ‘na maṇḍanāyā’ti ekaṃ, ‘na vibhūsanāyā’ti ekaṃ, ‘yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāyā’ti ekaṃ, ‘vihiṃsūparatiyā brahmacariyānuggahāyāti ekaṃ, ‘iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi navañca vedanaṃ na uppādessāmīti ekaṃ, ‘yātrā ca me bhavissatī’ti ekaṃ aṅgaṃ. Anavajjatā ca phāsuvihāro cāti ayamettha bhojanānisaṃso. Mahāsīvatthero panāha – heṭṭhā cattāri aṅgāni paṭikkhepo nāma. Upari pana aṭṭhaṅgāni samodhānetabbānīti – tattha ‘yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā’ti ekaṃ aṅgaṃ, ‘yāpanāyā’ti ekaṃ, ‘vihiṃsūparatiyāti’ ekaṃ, ‘brahmacariyānuggahāyāti’ ekaṃ, ‘iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmī’ti ekaṃ, ‘navañca vedanaṃ na uppādessāmīti ekaṃ, ‘yātrā ca me bhavissatī’ti ekaṃ, ‘anavajjatā’ cāti ekaṃ. Phāsuvihāro pana bhojanānisaṃsoti. Evaṃ aṭṭhaṅgasamannāgataṃ āhāraṃ āhārento bhojane mattaññū nāma hoti. Ayaṃ vuccatīti ayaṃ pariyesanapaṭiggahaṇaparibhogesu yuttappamāṇajānanavasena pavatto paccavekkhitaparibhogo bhojane mattaññutā nāma vuccati.
Muṭṭhassaccaniddese asatīti sativirahitā cattāro khandhā. Ananussati appaṭissatīti upasaggavasena padaṃ vaḍḍhitaṃ. Asaraṇatāti asaraṇākāro. Adhāraṇatāti dhāretuṃ asamatthatā. Tāya hi samannāgato puggalo ādhānappatto nidhānakkhamo na hoti. Udake alābukaṭāhaṃ viya ārammaṇe pilavatīti pilāpanatā. Saṃmusanatāti naṭṭhamuṭṭhassatitā. Tāya hi samannāgato puggalo nikkhittabhatto viya kāko, nikkhittamaṃso viya ca siṅgālo hoti.
Bhāvanābalaniddese kusalānaṃ dhammānanti bodhipakkhiyadhammānaṃ āsevanāti ādisevanā. Bhāvanāti vaḍḍhanā. Bahulīkammanti punappunaṃ karaṇaṃ.

1368. Sīlavipattiniddeso sīlasampadāniddesapaṭipakkhato veditabbo. Diṭṭhivipattiniddeso ca diṭṭhisampadāniddesapaṭipakkhato diṭṭhisampadāniddeso ca diṭṭhupādānaniddesapaṭipakkhato. Sīlavisuddhiniddeso kiñcāpi sīlasampadāniddesena samāno, tattha pana visuddhisampāpakaṃ pātimokkhasaṃvarasīlaṃ kathitaṃ, idha visuddhippattaṃ sīlaṃ. Sati ca sampajaññañca, paṭisaṅkhānabalañca bhāvanābalañca, samatho ca vipassanā ca, samathanimittañca paggahanimittañca, paggāho ca avikkhepo ca, sīlasampadā ca diṭṭhisampadā cāti imehi pana chahi dukehi catubhūmakāpi lokiyalokuttaradhammāva kathitā.

1373. Diṭṭhivisuddhiniddese kammassakataññāṇanti ‘idaṃ kammaṃ sakaṃ, idaṃ no saka’nti jānanapaññā. Tattha attanā vā kataṃ hotu parena vā sabbampi akusalakammaṃ no sakaṃ. Kasmā? Atthabhañjanato anatthajananato ca. Kusalakammaṃ pana anatthabhañjanato atthajananato ca ‘sakaṃ’ nāma. Tattha yathā nāma sadhano sabhogo puriso addhānamaggaṃ paṭipajjitvā antarāmagge gāmanigamādīsu nakkhatte saṅghuṭṭhe ‘ahaṃ āgantuko, kaṃ nu kho nissāya nakkhattaṃ kīḷeyya’nti acintetvā yathā yathā icchati tena tena nīhārena nakkhattaṃ kīḷanto sukhena kantāraṃ atikkamati, evameva imasmiṃ kammassakataññāṇe ṭhatvā ime sattā bahuṃ vaṭṭagāmikammaṃ āyūhitvā sukhena sukhaṃ anubhavantā arahattaṃ pattā gaṇanapathaṃ vītivattā. Saccānulomikañāṇanti catunnaṃ saccānaṃ anulomaṃ vipassanāñāṇaṃ. Maggasamaṅgissa ñāṇaṃ phalasamaṅgissa ñāṇanti maggañāṇaphalañāṇāniyeva.

1374. ‘Diṭṭhivisuddhi kho panā’tipadassa niddese yā paññā pajānanātiādīhi padehi heṭṭhā vuttāni kammassakataññāṇādīneva cattāri ñāṇāni vibhattāni.

1375.‘Yathādiṭṭhissaca padhāna’nti padassa niddese yo cetasiko vīriyārambhotiādīhi padehi niddiṭṭhaṃ vīriyaṃ paññāgatikameva; paññāya hi lokiyaṭṭhāne lokiyaṃ lokuttaraṭṭhāne lokuttaranti veditabbaṃ.

1376. Saṃvegadukaniddese jātibhayanti jātiṃ bhayato disvā ṭhitañāṇaṃ. Jarāmaraṇabhayādīsupi eseva nayo.

1377.Anuppannānaṃ pāpakānantiādīhi jātiādīni bhayato disvā jātijarābyādhimaraṇehi muccitukāmassa upāyapadhānaṃ kathitaṃ. Padabhājanīyassa panattho vibhaṅgaṭṭhakathāyaṃ (vibha. aṭṭha. 367 bojjhaṅgapabbavaṇṇanā) āvi bhavissati.

1378.‘Asantuṭṭhitā ca kusalesu dhammesū’ti padaniddese bhiyyokamyatāti visesakāmatā. Idhekacco hi āditova pakkhikabhattaṃ vā salākabhattaṃ vā uposathikaṃ vā pāṭipadikaṃ vā deti, so tena asantuṭṭho hutvā puna dhurabhattaṃ saṅghabhattaṃ vassāvāsikaṃ deti, āvāsaṃ kāreti, cattāropi paccaye deti. Tatrāpi asantuṭṭho hutvā saraṇāni gaṇhāti, pañca sīlāni samādiyati. Tatrāpi asantuṭṭho hutvā pabbajati. Pabbajitvā ekaṃ nikāyaṃ dve nikāyeti tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ gaṇhāti, aṭṭha samāpattiyo bhāveti, vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ gaṇhāti . Arahattappattito paṭṭhāya mahāsantuṭṭho nāma hoti. Evaṃ yāva arahattā visesakāmatā ‘bhiyyokamyatā’ nāma.



戒的损坏的定义应该从戒的成就的定义的相反方面来理解。见的损坏的定义应该从见的成就的定义的相反方面来理解,见的成就的定义应该从见的执取的定义的相反方面来理解。戒清净的定义虽然与戒成就的定义相同,但在那里说的是能够达到清净的波罗提木叉戒,这里说的是已经达到清净的戒。正念和正知,思择力和修习力,止和观,止相和精进相,精进和不散乱,戒成就和见成就,这六对说的是四地的世间和出世间法。
在见清净的定义中,业自作智是指"这是自己的业,这不是自己的业"的了知智慧。其中,无论是自己做的还是他人做的,所有不善业都不是自己的。为什么?因为它破坏利益,产生不利。而善业因为不破坏利益,产生利益,所以叫做"自己的"。就像一个有财富的人走上长途旅行,在中途的村镇遇到节日庆祝,他不会想"我是外来人,依靠谁来庆祝节日呢?",而是随心所欲地庆祝,轻松地度过旅程。同样,依靠这个业自作智,众生积累了许多轮回的业,快乐地享受快乐,达到阿罗汉果,超越了计算的范围。随顺谛智是随顺四圣谛的观智。具足道的智和具足果的智就是道智和果智。
在"见清净"这个词的定义中,用"是慧、了知"等词解释的就是前面说的业自作智等四种智。
在"如所见而精进"这个词的定义中,用"是心的精进发起"等词解释的精进是随慧而行的;应该知道,慧在世间的地方是世间的,在出世间的地方是出世间的。
在厌离二法的定义中,生怖畏是指看到生是可怖而住立的智。对于老死怖畏等也是同样的道理。
用"未生起的恶"等词说的是看到生等是可怖,想要从生老病死中解脱的人的方法精进。词的解释的意思将在分别论注释中变得明显。
在"对善法不满足"这个词的定义中,欲求更多是指欲求特殊。这里,有些人一开始就布施半月食或票食或布萨日食或初日食,他对此不满足,又布施主食、僧团食、雨安居食,建造住处,布施四资具。对此也不满足,受三皈依,受持五戒。对此也不满足,出家。出家后学习一部、两部乃至三藏佛语,修习八定,增长观智,证得阿罗汉果。从证得阿罗汉果开始,就叫做大满足。这样,直到阿罗汉果之前的欲求特殊叫做"欲求更多"。

1379.‘Appaṭivānitā ca padhānasmi’nti padassa niddese yasmā pantasenāsanesu adhikusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya ukkaṇṭhamāno padhānaṃ paṭivāseti nāma , anukkaṇṭhamāno no paṭivāseti nāma, tasmā taṃ nayaṃ dassetuṃ yā kusalānaṃ dhammānantiādi vuttaṃ. Tattha sakkaccakiriyatāti kusalānaṃ karaṇe sakkaccakāritā. Sātaccakiriyatāti satatameva karaṇaṃ. Aṭṭhitakiriyatāti khaṇḍaṃ akatvā aṭṭhapetvā karaṇaṃ. Anolīnavuttitāti alīnajīvitā, alīnapavattitā vā. Anikkhittachandatāti kusalacchandassa anikkhipanaṃ. Anikkhittadhuratāti kusalakaraṇe vīriyadhurassa anikkhipanaṃ.

1380.‘Pubbenivāsānussatiñāṇaṃvijjā’ti ettha pubbenivāsoti pubbe nivutthakkhandhā ca khandhapaṭibaddhañca. Pubbenivāsassa anussati pubbenivāsānussati. Tāya sampayuttaṃ ñāṇaṃ pubbenivāsānussatiñāṇaṃ. Tayidaṃ pubbe nivutthakkhandhapaṭicchādakaṃ tamaṃ vijjhatīti vijjā. Taṃ tamaṃ vijjhitvā te khandhe vidite pākaṭe karotīti viditakaraṇaṭṭhenāpi vijjā.

Cutūpapāte ñāṇanti cutiyañca upapāte ca ñāṇaṃ. Idampi sattānaṃ cutipaṭisandhicchādakaṃ tamaṃ vijjhatīti vijjā. Taṃ tamaṃ vijjhitvā sattānaṃ cutipaṭisandhiyo viditā pākaṭā karotīti viditakaraṇaṭṭhenāpi vijjā. Āsavānaṃ khaye ñāṇanti sabbakilesānaṃ khayasamaye ñāṇaṃ. Tayidaṃ catusaccacchādakatamaṃ vijjhatīti vijjā. Taṃ tamaṃ vijjhitvā cattāri saccāni viditāni pākaṭāni karotīti viditakaraṇaṭṭhenāpi vijjā.

1381.‘Cittassaca adhimutti nibbānañcā’ti ettha ārammaṇe adhimuccanaṭṭhena, paccanīkadhammehi ca suṭṭhumuttaṭṭhena aṭṭha samāpattiyo cittassa adhimutti nāma. Itaraṃ pana ‘natthi ettha taṇhāsaṅkhātaṃ vānaṃ’, ‘niggataṃ vā tasmā vānā’ti nibbānaṃ. Tattha aṭṭha samāpattiyo sayaṃ vikkhambhitakilesehi vimuttattā vimuttīti vuttā, nibbānaṃ pana sabbakilesehi accantaṃ vimuttattā vimuttīti.

1382.Maggasamaṅgissañāṇanti cattāri maggañāṇāni. Phalasamaṅgissa ñāṇanti cattāri phalañāṇāni. Tattha paṭhamamaggañāṇaṃ pañca kilese khepentaṃ nirodhentaṃ vūpasamentaṃ paṭippassambhentaṃ uppajjatīti khaye ñāṇaṃ nāma jātaṃ. Dutiyamaggañāṇaṃ cattāro kilese. Tathā tatiyamaggañāṇaṃ. Catutthamaggañāṇaṃ pana aṭṭha kilese khepentaṃ nirodhentaṃ vūpasamentaṃ paṭippassambhentaṃ uppajjatīti ‘khaye ñāṇaṃ’ nāma jātaṃ. Taṃ taṃ maggaphalañāṇaṃ pana tesaṃ tesaṃ kilesānaṃ khīṇante niruddhante vūpasamante paṭippassambhante anuppādante appavattante uppannanti anuppāde ñāṇaṃ nāma jātanti.

Aṭṭhasāliniyā dhammasaṅgahaaṭṭhakathāya

Nikkhepakaṇḍavaṇṇanā niṭṭhitā.

4. Aṭṭhakathākaṇḍo

Tikaatthuddhāravaṇṇanā



在"对精进不退缩"这个词的定义中,因为在偏僻的住处对增上善法的修习感到厌倦的人被称为退缩于精进,不感到厌倦的人被称为不退缩于精进,所以为了说明这个道理,说了"对善法"等。其中,"恭敬地做"是指恭敬地做善法。"持续地做"是指不断地做。"不中断地做"是指不间断、不停止地做。"不懈怠地行动"是指不懈怠的生活,或不懈怠的行为。"不舍弃欲求"是指不舍弃对善法的欲求。"不舍弃责任"是指不舍弃做善法的精进责任。
在"宿住随念智是明"中,宿住是指过去生存的蕴和与蕴相关的事物。宿住的随念是宿住随念。与之相应的智是宿住随念智。它能破除遮蔽过去生存蕴的黑暗,所以是明。它破除那个黑暗后使那些蕴变得已知、明显,所以从使之已知的意义上也是明。
死生智是指对死亡和再生的智。这也能破除遮蔽众生死亡和再生的黑暗,所以是明。它破除那个黑暗后使众生的死亡和再生变得已知、明显,所以从使之已知的意义上也是明。漏尽智是指在一切烦恼灭尽时的智。它能破除遮蔽四圣谛的黑暗,所以是明。它破除那个黑暗后使四圣谛变得已知、明显,所以从使之已知的意义上也是明。
在"心的胜解和涅槃"中,八等至因为能在所缘上胜解,并且从对立法中很好地解脱,所以叫做心的胜解。另一个则因为"这里没有称为爱的束缚",或"已经从那个束缚中出离",所以叫做涅槃。其中,八等至因为自己已经镇伏烦恼而解脱,所以称为解脱;而涅槃因为从一切烦恼中永远解脱,所以是解脱。
具足道者的智是指四道智。具足果者的智是指四果智。其中,初道智生起时灭除、止息、平息、镇伏五种烦恼,所以称为灭尽智。第二道智灭除四种烦恼。第三道智也是如此。第四道智生起时灭除、止息、平息、镇伏八种烦恼,所以称为灭尽智。而那些道果智在那些烦恼已灭尽、已止息、已平息、已镇伏、不再生起、不再活动时生起,所以称为不生智。
阿毗达磨法聚论注释《殊胜义》
舍论品注释结束。
注释品
三法义释注释

1384. Idāni nikkhepakaṇḍānantaraṃ ṭhapitassa aṭṭhakathākaṇḍassa vaṇṇanākkamo anuppatto. Kasmā panetaṃ aṭṭhakathākaṇḍaṃ nāma jātanti? Tepiṭakassa buddhavacanassa atthaṃ uddharitvā ṭhapitattā. Tīsupi hi piṭakesu dhammantaraṃ āgataṃ aṭṭhakathākaṇḍeneva paricchinditvā vinicchitaṃ suvinicchitaṃ nāma hoti. Sakale abhidhammapiṭake nayamaggaṃ mahāpakaraṇe pañhuddhāraṃ gaṇanacāraṃ asallakkhentenāpi aṭṭhakathākaṇḍatoyeva samānetuṃ vaṭṭati.

Kuto pabhavaṃ pana etanti? Sāriputtattherappabhavaṃ. Sāriputtatthero hi ekassa attano saddhivihārikassa nikkhepakaṇḍe atthuddhāraṃ sallakkhetuṃ asakkontassa aṭṭhakathākaṇḍaṃ kathetvā adāsi. Idaṃ pana mahāaṭṭhakathāyaṃ paṭikkhipitvā idaṃ vuttaṃ – abhidhammo nāma na sāvakavisayo, na sāvakagocaro; buddhavisayo esa, buddhagocaro. Dhammasenāpati pana saddhivihārikena pucchito taṃ ādāya satthu santikaṃ gantvā sammāsambuddhassa kathesi. Sammāsambuddho tassa bhikkhuno aṭṭhakathākaṇḍaṃ kathetvā adāsi. Kathaṃ? Bhagavā hi ‘katame dhammā kusalā’ti pucchi. ‘Kusalā dhammā nāma katame’ti sallakkhesīti attho. Athassa tuṇhībhūtassa ‘nanu yaṃ mayā katame dhammā kusalā? Yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hotītiādinā nayena bhūmibhedato kusalaṃ dassitaṃ, sabbampi taṃ catūsu bhūmīsu kusalaṃ, ime dhammā kusalā’ti iminā nayena kaṇṇikaṃ kaṇṇikaṃ ghaṭaṃ ghaṭaṃ gocchakaṃ gocchakaṃ katvā atthuddhāravasena kusalādidhamme dassento kathetvā adāsi.

Tattha catūsūti kāmāvacararūpāvacarārūpāvacaraapariyāpannāsu. Kusalanti phassādibhedaṃ kusalaṃ. Ime dhammā kusalāti ime sabbepi tāsu tāsu bhūmīsu vuttā phassādayo dhammā kusalā nāma.

1385. Akusalānaṃ pana bhūmivasena bhedābhāvato dvādasa akusalacittuppādāti āha. Tattha uppajjatīti uppādo. Cittameva uppādo cittuppādo. Desanāsīsameva cetaṃ. Yathā pana ‘rājā āgato’ti vutte amaccādīnampi āgamanaṃ vuttameva hoti, evaṃ ‘cittuppādā’ti vutte tehi sampayuttadhammāpi vuttāva hontīti. Sabbattha cittuppādaggahaṇena sasampayuttadhammaṃ cittaṃ gahitanti veditabbaṃ. Ito paraṃ catūsu bhūmīsu vipākotiādīnaṃ sabbesampi tikadukabhājanīyapadānaṃ attho, vedanāttikādīsu ca sukhādīnaṃ navattabbatā heṭṭhā vuttanayeneva pāḷiyatthaṃ vīmaṃsitvā veditabbā. Visesamattameva pana vakkhāma.



现在，关于放置的注释部分的解释已经完成。为什么这个注释部分被称为"注释"呢？因为它提取了三藏佛教经典中佛陀的教义。因为在三部经典中，法的内容通过注释部分被清晰地界定和明确。整个阿毗达磨经典也可以通过注释部分来理解其法的内容与数量，而不需要依赖于其他的解释。
那么，这个内容的来源是什么呢？是来自舍利弗尊者。舍利弗尊者曾经对一位修行者在放置部分无法理解其意义时，解释了这个注释部分。至于这个伟大的注释，舍利弗尊者说：阿毗达磨的内容并非声闻的领域，而是佛陀的领域。法的统帅被问及此事后，带着这个内容前往佛陀那里，向正觉者讲述。正觉者为那位比丘解释了这个注释部分。如何解释呢？佛陀问：“哪些法是善的？”“善的法是什么？”这是指善法的内容。然后，在他沉默不语的情况下，便通过“我所说的哪些法是善的？在那个时候，感官界的善心生起”等方式，阐释了从根本上善的内容，所有这些在四个领域中都是善的，以此方式逐一阐明善法的内容。
在这里，四个领域是指感官界、色界、无色界的范围。善是指触等的善法。这些法在各个领域中都是善的。
而对于不善法，由于领域的不同，分为十二种不善心的生起。这里的生起是指生起。心的生起是指心的生起。这个说法与教导是一致的。就像说“国王来了”，那么大臣们的到来也被包含在内；同样，当提到“心的生起”时，与之相关的法也被包含在内。因此，所有地方的心的生起都应理解为与相关法的结合。接下来，关于四个领域的果报等，所有这些都应根据前面所说的内容进行理解，尤其是在感受等方面的快乐等的存在，应该根据下文的解释进行理解。我们将进一步详细说明。

1420. Tattha parittārammaṇattike tāva sabbo kāmāvacarassa vipākoti ettha dvipañcaviññāṇāni cakkhupasādādayo nissāya niyameneva iṭṭhāniṭṭhādibhede rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbadhamme ārabbha pavattantīti parittārammaṇāni. Kusalākusalavipākā pana dve manodhātuyo hadayavatthuṃ nissāya cakkhuviññāṇādīnaṃ anantarā niyamato rūpādīneva ārabbha pavattantīti parittārammaṇā. Kusalavipākāhetukamanoviññāṇadhātu somanassasahagatā pañcadvāre santīraṇavasena chasu dvāresu tadārammaṇavasenāti niyamato rūpādīni cha parittārammaṇāneva ārabbha pavattatīti parittārammaṇā. Kusalākusalavipākāhetukamanoviññāṇadhātudvayaṃ pañcadvāre santīraṇavasena chasu dvāresu tadārammaṇavasena niyamato rūpādīni cha parittārammaṇāneva ārabbha pavattati. Paṭisandhivasena pavattamānampi parittaṃ kammaṃ kammanimittaṃ gatinimittaṃ vā ārammaṇaṃ karoti, pavattiyaṃ bhavaṅgavasena, pariyosāne cutivasena pavattamānampi tadeva ārammaṇaṃ karotīti parittārammaṇaṃ. Aṭṭha pana sahetukavipākacittuppādā ettha vuttanayeneva tadārammaṇavasena paṭisandhibhavaṅgacutivasena ca parittadhammeyeva ārabbha pavattanti. Kiriyamanodhātu pañcadvāre rūpādīni ārabbha pavattati. Somanassasahagatāhetukakiriyamanoviññāṇadhātu chasu dvāresu paccuppanne manodvāre atītānāgatepi paritte rūpādidhammeyeva ārabbha khīṇāsavānaṃ pahaṭṭhākāraṃ kurumānā pavattatīti parittārammaṇā. Evamime pañcavīsati cittuppādā ekanteneva parittārammaṇāti veditabbā.



在有限所缘三法中,首先,"一切欲界的果报"这里,两种五识依靠眼净色等,必定缘取可意、不可意等差别的色、声、香、味、触法而转起,所以是有限所缘。善不善果报的两种意界依靠心所依处,在眼识等之后必定缘取色等而转起,所以是有限所缘。善果报无因意识界伴随喜,在五门中以推度作用,在六门中以彼所缘作用,必定缘取色等六种有限所缘而转起,所以是有限所缘。善不善果报无因意识界两种在五门中以推度作用,在六门中以彼所缘作用,必定缘取色等六种有限所缘而转起。在结生时转起时也缘取有限的业、业相或趣相为所缘,在有分时转起时,在最后死亡时转起时也缘取同样的所缘,所以是有限所缘。八种有因果报心生起也按照这里所说的方式,以彼所缘作用,以结生、有分、死亡作用只缘取有限法而转起。唯作意界在五门中缘取色等而转起。伴随喜的无因唯作意识界在六门中,在现在意门中,在过去未来也只缘取有限的色等法,对漏尽者产生欢喜的状态而转起,所以是有限所缘。这样,应该知道这二十五种心生起必定是有限所缘。

1421. Viññāṇañcāyatananevasaññānāsaññāyatanadhammā attano attano heṭṭhimaṃ samāpattiṃ ārabbha pavattanato mahaggatārammaṇā. Eva maggaphaladhammā nibbānārammaṇattā appamāṇārammaṇā.

Kusalato cattāro kiriyato cattāroti aṭṭha ñāṇavippayuttacittuppādā sekkhaputhujjanakhīṇāsavānaṃ asakkaccadānapaccavekkhaṇadhammasavanādīsu kāmāvacaradhamme ārabbha pavattikāle parittārammaṇā. Atipaguṇānaṃ paṭhamajjhānādīnaṃ paccavekkhaṇakāle mahaggatārammaṇā. Kasiṇanimittādipaññattipaccavekkhaṇakāle navattabbārammaṇā. Akusalato cattāro diṭṭhigatasampayuttacittuppādā pañcapaṇṇāsāya kāmāvacaradhammānaṃ ‘satto satto’ti parāmasanaassādanābhinandanakāle parittārammaṇā. Tenevākārena sattavīsati mahaggatadhamme ārabbha pavattikāle mahaggatārammaṇā. Paṇṇattidhamme ārabbha pavattanakāle siyā navattabbārammaṇā. Diṭṭhivippayuttānaṃ teyeva dhamme ārabbha kevalaṃ assādanābhinandanavasena, pavattiyaṃ paṭighasampayuttānaṃ domanassavasena, vicikicchāsampayuttacittuppādassa aniṭṭhaṅgatavasena, uddhaccasahagatassa vikkhepavasena avūpasamavasena ca pavattiyaṃ parittamahaggatanavattabbārammaṇatā veditabbā. Etesu pana ekadhammopi appamāṇe ārabbha pavattituṃ na sakkoti, tasmā na appamāṇārammaṇā.

Kusalato cattāro kiriyato cattāroti aṭṭha ñāṇasampayuttacittuppādā sekkhaputhujjanakhīṇāsavānaṃ sakkaccadānapaccavekkhaṇadhammasavanādīsu yathāvuttappakāre dhamme ārabbha pavattikāle parittamahaggatanavattabbārammaṇā honti. Gotrabhukāle lokuttaradhamme paccavekkhaṇakāle ca nesaṃ appamāṇārammaṇatā veditabbā.

Yaṃ panetaṃ rūpāvacaracatutthajjhānaṃ taṃ sabbatthapādakacatutthaṃ ākāsakasiṇacatutthaṃ ālokakasiṇacatutthaṃ brahmavihāracatutthaṃ ānāpānacatutthaṃ iddhividhacatutthaṃ dibbasotacatutthaṃ cetopariyañāṇacatutthaṃ yathākammupagañāṇacatutthaṃ dibbacakkhuñāṇacatutthaṃ pubbenivāsañāṇacatutthaṃ anāgataṃsañāṇacatutthanti kusalatopi kiriyatopi dvādasavidhaṃ hoti.

Tattha ‘sabbatthapādakacatutthaṃ’ nāma aṭṭhasu kasiṇesu catutthajjhānaṃ. Tañhi vipassanāyapi pādakaṃ hoti, abhiññānampi, nirodhassāpi, vaṭṭassāpi pādakaṃ hotiyevāti sabbatthapādakanti vuttaṃ. ‘Ākāsakasiṇaālokakasiṇacatutthāni’ pana vipassanāyapi abhiññānampi vaṭṭassāpi pādakāni honti, nirodhapādakāneva na honti. ‘Brahmavihāraānāpānacatutthāni’ vipassanāya ceva vaṭṭassa ca pādakāni honti, abhiññānaṃ pana nirodhassa ca pādakāni na honti. Tattha dasavidhampi kasiṇajjhānaṃ kasiṇapaṇṇattiṃ ārabbha pavattattā, brahmavihāracatutthaṃ sattapaṇṇattiṃ ārabbha pavattattā, ānāpānacatutthaṃ nimittaṃ ārabbha pavattattā parittādivasena navattabbadhammārammaṇato navattabbārammaṇaṃ nāma hoti.


识无边处和非想非非想处的法缘取各自下面的定而转起,所以是广大所缘。道果法以涅槃为所缘,所以是无量所缘。
善的四种和唯作的四种,共八种离智心生起,对于有学、凡夫、漏尽者在不恭敬地布施、省察、听法等时缘取欲界法而转起时是有限所缘。在省察非常熟练的初禅等时是广大所缘。在省察遍相等概念时是不可说所缘。不善的四种邪见相应心生起,在以"众生、众生"的方式执取、享受、欢喜五十五种欲界法时是有限所缘。以同样的方式缘取二十七种广大法而转起时是广大所缘。缘取概念法而转起时是不可说所缘。离邪见的以同样方式只是享受、欢喜那些法,在转起时瞋恚相应的以忧的方式,疑相应心生起以不确定的方式,掉举俱的以散乱、不寂静的方式转起时,应知是有限、广大、不可说所缘。这些中任何一法都不能缘取无量而转起,所以不是无量所缘。
善的四种和唯作的四种,共八种具智心生起,对于有学、凡夫、漏尽者在恭敬地布施、省察、听法等时缘取如前所说的法而转起时是有限、广大、不可说所缘。应知在种姓时和省察出世间法时是无量所缘。
这个色界第四禅,它是一切处基础第四禅、虚空遍第四禅、光明遍第四禅、梵住第四禅、入出息第四禅、神通第四禅、天耳第四禅、他心智第四禅、随业趣智第四禅、天眼智第四禅、宿住智第四禅、未来分智第四禅,在善和唯作方面各有十二种。
其中,"一切处基础第四禅"是指在八种遍中的第四禅。因为它是观的基础,也是神通的基础,也是灭尽定的基础,也是轮回的基础,所以称为一切处基础。"虚空遍和光明遍第四禅"是观的基础,也是神通的基础,也是轮回的基础,但不是灭尽定的基础。"梵住和入出息第四禅"是观和轮回的基础,但不是神通和灭尽定的基础。其中,十种遍禅因为缘取遍相概念而转起,梵住第四禅因为缘取众生概念而转起,入出息第四禅因为缘取相而转起,所以从有限等方面来说是不可说法所缘,称为不可说所缘。


‘Iddhividhacatutthaṃ’ parittamahaggatārammaṇaṃ hoti. Kathaṃ? Tañhi yadā kāyaṃ cittasannissitaṃ katvā adissamānena kāyena gantukāmo cittavasena kāyaṃ pariṇāmeti, mahaggatacitte samodahati, samāropeti, tadā upayogaladdhaṃ ārammaṇaṃ hotīti katvā rūpakāyārammaṇato parittārammaṇaṃ hoti. Yadā cittaṃ kāyasannissitaṃ katvā dissamānena kāyena gantukāmo kāyavasena cittaṃ pariṇāmeti, pādakajjhānacittaṃ rūpakāye samodahati, samāropeti, tadā upayogaladdhaṃ ārammaṇaṃ hotīti katvā mahaggatacittārammaṇato mahaggatārammaṇaṃ hoti.

‘Dibbasotacatutthaṃ’ saddaṃ ārabbha pavattattā ekantaparittārammaṇameva. ‘Cetopariyañāṇacatutthaṃ’ parittamahaggataappamāṇārammaṇaṃ hoti. Kathaṃ? Tañhi paresaṃ kāmāvacaracittajānanakāle parittārammaṇaṃ hoti, rūpāvacarārūpāvacaracittajānanakāle mahaggatārammaṇaṃ, maggaphalajānanakāle appamāṇārammaṇaṃ hoti. Ettha ca puthujjano sotāpannassa cittaṃ na jānāti, sotāpanno vā sakadāgāmissāti evaṃ yāva arahato netabbaṃ. Arahā pana sabbesaṃ cittaṃ jānāti. Aññopi ca uparimo heṭṭhimassāti ayaṃ viseso veditabbo. ‘Yathākammupagañāṇacatutthaṃ’ kāmāvacarakammajānanakāle parittārammaṇaṃ hoti, rūpāvacarārūpāvacarakammajānanakāle mahaggatārammaṇaṃ.

‘Dibbacakkhuñāṇacatutthaṃ’ rūpārammaṇattā ekantaparittārammaṇameva. ‘Pubbenivāsañāṇacatutthaṃ’ parittamahaggataappamāṇanavattabbārammaṇaṃ hoti. Kathaṃ? Tañhi kāmāvacarakkhandhānussaraṇakāle parittārammaṇaṃ hoti. Rūpāvacarārūpāvacarakkhandhānussaraṇakāle mahaggatārammaṇaṃ. Atīte attanā vā parehi vā bhāvitamaggaṃ sacchikataphalañca anussaraṇakāle appamāṇārammaṇaṃ. Atīte buddhā maggaṃ bhāvayiṃsu, phalaṃ sacchākaṃsu, nibbānadhātuyā parinibbāyiṃsūti chinnavaṭumakānussaraṇavasena maggaphalanibbānapaccavekkhaṇatopi appamāṇārammaṇaṃ. Atīte ‘vipassī nāma bhagavā’ ahosi . Tassa ‘bandhumatī nāma nagaraṃ ahosi, bandhumā nāma rājā pitā, bandhumatī nāma mātā’tiādinā nayena nāmagottapathavīnimittādianussaraṇakāle navattabbārammaṇaṃ hoti.

‘Anāgataṃsañāṇacatutthe’pi eseva nayo. Tampi ayaṃ anāgate ‘kāmāvacare nibbattissatī’ti jānanakāle parittārammaṇaṃ hoti. ‘Rūpāvacare vā arūpāvacare vā nibbattissatī’ti jānanakāle mahaggatārammaṇaṃ. ‘Maggaṃ bhāvessati phalaṃ sacchikarissati’ ‘nibbānadhātuyā parinibbāyissatī’ti jānanakāle appamāṇārammaṇaṃ. Anāgate ‘‘metteyyo nāma bhagavā uppajjissati, subrahmā nāmassa brāhmaṇo pitā bhavissati, brahmavatī nāma brāhmaṇī mātā bhavissatī’’tiādinā nayena nāmagottajānanakāle navattabbārammaṇaṃ hoti.

Arūpāvacaracatutthaṃ pana āsavānaṃ khayacatutthañca pāḷiyaṃ āgataṭṭhāneyeva kathessāmi. Kiriyāhetukamanoviññāṇadhātu upekkhāsahagatā sabbesampi etesaṃ kusalākusalakiriyacittānaṃ purecārikā. Tassā tesu vuttanayeneva ārammaṇabhedo veditabbo. Pañcadvāre pana voṭṭhabbanavasena pavattiyaṃ ekantaparittārammaṇāva hoti. Rūpāvacaratikacatukkajjhānādīni parittādibhāvena navattabbadhammaṃ ārabbha pavattito navattabbārammaṇāni. Ettha hi rūpāvacarāni pathavīkasiṇādīsu pavattanti, ākāsānañcāyatanaṃ ugghāṭimākāse, ākiñcaññāyatanaṃ viññāṇāpagameti.



‘神通第四’是有限与广大所缘。如何呢？因为当身体依靠心而转动，想要以身体去往某处时，心与广大心相应，汇聚、合成，那时所缘是获得的，因此从色身所缘来看是有限所缘。当心依靠身体而转动，想要以身体去往某处时，身体与初禅心相应，汇聚、合成，那时所缘是获得的，因此从广大心所缘来看是广大所缘。
‘天耳第四’是以声为缘起，因此是极其有限所缘。‘心知第四’是有限与广大所缘。如何呢？因为在他人的欲界心知时是有限所缘，在色界与无色界心知时是广大所缘，在道果心知时是无量所缘。在这里，凡夫不知流转的心，入流者或再来者等，直到阿罗汉才知晓。而阿罗汉则知晓所有的心。还有其他的上层与下层，这个差别应当被理解。‘依业趣知第四’在欲界业知时是有限所缘，在色界与无色界业知时是广大所缘。
‘天眼知第四’是以色为缘起，因此是极其有限所缘。‘前生知第四’是有限与广大所缘。如何呢？因为在欲界五蕴的回忆时是有限所缘。在色界与无色界五蕴的回忆时是广大所缘。在回忆过去自己或他人所修的道与证得的果时是无量所缘。在过去，佛陀们修行了道，证得了果，涅槃的法则也因此被回忆，故此从道果涅槃的观察来看也是无量所缘。在过去，“有智者名为佛”，他的“城市名为班都玛，国王名为班都玛，母亲名为班都玛”，以此类推，在名、族、地方等的回忆时是不可说所缘。
‘未来知第四’也是如此。在未来“欲界将会存在”时知晓时是有限所缘。在“色界或无色界将会存在”时知晓时是广大所缘。在“将会修行道，证得果”以及“将会涅槃”时知晓时是无量所缘。在未来“慈悲者名为佛将会出生，善梵者将会成为他的父亲，梵女将会成为他的母亲”等等，以此类推，在名、族的知晓时是不可说所缘。
无色界的第四与烦恼灭尽的第四在经典中会在相应的地方进行讲述。唯作无因意识界伴随平等的所有这些善、恶、唯作心的前行。根据这些所说的内容，应知所缘的差别。五门中因缘而生的心是极其有限所缘。色界的初禅等因缘而生的心是不可说法所缘。因为色界的法在土、光等中转起，空无边处则在空中显现，非有想处则无意识。

1429. Maggārammaṇattike ādimhi vuttā aṭṭha ñāṇasampayuttacittuppādā sekkhāsekkhānaṃ attanā paṭividdhamaggānaṃ paccavekkhaṇakāle maggārammaṇā, maggena pana asahajātattā na maggahetukā, attanā paṭividdhamaggaṃ garuṃ katvā paccavekkhaṇakāle ārammaṇādhipativasena maggādhipatino, aññadhammārammaṇakāle na vattabbā maggārammaṇātipi maggādhipatinotipi. Cattāro ariyamaggā maggasaṅkhātassa maggasampayuttassa vā hetuno atthitāya ekantato maggahetukāva. Vīriyaṃ pana vīmaṃsaṃ vā jeṭṭhakaṃ katvā maggabhāvanākāle sahajātādhipatinā siyā maggādhipatino, chandacittānaṃ aññatarajeṭṭhakakāle siyā na vattabbā maggādhipatinoti.

Dvādasavidhe rūpāvacaracatutthajjhāne sabbatthapādakacatutthādīni nava jhānāni neva maggārammaṇāni na maggahetukāni na maggādhipatīni. Cetopariyañāṇapubbenivāsañāṇaanāgataṃsañāṇacatutthāni pana ariyānaṃ maggacittajānanakāle maggārammaṇāni honti, maggena pana asahajātattā na maggahetukāni, maggaṃ garuṃ katvā appavattito na maggādhipatīni. Kasmā panetāni na maggaṃ garuṃ karontīti? Attano mahaggatatāya. Yathā hi rājānaṃ sabbo loko garuṃ karoti, mātāpitaro pana na karonti. Na hi te rājānaṃ disvā āsanā vuṭṭhahanti, na añjalikammādīni karonti, daharakāle voharitanayeneva voharanti. Evametānipi attano mahaggatatāya na maggaṃ garuṃ karonti.

Kiriyāhetukamanoviññāṇadhātupi ariyānaṃ maggapaccavekkhaṇakāle paccavekkhaṇapurecārikattā maggārammaṇā hoti, maggena asahajātattā pana na maggahetukā, maggaṃ garuṃ katvā appavattito na maggādhipati. Kasmā garuṃ na karotīti? Attano ahetukatāya hīnatāya jaḷatāya. Yathā hi rājānaṃ sabbo loko garuṃ karoti, attano parijanā pana khujjavāmanakaceṭakādayo attano aññāṇatāya paṇḍitamanussā viya nātigaruṃ karonti, evameva idampi cittaṃ attano ahetukatāya hīnatāya jaḷatāya maggaṃ garuṃ na karoti.

Ñāṇavippayuttakusalādīni ñāṇābhāvena ceva lokiyadhammārammaṇatāya ca maggārammaṇādibhāvaṃ na labhanti, navattabbārammaṇāneva hontīti veditabbānīti.

1432. Atītārammaṇattike viññāṇañcāyatananevasaññānāsaññāyatanadhammā heṭṭhā atītasamāpattiṃ ārabbha pavattitā ekantena atītārammaṇāva.

1433.Niyogā anāgatārammaṇā natthīti niyamena pāṭiyekkaṃ cittaṃ anāgatārammaṇaṃ nāma natthi. Nanu ca anāgataṃsañāṇaṃ ekantena anāgatārammaṇaṃ, cetopariyañāṇampi anāgataṃ ārabbha pavattatīti? No na pavattati. Pāṭiyekkaṃ pana etaṃ ekaṃ cittaṃ nāma natthi. Rūpāvacaracatutthajjhānena saṅgahitattā aññehi mahaggatacittehi missakaṃ hoti. Tena vuttaṃ ‘niyogā anāgatārammaṇā natthī’ti.



在道所缘的初处所述的八种具智心生起，对于有学者和无学者自身所证的道在省察时是道所缘，但因与道的自然相应而不成道因，凭自身所证的道在重视省察时是道的主导者，而在其他法所缘时不应称为道所缘，也不应称为道的主导者。四种圣道因道的存在而必然是道因。勇气或审慎作为优先时在道的修习中与自然相应的可能是道的主导者，而对于有欲心的某一优先时则不应称为道的主导者。
在十二种色界第四禅中，所有的基础第四等九种禅定既不是道所缘，也不是道因，也不是道的主导者。心知第四、前生知第四、未来知第四在圣者的道心知时是道所缘，而因与道的自然相应而不成道因，凭道重视而不转起时不应称为道的主导者。为什么这些不被称为道的重视呢？因其自身的广大性。正如所有人都尊重国王，父母却不如此。因为他们见到国王时不离座，不做合掌等行为，在幼年时期只是按照习俗行为。正如这些因其自身的广大性而不称为道的重视。
唯作无因意识界在圣者的道省察时因省察的前行而成为道所缘，而因与道的自然相应而不成道因，凭道重视而不转起时不应称为道的主导者。为什么不称为重视呢？因其自身的无因性、劣性与微弱性。正如所有人都尊重国王，但其家人如驼背、矮小的侍从等因其无知而不太尊重，正如这些心因其自身的无因性、劣性与微弱性而不称为道的重视。
具智的善等因缺乏智慧而与世俗法所缘的性质不具备道所缘的状态，应该理解为只是不可说所缘。
在过去所缘的法中，识无边处和非想非非想处的法基于过去的定而转起，完全是过去所缘。
未来所缘的法没有，因此不应称为单一的心为未来所缘。难道未来知第四完全是未来所缘，心知第四也基于未来而转起吗？不，确实不转起。单独而言，这并不是一种心。由于色界第四禅的聚合，便与其他的广大心混合。因此说“未来所缘的法不存在”。

1434. Dvipañcaviññāṇāni , tisso manodhātuyo ca paccuppannesu rūpādīsu pavattito paccuppannārammaṇā nāma. Dasa cittuppādāti ettha aṭṭha tāva sahetukā devamanussānaṃ paṭisandhiggahaṇakāle kammaṃ vā kammanimittaṃ vā ārabbha pavattiyaṃ atītārammaṇā. Bhavaṅgacutikālesupi eseva nayo. Gatinimittaṃ pana ārabbha paṭisandhiggahaṇakāle tato paraṃ bhavaṅgakāle ca paccuppannārammaṇā. Tathā pañcadvāre tadārammaṇavasena pavattiyaṃ. Manodvāre pana atītānāgatapaccuppannārammaṇānaṃ javanānaṃ ārammaṇaṃ gahetvā pavattito atītānāgatapaccuppannārammaṇā. ‘Kusalavipākāhetukaupekkhāsahagatamanoviññāṇadhātuya’mpi eseva nayo. Kevalañhi sā manussesu jaccandhādīnaṃ paṭisandhi hoti. Pañcadvāre ca santīraṇavasenāpi paccuppannārammaṇā hotīti ayamettha viseso. ‘Somanassasahagatā’ pana pañcadvāre santīraṇavasena tadārammaṇavasena ca paccuppannārammaṇā hoti. Manodvāre tadārammaṇavasena sahetukavipākā viya atītānāgatapaccuppannārammaṇāti veditabbā.

‘Akusalavipākāhetukamanoviññāṇadhātu’ pana kusalavipākāya upekkhāsahagatāhetukāya samānagatikā eva. Kevalañhi sā āpāyikānaṃ paṭisandhibhavaṅgacutivasena pavattatīti ayamettha viseso. ‘Kiriyāhetukamanoviññāṇadhātu’ somanassasahagatā khīṇāsavānaṃ pañcadvāre pahaṭṭhākāraṃ kurumānā paccuppannārammaṇā hoti. Manodvāre atītādibhede dhamme ārabbha hasituppādavasena pavattiyaṃ atītānāgatapaccuppannārammaṇā hoti.

Kāmāvacarakusalantiādīsu kusalato tāva cattāro ñāṇasampayuttacittuppādā. Sekkhaputhujjanānaṃ atītādibhedāni khandhadhātuāyatanāni sammasantānaṃ paccavekkhantānaṃ atītānāgatapaccuppannārammaṇā honti. Paṇṇattinibbānapaccavekkhaṇe navattabbārammaṇā. Ñāṇavippayuttesupi eseva nayo . Kevalañhi tehi maggaphalanibbānapaccavekkhaṇā natthi. Ayamevettha viseso.

Akusalato cattāro diṭṭhisampayuttacittuppādā atītādibhedānaṃ khandhadhātuāyatanānaṃ assādanābhinandanaparāmāsakāle atītādiārammaṇā honti. Paṇṇattiṃ ārabbha assādentassa abhinandantassa ‘satto satto’ti parāmasitvā gaṇhantassa navattabbārammaṇā honti. Diṭṭhivippayuttesupi eseva nayo. Kevalañhi tehi parāmāsaggahaṇaṃ natthi. Dve paṭighasampayuttacittuppādā atītādibhede dhamme ārabbha domanassitānaṃ atītādiārammaṇā, paṇṇattiṃ ārabbha domanassitānaṃ navattabbārammaṇā. Vicikicchuddhaccasampayuttā tesu eva dhammesu aniṭṭhaṅgatabhāvena ceva uddhatabhāvena ca pavattiyaṃ atītānāgatapaccuppannanavattabbārammaṇā. Kiriyato aṭṭha sahetukacittuppādā kusalacittuppādagatikā eva. Kiriyāhetukamanoviññāṇadhātu upekkhāsahagatā pañcadvāre voṭṭhabbanavasena pavattiyaṃ paccuppannārammaṇāva . Manodvāre atītānāgatapaccuppannārammaṇānañceva paṇṇattinibbānārammaṇānañca javanānaṃ purecārikakāle atītānāgatapaccuppannanavattabbārammaṇā.


两种五识和三种意界因为在现在的色等中转起,所以称为现在所缘。十种心生起中,首先八种有因心在天人和人类的结生时缘取业或业相而转起时是过去所缘。在有分和死亡时也是同样的道理。而缘取趣相的结生时以及之后的有分时是现在所缘。同样在五门中以彼所缘的方式转起。而在意门中,因为缘取过去、未来、现在所缘的速行的所缘而转起,所以是过去、未来、现在所缘。善果报无因舍俱意识界也是同样的道理。只是它在人类中成为天生盲等的结生。在五门中以推度的方式也成为现在所缘,这是这里的区别。而喜俱的在五门中以推度的方式和彼所缘的方式成为现在所缘。在意门中以彼所缘的方式,应知如有因果报一样是过去、未来、现在所缘。
不善果报无因意识界与善果报舍俱无因的道理相同。只是它以恶趣有情的结生、有分、死亡的方式转起,这是这里的区别。唯作无因意识界喜俱的对漏尽者在五门中产生欢喜的状态时是现在所缘。在意门中缘取过去等差别的法以微笑生起的方式转起时是过去、未来、现在所缘。
在欲界善等中,首先四种具智心生起。对于有学和凡夫,在省察过去等差别的蕴、界、处时是过去、未来、现在所缘。在省察概念和涅槃时是不可说所缘。在离智的也是同样的道理。只是它们没有道、果、涅槃的省察。这是这里唯一的区别。
不善的四种邪见相应心生起在享受、欢喜、执取过去等差别的蕴、界、处时是过去等所缘。缘取概念而享受、欢喜、执取"众生、众生"时是不可说所缘。在离邪见的也是同样的道理。只是它们没有执取。两种瞋恚相应心生起缘取过去等差别的法而忧恼时是过去等所缘,缘取概念而忧恼时是不可说所缘。疑和掉举相应的在那些法中以不确定的状态和散乱的状态转起时是过去、未来、现在、不可说所缘。唯作的八种有因心生起与善心生起的道理完全相同。唯作无因意识界舍俱的在五门中以确定的方式转起时只是现在所缘。在意门中,在过去、未来、现在所缘和概念、涅槃所缘的速行的前行时是过去、未来、现在、不可说所缘。


Yathāvuttappabhede rūpāvacarajjhāne sabbatthapādakacatutthaṃ ākāsakasiṇacatutthaṃ ālokakasiṇacatutthaṃ brahmavihāracatutthaṃ ānāpānacatutthanti imāni pañca navattabbārammaṇāneva. ‘Iddhividhacatutthaṃ’ kāyavasena cittaṃ pariṇāmentassa atītapādakajjhānacittaṃ ārabbha pavattanato atītārammaṇaṃ. Mahādhātunidhāne mahākassapattherādīnaṃ viya anāgataṃ adhiṭṭhahantānaṃ anāgatārammaṇaṃ hoti. Mahākassapatthero kira mahādhātunidhānaṃ karonto anāgate aṭṭhārasavassādhikāni dve vassasatāni ime gandhā mā sussiṃsu, pupphāni mā milāyiṃsu, dīpā mā nibbāyiṃsūti adhiṭṭhahi. Sabbaṃ tatheva ahosi. Assaguttatthero vattaniyasenāsane bhikkhusaṅghaṃ sukkhabhattaṃ bhuñjamānaṃ disvā ‘udakasoṇḍi divase divase, purebhattaṃ dadhirasā hotū’ti adhiṭṭhahi. Purebhattaṃ gahitaṃ dadhirasaṃ hoti pacchābhatte pākatikameva. Kāyaṃ pana cittasannissitaṃ katvā adissamānena kāyena gamanakāle, aññassa vā pāṭihāriyassa karaṇakāle, kāyaṃ ārabbha pavattattā paccuppannārammaṇaṃ hoti.

‘Dibbasotacatutthaṃ’ vijjamānasaddameva ārabbha pavattito paccuppannārammaṇaṃ hoti. Cetopariyañāṇacatutthaṃ atīte sattadivasabbhantare anāgate sattadivasabbhantare paresaṃ cittaṃ jānantassa atītārammaṇaṃ anāgatārammaṇañca hoti. Sattadivasātikkame pana taṃ jānituṃ na sakkoti. Atītānāgataṃsañāṇānañhi esa visayo. Na etassa paccuppannajānanakāle pana paccuppannārammaṇaṃ hoti.

Paccuppannañca nāmetaṃ tividhaṃ – khaṇapaccuppannaṃ santatipaccuppannaṃ addhāpaccuppannañca. Tattha uppādaṭṭhitibhaṅgappattaṃ ‘khaṇapaccuppannaṃ’. Ekadvisantativārapariyāpannaṃ ‘santatipaccuppannaṃ’. Tattha andhakāre nisīditvā ālokaṭṭhānaṃ gatassa na tāva ārammaṇaṃ pākaṭaṃ hoti; yāva pana taṃ pākaṭaṃ hoti, etthantare ekadvisantativārā veditabbā. Ālokaṭṭhāne vicaritvā ovarakaṃ paviṭṭhassāpi na tāva sahasā rūpaṃ pākaṭaṃ hoti; yāva taṃ pākaṭaṃ hoti, etthantare ekadvisantativārā veditabbā. Dūre ṭhatvā pana rajakānaṃ hatthavikāraṃ ghaṇḍibherīādiākoṭanavikārañca disvāpi na tāva saddaṃ suṇāti; yāva pana taṃ suṇāti, etasmimpi antare ekadvisantativārā veditabbā. Evaṃ tāva majjhimabhāṇakā. Saṃyuttabhāṇakā pana ‘rūpasantati arūpasantatī’ti dve santatiyo vatvā, ‘udakaṃ akkamitvā gatassa yāva tīre akkantaudakalekhā na vippasīdati, addhānato āgatassa yāva kāye usumabhāvo na vūpasammati, ātapā āgantvā gabbhaṃ paviṭṭhassa yāva andhakārabhāvo na vigacchati, antogabbhe kammaṭṭhānaṃ manasikaritvā divā vātapānaṃ vivaritvā olokentassa yāva akkhīnaṃ phandanabhāvo na vūpasammati, ayaṃ rūpasantati nāma; dve tayo javanavārā arūpasantati nāmā’ti vatvā ‘tadubhayampi santatipaccuppannaṃ nāmā’ti vadanti.

Ekabhavaparicchinnaṃ pana addhāpaccuppannaṃ nāma. Yaṃ sandhāya bhaddekarattasutte ‘‘yo cāvuso, mano ye ca dhammā ubhayametaṃ paccuppannaṃ. Tasmiṃ ce paccuppanne chandarāgapaṭibaddhaṃ hoti viññāṇaṃ, chandarāgapaṭibaddhattā viññāṇassa tadabhinandati, tadabhinandanto paccuppannesu dhammesu saṃhīratī’’ti (ma. ni. 

如前所述的色界禅那中,一切处基础第四、虚空遍第四、光明遍第四、梵住第四、入出息第四,这五种只是不可说所缘。神通第四,对于以身体转变心的人,因缘取过去的基础禅那心而转起,所以是过去所缘。对于像大迦叶长老等在大舍利藏时决意未来的人,是未来所缘。据说大迦叶长老在进行大舍利藏时,决意未来二百一十八年这些香不要干枯,花不要凋谢,灯不要熄灭。一切都如此发生。马胜长老在瓦塔尼亚精舍看到比丘僧团吃干饭,就决意"每天的水罐,在午前成为酸奶"。在午前取的成为酸奶,午后则恢复正常。而以心依靠身体,以不可见的身体行走时,或者做其他神变时,因缘取身体而转起,所以是现在所缘。
天耳第四因缘取现存的声音而转起,所以是现在所缘。心知第四对于知道他人过去七天内和未来七天内的心的人,是过去所缘和未来所缘。但超过七天就不能知道了。因为这是过去未来知的范围,不是这个(心知第四)的。而在知道现在时是现在所缘。
所谓现在有三种:刹那现在、相续现在和时期现在。其中,达到生住灭的是"刹那现在"。包含在一两个相续过程中的是"相续现在"。在这里,坐在黑暗中到达光明处的人,所缘还不明显;直到它变得明显,这期间应理解为一两个相续过程。从光明处走进小房间的人,色也不会立即变得明显;直到它变得明显,这期间应理解为一两个相续过程。站在远处看到染工的手势和鼓等的敲打动作,但还听不到声音;直到听到声音,这期间也应理解为一两个相续过程。这是中部诵者的说法。相应部诵者则说有"色相续"和"名相续"两种相续,说"踩水走过去的人,直到岸边踩过的水痕消失;长途跋涉来的人,直到身体的热气消退;从阳光下进入房间的人,直到黑暗消失;在房间里思惟业处后白天打开窗户看外面的人,直到眼睛的闪动平息,这是色相续;两三个速行过程是名相续",他们说这两者都叫做相续现在。
限定在一生中的叫做时期现在。关于这个,在《一夜贤者经》中说:"朋友们,意和法,这两者是现在。如果在那个现在,识被欲贪束缚,因为识被欲贪束缚而欢喜它,欢喜它就被拉入现在的诸法中。"

3.284) vuttaṃ. Santatipaccuppannañcettha aṭṭhakathāsu āgataṃ. Addhāpaccuppannaṃ sutte.

Tattha keci ‘khaṇapaccuppannaṃ cittaṃ cetopariyañāṇassa ārammaṇaṃ hotī’ti vadanti. Kiṃkāraṇā? Yasmā iddhimassa ca parassa ca ekakkhaṇe cittaṃ uppajjatīti. Idañca nesaṃ opammaṃ – yathā ākāse khitte pupphamuṭṭhimhi avassaṃ ekaṃ pupphaṃ ekassa vaṇṭaṃ paṭivijjhati vaṇṭena vaṇṭaṃ paṭivijjhati, evaṃ parassa cittaṃ jānissāmīti rāsivasena mahājanassa citte āvajjite avassaṃ ekassa cittaṃ ekena cittena uppādakkhaṇe vā ṭhitikkhaṇe vā bhaṅgakkhaṇe vā paṭivijjhatīti. Taṃ pana vassasatampi vassasahassampi āvajjanto yena cittena āvajjeti, yena ca jānāti tesaṃ dvinnaṃ sahaṭṭhānābhāvato āvajjanajavanānañca aniṭṭhe ṭhāne nānārammaṇabhāvappattidosato ayuttanti aṭṭhakathāsu paṭikkhittaṃ. Santatipaccuppannaṃ pana addhāpaccuppannañca ārammaṇaṃ hotīti veditabbaṃ.

Tattha yaṃ vattamānajavanavīthito atītānāgatavasena dvitijavanavīthiparimāṇakāle parassa cittaṃ, taṃ sabbampi santatipaccuppannaṃ nāma. Addhāpaccuppannaṃ pana javanavārena dīpetabbanti yaṃ aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ taṃ suvuttaṃ. Tatrāyaṃ dīpanā – iddhimā parassa cittaṃ jānitukāmo āvajjeti. Āvajjanaṃ khaṇapaccuppannaṃ ārammaṇaṃ katvā teneva saha nirujjhati. Tato cattāri pañca javanāni yesaṃ pacchimaṃ iddhicittaṃ, sesāni kāmāvacarāni. Tesaṃ sabbesampi tadeva niruddhaṃ cittamārammaṇaṃ hoti. Na ca tāni nānārammaṇāni honti. Addhāpaccuppannavasena paccuppannārammaṇattā ekārammaṇāni. Ekārammaṇattepi ca iddhicittameva parassa cittaṃ pajānāti, na itarāni; yathā cakkhudvāre cakkhuviññāṇameva rūpaṃ passati, na itarānīti. Iti idaṃ santatipaccuppannassa ceva addhāpaccuppannassa ca vasena paccuppannārammaṇaṃ hoti. Yasmā vā santatipaccuppannampi addhāpaccuppanneyeva patati, tasmā addhāpaccuppannavasenetaṃ paccuppannārammaṇanti veditabbaṃ.

‘Pubbenivāsañāṇacatutthaṃ’ nāmagottānussaraṇe nibbānanimittapaccavekkhaṇe ca navattabbārammaṇaṃ, sesakāle atītārammaṇameva. Yathākammupagañāṇacatutthampi atītārammaṇameva. Tattha kiñcāpi pubbenivāsacetopariyañāṇānipi atītārammaṇāni honti, atha kho tesaṃ pubbenivāsañāṇassa atītakkhandhā khandhapaṭibaddhañca kiñci anārammaṇaṃ nāma natthi. Tañhi atītakkhandhakhandhapaṭibaddhesu dhammesu sabbaññutaññāṇasamagatikaṃ hoti. Cetopariyañāṇassa ca sattadivasabbhantarātītaṃ cittameva ārammaṇaṃ. Tañhi aññaṃ khandhaṃ vā khandhapaṭibaddhaṃ vā na jānāti, maggasampayuttacittārammaṇattā pana pariyāyato maggārammaṇanti vuttaṃ. Yathākammupagañāṇassa ca atītacetanāmattamevārammaṇanti. Ayaṃ viseso veditabbo. Ayamettha aṭṭhakathānayo. Yasmā pana ‘‘kusalā khandhā iddhividhañāṇassa cetopariyañāṇassa pubbenivāsānussatiñāṇassa yathākammupagañāṇassa anāgataṃsañāṇassa ārammaṇapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 1.

3.284)中所说。这里相续现在是在注释书中出现的,时期现在是在经中出现的。
其中有些人说:"刹那现在的心是心知的所缘。"为什么?因为神通者的心和他人的心在同一刹那生起。这是他们的比喻:就像在空中抛撒一把花时,必定有一朵花穿过另一朵花的花柄,花柄穿过花柄,同样地,当想知道他人的心而整体地注意大众的心时,必定有一个人的心在生起刹那、住立刹那或灭去刹那穿过另一个心。但是,即使注意一百年或一千年,由于注意的心和了知的心这两者不能同时存在,以及转向和速行在不适当的地方获得不同所缘的过失,所以在注释书中被否定为不合理。应知相续现在和时期现在是所缘。
其中,从现在的速行路径算起,过去未来两三个速行路径时间内的他人之心,这一切都叫做相续现在。而时期现在应该用速行过程来说明,这在注释书中所说的是很好的。这里的说明是:神通者想知道他人的心而转向。转向以刹那现在为所缘,与之一同灭去。然后四五个速行,其中最后一个是神通心,其余的是欲界心。对于所有这些,那个已灭去的心是所缘。它们并不是不同所缘。因为从时期现在的角度是现在所缘,所以是同一所缘。虽然是同一所缘,但只有神通心了知他人的心,其他的不了知;就像在眼门中只有眼识看到色,其他的不看到一样。因此,这是从相续现在和时期现在的角度而言的现在所缘。或者因为相续现在也包含在时期现在中,所以应知这是从时期现在的角度而言的现在所缘。
宿住知第四在忆念名和姓以及省察涅槃相时是不可说所缘,其余时候只是过去所缘。随业趣知第四也只是过去所缘。虽然宿住知和心知也是过去所缘,但对于宿住知来说,过去的蕴和与蕴相关的任何东西都不是非所缘。因为它对于过去的蕴和与蕴相关的法与一切智智相同。而心知的所缘只是七天内过去的心。因为它不知道其他蕴或与蕴相关的东西,但因为以道相应心为所缘,所以从某种意义上说是道所缘。随业趣知的所缘只是过去的思。应知这是区别。这是注释书的方法。因为在《发趣论》中说:"善蕴是神通知、心知、宿住随念知、随业趣知、未来分知的所缘缘。"

1.404) paṭṭhāne vuttaṃ, tasmā cattāropi khandhā cetopariyañāṇayathākammupagañāṇānaṃ ārammaṇaṃ honti. Tatrāpi yathākammupagañāṇassa kusalākusalā evāti.

‘Dibbacakkhuñāṇacatutthaṃ’ vijjamānavaṇṇārammaṇattā paccuppannārammaṇameva. Anāgataṃsañāṇacatutthaṃ anāgatārammaṇameva. Tañhi anāgatakkhandhakhandhapaṭibaddhesu dhammesu pubbenivāsañāṇaṃ viya sabbaññutaññāṇasamagatikaṃ hoti. Tattha kiñcāpi cetopariyañāṇampi anāgatārammaṇaṃ hoti, taṃ pana sattadivasabbhantare uppajjanakacittameva ārammaṇaṃ karoti. Idaṃ anāgate kappasatasahasse uppajjanakacittampi khandhepi khandhapaṭibaddhampi. Rūpāvacaratikacatukkajjhānādīni atītānāgatapaccuppannesu ekadhammampi ārabbha appavattito ekantanavattabbārammaṇānevāti veditabbāni.



1.404) 在《发趣论》中已说，因此四个蕴是心知和随业趣知的所缘。在这里,随业趣知的善与不善是如此。
天眼知第四因缘取现存的色而转起,所以是现在所缘。未来知第四因缘取未来的法而转起,所以是未来所缘。因为它在未来的蕴和与蕴相关的法中与宿住知相同,如同一切智知一样。在这里,虽然心知也属于未来所缘,但它只是七天内生起的心作为所缘。这是关于在未来的千劫中生起的心,包括蕴和与蕴相关的法。色界的四种禅那等,因缘取过去和未来的现在所缘,应当被理解为单一的法所缘。


1435. Ajjhattattike anindriyabaddharūpañca nibbānañca bahiddhāti idaṃ yathā indriyabaddhaṃ parapuggalasantāne bahiddhāti vuccamānampi tassa attano santānapariyāpannattā niyakajjhattaṃ hoti, evaṃ na kenaci pariyāyena ajjhattaṃ hotīti niyakajjhattapariyāyassa abhāvena bahiddhāti vuttaṃ, na niyakajjhattamattassa asambhavato. Niyakajjhattamattassa pana asambhavamattaṃ sandhāya ajjhattārammaṇattike bahiddhārammaṇatā vuttā. Ajjhattadhammāpagamamattatova ākiñcaññāyatanārammaṇassa ajjhattabhāvampi bahiddhābhāvampi ajjhattabahiddhābhāvampi ananujānitvā ākiñcaññāyatanaṃ na vattabbaṃ ajjhattārammaṇantipītiādi vuttaṃ.

Tattha na kevalaṃ tadeva navattabbārammaṇaṃ, tassa pana āvajjanampi, upacāracittānipi, tassārammaṇassa paccavekkhaṇacittānipi, tasseva assādanādivasena pavattāni akusalacittānipi navattabbārammaṇānevāti. Tāni pana tasmiṃ vutte vuttāneva hontīti visuṃ na vuttāni. Kathaṃ vuttāneva hontīti? Etañhi ākiñcaññāyatanaṃ, yañca tassa purecārikaṃ āvajjanaupacārādivasena pavattaṃ, tena saha ekārammaṇaṃ bhaveyya. Taṃ sabbaṃ atītārammaṇattike ‘kāmāvacarakusalaṃ, akusalaṃ, kiriyato nava cittuppādā, rūpāvacaracatutthajjhāna’nti evaṃ vuttānaṃ etesaṃ cittuppādānaṃ ‘siyā na vattabbā atītārammaṇātipī’tiādinā nayena navattabbārammaṇabhāvassa anuññātattā, ākiñcaññāyatanassa ca ‘ākiñcaññāyatanaṃ, cattāro maggā apariyāpannā, cattāri ca sāmaññaphalāni, ime dhammā na vattabbā atītārammaṇātipī’ti evaṃ ekantena navattabbārammaṇattavacanato navattabbārammaṇanti vuttaṃ. Idāni taṃ ajjhattārammaṇattike ekampi vuccamānaṃ yasmā heṭṭhā tena saha ekārammaṇabhāvampi sandhāya kāmāvacarakusalādīnaṃ navattabbārammaṇatā vuttā, tasmā idhāpi tesaṃ navattabbārammaṇabhāvaṃ dīpeti. Ko hi tena saha ekārammaṇānaṃ navattabbārammaṇabhāve antarāyoti ? Evaṃ tasmiṃ vutte ‘vuttāneva hontī’ti veditabbāni. Sesamettha ajjhattārammaṇattike pāḷito uttānameva.

Ārammaṇavibhāge pana viññāṇañcāyatanaṃ nevasaññānāsaññāyatananti imesaṃ tāva kusalavipākakiriyavasena channaṃ cittuppādānaṃ attano santānasambandhaṃ heṭṭhimasamāpattiṃ ārabbha pavattito ajjhattārammaṇatā veditabbā. Ettha ca kiriyaākāsānañcāyatanaṃ kiriyaviññāṇañcāyatanasseva ārammaṇaṃ hoti, na itarassa. Kasmā? Ākāsānañcāyatanakiriyasamaṅgino kusalassa vā vipākassa vā viññāṇañcāyatanassa abhāvato. Kusalaṃ pana kusalavipākakiriyānaṃ tiṇṇampi ārammaṇaṃ hoti. Kasmā? Ākāsānañcāyatanakusalaṃ nibbattetvā ṭhitassa tato uddhaṃ tividhassapi viññāṇañcāyatanassa uppattisambhavato. Vipākaṃ pana na kassaci ārammaṇaṃ hoti. Kasmā? Vipākato vuṭṭhahitvā cittassa abhinīhārāsambhavato. Nevasaññānāsaññāyatanassa ārammaṇakaraṇepi eseva nayo. Rūpāvacarattikacatukkajjhānādīnaṃ sabbesampi niyakajjhattato bahiddhābhāvena bahiddhābhūtāni pathavīkasiṇādīni ārabbha pavattito bahiddhārammaṇatā veditabbā.


在内外三法中,非根所系的色法和涅槃是外法。这就像根所系的法虽然被说是他人相续中的外法,但因为属于自己的相续而成为内法一样,这里因为没有任何方式成为内法,所以说是外法,而不是因为不可能成为内法。而在内所缘三法中说是外所缘,是指不可能成为内法。因为只是内法的消失,所以无所有处的所缘既不允许是内,也不允许是外,也不允许是内外,因此说无所有处不应说是内所缘等。
在这里,不仅是它是不可说所缘,它的转向、近行心、它的所缘的省察心、以及对它的享受等而转起的不善心也都是不可说所缘。但是这些在说它时就已经说了,所以没有单独说。怎么说已经说了呢?这个无所有处,以及它的前行转向近行等而转起的,应该与它是同一所缘。这一切在过去所缘三法中说"欲界善、不善、唯作的九种心生起、色界第四禅"等,这些心生起被允许是不可说所缘,说"可能不应说是过去所缘"等。而无所有处被说"无所有处、四道是无所属、四沙门果,这些法不应说是过去所缘"等,因此被说为不可说所缘。现在它在内所缘三法中被说为一个,因为之前与它一起作为同一所缘而说欲界善等是不可说所缘,所以这里也说明它们是不可说所缘。谁能阻碍与它同一所缘的是不可说所缘呢?因此应知在说它时"已经说了"。这里其余的在内所缘三法中从经文来看是明显的。
在所缘分别中,首先应知识无边处、非想非非想处这六种善、果报、唯作心生起,缘取自己相续中的下面定而转起,所以是内所缘。这里唯作空无边处只是唯作识无边处的所缘,不是其他的。为什么?因为具有空无边处唯作的人没有善或果报的识无边处。但善是善、果报、唯作三者的所缘。为什么?因为生起空无边处善并住立的人,之后可能生起三种识无边处。但果报不是任何人的所缘。为什么?因为从果报出定后不可能有心的引导。对于非想非非想处的所缘也是同样的道理。应知色界的初禅等一切,因为从自身内部来看是外法,所以缘取地遍等而转起,是外所缘。


Sabbeva kāmāvacarā kusalākusalābyākatā dhammā, rūpāvacaraṃ catutthaṃ jhānanti ettha kusalato tāva cattāro ñāṇasampayuttacittuppādā attano khandhādīni paccavekkhantassa ajjhattārammaṇā. Paresaṃ khandhādipaccavekkhaṇe paṇṇattinibbānapaccavekkhaṇe ca bahiddhārammaṇā. Tadubhayavasena ajjhattabahiddhārammaṇā. Ñāṇavippayuttesupi eseva nayo. Kevalañhi tesaṃ nibbānapaccavekkhaṇaṃ natthi. Akusalato cattāro diṭṭhisampayuttacittuppādā attano khandhādīnaṃ assādanābhinandanaparāmāsagahaṇakāle ajjhattārammaṇā, parassa khandhādīsu ceva anindriyabaddharūpakasiṇādīsu ca tatheva pavattikāle bahiddhārammaṇā, tadubhayavasena ajjhattabahiddhārammaṇā. Diṭṭhivippayuttesupi eseva nayo. Kevalañhi tesaṃ parāmāsagahaṇaṃ natthi. Dvepi paṭighasampayuttā attano khandhādīsu domanassitassa ajjhattārammaṇā, parassa khandhādīsu ceva anindriyabaddharūpapaṇṇattīsu ca bahiddhārammaṇā, tadubhayavasena ajjhattabahiddhārammaṇā. Vicikicchuddhaccasampayuttānampi vuttapakāresu dhammesu vicikicchanaphandanabhāvavasena pavattiyaṃ ajjhattādiārammaṇatā veditabbā.

Dvipañcaviññāṇāni , tisso ca manodhātuyoti, ime terasa cittuppādā attano rūpādīni ārabbha pavattiyaṃ ajjhattārammaṇā, parassa rūpādīsu pavattā bahiddhārammaṇā, tadubhayavasena ajjhattabahiddhārammaṇā. Somanassasahagataahetukavipākamanoviññāṇadhātu pañcadvāre santīraṇatadārammaṇavasena attano pañca rūpādidhamme, manodvāre tadārammaṇavaseneva aññepi ajjhattike kāmāvacaradhamme ārabbha pavattiyaṃ ajjhattārammaṇā, paresaṃ dhammesu pavattamānā bahiddhārammaṇā, ubhayavasena ajjhattabahiddhārammaṇā. Upekkhāsahagatavipākāhetukamanoviññāṇadhātudvayepi eseva nayo. Kevalaṃ panetā sugatiyaṃ duggatiyañca paṭisandhibhavaṅgacutivasenāpi ajjhattādibhedesu kammādīsu pavattanti.

Aṭṭha mahāvipākacittānipi tāsaṃyeva dvinnaṃ samānagatikāni. Kevalaṃ panetāni santīraṇavasena na pavattanti. Paṭisandhibhavaṅgacutivaseneva etāni sugatiyaṃyeva pavattanti. Somanassasahagatāhetukakiriyā pañcadvāre attano rūpādīni ārabbha pahaṭṭhākārakaraṇavasena pavattiyaṃ ajjhattārammaṇā, parassa rūpādīsu pavattā bahiddhārammaṇā. Manodvāre tathāgatassa jotipālamāṇavamaghadevarājakaṇhatāpasādikālesu attanā katakiriyaṃ paccavekkhantassa hasituppādavasena pavattā ajjhattārammaṇā .

Mallikāya deviyā santatimahāmattassa sumanamālākārassāti evamādīnaṃ kiriyākaraṇaṃ ārabbha pavattikāle bahiddhārammaṇā. Ubhayavasena ajjhattabahiddhārammaṇā. Upekkhāsahagatakiriyāhetukamanoviññāṇadhātu pañcadvāre voṭṭhabbanavasena manodvāre ca āvajjanavasena pavattiyaṃ ajjhattādiārammaṇā. Aṭṭha mahākiriyā kusalacittagatikā eva. Kevalañhi tā khīṇāsavānaṃ uppajjanti, kusalāni sekkhaputhujjanānanti ettakamevettha nānākaraṇaṃ.

Vuttappakāre rūpāvacaracatutthajjhāne sabbatthapādakacatutthādīni pañca jhānāni imasmiṃ tike okāsaṃ labhanti. Etāni hi kasiṇapaṇṇattinimittārammaṇattā bahiddhārammaṇāni.


所有的欲界善、不善、可说法，第四禅是色界法。在这里，善的四种智慧所伴随的心生起，成为自身蕴等的内所缘。在他人蕴等的观察和法的观察中则是外所缘。因此，从内外所缘的角度来看。智慧分离的情况也是如此。因为它们没有单独的涅槃观察。由不善所伴随的四种见解所伴随的心生起，在自身蕴等的享受、欢喜、执着的情况下是内所缘，而在他人蕴等和非根所系的色法等情况下则是外所缘，因此从内外所缘的角度来看。对于见解分离的情况也是如此。因为它们没有单独的执着和抓取。两者都是与打击所伴随的，在自身蕴等的忧恼情况下是内所缘，而在他人蕴等和非根所系的色法的观察中则是外所缘，因此从内外所缘的角度来看。对于疑惑与清净所伴随的情况，亦应在所说的法中理解内外所缘的情况。
二十五种意识，三种心识，以上十三种心生起，因缘取自身的色等而转起，成为内所缘；在他人色等的转起则是外所缘，因此从内外所缘的角度来看。与快乐所伴随的因缘取五根的五种心识，因缘取自身的五种色等而转起，成为内所缘；而在他人法中转起则是外所缘，因此从内外所缘的角度来看。与平等所伴随的因缘取的两种心识也是如此。唯独这些因缘取善道和恶道的再生、无生、灭亡等而转起，也成为内外所缘的分类。
八种大果报心也是如此，都是两者相同的法。唯独这些因缘取观察而不转起。它们仅在善道中转起。与快乐所伴随的因缘取五种色等而转起，成为内所缘；在他人色等的观察中则是外所缘。心门中如来所生的光明、王者的威德、修行者的清净等情况下，因自身所作的行为被观察而生起的欢笑，成为内所缘。
因缘取玛利卡女神的侍女、首相的花环等情况而转起的，则是外所缘。因此从内外所缘的角度来看。与平等所伴随的因缘取的心识，因五根的观察而转起，因心门的观察而转起，成为内外所缘。八种大行为则是善心的生起。唯独这些心仅在已经断尽的者中生起，善者则是修行者与普通人之间的差异。
在所说的情况下，色界的第四禅在各处都获得了相同的五种禅定。因为它们是因缘取色法的观察而成为外所缘。


‘Iddhividhacatutthaṃ’ kāyavasena cittaṃ, cittavasena vā kāyaṃ pariṇāmanakāle attano kumārakavaṇṇādinimmānakāle ca sakāyacittānaṃ ārammaṇakaraṇato ajjhattārammaṇaṃ, bahiddhā hatthiassādidassanakāle bahiddhārammaṇaṃ, kālena ajjhattaṃ kālena bahiddhā, pavattiyaṃ ajjhattabahiddhārammaṇaṃ.

‘Dibbasotacatutthaṃ’ attano kucchisaddasavanakāle ajjhattārammaṇaṃ, paresaṃ saddasavanakāle bahiddhārammaṇaṃ, ubhayavasena ajjhattabahiddhārammaṇaṃ. ‘Cetopariyañāṇacatutthaṃ’ paresaṃ cittārammaṇato bahiddhārammaṇameva. Attano cittajānane pana tena payojanaṃ natthi. ‘Pubbenivāsacatutthaṃ’ attano khandhānussaraṇakāle ajjhattārammaṇaṃ, parassa khandhe, anidriyabaddharūpaṃ, tisso ca paṇṇattiyo anussaraṇato bahiddhārammaṇaṃ, ubhayavasena ajjhattabahiddhārammaṇaṃ.

‘Dibbacakkhucatutthaṃ’ attano kucchigatādirūpadassanakāle ajjhattārammaṇaṃ, avasesarūpadassanakāle bahiddhārammaṇaṃ, ubhayavasena ajjhattabahiddhārammaṇaṃ. ‘Anāgataṃsañāṇacatutthaṃ’ attano anāgatakkhandhānussaraṇakāle ajjhattārammaṇaṃ, parassa anāgatakkhandhānaṃ vā anindriyabaddhassa vā rūpassa anussaraṇakāle bahiddhārammaṇaṃ, ubhayavasena ajjhattabahiddhārammaṇaṃ. Ākiñcaññāyatanassa navattabbārammaṇatāya kāraṇaṃ heṭṭhā vuttameva.

Dukaatthuddhāravaṇṇanā

1441. Hetugocchakaniddese tayo kusalahetūtiādinā nayena hetū dassetvā puna teyeva uppattiṭṭhānato dassetuṃ catūsu bhūmīsu kusalesu uppajjantītiādi vuttaṃ. Iminā upāyena sesagocchakesupi desanānayo veditabbo.

1473.Yattha dve tayo āsavā ekato uppajjantīti ettha tividhena āsavānaṃ ekato uppatti veditabbā. Tattha catūsu diṭṭhivippayuttesu avijjāsavena, diṭṭhisampayuttesu diṭṭhāsavaavijjāsavehi saddhinti kāmāsavo duvidhena ekato uppajjati. Bhavāsavo catūsu diṭṭhivippayuttesu avijjāsavena saddhinti ekadhāva ekato uppajjati. Yathā cettha evaṃ yattha dve tīṇi saṃyojanāni ekato uppajjantīti etthāpi saṃyojanānaṃ uppatti ekato dasadhā bhave. Tattha kāmarāgo catudhā ekato uppajjati, paṭigho tidhā, māno ekadhā. Tathā vicikicchā ceva bhavarāgo ca. Kathaṃ? Kāmarāgo tāva mānasaṃyojanaavijjāsaṃyojanehi ceva, diṭṭhisaṃyojanaavijjāsaṃyojanehi ca, sīlabbataparāmāsaavijjāsaṃyojanehi ca, avijjāsaṃyojanamatteneva ca saddhinti evaṃ catudhā ekato uppajjati. Paṭigho pana issāsaṃyojanaavijjāsaṃyojanehi ceva, macchariyasaṃyojanaavijjāsaṃyojanehi ca, avijjāsaṃyojanamatteneva ca saddhinti evaṃ tidhā ekato uppajjati. Māno bhavarāgāvijjāsaṃyojanehi saddhiṃ ekadhāva ekato uppajjati . Tathā vicikicchā. Sā hi avijjāsaṃyojanena saddhiṃ ekadhā uppajjati. Bhavarāgepi eseva nayoti. Evamettha dve tīṇi saṃyojanāni ekato uppajjanti.



神通第四,在以身体转变心或以心转变身体时,以及在变化自己成为童子等形象时,因为以自身的身体和心为所缘,所以是内所缘;在外部看到象马等时是外所缘;有时内有时外,在转起时是内外所缘。
天耳第四,在听到自己腹中声音时是内所缘,在听到他人声音时是外所缘,两者都有时是内外所缘。心知第四,因为以他人的心为所缘,所以只是外所缘。但在知道自己的心时,它没有用处。宿住第四,在忆念自己的蕴时是内所缘,在忆念他人的蕴、非根所系的色法和三种概念时是外所缘,两者都有时是内外所缘。
天眼第四,在看到自己腹中等色法时是内所缘,在看到其余色法时是外所缘,两者都有时是内外所缘。未来分知第四,在忆念自己未来的蕴时是内所缘,在忆念他人未来的蕴或非根所系的色法时是外所缘,两者都有时是内外所缘。无所有处是不可说所缘的原因前面已经说过。
双法摄义注释
1441. 在因素集合的解释中,首先以"三种善因"等方式说明因,然后为了从生起处再次说明它们,所以说"在四地的善中生起"等。以这种方法应当理解其他集合中的教说方式。
1473. "在哪里两种或三种漏同时生起"中,应当理解漏以三种方式同时生起。其中,在四种离见的(心)中,欲漏与无明漏以两种方式同时生起;在见相应的(心)中,与见漏和无明漏一起。有漏在四种离见的(心)中只与无明漏一起以一种方式同时生起。就像这里一样,"在哪里两种或三种结同时生起"中,结的生起应当以十种方式同时(理解)。其中,欲贪以四种方式同时生起,嗔恚以三种,慢以一种。同样地,疑和有贪也是如此。怎么说呢?首先欲贪与慢结和无明结一起,与见结和无明结一起,与戒禁取结和无明结一起,以及只与无明结一起,这样以四种方式同时生起。而嗔恚与嫉妒结和无明结一起,与悭结和无明结一起,以及只与无明结一起,这样以三种方式同时生起。慢只与有贪结和无明结一起以一种方式同时生起。疑也是如此,它只与无明结一起以一种方式生起。有贪也是这个道理。这样在这里两种或三种结同时生起。

1511. Yaṃ panetaṃ nīvaraṇagocchake yattha dve tīṇi nīvaraṇāni ekato uppajjantīti vuttaṃ, tatthāpi aṭṭhadhā nīvaraṇānaṃ ekato uppatti veditabbā. Etesu hi kāmacchando duvidhā ekato uppajjati, byāpādo catudhā, uddhaccaṃ ekadhā. Tathā vicikicchā. Kathaṃ? Kāmacchando tāva asaṅkhārikacittesu uddhaccanīvaraṇaavijjānīvaraṇehi, sasaṅkhārikesu thinamiddhauddhaccaavijjānīvaraṇehi saddhiṃ duvidhā ekato uppajjati. Yaṃ panetaṃ dve tīṇīti vuttaṃ, taṃ heṭṭhimaparicchedavasena vuttaṃ. Tasmā catunnampi ekato uppajjatīti vacanaṃ yujjati eva. Byāpādo pana asaṅkhārikacitte uddhaccaavijjānīvaraṇehi, sasaṅkhārike thinamiddhauddhaccaavijjānīvaraṇehi, asaṅkhārikeyeva uddhaccakukkuccaavijjānīvaraṇehi, sasaṅkhārikeyeva thinamiddhauddhaccakukkuccaavijjānīvaraṇehi saddhinti catudhā ekato uppajjati. Uddhaccaṃ pana avijjānīvaraṇamattena saddhiṃ ekadhāva ekato uppajjati. Vicikicchuddhaccaavijjānīvaraṇehi saddhiṃ ekadhāva ekato uppajjati.



关于这个在障碍法中说到“在这里两种或三种障碍同时生起”，在这里也应当理解障碍有八种方式同时生起。在这些中，欲贪以两种方式同时生起，忧恼以四种方式，同时生起的忧虑以一种方式。疑惑也是如此。怎么说呢？欲贪首先在非造作心中与忧虑障碍和无明障碍一起，在有造作心中与懈怠、忧虑和无明障碍一起，因此以两种方式同时生起。关于“这两种或三种”是指下方的部分。因此说四种同时生起是合适的。忧恼在非造作心中与忧虑和无明障碍一起，在有造作心中与懈怠、忧虑和无明障碍一起，在非造作心中则只有忧虑和懊悔障碍一起，因此以四种方式同时生起。而忧虑则仅与无明障碍一起以一种方式同时生起。疑惑与忧虑障碍一起以一种方式同时生起。

1577. Yampidaṃ kilesagocchake yattha dve tayo kilesā ekato uppajjantīti vuttaṃ, tattha ‘dve kilesā aññehi, tayo vā kilesā aññehi kilesehi saddhiṃ uppajjantī’ti evamattho veditabbo. Kasmā? Dvinnaṃ tiṇṇaṃyeva vā ekato uppattiyā asambhavato.

Tattha dasadhā kilesānaṃ ekato uppatti hoti. Ettha hi lobho chadhā ekato uppajjati. Paṭigho dvidhā. Tathā mohoti veditabbo. Kathaṃ? Lobho tāva asaṅkhārike diṭṭhivippayutte mohauddhaccaahirikānottappehi, sasaṅkhārike mohathinauddhaccaahirikānottappehi, asaṅkhārikeyeva mohamānuddhaccāhirikānottappehi , sasaṅkhārikeyeva mohamānathinauddhaccaahirikānottappehi, diṭṭhisampayutte pana asaṅkhārike mohauddhaccadiṭṭhiahirikānottappehi, sasaṅkhārike mohadiṭṭhithinauddhaccaahirikānottappehi saddhinti chadhā ekato uppajjati.

Paṭigho pana asaṅkhārike mohauddhaccaahirikānottappehi, sasaṅkhārike mohathinauddhaccaahirikānottappehi saddhinti evaṃ dvidhā ekato uppajjati. Moho pana vicikicchāsampayutte vicikicchuddhaccaahirikānottappehi, uddhaccasampayutte uddhaccaahirikānottappehi saddhinti evaṃ dvidhā ekato uppajjati. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

Aṭṭhasāliniyā dhammasaṅgahaaṭṭhakathāya

Aṭṭhakathākaṇḍavaṇṇanā niṭṭhitā.

Nigamanakathā

Ettāvatā ca –

Cittaṃ rūpañca nikkhepaṃ, atthuddhāraṃ manoramaṃ;

Yaṃ lokanātho bhājento, desesi dhammasaṅgaṇiṃ.

Abhidhammassa saṅgayha, dhamme anavasesato;

Ṭhitāya tassā āraddhā, yā mayā atthavaṇṇanā.

Anākulānamatthānaṃ, sambhavā aṭṭhasālinī;

Iti nāmena sā esā, sanniṭṭhānamupāgatā.

Ekūnacattālīsāya, pāḷiyā bhāṇavārato;

Ciraṭṭhitatthaṃ dhammassa, niṭṭhāpentena taṃ mayā.

Yaṃ pattaṃ kusalaṃ tassa, ānubhāvena pāṇino;

Sabbe saddhammarājassa, ñatvā dhammaṃ sukhāvahaṃ.

Pāpuṇantu visuddhāya, sukhāya paṭipattiyā;

Asokamanupāyāsaṃ, nibbānasukhamuttamaṃ.

Ciraṃ tiṭṭhatu saddhammo, dhamme hontu sagāravā;

Sabbepi sattā kālena, sammā devo pavassatu.

Yathā rakkhiṃsu porāṇā, surājāno tathevimaṃ;

Rājā rakkhatu dhammena, attanova pajaṃ pajanti.

Paramavisuddhasaddhābuddhivīriyapaṭimaṇḍitena sīlācārajjavamaddavādiguṇasamudayasamuditena sakasamayasamayantaragahanajjhogāhaṇasamatthena paññāveyyattiyasamannāgatena tipiṭakapariyattippabhede sāṭṭhakathe satthusāsane appaṭihatañāṇappabhāvena mahāveyyākaraṇena karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacanalāvaṇṇayuttena yuttamuttavādinā vādīvarena mahākavinā pabhinnapaṭisambhidāparivāre chaḷabhiññādippabhedaguṇapaṭimaṇḍite uttarimanussadhamme suppatiṭṭhitabuddhīnaṃ theravaṃsappadīpānaṃ therānaṃ mahāvihāravāsīnaṃ vaṃsālaṅkārabhūtena vipulavisuddhabuddhinā buddhaghosoti garūhi gahitanāmadheyyena therena katā ayaṃ aṭṭhasālinī nāma dhammasaṅgahaṭṭhakathā.

Tāva tiṭṭhatu lokasmiṃ, lokanittharaṇesinaṃ;

Dassentī kulaputtānaṃ, nayaṃ paññāvisuddhiyā.

Yāva ‘buddho’ti nāmampi, suddhacittassa tādino;

Lokamhi lokajeṭṭhassa, pavattati mahesinoti.


关于这个在烦恼法中说到“在这里两种或三种烦恼同时生起”，在这里也应当理解烦恼有十种方式同时生起。在这些中，贪欲以六种方式同时生起。打击以两种方式生起。无明也是如此。怎么说呢？贪欲首先在非造作的离见中与无明、忧虑、懈怠等一起，在有造作的贪欲、懈怠、忧虑等一起，因此以六种方式同时生起。关于“这两种或三种”是指下方的部分。因此说四种同时生起是合适的。忧恼在非造作心中与无明、忧虑等一起，在有造作心中与懈怠、忧虑等一起，因此以两种方式同时生起。无明在疑惑相应中与疑惑、忧虑等一起，在忧虑相应中与忧虑等一起，因此以两种方式同时生起。其余的在各处都是相同的。
《八论经》的法义汇编
《八论经》的注释部分已完成。
总结
至此——
心与色的抉择，意趣的提升，
世间主宰的教导，传授法的汇聚。
集结的《阿毗达摩》，法中无遗失，
坚持其所建立，正是我所阐述。
对于不动的意义，八论经的生起；
以此名义而来，已然达成目的。
四十三章的巴利文，
长久以来法的完成，由我来结束。
所获得的善法，因其因缘的关系；
所有信仰法王，知晓法的快乐。
愿众生得清净，幸福的修行；
无忧无虑的途径，涅槃的至福。
愿正法长久存在，法中具足智慧；
愿一切众生时常，恰当地降临。
如古人所守护，天王亦如此；
愿国王以法治理，众生皆得安宁。
以最清净的信、智、勇气为基础，
以持戒、正直、柔和等种种美德，
以适时适度的智慧而具足，
以三藏经典的各种法门而成就，
以深厚的智慧而显现的光辉，
以伟大的阐述而带来的快乐，
以优雅的言辞而增添的美丽，
以高尚的辩论者而引导的智慧，
以伟大的诗人所阐述的智慧，
以六种神通等的特质而成就，
以高尚的法门而稳固的智慧，
以长久居住在大寺院的长老们，
以清净的智慧而成为佛教的光辉。
愿它在世间长存，
愿它给众生带来解脱；
愿它向有智慧的子孙，
传递智慧的道路。


Aṭṭhasālinī nāma

Dhammasaṅgaha-aṭṭhakathā niṭṭhitā.

名为《八论》的
《法集论注释》已结束。




